၂. ဒုတိယပါရာဇိကံ

ဓနိယဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၈၄. ဒုတိယေ ရာဇူဟိ ဧဝ ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ ‘‘ရာဇဂဟ’’န္တိ လဒ္ဓနာမကေ သမီပတ္ထေန၊ အဓိကရဏတ္ထေန စ ပဋိလဒ္ဓဘုမ္မဝိဘတ္တိကေ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ စတူဟိ ဝိဟာရေဟိ ဝိဟရန္တောတိ အဓိပ္ပါယော. တဿ ‘‘ဝဿံ ဥပဂစ္ဆိံသူ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. တယော ဧဝ ဟိ ဉတ္တိံ ဌပေတွာ ဂဏကမ္မံ ကရောန္တိ၊ န တတော ဦနာ အဓိကာ ဝါ အကိရိယတ္တာ. တတ္ထ ဝိနယပရိယာယေန သံဃဂဏပုဂ္ဂလကမ္မကောသလ္လတ္ထံ ဣဒံ ပကိဏ္ဏကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – အတ္ထိ သံဃကမ္မံ သံဃော ဧဝ ကရောတိ၊ န ဂဏော န ပုဂ္ဂလော၊ တံ အပလောကနကမ္မဿ ကမ္မလက္ခဏေကဒေသံ ဌပေတွာ ဣတရံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ကမ္မံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အတ္ထိ သံဃကမ္မံ သံဃော စ ကရောတိ၊ ဂဏော စ ကရောတိ၊ ပုဂ္ဂလော စ ကရောတိ. ကိဉ္စာတိ? ယံ ပုဗ္ဗေ ဌပိတံ. ဝုတ္တဉှေတံ ပရိဝါရဋ္ဌကထာယံ ‘‘ယသ္မိံ ဝိဟာရေ ဒွေ တယော ဇနာ ဝသန္တိ၊ တေဟိ နိသီဒိတွာ ကတမ္ပိ သံဃေန ကတသဒိသမေဝ. ယသ္မိံ ပန ဝိဟာရေ ဧကော ဘိက္ခု ဟောတိ၊ တေန ဘိက္ခုနာ ဥပေါသထဒိဝသေ ပုဗ္ဗကရဏပုဗ္ဗကိစ္စံ ကတွာ နိသိန္နေန ကတမ္ပိ ကတိကဝတ္တံ သံဃေန ကတသဒိသမေဝ ဟောတီ’’တိ (ပရိ. အဋ္ဌ. ၄၉၅-၄၉၆). ပုနပိ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကဘိက္ခုကေ ပန ဝိဟာရေ ဧကေန သာဝိတေပိ ပုရိမကတိကာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ ဧဝါ’’တိ. အတ္ထိ ဂဏကမ္မံ သံဃော ကရောတိ၊ ဂဏော ကရောတိ၊ ပုဂ္ဂလော ကရောတိ၊ တံ တယော ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထာ အညေသံ သန္တိကေ ကရီယန္တိ၊ တဿ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. အတ္ထိ ဂဏကမ္မံ ဂဏောဝ ကရောတိ၊ န သံဃော န ပုဂ္ဂလော၊ တံ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော အညမညံ အာရောစနဝသေန ကရီယတိ၊ တဿ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. အတ္ထိ ပုဂ္ဂလကမ္မံ ပုဂ္ဂလောဝ ကရောတိ၊ န သံဃော န ဂဏော၊ တံ အဓိဋ္ဌာနုပေါသထဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. အတ္ထိ ဂဏကမ္မံ ဧကစ္စောဝ ဂဏော ကရောတိ၊ ဧကစ္စော န ကရောတိ၊ တတ္ထ အဉတ္တိကံ ဒွေ ဧဝ ကရောန္တိ၊ န တယော. သဉတ္တိကံ တယောဝ ကရောန္တိ၊ န တတော ဦနာ အဓိကာ ဝါ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘တယော ဧဝ ဟိ ဉတ္တိံ ဌပေတွာ ဂဏကမ္မံ ကရောန္တိ၊ န တတော ဦနာ အဓိကာ ဝါ အကိရိယတ္တာ’’တိ. တသ္မာ တယောဝ ဝိနယပရိယာယေန သမ္ပဟုလာ၊ န တတော ဥဒ္ဓန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ကိဉ္စာပိ ကမ္မလက္ခဏံ တယောဝ ကရောန္တိ၊ အထ ခေါ တေဟိ ကတံ သံဃေန ကတသဒိသန္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဧကေန ပရိယာယေန တယော ဇနာ ဝိနယပရိယာယေနပိ သံဃော’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဣဒံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝိနယကမ္မံ ဥပါဒါယ ဝုတ္တံ၊ လာဘံ ပန ဥပါဒါယ အန္တမသော ဧကောပိ အနုပသမ္ပန္နောပိ ‘‘သံဃော’’တိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ ကိရ. ပဝါရဏာဒိဝသဿ အရုဏုဂ္ဂမနသမနန္တရမေဝ ‘‘ဝုတ္ထဂဿာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ၊ ဥက္ကံသနယေန ‘‘ပါဋိပဒဒိဝသတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တေနေဝ ‘‘မဟာပဝါရဏာယ ပဝါရိတာ’’တိ ဝုတ္တံ. အညထာ အန္တရာယေန အပဝါရိတာ ‘‘ဝုတ္ထဝဿာ’’တိ န ဝုစ္စန္တီတိ အာပဇ္ဇတိ. ထမ္ဘာဒိ ကဋ္ဌကမ္မန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကေစိ တနုကံ ဒါရုတ္ထမ္ဘံ အန္တောကတွာ မတ္တိကာမယံ ထမ္ဘံ ကရောန္တိ၊ အယံ ပန တထာ န အကာသိ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗမတ္တိကာမယံ ကုဋိကံ ကရိတွာ’’တိ. တေလမိဿာယ တမ္ဗမတ္တိကာယ.

၈၅. ‘‘မာ ပစ္ဆိမာ ဇနတာ ပါဏေသု ပါတဗျတံ အာပဇ္ဇီ’’တိ ဣမိနာ အနုဒ္ဒေသသိက္ခာပဒေန ယတ္ထ ဣဋ္ဌကပစန ပတ္တပစန ကုဋိကရဏ ဝိဟာရကာရာပန နဝကမ္မကရဏ ခဏ္ဍဖုလ္လပဋိသင်္ခရဏ ဝိဟာရသမ္မဇ္ဇန ပဋဂ္ဂိဒါန ကူပပေါက္ခရဏီခဏာပနာဒီသု ပါတဗျတံ ဇာနန္တေန ဘိက္ခုနာ ကပ္ပိယဝစနမ္ပိ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ၊ တေနေဝ ပရိယာယံ အဝတွာ တေသံ သိက္ခာပဒါနံ အနာပတ္တိဝါရေသု ‘‘အနာပတ္တိ အသတိယာ အဇာနန္တဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အန္တရာပတ္တိသိက္ခာပဒ’’န္တိပိ ဧတဿ နာမမေဝ. ‘‘ဂစ္ဆထေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုဋိကံ ဘိန္ဒထာ’’တိ ဣမိနာ ကတံ လဘိတွာ တတ္ထ ဝသန္တာနမ္ပိ ဒုက္ကဋမေဝါတိ စ သိဒ္ဓံ. အညထာ ဟိ ဘဂဝါ န ဘိန္ဒာပေယျ. ဧသ နယော ဘေဒနကံ ဆေဒနကံ ဥဒ္ဒါလနကန္တိ ဧတ္ထာပိ၊ အာပတ္တိဘေဒါဝ. တတော ဧဝ ဟိ ဘေဒနကသိက္ခာပဒါဒီသု ဝိယ ‘‘အညေန ကတံ ပဋိလဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ န ဝုတ္တံ၊ တထာ အညဿတ္ထာယ ကရောတိ၊ စေတိယာဒီနံ အတ္ထာယ ကရောတိ၊ ဒုက္ကဋမေဝါတိ စ သိဒ္ဓံ၊ အညထာ ကုဋိကာရသိက္ခာပဒါဒီသု ဝိယ ‘‘အညဿတ္ထာယ ဝါသာဂါရံ ဌပေတွာ သဗ္ဗတ္ထ၊ အနာပတ္တီ’’တိ နယမေဝ ဝဒေယျ၊ န ဘိန္ဒာပေယျ. သဗ္ဗမတ္တိကာမယဘာဝံ ပန မောစေတွာ ကဋ္ဌပါသာဏာဒိမိဿံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ အနာပတ္တိ. တထာ ဟိ ဆေဒနကသိက္ခာပဒါဒီသု ဘဂဝတာ နယော ဒိန္နော ‘‘အညေန ကတံ ပမာဏာတိက္ကန္တံ ပဋိလဘိတွာ ဆိန္ဒိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတီ’’တိအာဒီသု. ကေစိ ပန ‘‘ဝယကမ္မမ္ပီတိ ဧတေန မူလံ ဒတွာ ကာရာပိတမ္ပိ အတ္ထိ၊ တေန တံ အညေန ကတမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န သုန္ဒရံ. ကသ္မာ? သမ္ဘာရေ ကိဏိတွာ သယမေဝ ကရောန္တဿာပိ ဝယကမ္မသမ္ဘဝတော. ကိံ ဝါ ပါဠိလေသေ သတိ အဋ္ဌကထာလေသနယော. ဣဋ္ဌကာဟိ ဂိဉ္ဇကာဝသထသင်္ခေပေန ကတာ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ပကတိဣဋ္ဌကာဟိ စိနိတွာ ကတ္တဗ္ဗာဝသထော ဂိဉ္ဇကာဝသထော နာမ. သာ ဟိ ‘‘မတ္တိကာမယာ’’တိ န ဝုစ္စတိ၊ ‘‘ဣဋ္ဌကကုဋိကာ’’တွေဝ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ ထုသဂေါမယတိဏပလာလမိဿာ မတ္တိကာမယာပိ အပက္ကိဋ္ဌကမယာပိ ‘‘သဗ္ဗမတ္တိကာမယာ’’တွေဝ ဝုစ္စတီတိ နော ခန္တီတိ အာစရိယော၊ ဘသ္မာဒယော ဟိ မတ္တိကာယ ဒဠှိဘာဝတ္ထမေဝ အာဒီယန္တိ၊ အပက္ကိဋ္ဌကမယာပိ ဂိဉ္ဇကာဝသထသင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ၊ န စ အာယသ္မာ ဓနိယော ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ကုမ္ဘကာရော ဝိယ ကုမ္ဘံ တံ ကုဋိကံ နိဋ္ဌာပေသိ၊ အနုက္ကမေန ပန သုက္ခာပေတွာ သုက္ခာပေတွာ မတ္တိကာပိဏ္ဍေဟိ စိနိတွာ နိဋ္ဌာပေသိ၊ အပက္ကိဋ္ဌကမယာ ကုဋိ ဝိယ သဗ္ဗမတ္တိကာမယာ ကုဋိ ဧကာဗဒ္ဓါ ဟောတိ၊ န တထာ ပက္ကိဋ္ဌကမယာ၊ တသ္မာ သာ ကပ္ပတီတိ ဧကေ. သဗ္ဗမတ္တိကာမယာယ ကုဋိယာ ဗဟိ စေ တိဏကုဋိကာဒိံ ကတွာ အန္တော ဝသတိ၊ ဒုက္ကဋမေဝ. သစေ တတ္ထ တတ္ထ ဆိဒ္ဒံ ကတွာ ဗန္ဓိတွာ ဧကာဗဒ္ဓံ ကရောတိ၊ ဝဋ္ဋတိ. အန္တော စေ တိဏကုဋိကာဒိံ ကတွာ အန္တော ဝသတိ၊ ဝဋ္ဋတိ. ကာရကော ဧဝ စေ ဝသတိ၊ ကရဏပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ၊ န ဝသနပစ္စယာ. သစေ အန္တော ဝါ ဗဟိ ဝါ ဥဘယတ္ထ ဝါ သုဓာယ လိမ္ပတိ၊ ဝဋ္ဋတိ. ယသ္မာ သဗ္ဗမတ္တိကာမယာ ကုဋိ သုကရာ ဘိန္ဒိတုံ၊ တသ္မာ တတ္ထ ဌပိတံ ပတ္တစီဝရာဒိ အဂုတ္တံ ဟောတိ၊ စောရာဒီဟိ အဝဟရိတုံ သက္ကာ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပတ္တစီဝရဂုတ္တတ္ထာယာ’’တိ.

ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာ

တေန ခေါ ပန သမယေန ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ ဥစ္စာဝစေ ပတ္တေ ဓာရေန္တိ၊ ဥစ္စာဝစာနိ ပတ္တမဏ္ဍလာနိ ဓာရေန္တီ’’တိ (စုဠဝ. ၂၅၃) ဧဝမာဒီနိ ဝတ္ထူနိ နိဿာယ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥစ္စာဝစာ ပတ္တာ ဓာရေတဗ္ဗာ၊ ယော ဓာရေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိအာဒိနာ နယေန အကပ္ပိယပရိက္ခာရေသု စ ဒုက္ကဋံ ပညတ္တံ. ကသ္မာ? တဒနုလောမတ္တာ. ယတ္ထာပိ န ပညတ္တံ၊ တတ္ထ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥစ္စာဝစာနိ ဆတ္တာနိ ဓာရေတဗ္ဗာနိ၊ ယော ဓာရေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိအာဒိနာ (စူဠဝ. ၂၆၉-၂၇၀) နယေန ဒုက္ကဋံ သမ္ဘဝတိ၊ တသ္မာ ‘‘တတြာယံ ပါဠိမုတ္တကော’’တိ အာရဘိတွာ သဗ္ဗပရိက္ခာရေသု ဝဏ္ဏမဋ္ဌံ၊ သဝိကာရံ ဝါ ကရောန္တဿ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋန္တိ ဒီပေန္တေန ‘‘န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထာဟ – ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဌပေတွာ ပဟရဏိံ သဗ္ဗံ လောဟဘဏ္ဍံ၊ ဌပေတွာ အာသန္ဒိံ ပလ္လင်္ကံ ဒါရုပတ္တံ ဒါရုပါဒုကံ သဗ္ဗံ ဒါရုဘဏ္ဍံ၊ ဌပေတွာ ကတကဉ္စ ကုမ္ဘကာရိကဉ္စ သဗ္ဗံ မတ္တိကာဘဏ္ဍ’’န္တိ (စူဠဝ. ၂၉၃) ဝုတ္တတ္တာ ယထာဌပိတံ ဝဇ္ဇေတွာ ဣတရံ သဗ္ဗံ ဝဏ္ဏမဋ္ဌမ္ပိ သဝိကာရမ္ပိ အဝိသေသေန ဝဋ္ဋတီတိ? ဝုစ္စတေ – တံ န ယုတ္တံ ယထာဒဿိတပါဠိဝိရောဓတော၊ တသ္မာ ‘‘ဌပေတွာ ပဟရဏိ’’န္တိ ဧဝံ ဇာတိဝသေန အယံ ပါဠိ ပဝတ္တာ၊ ယထာဒဿိတာ ပါဠိ ဝဏ္ဏမဋ္ဌာဒိဝိကာရပဋိသေဓနဝသေန ပဝတ္တာတိ ဧဝံ ဥဘယမ္ပိ န ဝိရုဇ္ဈတိ၊ တသ္မာ ယထာဝုတ္တမေဝ. အာရဂ္ဂေန နိခါဒနဂ္ဂေန၊ ‘‘အာရဂ္ဂေရိဝ သာသပေါ’’တိ (မ. နိ. ၂.၄၅၈၊ ဓ. ပ. ၄၀၁၊ သု. နိ. ၆၃၀) ဧတ္ထ ဝုတ္တနယတော အာရဂ္ဂေန.

ပဋ္ဋမုခေ ဝါတိ ပဋ္ဋကောဋိယံ. ပရိယန္တေတိ စီဝရပရိယန္တေ. ဝေဏိဥဟုမုနိယုပေညာမ. အဂ္ဃိယန္တိ စေတိယံ. ဂယမုဂ္ဂရန္တိ တုလာဒဏ္ဍသဏ္ဌာနံ၊ ဂယာ သီသေ သူစိကာ ဟောတိ၊ မုခပတ္တာ လဒြာ. ဥက္ကိရန္တိ နီဟရန္တိ ကရောန္တိ ဌပေန္တိ. ကောဏသုတ္တပိဠကာ နာမ ဂဏ္ဌိကပဋ္ဋာဒိကောဏေသု သုတ္တမယပိဠကာ. ယံ ဧတ္ထ စီဝရံ ဝါ ပတ္တော ဝါ ‘‘န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တော၊ တတ္ထ အဓိဋ္ဌာနံ ရုဟတိ၊ ဝိကပ္ပနာပိ ရုဟတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဒေဍ္ဍုဘောတိ ဥဒကသပ္ပေါ. အစ္ဆီတိ ကုဉ္ဇရက္ခိ. ဂေါမုတ္တကန္တိ ဂေါမုတ္တသဏ္ဌာနာ ရာဇိယော. ကုဉ္စိကာယ သေနာသနပရိက္ခာရတ္တာ သုဝဏ္ဏရူပိယမယာပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဆာယာ ဒိဿတိ၊ ‘‘ကုဉ္စိကာယ ဝဏ္ဏမဋ္ဌကမ္မံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝစနတော အညေ ကပ္ပိယလောဟာဒိမယာဝ ကုဉ္စိကာ ကပ္ပန္တိ ပရိဟရဏီယပရိက္ခာရတ္တာ. အာရကဏ္ဋကော ပေါတ္ထကာဒိကရဏသတ္ထကဇာတိ. ‘‘အာမဏ္ဍကသာရကော အာမလကဖလမယော’’တိ ဝဒန္တိ. တာလပဏ္ဏဗီဇနီအာဒီသု ‘‘ဝဏ္ဏမဋ္ဌကမ္မံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ တာနိ ကုဉ္စိကာ ဝိယ ပရိဟရဏီယာနိ၊ အထ ခေါ ‘‘ဥစ္စာဝစာနိ န ဓာရေတဗ္ဗာနီ’’တိ ပဋိက္ခေပါဘာဝတော ဝုတ္တံ. ကေဝလဉှိ တာနိ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဓူပနဉ္စ တာလဝဏ္ဋဉ္စာ’’တိအာဒိနာ (စူဠဝ. ၂၆၉) ဝုတ္တာနိ. ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘တေလဘာဇနေသု ဝဏ္ဏမဋ္ဌကမ္မံ ဝဋ္ဋတီတိ သေနာသနပရိက္ခာရတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. ရာဇဝလ္လဘာတိ ရာဇကုလူပကာ. သီမာတိ ဣဓာဓိပ္ပေတာ ဘူမိ၊ ဗဒ္ဓသီမာ စ. ‘‘ယေသံ သန္တကာ တေသံ သီမာ၊ တတ္ထ ပရေဟိ န ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. ‘‘ဘူမိ စ သီမာ စ ယေသံ သန္တကာ၊ တေဟိ ဧဝ ဝါရေတဗ္ဗာ. ယေသံ ပန အညေသံ ဘူမိယံ သီမာ ကတာ၊ တေ ဝါရေတုံ န ဣဿရာ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘သံဃဘေဒါဒီနံ ကာရဏတ္တာ ‘မာ ကရောထာ’တိ ပဋိသေဓေတဗ္ဗာ ဧဝါ’’တိ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ ကိရ.

၈၆-၇. ဒါရုကုဋိကံ ကာတုံ၊ ကတ္တုန္တိ စ အတ္ထိ. ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကန္တိ ဖလာဖလံ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အာဏာပေဟီတိ ဝစနံ အနိဋ္ဌေ ဧဝ ဝုစ္စတီတိ ကတွာ ဗန္ဓံ အာဏာပေသိ. ဣဿရိယမတ္တာယာတိ သမိဒ္ဓိယံ မတ္တာသဒ္ဒေါတိ ဉာပေတိ.

၈၈. ‘‘ဧဝရူပံ ဝါစံ ဘာသိတွာ’’တိ စ ပါဌော. လောမေန တွံ မုတ္တော၊ မာ ပုနပိ ဧဝရူပမကာသီတိ ဣဒံ ကိံ ဗျာပါဒဒီပကံ၊ ဒါရူသုပိ လောဘက္ခန္ဓဒီပကံ ဝစနံ သောတာပန္နဿ သတော တဿ ရာဇဿ ပတိရူပံ. နနု နာမ ‘‘ပုဗ္ဗေ ကတံ သုကတံ ဘန္တေ၊ ဝဒေယျာထ ပုနပိ ယေနတ္ထော’’တိ ပဝါရေတွာ အတီဝ ပီတိပါမောဇ္ဇံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗံ တေန သိယာတိ? သစ္စမေတံ သောတာပန္နတ္တာ အတီဝ ဗုဒ္ဓမာမကော ဓမ္မမာမကော သံဃမာမကော စ၊ တသ္မာ ဘိက္ခူနံ အကပ္ပိယံ အသဟန္တော၊ သိက္ခာပဒပညတ္တိယာ စ ဩကာသံ ကတ္တုကာမော ‘‘သုပယုတ္တာနိ မေ ဒါရူနီ’’တိ တုဋ္ဌစိတ္တောပိ ဧဝမာဟာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမေဟိ နာမ ဧဝရူပေ ဌာနေ. ‘‘အာဂတပဒါနုရူပေနာတိ အညေဟိ ဝါ ပဒေဟိ၊ ဣတော ထောကတရေဟိ ဝါ အာဂတကာလေ တဒနုရူပါ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. ‘‘န ကေဝလံ ဣမသ္မိံယေဝ သိက္ခာပဒေ၊ အညေသုပိ အာဂစ္ဆန္တိ၊ တသ္မာ တတ္ထ တတ္ထ အာဂတပဒါနုရူပေန ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. ဥဇ္ဈာယနတ္ထော အဒိန္နဿာဒိန္နတ္တာဝ၊ တေ ဥဇ္ဈာယိံသု.

ရုဒြဒါမကော နာမ ရုဒြဒါမကာဒီဟိ ဥပ္ပါဒိတော. ဗာရာဏသိနဂရာဒီသု တေဟိ တေဟိ ရာဇူဟိ ပေါရာဏသတ္ထာနုရူပံ လက္ခဏသမ္ပန္နာ ဥပ္ပါဒိတာ နီလကဟာပဏာ. တေသံ ကိရ တိဘာဂံ အဂ္ဃတိ ရုဒြဒါမကော၊ တသ္မာ တဿ ပါဒေါ ထုလ္လစ္စယဝတ္ထု ဟောတိ. မာသကော ပန ဣဓ အပ္ပမာဏံ. ကဟာပဏော ကိဉ္စိကာလေ ဦနဝီသတိမာသကော ဟောတိ၊ ကိဉ္စိ ကာလေ အတိရေကဝီသတိမာသကော. တသ္မာ တဿ ကဟာပဏဿ စတုတ္ထဘာဂေါ ပဉ္စမာသကော ဝိယ အတိရေကပဉ္စမာသကော ဝါ ဦနပဉ္စမာသကော ဝါ ပါဒေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမဿတ္ထဿ ဒီပနတ္ထံ ‘‘တဒါ ရာဇဂဟေ ဝီသတိမာသကော ကဟာပဏော ဟောတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ရဇတမယော သုဝဏ္ဏမယော တမ္ဗမယော စ ကဟာပဏော ဟောတိ. သုဝဏ္ဏဘူမိယံ ဝိယ ပါဒေါပိ ယတ္ထ တမ္ဗမယောဝ ကတော ဟောတိ၊ တတ္ထ သောဝ ပါဒေါတိ အာစရိယော. ယသ္မာ ပါဒေါ ဧကနီလကဟာပဏဂ္ဃနကော၊ တသ္မာ တဿ ပါဒဿ စတုတ္ထဘာဂေါဝ သိယာ ပါဒေါတိ ဧကေ. ဣဒံ န ယုဇ္ဇတိ. ယော စ တတ္ထ ပါဒါရဟော ဘဏ္ဍော၊ တဿ စတုတ္ထဘာဂဿေဝ ပါရာဇိကဝတ္ထုဘာဝပ္ပသင်္ဂတော. ယဒိ ပါဒါရဟံ ဘဏ္ဍံ ပါရာဇိကဝတ္ထု၊ သိဒ္ဓံ ‘‘သောဝ ပါဒေါ ပစ္ဆိမံ ပါရာဇိကဝတ္ထူ’’တိ. န ဟိ သဗ္ဗတ္ထ ဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ နီလကဟာပဏဂ္ဃေန အဂ္ဃါပေန္တိ. ယသ္မာ တဿ တဿေဝ ကဟာပဏဂ္ဃေန အဂ္ဃါပေန္တိ၊ တသ္မာ တဿ တဿ ဇနပဒဿ ပါဒေါဝ ပါဒေါတိ တဒဂ္ဃနကမေဝ ပါဒဂ္ဃနကန္တိ သိဒ္ဓံ၊ ‘‘သော စ ခေါ ပေါရာဏဿ နီလကဟာပဏဿ ဝသေန၊ န ဣတရေသန္တိ ယတ္ထ ပန နီလကဟာပဏာ ဝဠဉ္ဇံ ဂစ္ဆန္တိ၊ တတ္ထေဝါ’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ၊ ဥပပရိက္ခိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၉၂. ဂါမာ ဝါ အရညာ ဝါတိ လက္ခဏာနုပညတ္တိကတ္တာ ပဌမပညတ္တိယာ အာဒိမှိ ဝုတ္တာ. ယတော ဝါ အပက္ကန္တာ၊ သော အမနုဿော နာမ. ‘‘အမနုဿဂါမံ အပါရုပိတွာ၊ ဂါမပ္ပဝေသနဉ္စ အနာပုစ္ဆာ ပဝိသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. ‘‘ယတော ဂါမတော အာဂန္တုကာမာ ဧဝ အပက္ကန္တာ၊ တံ ဂါမံ ဧဝံ ပဝိသိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ ဧကေ. ကေစိ ပန ‘‘ယက္ခပရိဂ္ဂဟဘူတောပိ အာပဏာဒီသု ဒိဿမာနေသု ဧဝ ‘ဂါမော’တိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ၊ အဒိဿမာနေသု ပဝေသနေ အနာပတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ဂါမော ဧဝ ဥပစာရော ဂါမူပစာရောတိ ဧဝံ ကမ္မဓာရယဝသေန ဂဟိတေ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာဒီသု ဝုတ္တမ္ပိ သုဝုတ္တမေဝ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘တဿ ဃရူပစာရော ဂါမောတိ အာပဇ္ဇတီ’’တိ ဝစနံ ပဋိက္ခိပတိ. ‘‘ဂါမဿုပစာရော စ ဂါမော စ ဂါမူပစာရော စာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ ဝိရုဇ္ဈတိ၊ န. ‘‘ဣမေသံ လာဘာဒီသု လက္ခဏံ သန္ဓာယ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ‘ဃရံ ဃရူပစာရော’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ တံ န မယံ ပဋိက္ခိပါမာ’’တိ စ ဝဒန္တိ. ‘‘ကတပရိက္ခေပေါ စာတိ ဃရဿ သမန္တတော တတ္တကော ဥပစာရော နာမာ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ လိခိတံ. အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ယော ယော အဋ္ဌကထာဝါဒေါ ဝါ ထေရဝါဒေါ ဝါ ပစ္ဆာ ဝုစ္စတီတိ ဣတော အနာဂတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ နာတီတံ. ယဒိ အတီတမ္ပိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ မဟာပဒုမထေရဝါဒေါဝ ပမာဏံ ဇာတန္တိ အာပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ အနာဂတမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ အာစရိယာ ကထယန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. သေသမ္ပီတိ ဂါမူပစာရလက္ခဏမ္ပိ.

တတြာယံ နယောတိ တဿ ဂါမူပစာရဿ ဂဟဏေ အယံ နယော. ဝိကာလေဂါမပ္ပဝေသနာဒီသူတိ ဧတ္ထ ‘‘ဂါမပ္ပဝေသနဉှိ ဗဟိ ဧဝ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗ’’န္တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. ‘‘တံ အဋ္ဌကထာယ န သမေတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ဂါမသင်္ခါတူပစာရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ ဂဟိတေ သမေတီတိ မမ တက္ကော. ‘‘အာဒိ-သဒ္ဒတော ဃရေ ဌိတာနံ ဒိန္နလာဘဘာဇနာဒီနီ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. ‘‘ဂါမူပစာရေ ဌိတာနံ ပါပုဏိတဗ္ဗလာဘံ သဉ္စိစ္စ အဒေန္တာနံ ပါရာဇိက’’န္တိ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ ကုရုန္ဒိအာဒီသု ပါဠိယံ ဝုတ္တဝစနာနုလောမဝသေန ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ပမာဒလေခါ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တဝိနိစ္ဆယော သင်္ဂီတိတော ပဋ္ဌာယ အာဂတော. ‘‘ယဉ္စေတံ မဟာအဋ္ဌကထာယ’’န္တိအာဒိ သီဟဠဒီပေ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိနိစ္ဆယနယော’’တိ စ. လေဍ္ဍုပါတေနေဝ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗောတိ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနံ၊ န ဥပစာရံ. သော ဟိ တတော အပရေန လေဍ္ဍုပါတေန ပရစ္ဆိန္နော. ဣမသ္မိံ အဒိန္နာဒါနသိက္ခာပဒေတိ နိယမေန အညတ္ထ အညထာတိ အတ္ထတော ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေန ဝါ နိယမေန ယထာရုတဝသေနာပိ အတ္ထော ဣဓ ယုဇ္ဇတိ. အဘိဓမ္မေ ပနာတိအာဒိနာ အညထာပိ အတ္ထာပတ္တိသိဒ္ဓံ ဒဿေတိ.

‘‘ပရိစ္စာဂါဒိမှိ အကတေ ‘ဣဒံ မမ သန္တက’န္တိ အဝိဒိတမ္ပိ ပရပရိဂ္ဂဟိတမေဝ ပုတ္တကာနံ ပိတု အစ္စယေန သန္တကံ ဝိယ၊ တံ အတ္ထတော အပရိစ္စတ္တေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. ‘‘ထေနဿ ကမ္မံ ထေယျံ၊ ထေနေန ဂဟေတဗ္ဗဘူတံ ဘဏ္ဍံ. ထေယျန္တိ သင်္ခါတန္တိ ထေယျသင်္ခါတ’’န္တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. တံ ထေယျံ ယဿ ထေနဿ ကမ္မံ၊ သော ယသ္မာ ထေယျစိတ္တော အဝဟရဏစိတ္တော ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ထေယျသင်္ခါတ’’န္တိ ပဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘ထေယျစိတ္တော အဝဟရဏစိတ္တော’’တိ ပဒဘာဇနမ္ပိ တေသံ ပေါရာဏာနံ ယုဇ္ဇတေဝ၊ တထာပိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ယဉ္စ ပုဗ္ဗဘာဂေ ‘အဝဟရိဿာမီ’တိ ပဝတ္တံ စိတ္တံ၊ ယဉ္စ ဂမနာဒိသာဓကံ၊ ပရာမသနာဒိသာဓကံ ဝါ မဇ္ဈေ ပဝတ္တံ၊ ယဉ္စ ဌာနာစာဝနပယောဂသာဓကံ၊ တေသု အယမေဝေကော ပစ္ဆိမော စိတ္တကောဋ္ဌာသော ဣဓ အဓိပ္ပေတော ‘ထေနော’တိ အပရေ’’တိ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. ဦနမာသကမာသပါဒါဒီသု ‘‘အဝဟရဏစိတ္တေသု ဧကစိတ္တကောဋ္ဌာသောတိ အာစရိယာ ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ပဉ္စဝီသတိအဝဟာရကထာဝဏ္ဏနာ

ပဉ္စဝီသတိ အဝဟာရာ နာမ ဝစနဘေဒေနေဝ ဘိန္နာ၊ အတ္ထတော ပန အဘိန္နာ. အာကုလာ ဒုဝိညေယျဝိနိစ္ဆယာတိ အာစရိယာနံ မုခေ သန္တိကေ သဗ္ဗာကာရေန အဂ္ဂဟိတဝိနိစ္ဆယာနံ ဒုဝိညေယျာ. ဒုကတိကပဋ္ဌာနပါဠိ (ပဋ္ဌာ. ၅.၁.၁ အာဒယော၊ ဒုကတိကပဋ္ဌာနပါဠိ) ဝိယ အာကုလာ ဒုဝိညေယျဝိနိစ္ဆယာ၊ ကေဝလံ တံ အာစရိယာ ပုဗ္ဗာပရဝိရောဓမကတွာ သင်္ဂီတိတော ပဋ္ဌာယ အာဂတနယမဝိနာသေတွာ ဝဏ္ဏယန္တီတိ ‘‘ပဋ္ဌာနပါဠိမိဝါတိ အပရေ ဝဒန္တီ’’တိ စ ဝုတ္တာ. ပေါရာဏာတိ သင်္ဂီတိအာစရိယာ. အယမေတ္ထ သာမီစိ ဧဝ၊ သစေ န ဒေတိ၊ အာပတ္တိ နတ္ထိ၊ ပါရာဇိကဘယာ ပန ယထာ သိက္ခာကာမော ဒေတိ၊ ဧဝံ ဒါတဗ္ဗမေဝ. ယာနိ ပနေတ္ထ ဝတ္ထူနိ၊ တာနိ သီဟဠဒီပေ အာစရိယေဟိ သံဃာဒီနမနုမတိယာ အဋ္ဌကထာသု ပက္ခိတ္တာနိ၊ ‘‘အနာဂတေ ဗြဟ္မစာရီနံ ဟိတတ္ထာယ ပေါတ္ထကာရုဠှကာလတော ပစ္ဆာပီ’’တိ ဝုတ္တံ. အာဏတ္တိကံ အာဏတ္တိက္ခဏေပိ ဂဏှာတိ၊ ကာလန္တရေနာပိ အတ္ထသာဓကော၊ ကာလန္တရံ သန္ဓာယာတိ ဣဒမေတေသံ နာနတ္တံ. ဘဋ္ဌေတိ အပဂတေ. အန္တရသမုဒ္ဒေ အတုရုမုဟုဒေ. ဖရတိ သာဓေတိ. နဝဓောတောတိ နဝကတော. ပါသာဏသက္ခရန္တိ ပါသာဏဉ္စ သက္ခရဉ္စ.

ဘူမဋ္ဌကထာဒိဝဏ္ဏနာ

၉၄. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန သစ္စေပိ အလိကေပိ ဒုက္ကဋမေဝ ဝုတ္တံ၊ တံ ပမာဒလိခိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ ယထေတရဟိ ယုတ္တိယာ ဂဟေတဗ္ဗာ. တတ္ထ ‘‘စတုဝဂ္ဂေန ဌပေတွာ ဥပသမ္ပဒပဝါရဏအဗ္ဘာနာဒိသဗ္ဗံ သံဃကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ’’စ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဥပသမ္ပဒပဝါရဏကထိနဗ္ဘာနာဒီနီ’’တိ လိခန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တံ အာစရိယာ ‘‘ပမာဒလေခါ’’တွေဝ ဝဏ္ဏယန္တိ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပမာဒလိခိတ’’န္တိ. ယံ ယံ ဝစနံ မုသာ၊ တတ္ထ တတ္ထ ပါစိတ္တိယန္တိ ဝုတ္တံ. ဒုက္ကဋဿ ဝစနေ ပယောဇနာဘာဝါ ‘‘အဒိန္နာဒါနဿ ပုဗ္ဗပယောဂေ’’တိ ဝုတ္တံ. အညေသမ္ပိ ပုဗ္ဗပယောဂေ ပါစိတ္တိယဋ္ဌာနေ ပါစိတ္တိယမေဝ. ပမာဒလိခိတန္တိ ဧတ္ထ ဣဓ အဓိပ္ပေတမေဝ ဂဟေတွာ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တန္တိ ဂဟိတေ သမေတိ ဝိယ. အာစရိယာ ပန ‘‘ပါစိတ္တိယဋ္ဌာနေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဝတွာ ဒုက္ကဋေ ဝိသုံ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘သစ္စာလိကေ’’တိ သာမညတော ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ပမာဒလေခါ’’တိ ဝဒန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ. ‘‘ကုသလစိတ္တေန ဂမနေ အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဒါနဉ္စ ဒဿာမီ’’တိ ဝစနေန အနာပတ္တိ ဝိယ.

ပါစိတ္တိယဋ္ဌာနေ ဒုက္ကဋာ န မုစ္စတီတိ ပါစိတ္တိယေန သဒ္ဓိံ ဒုက္ကဋမာပဇ္ဇတိ. ဗဟုကာပိ အာပတ္တိယော ဟောန္တူတိ ခဏနဗျူဟနုဒ္ဓရဏေသု ဒသ ဒသ ကတွာ အာပတ္တိယော အာပန္နော၊ တေသု ဥဒ္ဓရဏေ ဒသ ပါစိတ္တိယော ဒေသေတွာ မုစ္စတိ၊ ဇာတိဝသေန ‘‘ဧကမေဝ ဒေသေတွာ မုစ္စတီ’’တိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ပုရိမေန သမေတိ. ‘‘သမောဓာနေတွာ ဒဿိတပယောဂေ ‘‘ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ သမာနပယောဂါ ဗဟုဒုက္ကဋတ္တံ ဉာပေတိ. ခဏနေ ဗဟုကာနီတိ သမာနပယောဂတ္တာ န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. အဋ္ဌကထာစရိယပ္ပမာဏေနာတိ ယထာ ပနေတ္ထ၊ ဧဝံ အညေသုပိ ဧဝရူပါနိ အဋ္ဌကထာယ အာဂတဝစနာနိ သင်္ဂီတိတော ပဋ္ဌာယ အာဂတတ္တာ ဂဟေတဗ္ဗာနီတိ အတ္ထော. ‘‘ဣဓ ဒုတိယပါရာဇိကေ ဂဟေတဗ္ဗာ၊ န အညေသူ’’တိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော ကိရာဟ. ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ပုရိမခဏနံ ပစ္ဆိမံ ပတွာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ၊ တေနေဝ ဧကမေဝ ဒေသေတွာ မုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘ဝိသဘာဂကိရိယံ ဝါ ပတွာ ပုရိမံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီ’’တိ စ ဝုတ္တံ.

ဧဝံ ဧကဋ္ဌာနေ ဌိတာယ ကုမ္ဘိယာ ဌာနာစာဝနဉ္စေတ္ထ ဆဟာကာရေဟိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ကုမ္ဘိယာတိ ဘုမ္မဝစနံ. ဥဒ္ဓံ ဥက္ခိပန္တော ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဘူမိတော မောစေတိ၊ ပါရာဇိကန္တိ ဧတ္ထ မုခဝဋ္ဋိယာ ဖုဋ္ဌောကာသံ ဗုန္ဒေန မောစိတေ ‘‘ဌာနာစာဝနဉ္စေတ္ထ ဆဟာကာရေဟိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣမိနာ သမေတိ၊ တထာ အဝတွာ ‘‘ဘူမိတော မုတ္တေ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ အတိက္ကန္တေ ဘူမိတော မောစိတံ နာမ ဟောတီ’’တိ ဒဠှံ ကတွာ ဝဒန္တိ၊ ဥပပရိက္ခိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ ဧကစ္စေ ဧဝံ အတ္ထံ ဝဒန္တိ ‘‘ပုဗ္ဗေ ခဏန္တေန အဝသေသဋ္ဌာနာနိ ဝိယောဇိတာနိ၊ တသ္မိံ ဝိမုတ္တေ ပါရာဇိက’’န္တိ. သင်္ခေပမဟာပစ္စရိယာဒီသု ဝုတ္တဝစနဿ ပမာဒလေခဘာဝေါ ‘‘အတ္တနော ဘာဇနဂတံ ဝါ ကရောတိ၊ မုဋ္ဌိံ ဝါ ဆိန္ဒတီ’’တိ ဝစနေန ဒီပိတော.

ယံ ပန ‘‘ပီတမတ္တေ ပါရာဇိက’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ယထေတရဟိ ‘‘ပဉ္စဝိညာဏာ ဥပ္ပန္နဝတ္ထုကာ ဥပ္ပန္နာရမ္မဏာ’’တိ ပဒဿ ‘‘ဥပ္ပန္နဝတ္ထုကာဟိ အနာဂတပဋိက္ခေပေါ’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနံ ‘‘အသမ္ဘိန္နဝတ္ထုကာ အသမ္ဘိန္နာရမ္မဏာ ပုရေဇာတဝတ္ထုကာ ပုရေဇာတာရမ္မဏာ’’တိ ဝစနမပေက္ခိတွာ အတီတာနာဂတပဋိက္ခေပေါတိ ပရိဝတ္တေတိ၊ တထာ တာဒိသေဟိ ပရိဝတ္တ’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. န ဟိ အဋ္ဌကထာစရိယာ ပုဗ္ဗာပရဝိရုဒ္ဓံ ဝဒန္တိ. ယံ ပန အာစရိယာ ‘‘ဣဒံ ပမာဒလိခိတ’’န္တိ အပနေတွာ ပဋိက္ခိပိတွာ ဝစနကာလေ ဝါစေန္တိ၊ ဥဒ္ဒိသန္တိ၊ တမေဝ စ ဣမိနာပိ အာစရိယေန ‘‘ပမာဒလိခိတ’’န္တိ ပဋိက္ခိတ္တံ. ယဉ္စ သုတ္တံ ဒဿေတွာ တေ ပဋိက္ခိပန္တိ၊ တမေဝ စ ဒဿေန္တေန ဣမိနာ ပဋိက္ခိတ္တံ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘တံ ပန တတ္ထေဝါ’’တိအာဒိ.

အနာပတ္တိမတ္တမေဝ ဝုတ္တန္တိ နေဝ အဝဟာရော န ဂီဝါ အနာပတ္တီတိ ဗျဉ္ဇနတောဝ ဘေဒေါ၊ န အတ္ထတောတိ ဒဿနတ္ထံ. တံ ပမာဒလိခိတံ ကတရေဟီတိ စေ? ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရေဟိ၊ လေခကေဟိ ဝါ၊ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ‘‘န ဟိ တဒေဝ ဗဟူသု ဌာနေသု ယုတ္တတော ပါရာဇိကမဟုတွာ ကတ္ထစိ ဟောတီ’’တိ သဗ္ဗံ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. ဒုဋ္ဌပိတံ ဝါ ဌပေတီတိ ဧတ္ထ တတော ပဂ္ဃရိဿတီတိ ဌာနာစာဝနံ သန္ဓာယ ကတတ္တာ ပါရာဇိကံ တံ ပန ဂဏှတု ဝါ မာ ဝါ တတ္ထေဝ ‘‘ဘိန္ဒတီ’’တိအာဒိဝစနတော ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘တတ္ထေဝါတိ ဌာနာစာဝနံ အကရောန္တောဝ ဌာနာ အစာဝေတုကာမောဝ ကေဝလံ ‘ဘိန္ဒတီ’တိ အဋ္ဌကထာဝစနတော စ ဉာပေတဗ္ဗ’’န္တိ အညတရသ္မိံ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. တထာ ‘‘ပဂ္ဃရိတေဟိ တိန္တပံသုံ ဂဟေတွာ ဥဒကေ ပက္ခိပိတွာ ပစိတွာ ဂဟေတုံ သက္ကာ၊ တသ္မာ ဂဟဏမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ အပရေ. ‘‘ရိတ္တကုမ္ဘိယာ ဥပရိ ကရောတိ၊ ဘဏ္ဍဒေယျ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တံ အာဏတ္တိယာ ဝိရုဇ္ဈတိ၊ ‘‘ယဒါ သက္ကောသိ၊ တဒါ တံ ဘဏ္ဍံ အဝဟရာ’’တိ အတ္ထသာဓကော အာဏတ္တိကာလေ ဧဝ ပါရာဇိကံ. အပိစ အာဝါဋကာဒီနိ ထာဝရပယောဂါနိ စ ဧတ္ထ သာဓကာနိ. နတ္ထိ ကာလကတပယောဂါနိ ပါရာဇိကဝတ္ထူနီတိ တသ္မာ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ဧကေ. ယတ္ထ ယတ္ထ ‘‘အပရေ’’တိ ဝါ ‘‘ဧကေ’’တိ ဝါ ဝုစ္စတိ၊ တတ္ထ တတ္ထ သုဋ္ဌု ဥပပရိက္ခိတွာ ယုတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ဣတရံ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗံ. ဝဒန္တီတိ အာစရိယာ ဝဒန္တိ. န၊ အညထာ ဂဟေတဗ္ဗတ္ထတောတိ ပါဠိပရိဟရဏတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဧဝမေကေ ဝဒန္တီတိ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ကသ္မာ? ‘‘ပဿာဝံ ဝါ ဆဍ္ဍေတီ’’တိ စ ‘‘အပရိဘောဂံ ဝါ ကရောတီ’’တိ စ အတ္ထတော ဧကတ္တာ၊ အဋ္ဌကထာယ ‘‘မုဂ္ဂရေန ပေါထေတွာ ဘိန္ဒတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာပိ.

အယံ ပနေတ္ထ သာရောတိအာဒိကထာယ ‘‘အမှာကံ အာစရိယဿ ဝစန’’န္တိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော အာဟ. သင်္ဂဟာစရိယာနံ ဝါဒေါတိ ဧကေ. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာပိ တေ ဧဝ၊ တသ္မာ ဝေါဟာရဝသေနာတိ အဆဍ္ဍေတုကာမမ္ပိ တထာ ကရောန္တံ ‘‘ဆဍ္ဍေတီ’’တိ ဝေါဟရန္တိ. ဧဝမေတေသံ ပဒါနံ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဧဝံ သန္တေ ‘‘ဌာနာစာဝနဿ နတ္ထိတာယ ဒုက္ကဋ’’န္တိ အဋ္ဌကထာဝစနေန အတိဝိယ သမေတိ၊ တတ္ထ ဌာနာစာဝနစိတ္တဿ နတ္ထိတာယ ဌာနာ စုတမ္ပိ န ‘‘ဌာနာ စုတ’’န္တိ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ဣတရထာပီတိ ထေယျစိတ္တာဘာဝါ ဌာနာ စာဝေတုကာမဿပိ ဒုက္ကဋံ ယုဇ္ဇတိ.

၉၆. သယမေဝ ပတိတမောရဿေဝ ဣတော စိတော စ ကရောတော ထုလ္လစ္စယံ. အာကာသဋ္ဌဝိနိစ္ဆယေ တပ္ပသင်္ဂေန တသ္မိံ ဝေဟာသာဒိဂတေပိ အသမ္မောဟတ္ထံ ဧဝံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဧဝမညတြာပိ သာမိသေ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. ‘‘ဌာနာစာဝနံ အကရောန္တော စာလေတီ’’တိ ဝစနတော ဌာနာစာဝနေ ထုလ္လစ္စယံ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကေစိ အဖန္ဒာပေတွာ ဌာနာစာဝနာစာဝနေဟိပိ ဒုက္ကဋထုလ္လစ္စယေ ဝဒန္တိ. ‘‘တေ ဌာနာစာဝနံ အကရောန္တောတိ ဣမံ အဋ္ဌကထာဝစနံ ဒဿေတွာ ပဋိသေဓေတဗ္ဗာ’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ၊ ဝီမံသိတဗ္ဗံ.

၉၇. ဆေဒနမောစနာဒိ ဥပရိဘာဂံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အဝဿံ ဌာနတော အာကာသဂတံ ကရောတိ. ဧတ္ထ ‘‘ဧကကောဋိံ နီဟရိတွာ ဌပိတေ ဝံသေ ဌိတဿ အာကာသကရဏံ သန္ဓာယာ’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ. တေ ပန အထ ‘‘မူလံ အစ္ဆေတွာ ဝလယံ ဣတော စိတော စ သာရေတိ၊ ရက္ခတိ. သစေ ပန မူလတော အနီဟရိတွာပိ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ အာကာသဂတံ ကရောတိ၊ ပါရာဇိက’’န္တိ အဋ္ဌကထာဝစနံ ဒဿေတွာ ပဋိသေဓေတဗ္ဗာ. ဘိတ္တိနိဿိတန္တိ ဘိတ္တိယာ ဥပတ္ထမ္ဘိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဧကေ. ဘိတ္တိံ နိဿာယ ဌပိတန္တိ နာဂဒန္တာဒီသု ဌိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဆိန္နမတ္တေတိ ဥပရိ ဥဂ္ဂန္တွာ ဌိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

၉၈. ဥပရိ ဌိတဿ ပိဋ္ဌိယာတိ ဧတ္ထ အဓော ဩသာရဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဟေဋ္ဌာ ဩသာရေန္တဿ ဥပရိမဿ ပိဋ္ဌိယာ ဟေဋ္ဌိမေန ဌိတောကာသံ အတိက္ကန္တမတ္တေ ပါရာဇိကံ၊ ဥဒ္ဓံ ဥက္ခိပန္တဿ ဥဒကတော မုတ္တမတ္တေ. ‘‘ဧဝံ ဂဟိတေ ဘူမဋ္ဌေ ဝုတ္တေန သမေတီ’’တိ ဝဒန္တိ. မတမစ္ဆာနံ ဌိတဋ္ဌာနမေဝ ဌာနံ ကိရ. ထေယျစိတ္တေန မာရေတွာ ဂဏှတော ဦနပါဒဂ္ဃနကေ ဒုက္ကဋံ၊ သဟပယောဂတ္တာ ပါစိတ္တိယံ နတ္ထီတိ ဧကေ. မဒနဖလဝသာဒီနီတိ ဧတ္ထ သီဟဠဘာသာ ကိရ ဝသ ဣတိ ဝိသန္တိ အတ္ထော၊ ဂရုဠာကာရေန ကတုပ္ပေယိတံ ဝါ.

၉၉. ပုဗ္ဗေ ပါသေ ဗဒ္ဓသူကရဥပမာယ ဝုတ္တာ ဧဝ. ‘‘ထလေ ဌပိတာယ နာဝါယ န ဖုဋ္ဌောကာသမတ္တမေဝါ’’တိ ပါဌော. ‘‘ဝါတော အာဂမ္မာတိ ဝစနတော ဝါတဿ နတ္ထိကာလေ ပယောဂဿ ကတတ္တာ အဝဟာရော နတ္ထိ၊ အတ္ထိကာလေ စေ ကတော၊ အဝဟာရောဝါ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ဘဏ္ဍဒေယျံ ပန ကေသန္တိ စေ? ယေသံ ဟတ္ထေ ကဟာပဏာနိ ဂဟိတာနိ၊ တေသံ ဝါ၊ နာဝါသာမိနာ နာဝါယ အဂ္ဂဟိတာယ နာဝါသာမိကဿ ဝါ’’တိ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ.

၁၀၄. နိရမ္ဗိတွာ ဥပရိ. အကတံ ဝါ ပန ပတိဋ္ဌပေတီတိ အပုဗ္ဗံ ဝါ ပဋ္ဌပေတီတိ အတ္ထော.

၁၀၆. ဂါမဋ္ဌေ ဝါ ‘‘ဂါမော နာမာ’’တိ န ဝုတ္တံ ပဌမံ ဂါမလက္ခဏဿ သဗ္ဗသော ဝုတ္တတ္တာ.

၁၀၇. အရညဋ္ဌေ အရညံ နာမာတိ ပုန န ကေဝလံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တလက္ခဏညေဝ အရညန္တိ ဣဓာဓိပ္ပေတံ၊ ကိန္တု ပရပရိဂ္ဂဟိတမေဝ စေတံ ဟောတိ၊ တံ ဣဓာဓိပ္ပေတန္တိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တေနေဝ အတ္ထေပိ အရညဂ္ဂဟဏံ ကတံ. အဂ္ဂေပိ မူလေပိ ဆိန္နာတိ ဧတ္ထ ‘‘န ဝေဌေတွာ ဌိတာ၊ ဆိန္နမတ္တေ ပတနကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ. တစ္ဆေတွာ ဌပိတောတိ အရညသာမိကေဟိ ပရေဟိ လဒ္ဓေဟိ တစ္ဆေတွာ ဌပိတော. အဒ္ဓဂတောပီတိ စိရကာလိကောပိ. ‘‘န ဂဟေတဗ္ဗောတိ အရညသာမိကေဟိ အနုညာတေနပီ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. ဆလ္လိယာ ပရိယောနဒ္ဓံ ဟောတီတိ ဣမိနာ သာမိကာနံ နိရပေက္ခတံ ဒီပေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ယဒိ သာမိကာနံ သာပေက္ခတာ အတ္ထိ၊ န ဝဋ္ဋတိ.

၁၀၈. တတ္ထ ‘‘ဘာဇနေသု ပေါက္ခရဏီတဠာကေသု စ ဂါဝေါ ပက္ကောသတီတိ ဣတော ပဋ္ဌာယ တယော ဒသ ဝါရာ အာဒိမေဝ ဒဿေတွာ သံခိတ္တာ’’တိ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. နိဗ္ဗဟနဥဒကံ နာမ တဠာကရက္ခဏတ္ထာယ အဓိကောဒကနိက္ခမနဒွါရေန နိက္ခမနဥဒကံ. ‘‘ဂဟေတုံ န လဘတီတိ သာမီစိကမ္မံ န ဟောတီ’’တိ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. ဣတော ပဋ္ဌာယ ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တေ အနုဂဏ္ဌိပဒေတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. အနိက္ခန္တေ ဥဒကေတိ ပါဌသေသော၊ သုက္ခမာတိကာပယောဂတ္တာ ဘဏ္ဍဒေယျမ္ပိ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. တဠာကံ နိဿာယ ခေတ္တဿ ကတတ္တာတိ ‘‘သဗ္ဗသာဓာရဏံ တဠာကံ ဟောတီ’’တိ ပဌမံ ဝုတ္တတ္တာ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘ယသ္မာ တဠာကဂတံ ဥဒကံ သဗ္ဗသာဓာရဏမ္ပိ မာတိကာယ သတိ တံ အတိက္ကမိတွာ ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ တသ္မာ တံ သန္ဓာယ ကုရုန္ဒိယာဒီသု အဝဟာရောတိ ဝုတ္တ’’န္တိ အပရေ အာဟူတိ. ဣမိနာ လက္ခဏေန န သမေတီတိ ယသ္မာ သဗ္ဗသာဓာရဏဒေသော နာမ တဉ္စ တဠာကံ သဗ္ဗသာဓာရဏံ၊ ကတိကာဘာဝါ စ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တမေဝ ယုတ္တန္တိ အာဟာစရိယော.

၁၀၉. ‘‘တတော ပဋ္ဌာယ အဝဟာရော နတ္ထီတိ ထေယျာယပိ ဂဏှတော၊ တသ္မာ ယထာမုဏ္ဍမဟာဇေတဗ္ဗတ္တာ၊ အရက္ခိတဗ္ဗတ္တာ၊ သဗ္ဗသာဓာရဏတ္တာ စ အညမ္ပိ သံဃသန္တကံ ဣဒံ န ဟောတီ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ.

၁၁၀. ဥဇုကမေဝ တိဋ္ဌတီတိ ဧတ္ထ ‘‘သမီပေ ရုက္ခသာခါဒီဟိ သန္ဓာရိတတ္တာ ဤသကံ ခလိတွာ ဥဇုကမေဝ တိဋ္ဌတိ စေ၊ အဝဟာရော. ဆိန္နဝေဏု ဝိယ တိဋ္ဌတိ စေ၊ အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ သုဝုတ္တံ၊ တဿ ဝိနိစ္ဆယေ ‘‘သစေ တာနိ ရက္ခန္တီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. နော အညထာတိ သမ္ပတ္တေ စေ ဝါတေ ဝါတမုခသောဓနံ ကရောတိ၊ ပါရာဇိကန္တိ အတ္ထော.

၁၁၁. အညေသု ပန ဝိစာရဏာ ဧဝ နတ္ထီတိ တေသု အပ္ပဋိက္ခိပိတတ္တာ အယမေဝ ဝိနိစ္ဆယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဧတေန ဓုရနိက္ခေပံ ကတွာပိ စောရေဟိ အာဟဋံ စောဒေတွာ ဂဏှတော အနာပတ္တီတိ ဒီပိတံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

၁၁၂. ဧသေဝ နယောတိ ဥဒ္ဓါရေယေဝ ပါရာဇိကံ၊ ကသ္မာ? အညေဟိ ပတ္တေဟိ သာဓာရဏဿ သညာဏဿ ဝုတ္တတ္တာ. ပဒဝါရေနာတိ စောရေန နီဟရိတွာ ဒိန္နံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတော. ဂါမဒွါရန္တိ ဝေါဟာရမတ္တမေဝ၊ ဂါမန္တိ အတ္ထော အာဏတ္တိယာ ဒဋ္ဌဗ္ဗတ္တာ၊ ဒွိန္နမ္ပိ ဥဒ္ဓါရေ ဧဝ ပါရာဇိကံ. အသုကံ နာမ ဂါမံ ဂန္တွာတိ ဝစနေန ယာဝ တဿ ဂါမဿ ပရတော ဥပစာရော၊ သဗ္ဗမေတံ အာဏတ္တမေဝ ဟောတိ. ‘‘ဌတွာ ဝါ နိသီဒိတွာ ဝါ ဝိဿမိတွာ ပုရိမထေယျစိတ္တံ ဝူပသမိတွာ ဂမနတ္ထဉ္စေ ဘဏ္ဍံ န နိက္ခိတ္တံ၊ ယထာဂဟိတမေဝ၊ ပဒဝါရေန ကာရေတဗ္ဗောတိ၊ နိက္ခိတ္တဉ္စေ၊ ဥဒ္ဓါရေနာ’’တိ စ လိခိတံ. ကေဝလံ ‘‘လိခိတ’’န္တိ ဝုတ္တေ ဂဏ္ဌိပဒေ ဂဟေတဗ္ဗံ. ထေယျစိတ္တေန ပရိဘုဉ္ဇန္တောတိ ဌာနာစာဝနံ အကတွာ နိဝတ္ထပါရုတနီဟာရေန ‘‘ပုဗ္ဗေဝေဒံ မယာ ဂဟိတ’’န္တိ ထေယျစိတ္တေန ပရိဘုဉ္ဇန္တော. ‘‘နဋ္ဌေ ဘဏ္ဍဒေယျံ ကိရာ’’တိ လိခိတံ. ‘‘အညော ဝါ’’တိ ဝစနေန ယေန ဌပိတံ၊ တေန ဒိန္နေ အနာပတ္တီတိ ဒီပိတံ ဟောတိ ဂေါပကဿ ဒါနေ ဝိယ၊ ‘‘ကေဝလံ ဣဓ ဘဏ္ဍဒေယျန္တိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အညော ဝါ’’တိ ဝစနတော ယေန ဌပိတံ. သော ဝါတိပိ လဗ္ဘတီတိ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗော. ဝါ-သဒ္ဒေန ယဿ ဟတ္ထေ ဌပိတံ၊ သော ဝါ ဒေတိ ရာဇဂဟေ ဂဏကော ဝိယ ဓနိယဿ၊ တသ္မာ ပါရာဇိကံ ယုတ္တံ ဝိယ.

တဝ ထူလသာဋကော လဒ္ဓေါတိ ဝုတ္တက္ခဏေ မုသာဝါဒေ ဒုက္ကဋံ. တဿ နာမံ လိခိတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘တေန ‘ဂဟေတွာ ဌပေယျာသီ’တိ အာဏတ္တတ္တာ နာမလေခနကာလေ အနာပတ္တိ ကုသသင်္ကမနသဒိသံ န ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. န ဇာနန္တီတိ န သုဏန္တီတိ အတ္ထော. သစေ ဇာနိတွာပိ စိတ္တေန န သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ ဧသေဝ နယော. ဇာနန္တေန ပန ရက္ခိတုံ အနိစ္ဆန္တေ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗမေဝ ဧတန္တိ ဝတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ. ဥမ္မဂ္ဂေနာတိ ပုရာပါဏံ ခဏိတွာ ကတမဂ္ဂေနာတိ အတ္ထော.

နိဿိတဝါရိကဿ ပန သဘာဂါ ဘတ္တံ ဒေန္တိ၊ တသ္မာ ယထာ ဝိဟာရေ ပန္တိ၊ တထေဝ ကာတဗ္ဗန္တိ သမ္ပတ္တဝါရံ အဂ္ဂဟေတုံ န လဘန္တိ၊ ‘‘တဿ ဝါ သဘာဂါ အဒါတုံ န လဘန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. အတ္တဒုတိယဿာတိ န ဟိ ဧကေနာနီတံ ဒွိန္နံ ပဟောတိ၊ သစေ ပဟောတိ ပါပေတဗ္ဗောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယဿ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပရိပုစ္ဆံ ဒေတီတိ ပုစ္ဆိတပဉှဿ ဝိဿဇ္ဇနံ ကရောတီ’’တိ လိခိတံ. သံဃဿ ဘာရံ နာမ ‘‘သဒ္ဓမ္မဝါစနာ ဧဝါ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘နဝကမ္မိကောပိ ဝုစ္စတီ’’တိ စ၊ ‘‘ဣတော ဘဏ္ဍတော ဝဋ္ဋန္တံ ပုန အန္တော ပဝိသတီတိ မဟာအဋ္ဌကထာပဒဿ ကုရုန္ဒီသင်္ခေပဋ္ဌကထာဟိ အဓိပ္ပါယော ဝိဝရိတော’’တိ လိခိတံ.

၁၁၃. ဂစ္ဆန္တေ ယာနေ ဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘သုင်္ကဋ္ဌာနဿ ဗဟိ ဌိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ ဥပတိဿတ္ထေရော ဝဒတိ ကိရ. ‘‘ဂစ္ဆန္တေ ယာနေ ဝါတိအာဒိ သုင်္ကဋ္ဌာနဗ္ဘန္တရေ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဗဟိ ဌိတဿ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ၊ ‘‘အန္တော ဌတွာ’’တိ အဓိကာရေ ဝုတ္တတ္တာ စေတိ ယုတ္တံ – ယာနာဒီသု ဌပိတေ တဿ ပယောဂံ ဝိနာယေဝ ဂတေသု ပါရာဇိကော န ဟောတိ. ကသ္မာ န ဘဏ္ဍဒေယျန္တိ စေ? သုင်္ကဋ္ဌာနဿ ဗဟိ ဌိတတ္တာ. အရညဋ္ဌေ ‘‘အဿတိယာ အတိက္ကမန္တဿပိ ဘဏ္ဍဒေယျမေဝါ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၇) ဝုတ္တံ တေသံ သပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ. ဣဓ ပန ‘‘အတြ ပဝိဋ္ဌဿာ’’တိ ဝစနတော န ဗဟိ ဌိတဿ၊ တံ ကိရ သုင်္ကသင်္ကေတံ. အညံ ဟရာပေတီတိ တတ္ထ ‘‘သဟတ္ထာ’’တိ ဝစနတော အနာပတ္တိ. နိဿဂ္ဂိယာနိ ဟောန္တီတိ အဋ္ဌကထာတော ပါစိတ္တိယံ၊ ဥပစာရံ ဩက္ကမိတွာ ပရိဟရဏေ သာဒီနဝတ္တာ ဒုက္ကဋံ.

သုင်္ကဋ္ဌာနေ သုင်္ကံ ဒတွာဝ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒံ ဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗာနံ မာတိကာတိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော. ‘‘အနုရာဓပုရဿ စတူသု ဒွါရေသု သုင်္ကံ ဂဏှန္တိ၊ တေသု ဒက္ခိဏဒွါရဿ ပုရတော မဂ္ဂေါ ထူပါရာမတော အာနန္ဒစေတိယံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဇေတဝနဝိဟာရဿန္တရပါကာရဿာသန္နေ နိဝိဋ္ဌော၊ ယော န ဂါမံ ပဝိသန္တော ဥပစာရံ ဩက္ကန္တော ဟောတိ. ထူပါရာမတော စ မဟာစေတိယံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ရာဇဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တော န ဩက္ကမတီ’’တိ ကိရ မဟာအဋ္ဌကထာယံ အာဂတံ. ဧတ္ထ စာတိ သုင်္ကဃာတေ ‘‘ဒွီဟိ လေဍ္ဍုပါတေဟီတိ အာစရိယပရမ္ပရာဘတာ’’တိ လိခိတံ. ဒွီဟိ လေဍ္ဍုပါတေဟီတိ သုင်္ကဃာတဿ ပရိစ္ဆေဒေ အဋ္ဌပိတေ ယုဇ္ဇတိ၊ ဌပိတေ ပန အတိရေကယောဇနမ္ပိ သုင်္ကဃာတံ ဟောတီတိ တတော ပရံ ဒွေ လေဍ္ဍုပါတာ ဥပစာရောတိ ဂဟေတဗ္ဗော. သော ပနေတ္ထာပိ ဒုဝိဓော ဗာဟိရဗ္ဘန္တရဘေဒတော. တတ္ထ ဒုတိယလေဍ္ဍုပါတသင်္ခါတံ ဗာဟိရောပစာရံ သန္ဓာယ ပါဠိယံ၊ မဟာအဋ္ဌကထာယဉ္စ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ. အဗ္ဘန္တရံ သန္ဓာယ ကုရုန္ဒိယန္တိ နော ခန္တိ. ‘‘အတြ ပဝိဋ္ဌဿ သုင်္ကံ ဂဏှန္တူတိ ဟိ နိယမိတဋ္ဌာနံ ဧကန္တတော ပါရာဇိကခေတ္တံ ဟောတိ၊ တဉ္စ ပရိက္ခိတ္တံ၊ ဧကော လေဍ္ဍုပါတော ဒုက္ကဋခေတ္တံ၊ အပရိက္ခိတ္တဉ္စေ၊ ဒုတိယော လေဍ္ဍုပါတောတိ နော အဓိပ္ပါယော’’တိ အာစရိယော ဝဒတိ.

၁၁၄. ဓနံ ပန ဂတဋ္ဌာနေ ဝဍ္ဎတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဝဍ္ဎိယာ သဟ အဝဟာရကဿ ဘဏ္ဍဒေယျ’’န္တိ လိခိတံ. ‘‘တံ ဝဍ္ဎိံ ဒဿာမီ’’တိ အဂ္ဂဟေသိ၊ တတ္ထ ကမ္မံ အကရောန္တဿ ဝဍ္ဎတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ကေဝလံ အာဌပိတခေတ္တဿ န ဝဍ္ဎတိ. ‘‘ယံ ဓနံ ဝဍ္ဎိ၊ တံ ဒေန္တဿ အဝဟာရကဿ ဝဍ္ဎိယာ အဒါနေ ပါရာဇိကံ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ.

နာမေနာတိ သပ္ပနာမေန ဝါ သာမိကေန ကတေန ဝါ.

၁၁၆. ရာဇဃရဿ အန္တောဝတ္ထုမှိ၊ ပရိက္ခိတ္တရာဇင်္ဂဏံ ဝါ အန္တောဝတ္ထု. အပရိက္ခိတ္တေ ရာဇင်္ဂဏေ ဌိတဿ သကလနဂရံ ဌာနံ. ဂေါဏဿ ‘‘အပရိက္ခိတ္တေ ဌိတဿ အက္ကန္တဋ္ဌာနမေဝ ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ခဏ္ဍဒွါရန္တိ အတ္တနာ ခဏ္ဍိတစ္ဆိဒ္ဒံ. တတ္ထေဝ ဃာတေတီတိ ‘‘ဇီဝိတိန္ဒြိယာရမ္မဏတ္တာ ဝဓကစိတ္တဿ ပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ? န ဟောတိ. ကသ္မာ? အဒိန္နာဒါနပယောဂတ္တာ. တမ္ပိ ထေယျစိတ္တံ သင်္ခါရာရမ္မဏံဝ ဟောတိ. ဣဓ တဒုဘယံ လဘတိ သဒ္ဓိံ ပုဗ္ဗဘာဂါပရဘာဂေဟီ’’တိ ဝုတ္တံ.

၁၁၈. တဿုဒ္ဓါရေ သဗ္ဗေသံ ပါရာဇိကန္တိ ယဒိ ယော အာဏတ္တော အဝဿံ တံ ဘဏ္ဍံ ဟရတိ၊ အာဏတ္တိက္ခဏေ ဧဝ ပါရာဇိကံ. ‘‘ဣဓ တိဏ္ဏံ ကသ္မာ ပါရာဇိကံ၊ နနု ‘တုမှေ၊ ဘန္တေ၊ တယော ဟရထာ’တိ ဝုတ္တတ္တာ ထုလ္လစ္စယံ၊ ဣတရေသဉ္စ ပဋိပါဋိယာ ဧကေကဿာဏတ္တတ္တာ ဧကေကေန စ ဒုက္ကဋေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ကထံ၊ ဧကော ကိရ မာသဂ္ဃနကံ ပရိဿာဝနံ ထေနေတွာ ဒေသေတွာ နိရုဿာဟော ဧဝ ဝါ ဟုတွာ ပုန မာသဂ္ဃနကံ သူစိံ တထေဝ ကတွာ ပုန မာသဂ္ဃနကန္တိ ဧဝံ သိယာတိ? န ဧဝံ၊ တံ ယထာ ဥပ္ပလထေနကော ယေန ဝတ္ထု ပူရတိ တာဝ သဥဿာဟတ္တာ ပါရာဇိကော အာသိ၊ ဧဝမိမေ သဥဿာဟာဝ န ဒေသယိံသု ဝါ’’တိ လိခိတံ၊ ပါဠိယံ၊ အဋ္ဌကထာယဉ္စ သံဝိဒဟိတွာ ဂတေသု ဧကဿုဒ္ဓါရေ သဗ္ဗေသံ ပါရာဇိကံ ဝိနာ ဝိယ အာဏတ္တိယာ ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တံ၊ အထ ခေါ ‘‘တဿာယံ အတ္ထော’’တိ ဝတွာ ပစ္ဆာ ဝုတ္တဝိနိစ္ဆယေသု စ ဧကဘဏ္ဍဧကဋ္ဌာနာဒီသု စ သမ္ဗဟုလာ ဧကံ အာဏာပေန္တီတိ အာဏတ္တိမေဝ နိယမေတွာ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ အာဏတ္တိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ ဝိယ၊ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. ‘‘‘ဧကဘဏ္ဍံ ဧကဋ္ဌာန’န္တိ စ ပါဌော ‘ဧကကုလဿ ဘဏ္ဍ’န္တိ ဝစနတော’’တိ ဝဒန္တိ.

၁၁၉-၁၂၀. ဩစရကေ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ အဝဿံဟာရိယေ ဘဏ္ဍေ. တံ သင်္ကေတန္တိ တဿ သင်္ကေတဿ. အထ ဝါ တံ သင်္ကေတံ အတိက္ကမိတွာ ပစ္ဆာ ဝါ. အပတွာ ပုရေ ဝါ. ဧသ နယော တံ နိမိတ္တန္တိ ဧတ္ထာပိ. အက္ခိနိခဏနာဒိကမ္မံ လဟုကံ ဣတ္တရကာလံ၊ တင်္ခဏေ ဧဝ ဘဏ္ဍံ အဝဟရိတုံ န သက္ကာ၊ ကိဉ္စိ ဘဏ္ဍံ ဒူရံ ဟောတိ၊ ကိဉ္စိ ဘာရိယံ၊ တံ ဂဟေတုံ ယာဝ ဂစ္ဆတိ ယာဝ ဥက္ခိပတိ၊ တာဝ နိမိတ္တဿ ပစ္ဆာ ဟောတိ. သစေ တံ ဘဏ္ဍံ အဓိဂတံ ဝိယ အာသန္နံ၊ လဟုကဉ္စ၊ သက္ကာ နိမိတ္တက္ခဏေ အဝဟရိတုံ၊ တမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ကိန္တိ? န၊ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တမ္ပိ ‘‘တတော ပဋ္ဌာယ တေနေဝ နိမိတ္တေန အဝဟရတီ’’တိ ဝုစ္စတိ အာရဒ္ဓတ္တာ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘ပုရေဘတ္တပယောဂေါ ဧသော’’တိ ဝါရော ပမာဏံ ဟောတိ၊ န စ တံ ပမာဏံ မဟာပဒုမတ္ထေရဝါဒဿ ပစ္ဆာ ဝုတ္တတ္တာ၊ န သင်္ကေတကမ္မံ ဝိယ နိမိတ္တကမ္မံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထ ဟိ ကာလပရိစ္ဆေဒေါ အတ္ထိ၊ ဣဓ နတ္ထိ၊ ဣဒမေဝ တေသံ နာနတ္တံ.

၁၂၁. တဉ္စ အသမ္မောဟတ္ထန္တိ ဧကော ‘‘ပုရေဘတ္တာဒီသု ဝါ၊ အက္ခိနိခဏနာဒီနိ ဝါ ဒိသွာ ဂဏှာ’’တိ၊ ဧကော ဂဟေတဗ္ဗံ ဘဏ္ဍနိဿိတံ ကတွာ ‘‘ပုရေဘတ္တံ ဧဝံ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနံ ဘဏ္ဍံ ဂဏှာ’’တိ ဝဒတိ၊ ဧဝံဝိဓေသု အသမ္မောဟတ္ထံ ဧဝံဝိဓံ သင်္ကေတံ နိမိတ္တဉ္စ ဒဿေတုန္တိ စ၊ ယထာဓိပ္ပါယန္တိ ဒုတိယော တတိယဿ တတိယော စတုတ္ထဿာတိ ဧဝံ ပဋိပါဋိယာ စေ ဝဒန္တီတိ အတ္ထော. သစေ ဒုတိယော စတုတ္ထဿ ဝဒေတိ၊ န ယထာဓိပ္ပါယောတိ စ. ‘‘ပဋိဂ္ဂဟိတမတ္တေတိ အဝဿံ စေ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ ပုဗ္ဗေဝ ထုလ္လစ္စယ’’န္တိ စ လိခိတံ. ပဋိဂ္ဂဏှကာနံ ဒုက္ကဋံ သဗ္ဗတ္ထောကာသာဘာဝတော န ဝုတ္တံ. ပါရာဇိကာပဇ္ဇနေနေတံ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇိတွာ အာပဇ္ဇန္တိ ကိရ. အတ္ထသာဓကာဏတ္တိစေတနာခဏေ ဧဝ ပါရာဇိကော ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. တတ္ထ မဂ္ဂဋ္ဌာနိယံ ကတရံ၊ ကတရံ ဖလဋ္ဌာနိယန္တိ ‘‘အတ္ထသာဓကစေတနာ နာမ မဂ္ဂါနန္တရဖလသဒိသာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဖလဋ္ဌာနိယာ စေတနာတိ သိဒ္ဓံ. အာဏတ္တိ စေ မဂ္ဂဋ္ဌာနိယာ သိယာ၊ စေတနာသဟဇတ္တာ န သမ္ဘဝတိ၊ တထာ ဘဏ္ဍဿ အဝဿံဟာရိတာ စ န သမ္ဘဝတိ. အာဏတ္တိက္ခဏေ ဧဝ ဟိ တံ အဝဿံဟာရိတံ ဇာတန္တိ အဝဟာရကဿ ပဋိဂ္ဂဏှဉ္စေ၊ တမ္ပိ န သမ္ဘဝတိ အနာဂတတ္တာ. စေတနာ စေ မဂ္ဂဋ္ဌာနိယာ ဟောတိ၊ အာဏတ္တိအာဒီသု အညတရံ၊ ဘဏ္ဍဿ အဝဿံဟာရိတာ ဧဝ ဝါ ဖလဋ္ဌာနိယာ စေ၊ အတ္ထော န သမ္ဘဝတိ. ပါရာဇိကာပတ္တိ ဧဝ ဟိ ဖလဋ္ဌာနိယာ ဘဝိတုမရဟတိ၊ န အညန္တိ ဧဝံ တာဝ ဣဓ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ သမ္ဘဝတိ စေတနာ မဂ္ဂဋ္ဌာနိယာ၊ တဿာ ပါရာဇိကာပတ္တိဘာဝေါ ဖလဋ္ဌာနိယော. ယထာ ကိံ? ယထာ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ‘‘သဒ္ဓါယ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ. သဒ္ဓါယ သဒ္ဒတ္ထေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ ဧတ္ထ အညော သဒ္ဓေါ၊ အညော သဒ္ဓါယ သဒ္ဒတ္ထောတိ သိဒ္ဓံ၊ ယထာ စ ‘‘ဧကော အမောဟသင်္ခါတော ဓမ္မော သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော အဓိပတိသဟဇာတအညမညနိဿယဣန္ဒြိယမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧတ္ထ အမောဟော ဓမ္မော အညော၊ အညေ တဿ ဟေတုပစ္စယတာဒယောတိ သိဒ္ဓံ. ယထာ စ ဝိနယပိဋကေ ယာနိ ဆ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာနိ၊ ဧဝံ ယထာသမ္ဘဝံ ‘‘သတ္တ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ၊ တေသံ အညာ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနတာ၊ အညော အာပတ္တိက္ခန္ဓဘာဝေါတိ သိဒ္ဓံ. ဣမိနာ အာပတ္တိက္ခန္ဓနယေန အာပတ္တာဓိကရဏဿ ကတိ ဌာနာနီတိ? သတ္တ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ ဌာနာနီတိ. ကတိ ဝတ္ထူနီတိ? သတ္တ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ ဝတ္ထူနီတိ. ကတိ ဘူမိယောတိ? သတ္တ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ ဘူမိယောတိ ဧဝမာဒယောပိ ဒဿေတဗ္ဗာ. တထာ ဟိ တဿာ ဧဝံ မဂ္ဂဋ္ဌာနိယာယ အတ္ထသာဓိကာယ စေတနာယ ယသ္မာ အညာ ပါရာဇိကာပတ္တိတာ အနတ္ထန္တရဘူတာ အာကာရဝိသေသသင်္ခါတာ ဖလဋ္ဌာနိယာ အတ္ထိ၊ တသ္မာ ‘‘အတ္ထသာဓကစေတနာ နာမ မဂ္ဂါနန္တရဖလသဒိသာ’’တိ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အထ ဝါ ကေဝလံ ဓမ္မနိယာမတ္တံယေဝ ဥပမတ္တေန အာစရိယေန ဧဝံ ဝုတ္တန္တိပိ သမ္ဘဝတီတိ န တတ္ထ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ ပရိယေသိတဗ္ဗံ၊ ‘‘ဣဒံ သဗ္ဗံ ကေဝလံ တက္ကဝသေန ဝုတ္တတ္တာ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ အာစရိယော.

ဘူမဋ္ဌကထာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အာပတ္တိဘေဒဝဏ္ဏနာ

၁၂၂. ‘‘ဝိဘင်္ဂနယဒဿနတော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ တံ သမ္ပာဒေတုံ ‘‘ဣဒါနိ တတ္ထ တတ္ထာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ အင်္ဂဝတ္ထုဘေဒေန စာတိ အဝဟာရင်္ဂဇာနနဘေဒေန ဝတ္ထုဿ ဟရိတဗ္ဗဘဏ္ဍဿ ဂရုကလဟုကဘာဝဘေဒေနာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ အင်္ဂဉ္စ ဝတ္ထုဘေဒေန အာပတ္တိဘေဒဉ္စ ဒဿေန္တောတိ အတ္ထော. အတိရေကမာသကော ဦနပဉ္စမာသကောတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ န ဝုတ္တော၊ တီဟိပိ ဧကော ဧဝ ပရိစ္ဆေဒေါ ဝုတ္တောတိ. အနဇ္ဈာဝုဋ္ဌကံ နာမ အရညပါလကာဒိနာ န ကေနစိ မမာယိတံ. ဆဍ္ဍိတံ နာမ အနတ္ထိကဘာဝေန အတိရေကမတ္တာဒိနာ သာမိကေန ဆဍ္ဍိတံ. နဋ္ဌံ ပရိယေသိတွာ ဆိန္နာလယတ္တာ ဆိန္နမူလကံ. အဿာမိကဝတ္ထူတိ အစ္ဆိန္နမူလကမ္ပိ ယဿ သာမိကော ကောစိ နော ဟောတိ၊ နိရပေက္ခာ ဝါ ပရိစ္စဇန္တိ၊ ယံ ဝါ ပရိစ္စတ္တံ ဒေဝတာဒီနံ၊ ဣဒံ သဗ္ဗံ အဿာမိကဝတ္ထု နာမ. ဒေဝတာဒီနံ ဝါ ဗုဒ္ဓဓမ္မာနံ ဝါ ပရိစ္စတ္တံ ပရေဟိ စေ အာရက္ခကေဟိ ပရိဂ္ဂဟိတံ၊ ပရပရိဂ္ဂဟိတမေဝ. တထာရူပေ ဟိ အဒိန္နာဒါနေ ရာဇာနော စောရံ ဂဟေတွာ ဟနနာဒိကံ ကရေယျုံ၊ အနာရက္ခကေ ပန အာဝါသေ၊ အဘိက္ခုကေ အနာရာမိကာဒိကေ စ ယံ ဗုဒ္ဓဓမ္မဿ သန္တကံ၊ တံ ‘‘အာဂတာဂတေဟိ ဘိက္ခူဟိ ရက္ခိတဗ္ဗံ ဂေါပေတဗ္ဗံ မမာယိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနတော အဘိက္ခုကာဝါသသံဃသန္တကံ ဝိယ ပရပရိဂ္ဂဟိတသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတီတိ ဆာယာ ဒိဿတိ. ဣဿရော ဟိ ယော ကောစိ ဘိက္ခု တာဒိသေ ပရိက္ခာရေ စောရေဟိပိ ဂယှမာနေ ဝါရေတုံ ပဋိဗလော စေ၊ ဗလက္ကာရေန အစ္ဆိန္ဒိတွာ ယထာဌာနေ ဌပေတုန္တိ. အပရိဂ္ဂဟိတေ ပရသန္တကသညိဿ ဆသု အာကာရေသု ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ အနာပတ္တိ ဝိယ ဒိဿတိ၊ ‘‘ယံ ပရပရိဂ္ဂဟိတဉ္စ ဟောတီ’’တိ အင်္ဂဘာဝေါ ကိဉ္စာပိ ဒိဿတိ၊ ပရသန္တကေ တထာ ပဋိပန္နကေ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. အတ္တနော သန္တကံ စောရေဟိ ဟဋံ၊ စောရပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ ပရပရိဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ပရော စေတံ ထေယျစိတ္တော ဂဏှတိ၊ ပါရာဇိကံ. သာမိကော ဧဝ စေ ဂဏှတိ၊ န ပါရာဇိကံ၊ ယသ္မာ စောဒေတွာ၊ အစ္ဆိန္ဒိတွာ စ သော ‘‘မမ သန္တကံ ဂဏှာမီ’’တိ ဂဟေတုံ လဘတိ. ပဌမံ ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ စေ ပစ္ဆာ ထေယျစိတ္တော ဂဏှတိ၊ ဧသ နယော. သာမိကေန ဓုရံ နိက္ခိတ္တကာလေ သော စေ စောရော ကာလံ ကရောတိ၊ အညော ထေယျစိတ္တေန ဂဏှတိ၊ န ပါရာဇိကော. အနိက္ခိတ္တကာလေ ဧဝ စေ ကာလံ ကရောတိ၊ တံ ထေယျစိတ္တေန ဂဏှန္တဿ ဘိက္ခုနော ပါရာဇိကံ မူလဘိက္ခုဿ သန္တကဘာဝေ ဌိတတ္တာ. စောရဘိက္ခုမှိ မတေ ‘‘မတကပရိက္ခာရ’’န္တိ သံဃော ဝိဘဇိတွာ စေ တံ ဂဏှတိ၊ မူလသာမိကော ‘‘မမ သန္တကမိဒ’’န္တိ ဂဟေတုံ လဘတိ.

ဧတ္ထာဟ – ဘူမဋ္ဌာဒိနိမိတ္တကမ္မပရိယောသာနာ ဧဝ အဝဟာရဘေဒါ၊ ဥဒါဟု အညေပိ သန္တီတိ. ကိဉ္စေတ္ထ ယဒိ အညေပိ သန္တိ၊ တေပိ ဝတ္တဗ္ဗာ. န ဟိ ဘဂဝါ သာဝသေသံ ပါရာဇိကံ ပညပေတိ. နော စေ သန္တိ၊ ယေ ဣမေ တုလာကူဋကံသကူဋမာနကူဋဥက္ကောဋနဝဉ္စနနိကတိသာစိယောဂဝိပရာမောသအာလောပသာဟသာကာရာ စ သုတ္တင်္ဂေသု သန္ဒိဿမာနာ၊ တေ ဣဓ အာဂတေသု ဧတ္ထ သမောဓာနံ ဂစ္ဆန္တီတိ စ လက္ခဏတော ဝါ တေသံ သမောဓာနဂတဘာဝေါ ဝတ္တဗ္ဗောတိ? ဝုစ္စတေ – လက္ခဏတော သိဒ္ဓေါဝ. ကထံ? ‘‘ပဉ္စဟိ အာကာရေဟီ’’တိအာဒိနာ နယေန အင်္ဂဝတ္ထုဘေဒေန. အာပတ္တိဘေဒေါ ဟိ ပါဠိယံ (ပါရာ. ၁၂၈-၁၃၀) ဝုတ္တော ဧဝ၊ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘ကူဋမာနကူဋကဟာပဏာဒီဟိ ဝါ ဝဉ္စေတွာ ဂဏှတိ၊ တဿေဝံ ဂဏှတော အဝဟာရော ထေယျာဝဟာရော’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁၃၈၊ ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဒုတိယပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ) အာဂတတ္တာ တုလာကူဋဂဟဏာဒယော ထေယျာဝဟာရေ သမောဓာနံ ဂတာတိ သိဒ္ဓံ. ဝိပရာမောသအာလောပသာဟသာကာရာ စ အဋ္ဌကထာယာဂတေ ပသယှာဝဟာရေ သမောဓာနံ ဂစ္ဆန္တိ. ဣမံယေဝ ဝါ ပသယှာဝဟာရံ ဒဿေတုံ ‘‘ဂါမဋ္ဌံ အရညဋ္ဌ’’န္တိ မာတိကံ နိက္ခိပိတွာ ‘‘ဂါမဋ္ဌံ နာမ ဘဏ္ဍံ စတူဟိ ဌာနေဟိ နိက္ခိတ္တံ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိဘာဂေါ ဝုတ္တော. တေနေဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဂဟဏာကာရဘေဒသန္ဒဿနတ္ထံ ဝိသုံ ကတံ. န ဟိ ဘူမိတလာဒီဟိ ဂါမာရညဋ္ဌံ ယံ ကိဉ္စီတိ. တတ္ထ ယံ တုလာကူဋံ၊ တံ ရူပကူဋင်္ဂဂဟဏပဋိစ္ဆန္နကူဋဝသေန စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ဝေဟာသဋ္ဌေ သမောဓာနံ ဂစ္ဆတိ. ဟဒယဘေဒသိခါဘေဒရဇ္ဇုဘေဒဝသေန တိဝိဓေ မာနကူဋေ ‘‘သွာယံ ဟဒယဘေဒေါ မရိယာဒံ ဆိန္ဒတီ’’တိ ဧတ္ထ သမောဓာနံ ဂစ္ဆတိ. ဟဒယဘေဒေါ ဟိ သပ္ပိတေလာဒိမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. ‘‘ဖန္ဒာပေတိ အတ္တနော ဘာဇနဂတံ ကရောတီ’’တိ ဧတ္ထ သိခါဘေဒေါပိ လဗ္ဘတိ. သော ‘‘တိလတဏ္ဍုလာဒိမိနနကာလေ လဗ္ဘတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ခေတ္တမိနနကာလေ ရဇ္ဇုဘေဒေါ သမောဓာနံ ဂစ္ဆတိ. ‘‘ဓမ္မံ စရန္တော သာမိကံ ပရာဇေတီ’’တိ ဧတ္ထ ဥက္ကောဋနံ သမောဓာနံ ဂစ္ဆတီတိ တေ စ တထာ ဝဉ္စနနိကတိယောပိ.

အာပတ္တိဘေဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အနာပတ္တိဘေဒဝဏ္ဏနာ

၁၃၁. န စ ဂဟိတေ အတ္တမနော ဟောတိ၊ တဿ သန္တကံ ဝိဿာသဂါဟေန ဂဟိတမ္ပိ ပုန ဒါတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဒွေ ဘိက္ခူ သဟာယကာ ဟောန္တိ. ဧကော ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ။ပေ။ အနာပတ္တိ၊ ဘိက္ခု၊ ဝိဿာသဂ္ဂါဟေ’’တိ (ပါရာ. ၁၄၆) ဣမိနာ အသမေန္တံ ဝိယ ဒိဿတိ. ဧတ္ထ ဟိ ‘‘သော ဇာနိတွာ တံ စောဒေသိ အဿမဏောသိ တွ’’န္တိ ဝစနေန အနတ္တမနတာ ဒီပိတာ. ပုန ‘‘အနာပတ္တိ၊ ဘိက္ခု၊ ဝိဿာသဂ္ဂါဟေ’’တိ ဝစနေန အတ္တမနတာယပိ သတိ ဝိဿာသဂ္ဂါဟော ရုဟတီတိ ဒီပိတန္တိ စေ? တံ န၊ အညထာ ဂဟေတဗ္ဗတ္ထတော. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ပါရာဇိကာပတ္တိယာ အနာပတ္တိ ဝိဿာသသညာယ ဂါဟေ သတိ၊ သောပိ ဘိက္ခု သဟာယကတ္တာ န ကုဒ္ဓေါ စောဒေသိ၊ ပိယော ဧဝ သမာနော ‘‘ကစ္စိ အဿမဏောသိ တွံ၊ ဂစ္ဆ၊ ဝိနိစ္ဆယံ ကတွာ သုဒ္ဓန္တေ တိဋ္ဌာဟီ’’တိ စောဒေသိ. သစေပိ သော ကုဒ္ဓေါ ဧဝ စောဒေယျ၊ ‘‘အနာပတ္တီ’’တိ ဣဒံ ကေဝလံ ပါရာဇိကာဘာဝံ ဒီပေတိ၊ န ဝိဿာသဂ္ဂါဟသိဒ္ဓံ. ယော ပန ပရိသမဇ္ဈေ လဇ္ဇာယ အဓိဝါသေတိ၊ န ကိဉ္စိ ဝဒတီတိ အတ္ထော. ‘‘ပုနဝတ္တုကာမတာဓိပ္ပါယေ ပန သောပိ ပစ္စာဟရာပေတုံ လဘတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သစေ စောရော ပသယှ ဂဟေတုကာမောပိ ‘‘အဓိဝါသေထ၊ ဘန္တေ၊ ဣဓ မေ စီဝရာနီ’’တိ ဝတွာ စီဝရာနိ ထေရေန ဒိန္နာနိ၊ အဒိန္နာနိ ဝါ သယံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ၊ ထေရော ပုန ပက္ခံ လဘိတွာ စောဒေတုံ လဘတိ၊ ပုဗ္ဗေ အဓိဝါသနာ အဓိဝါသနသင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ ဘယေန တုဏှီဘူတတ္တာ၊ ‘‘ယံ စီဝရံ ဣဓ သာမိကော ပစ္စာဟရာပေတုံ လဘတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သာမိကဿ ပါကတိကံ ကာတဗ္ဗံ၊ ‘‘ဣဒံ ကိရ ဝတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သစေ သံဃဿ သန္တကံ ကေနစိ ဘိက္ခုနာ ဂဟိတံ၊ တဿ တေန သံဃဿ ဝါ ဓမ္မဿ ဝါ ဥပကာရိတာ အတ္ထိ၊ ဂဟိတပ္ပမာဏံ အပလောကေတွာ ဒါတဗ္ဗံ. ‘‘သော တေန ယထာဂဟိတံ ပါကတိကံ ကတွာ အနဏော ဟောတိ၊ ဂိလာနာဒီနမ္ပိ ဧသေဝ နယော’’တိ ဝုတ္တံ.

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပကိဏ္ဏကကထာဝဏ္ဏနာ

သာဟတ္ထိကာဏတ္တိကန္တိ ဧကဘဏ္ဍံ ဧဝ. ‘‘ဘာရိယဉှိဒံ တွမ္ပိ ဧကပဿံ ဂဏှ၊ အဟမ္ပိ ဧကပဿံ ဂဏှာမီတိ သံဝိဒဟိတွာ ဥဘယေသံ ပယောဂေန ဌာနာစာဝနေ ကတေ ကာယဝါစာစိတ္တေဟိ ဟောတိ. အညထာ ‘သာဟတ္ထိကံ ဝါ အာဏတ္တိကဿ အင်္ဂံ န ဟောတိ၊ အာဏတ္တိကံ ဝါ သာဟတ္ထိကဿာ’တိ ဣမိနာ ဝိရုဇ္ဈတီ’’တိ လိခိတံ. ဓမ္မသိရိတ္ထေရော ပန ‘‘န ကေဝလံ ဘာရိယေ ဧဝ ဝတ္ထုမှိ အယံ နယော လဗ္ဘတိ၊ ပဉ္စမာသကမတ္တမ္ပိ ဒွေ စေ ဇနာ သံဝိဒဟိတွာ ဂဏှန္တိ၊ ဒွိန္နမ္ပိ ပါဋေက္ကံ၊ သာဟတ္ထိကံ နာမ တံ ကမ္မံ၊ သာဟတ္ထိကပယောဂတ္တာ ဧကသ္မိံယေဝ ဘဏ္ဍေ၊ တသ္မာ ‘သာဟတ္ထိကံ အာဏတ္တိကဿ အင်္ဂံ န ဟောတီ’တိ ဝစနမိမံ နယံ န ပဋိဗာဟတိ. ‘သာဟတ္ထိကဝတ္ထုအင်္ဂန္တိ သာဟတ္ထိကဿ ဝတ္ထုဿ အင်္ဂံ န ဟောတီ’တိ တတ္ထ ဝုတ္တံ. ဣဓ ပန ပယောဂံ သန္ဓာယ ဝုတ္တတ္တာ ယုဇ္ဇတီ’’တိ အာဟ ကိရ၊ တံ အယုတ္တံ ကာယဝစီကမ္မန္တိ ဝစနာဘာဝါ၊ တသ္မာ သာဟတ္ထိကာဏတ္တိကေသု ပယောဂေသု အညတရေန ဝါယမာပတ္တိ သမုဋ္ဌာတိ၊ တထာပိ တုရိတတုရိတာ ဟုတွာ ဝိလောပနာဒီသု ဂဟဏဂါဟာပနဝသေနေတံ ဝုတ္တံ. ယထာ ကာလေန အတ္တနော ကာလေန ပရဿ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ သီဃံ သီဃံ ဥပ္ပတ္တိံ သန္ဓာယ ‘‘အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. တိကမာတိကာ ၂၁) ဝုတ္တာ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

တတ္ထပိ ယေ အနုတ္တရာဒယော ဧကန္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာ ဝိညာဏဉ္စာယတနာဒယော ဧကန္တအဇ္ဈတ္တာရမ္မဏာ၊ ဣတရေ အနိယတာရမ္မဏတ္တာ ‘‘အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ၊ န ဧကက္ခဏေ ဥဘယာရမ္မဏတ္တာ. အယံ ပန အာပတ္တိ ယထာဝုတ္တနယေန သာဟတ္ထိကာ အာဏတ္တိကာပိ ဟောတိယေဝ၊ တသ္မာ အနိဒဿနမေတန္တိ အယုတ္တံ. ‘‘ယထာ အနိယတာရမ္မဏတ္တာ ‘အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာ’တိ ဝုတ္တာ၊ တထာ အနိယတပယောဂတ္တာ အယမ္ပိ အာပတ္တိ ‘သာဟတ္ထိကာဏတ္တိကာ’တိ ဝုတ္တာတိ နိဒဿနမေဝေတ’’န္တိ ဧကစ္စေ အာစရိယာ အာဟု. ‘‘ဣမေ ပနာစရိယာ ဥဘိန္နံ ဧကတော အာရမ္မဏကရဏံ နတ္ထိ. အတ္ထိ စေ၊ ‘အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ’တိအာဒိနာ (ပဋ္ဌာ. ၂.၂၁.၁ အဇ္ဈတ္တာရမ္မဏတိက) ပဋ္ဌာနပါဌေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ သညာယ အာဟံသု၊ တေသံ မတေန ‘သိယာ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာ’တိ ဝစနံ နိရတ္ထကံ သိယာ၊ န စ နိရတ္ထကံ၊ တသ္မာ အတ္ထေဝ ဧကတော အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏော ဓမ္မော. ပုန ‘အယံ သော’တိ နိယမေန အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာ ဓမ္မာ ဝိယ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာဘာဝတော န ဥဒ္ဓဋော သိယာ. တတ္ထ အနုဒ္ဓဋတ္တာ ဧဝ ဓမ္မသင်္ဂဟဋ္ဌကထာယံ ဥဘိန္နမ္ပိ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါဓမ္မာနံ ဧကတော အာရမ္မဏကရဏဓမ္မဝသေန ‘အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာ’တိ အဝတွာ ‘ကာလေန အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ပဝတ္တိယံ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏ’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တနယောဝ သာရောတိ နော တက္ကော’’တိ အာစရိယော. တတ္ထ ‘‘ကာယဝစီကမ္မ’’န္တိ အဝစနံ ပနဿ သာဟတ္ထိကပယောဂတ္တာ ဧကပယောဂဿ အနေကကမ္မတ္တာဝ၊ ယဒိ ဘဝေယျ၊ မနောကမ္မမ္ပိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဘဝေယျ၊ ယထာ တတ္ထ မနောကမ္မံ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ အဗ္ဗောဟာရိကံ ဇာတံ၊ ဧဝံ တသ္မိံ သာဟတ္ထိကာဏတ္တိကေ ဝစီကမ္မံ အဗ္ဗောဟာရိကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ တံ ပန ကေဝလံ ကာယကမ္မဿ ဥပနိဿယံ ဇာတံ၊ စိတ္တံ ဝိယ တတ္ထ အင်္ဂမေဝ ဇာတံ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘သာဟတ္ထိကပယောဂတ္တာ’’တိ၊ ‘‘အင်္ဂဘာဝမတ္တမေဝ ဟိ သန္ဓာယ ‘သာဟတ္ထိကာဏတ္တိက’န္တိ ဝုတ္တန္တိ နော တက္ကော’’တိ စ၊ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ကာယဝါစာ သမုဋ္ဌာနာ၊ ယဿာ အာပတ္တိယာ သိယုံ၊

တတ္ထ ကမ္မံ န တံ စိတ္တံ၊ ကမ္မံ နဿတိ ခီယတိ.

ကိရိယာကိရိယာဒိကံ ယဉ္စ၊ ကမ္မာကမ္မာဒိကံ ဘဝေ၊

န ယုတ္တံ တံ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ၊ ကမ္မမေကံဝ ယုဇ္ဇတိ.

ဝိနီတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၁၃၂. အနာပတ္တိ၊ ဘိက္ခု၊ စိတ္တုပ္ပါဒေတိ ဧတ္ထ ကေဝလံ စိတ္တံ၊ တဿေဝ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗာပတ္တီဟိ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထာဟ – ဥပနိက္ခိတ္တသာဒိယနာဒီသု၊ သဗ္ဗေသု စ အကိရိယသိက္ခာပဒေသု န ကာယင်္ဂစောပနံ ဝါ ဝါစင်္ဂစောပနံ ဝါ၊ အပိစာပတ္တိ၊ ကသ္မာ ဣမသ္မိံယေဝ သိက္ခာပဒေ အနာပတ္တိ၊ န သဗ္ဗာပတ္တီဟီတိ? န၊ ကသ္မာ.

ကတ္တဗ္ဗာ သာဓိကံ သိက္ခာ၊ ဝိညတ္တိံ ကာယဝါစိကံ၊

အကတွာ ကာယဝါစာဟိ၊ အဝိညတ္တီဟိ တံ ဖုသေ.

န လေသဘာဝတ္တာ. သပ္ပါယေ အာရမ္မဏေ အဋ္ဌတွာ ပဋိလဒ္ဓါသေဝနံ ဟုတွာ တတော ပရံ သုဋ္ဌု ဓာဝတီတိ သန္ဓာဝတိ. တတော အဘိဇ္ဈာယ သဟဂတံ၊ ဗျာပါဒသဟဂတံ ဝါ ဟုတွာ ဝိသေသတော ဓာဝတီတိ ဝိဓာဝတိ.

၁၃၇. ဝဏံ ကတွာ ဂဟေတုန္တိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အနာပတ္တိ၊ ဣတ္ထိရူပဿ နာမ ယတ္ထ အာမသန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ ကေစိ. ‘‘ကာယပဋိဗဒ္ဓဂ္ဂဟဏံ ယုတ္တံ၊ တံ သန္ဓာယ ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ဥဘယံ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ကုသသင်္ကာမနဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၁၃၈. မဟာပစ္စရိယာဒီသု ယံ ဝုတ္တံ ‘‘ပဒုဒ္ဓါရေနေဝ ကာရေတဗ္ဗော’’တိ၊ တံ သုဝုတ္တံ. ကိန္တု တဿ ပရိကပ္ပါဝဟာရကမတ္တံ န ဒိဿတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဣဒံ ဝုတ္တံ. ဥဒ္ဓါရေ ဝါယံ အာပန္နော၊ တသ္မာ ဒိသွာ ဂစ္ဆန္တော ‘‘ပဒုဒ္ဓါရေနေဝ ကာရေတဗ္ဗော’’တိ ဣဒံ တတ္ထ ဒုဝုတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကထံ? ‘‘သာဋကတ္ထိကော သာဋကပသိဗ္ဗကမေဝ ဂဟေတွာ ဗဟိ နိက္ခမိတွာ သာဋကဘာဝံ ဉတွာ ‘ပစ္ဆာ ဂဏှိဿာမီ’တိ ဧဝံ ပရိကပ္ပေတွာ ဂဏှတိ၊ န ဥဒ္ဓါရေ ဧဝါပဇ္ဇတိ. ယဒါ ဗဟိ ဌတွာ ‘သာဋကော အယ’န္တိ ဒိသွာ ဂစ္ဆတိ၊ တဒါ ပဒုဒ္ဓါရေနေဝ ကာရေတဗ္ဗော’’တိ န ဝုတ္တမေတံ၊ ကိန္တု ကိဉ္စာပိ ပရိကပ္ပေါ ဒိဿတိ၊ ပုဗ္ဗဘာဂေ အဝဟာရက္ခဏေ န ဒိဿတီတိ န သော ပရိကပ္ပါဝဟာရော၊ အယမတ္ထော မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တောဝ၊ တသ္မာ ‘‘ဉာယမေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ. ကမ္မန္တသာလာ နာမ ကဿကာနံ ဝနစ္ဆေဒကာနံ ဂေဟာနိ. အယံ တာဝါတိ သစေ ဥပစာရသီမန္တိအာဒိ ယာဝ ထေရဝါဒေါ မဟာအဋ္ဌကထာနယော၊ တတ္ထ ကေစိ ပနာတိအာဒိ န ဂဟေတဗ္ဗံ ထေရဝါဒတ္တာ ယုတ္တိအဘာဝတော၊ န ဟိ သာဟတ္ထိကေ ဧဝံဝိဓာ အတ္ထသာဓကစေတနာ ဟောတိ. အာဏတ္တိကေ ဧဝ အတ္ထသာဓကစေတနာ. ‘‘သေသံ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တေနတ္ထေန သမေတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ကုသသင်္ကာမနကရဏေ သစေ ပရော ‘‘နာယံ မမ သန္တကော’’တိ ဇာနာတိ၊ ဣတရဿ ဟတ္ထတော မုတ္တမတ္တေ ပါရာဇိကာပတ္တိ ခီလသင်္ကာမနေ ဝိယ. ‘‘အတ္တနော သန္တကံ သစေ ဇာနာတိ၊ န ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ သန္တေ ပဉ္စကာနိ သင်္ကရာနိ ဟောန္တီတိ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ.

၁၄၀. ပရာနုဒ္ဒယတာယာတိ ဧတ္ထ ပရာနုဒ္ဒယတာယ ကောဋိပ္ပတ္တေန ဘဂဝတာ ကသ္မာ ‘‘အနာပတ္တိ ပေတပရိဂ္ဂဟေ တိရစ္ဆာနဂတပရိဂ္ဂဟေ’’တိ (ပါရာ. ၁၃၁) ဝုတ္တန္တိ စေ? ပရာနုဒ္ဒယတာယ ဧဝ. ယဿ ဟိ ပရိက္ခာရဿ အာဒါနေ ရာဇာနော စောရံ ဂဟေတွာ န ဟနနာဒီနိ ကရေယျုံ၊ တသ္မိမ္ပိ နာမ သမဏော ဂေါတမော ပါရာဇိကံ ပညပေတွာ ဘိက္ခုံ အဘိက္ခုံ ကရောတီတိ မဟာဇနော ဘဂဝတိ ပသာဒညထတ္တံ အာပဇ္ဇိတွာ အပါယုပဂေါ ဟောတိ. အပေတပရိဂ္ဂဟိတာ ရုက္ခာဒီ စ ဒုလ္လဘာ၊ န စ သက္ကာ ဉာတုန္တိ ရုက္ခာဒီဟိ ပါပဘီရုကော ဥပါသကဇနော ပဋိမာဃရစေတိယဗောဓိဃရဝိဟာရာဒီနိ အကတွာ မဟတော ပုညက္ခန္ဓတော ပရိဟာယေယျ. ‘‘ရုက္ခမူလသေနာသနံ ပံသုကူလစီဝရံ နိဿာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိ (မဟာဝ. ၁၂၈) ဝုတ္တနိဿယာ စ အနိဿယာ ဟောန္တိ. ပရပရိဂ္ဂဟိတသညိနော ဟိ ဘိက္ခူ ရုက္ခမူလပံသုကူလာနိ န သာဒိယိဿန္တီတိ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ န သမ္ဘဝေယျုံ၊ သပ္ပဒဋ္ဌကာလေ ဆာရိကတ္ထာယ ရုက္ခံ အဂ္ဂဟေတွာ မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆေယျုံ၊ အစ္ဆိန္နစီဝရာဒိကာလေ သာခါဘင်္ဂါဒိံ အဂ္ဂဟေတွာ နဂ္ဂါ ဟုတွာ တိတ္ထိယလဒ္ဓိမေဝ သုလဒ္ဓိ ဝိယ ဒီပေန္တာ ဝိစရေယျုံ၊ တတော တိတ္ထိယေသွေဝ လောကော ပသီဒိတွာ ဒိဋ္ဌိဂ္ဂဟဏံ ပတွာ သံသာရခါဏုကော ဘဝေယျ၊ တသ္မာ ဘဂဝါ ပရာနုဒ္ဒယတာယ ဧဝ ‘‘အနာပတ္တိ ပေတပရိဂ္ဂဟေ’’တိအာဒိမာဟာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၁၄၁. အပရမ္ပိ ဘာဂံ ဒေဟီတိ ‘‘ဂဟိတံ ဝိညတ္တိသဒိသတ္တာ နေဝ ဘဏ္ဍဒေယျံ န ပါရာဇိက’’န္တိ လိခိတံ၊ ဣဒံ ပကတိဇနေ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘သစေ ပန သာမိကော ဝါ တေန အာဏတ္တော ဝါ ‘အပရဿ သဟာယဘိက္ခုဿ ဘာဂံ ဧသ ဂဏှာတိ ယာစတိ ဝါ’တိ ယံ အပရဘာဂံ ဒေတိ၊ တံ ဘဏ္ဍဒေယျ’’န္တိ ဝဒန္တိ.

၁၄၈-၉. ခါဒန္တဿ ဘဏ္ဍဒေယျန္တိ စောရဿ ဝါ သာမိကဿ ဝါ သမ္ပတ္တဿ ဒိန္နံ သုဒိန္နမေဝ ကိရ. အဝိသေသေနာတိ ‘‘ဥဿာဟဂတာနံ ဝါ’’တိ အဝတွာ ဝုတ္တံ၊ န ဟိ ကတိပယာနံ အနုဿာဟတာယ သံဃိကမသံဃိကံ ဟောတိ. မဟာအဋ္ဌကထာယမ္ပိ ‘‘ယဒိ သဥဿာဟာဝ ဂစ္ဆန္တိ၊ ထေယျစိတ္တေန ပရိဘုဉ္ဇတော အဝဟာရော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ တဒုဘယမေကံ. ဆဍ္ဍိတဝိဟာရေ ဥပစာရသီမာယ ပမာဏံ ဇာနိတုံ န သက္ကာ၊ အယံ ပန ဘိက္ခု ဥပစာရသီမာယ ဗဟိ ဌတွာ ဃဏ္ဋိပဟရဏာဒိံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ ခါဒတိ၊ တေန ဧဝံ ခါဒိတံ သုခါဒိတန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဣတရဝိဟာရေ တတ္ထ ဒိတ္တဝိဓိနာဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘သုခါဒိတံ အန္တောဝိဟာရတ္တာ’’တိ လိခိတံ၊ အာဂတာနာဂတာနံ သန္တကတ္တာတိ ‘‘စာတုဒ္ဒိသဿ သံဃဿ ဒေမီ’’တိ ဒိန္နတ္တာ ဝုတ္တံ. ဧဝံ အဝတွာ ‘‘သံဃဿ ဒေမီ’’တိ ဒိန္နမ္ပိ တာဒိသမေဝ. တထာ ဟိ ဗဟိ ဌိတော လာဘံ န လဘတိ ဘဂဝတော ဝစနေနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၁၅၃. ‘‘မတသူကရော’’တိ ဝစနတော တမေဝ ဇီဝန္တံ ဘဏ္ဍဒေယျန္တိ ကတွာ ဒါတုံ န လဘတိ. ဝဇ္ဈံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပိတံ ဟောတိ. မဒ္ဒန္တော ဂစ္ဆတိ၊ ဘဏ္ဍဒေယျန္တိ ဧတ္ထ ကိတ္တကံ ဘဏ္ဍဒေယျံ၊ န ဟိ သက္ကာ ‘‘ဧတ္တကာ သူကရာ မဒ္ဒိတွာ ဂတာ ဂမိဿန္တီ’’တိ ဇာနိတုန္တိ? ယတ္တကေ သာမိကာနံ ဒိန္နေ တေ ‘‘ဒိန္နံ မမ ဘဏ္ဍ’’န္တိ တုဿန္တိ၊ တတ္တကံ ဒါတဗ္ဗံ. နော စေ တုဿန္တိ၊ အတိက္ကန္တသူကရမူလံ ဒတွာ ကိံ ဩပါတော ခဏိတွာ ဒါတဗ္ဗောတိ? န ဒါတဗ္ဗော. အထ ကိံ စောဒိယမာနဿ ဥဘိန္နံ ဓုရနိက္ခေပေန ပါရာဇိကံ ဟောတီတိ? န ဟောတိ၊ ကေဝလံ ကပ္ပိယပရိက္ခာရံ ဒတွာ တောသေတဗ္ဗောဝ သာမိကော၊ ဧသေဝ နယော အညေသုပိ ဧဝရူပေသူတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော. ‘‘တဒဟေဝ ဝါ ဒုတိယဒိဝသေ ဝါ မဒ္ဒန္တော ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဂုမ္ဗေ ခိပတိ၊ ဘဏ္ဍဒေယျမေဝါတိ အဝဿံ ပဝိသနကေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ ပရစက္ကာဒိဘယံ အာဂတံ. မူလဝတ္ထုစ္ဆေဒန္တိ ‘‘သဗ္ဗသေနာသနံ ဧတေ ဣဿရာ’’တိ ဝစနတော ဣတရေ အနိဿရာတိ ဒီပိတံ ဟောတိ.

၁၅၆. အာရာမရက္ခကာတိ ဝိဿဋ္ဌဝသေန ဂဟေတဗ္ဗံ. အဓိပ္ပါယံ ဉတွာတိ ဧတ္ထ ယဿ ဒါနံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တံ ဘိက္ခုံ၊ ဘာဂံ ဝါ သာမိကာ န ရက္ခန္တိ န ဒဏ္ဍေန္တိ၊ တဿ ဒါနံ အပ္ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဣဓ သန္နိဋ္ဌာနံ. တမ္ပိ ‘‘န ဝဋ္ဋတိ သံဃိကေ’’တိ ဝုတ္တံ. အယမေဝ ဘိက္ခု ဣဿရောတိ ယတ္ထ သော ဣစ္ဆတိ၊ တတ္ထ အတ္တဉာတဟေတုံ လဘတိ ကိရ အတ္ထော. အပိစ ‘‘ဒဟရော’’တိ ဝဒန္တိ. သဝတ္ထုကန္တိ သဟ ဘူမိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘တိဏမတ္တံ ပန န ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ကိန္တု ဂရုဘဏ္ဍန္တိ စေ၊ အရက္ခိယအဂေါပိယဋ္ဌာနေ၊ ဝိနဿနကဘာဝေ စ ဌိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကပ္ပိယေပိ စာတိ ဝတွာ၊ အဝတွာ ဝါ ဂဟဏယုတ္တေ မာတာဒိသန္တကေပိ ထေယျစိတ္တုပ္ပါဒေန. ဣဒံ ပန သိက္ခာပဒံ ‘‘ရာဇာပိမေသံ အဘိပ္ပသန္နော’’တိ (ပါရာ. ၈၆) ဝစနတော လာဘဂ္ဂမဟတ္တံ၊ ဝေပုလ္လမဟတ္တဉ္စ ပတ္တကာလေ ပညတ္တန္တိ သိဒ္ဓံ.

ဒုတိယပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.