၃. တတိယပါရာဇိကံ

ပဌမပညတ္တိနိဒါနဝဏ္ဏနာ

၁၆၂. တီဟိ သုဒ္ဓေနာတိ ဧတ္ထ တီဟီတိ နိဿက္ကဝစနံ ဝါ ဟောတိ၊ ကရဏဝစနံ ဝါ. နိဿက္ကပက္ခေ ကာယဝစီမနောဒွါရေဟိ သုဒ္ဓေန. တထာ ဒုစ္စရိတမလေဟိ ဝိသမေဟိ ပပဉ္စေဟီတိအာဒိနာ နယေန သဗ္ဗကိလေသတ္တိကေဟိ ဗောဓိမဏ္ဍေ ဧဝ သုဒ္ဓေနာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ကရဏပက္ခေ တီဟီတိ ကာယဝစီမနောဒွါရေဟိ သုဒ္ဓေန. တထာ တီဟိ သုစရိတေဟိ၊ တီဟိ ဝိမောက္ခေဟိ၊ တီဟိ ဘာဝနာဟိ၊ တီဟိ သီလသမာဓိပညာဟိ သုဒ္ဓေနာတိ သဗ္ဗဂုဏတ္တိကေဟိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဝိဘာဝိတန္တိ ဒေသနာယ ဝိတ္ထာရိတံ၊ ဝိဘူတံ ဝါ ကတံ ဝိဟိတံ၊ ပညတ္တံ ဝါ ဟောတိ. သံဝဏ္ဏနာတိ ဝတ္တမာနသမီပေ ဝတ္တမာနဝစနံ.

န ကေဝလံ ရာဇဂဟမေဝ၊ ဣဒမ္ပိ နဂရံ. သပရိစ္ဆေဒန္တိ သပရိယန္တန္တိ အတ္ထော. သပရိက္ခေပန္တိ ဧကေ. ‘‘ဟံသဝဋ္ဋကစ္ဆဒနေနာတိ ဟံသပရိက္ခေပသဏ္ဌာနေနာ’’တိ လိခိတံ. ကာယဝိစ္ဆိန္ဒနိယကထန္တိ အတ္တနော အတ္တဘာဝေ၊ ပရဿ ဝါ အတ္တဘာဝေ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနကရံ ဝိစ္ဆိန္ဒနကရံ ဓမ္မကထံ ကထေတိ. အသုဘာ စေဝ သုဘာကာရဝိရဟိတတ္တာ. အသုစိနော စ ဒေါသနိဿန္ဒနပဘဝတ္တာ. ပဋိကူလာ စ ဇိဂုစ္ဆနီယတ္တာ ပိတ္တသေမှာဒီသု အာသယတော. အသုဘာယ ဝဏ္ဏန္တိ အသုဘာကာရဿ၊ အသုဘကမ္မဋ္ဌာနဿ ဝါ ဝိတ္ထာရံ ဘာသတိ. သာမိအတ္ထေ ဟေတံ သမ္ပဒါနဝစနံ. အသုဘန္တိ အသုဘနိမိတ္တဿ အာဝိဘာဝါယ ပစ္စုပဋ္ဌာနာယ ဝိတ္ထာရကထာသင်္ခါတံ ဝဏ္ဏံ ဘာသဘီတိ အတ္ထော. တေသံယေဝ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနာနံ ဒသဟိ လက္ခဏေဟိ သမ္ပန္နံ ကိလေသစောရေဟိ အနဘိဘဝနီယတ္တာ ဈာနစိတ္တံ မဉ္ဇူသံ နာမ.

တတြိမာနီတိ ဧတ္ထာယံ ပိဏ္ဍတ္ထော – ယသ္မိံ ဝါရေ ပဌမံ ဈာနံ ဧကစိတ္တက္ခဏိကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ သကလမ္ပိ ဇဝနဝါရံ အနုလောမပရိကမ္မဥပစာရဂေါတြဘုအပ္ပနာပ္ပဘေဒံ ဧကတ္တနယေန ‘‘ပဌမံ ဈာန’’န္တိ ဂဟေတွာ တဿ ပဌမဇ္ဈာနဿ အပ္ပနာပဋိပါဒိကာယ ခိပ္ပါဒိဘေဒါယ အဘိညာယ အဓိဂတာယ ကိစ္စနိပ္ဖတ္တိံ ဥပါဒါယ အာဂမနဝသေန ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိ အာဒီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာယ ကိစ္စနိပ္ဖတ္တိဝသေန ဥပေက္ခာနုဗြူဟနာ မဇ္ဈေတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပရိယောဒါပကဉာဏဿ ကိစ္စနိပ္ဖတ္တိဝသေန သမ္ပဟံသနာ ပရိယောသာနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ အာဒိစိတ္တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပဌမဇ္ဈာနဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏံ၊ ဧတသ္မိံ အန္တရေ ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဥပ္ပါဒဌိတိက္ခဏေသု ဥပေက္ခာနုဗြူဟနာ၊ ဌိတိဘင်္ဂက္ခဏေသု သမ္ပဟံသနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. လက္ခီယတိ ဧတေနာတိ လက္ခဏန္တိ ကတွာ ‘‘ဝိသုဒ္ဓိပဋိပတ္တိပက္ခန္ဒနေ’’တိအာဒိနာ ပုဗ္ဗဘာဂေါ လက္ခီယတိ၊ တိဝိဓေန အဇ္ဈုပေက္ခနေန မဇ္ဈံ လက္ခီယတိ၊ စတုဗ္ဗိဓာယ သမ္ပဟံသနာယ ပရိယောသာနံ လက္ခီယတီတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဒသ လက္ခဏာနီ’’တိ.

ပါရိဗန္ဓကတောတိ နီဝရဏသင်္ခါတပါရိဗန္ဓကတော ဝိသုဒ္ဓတ္တာ ဂေါတြဘုပရိယောသာနံ ပုဗ္ဗဘာဂဇဝနစိတ္တံ ‘‘စိတ္တဝိသုဒ္ဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ. တထာ ဝိသုဒ္ဓတ္တာ တံ စိတ္တံ မဇ္ဈိမံ သမာဓိနိမိတ္တသင်္ခါတံ အပ္ပနာသမာဓိံ တဒတ္ထာယ ဥပဂစ္ဆမာနံ ဧကသန္တတိဝသေန ပရိဏာမေန္တံ ပဋိပဇ္ဇတိ နာမ. ဧဝံ ပဋိပန္နဿ တဿ တတ္ထ သမထနိမိတ္တေ ပက္ခန္ဒနံ တဗ္ဘာဝူပဂမနံ ဟောတီတိ ကတွာ ‘‘တတ္ထ စိတ္တပက္ခန္ဒန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ တာဝ ပဌမဇ္ဈာနုပ္ပါဒက္ခဏေ ဧဝ အာဂမနဝသေန ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝံ ဝိသုဒ္ဓဿ အပ္ပနာပ္ပတ္တဿ ပုန ဝိသောဓနေ ဗျာပါရာဘာဝါ အဇ္ဈုပေက္ခနံ ဟောတိ. သမထပ္ပဋိပန္နတ္တာ ပုန သမာဓာနေ ဗျာပါရာဘာဝါ စ သမထပ္ပဋိပန္နဿ အဇ္ဈုပေက္ခနံ ဟောတိ. ကိလေသသံသဂ္ဂံ ပဟာယ ဧကန္တေန ဥပဋ္ဌိတတ္တာ ပုန ဧကတ္တုပဋ္ဌာနေ ဗျာပါရာသမ္ဘဝတော ဧကတ္တုပဋ္ဌာနဿ အဇ္ဈုပေက္ခနံ ဟောတိ. တတ္ထ ဇာတာနန္တိ တသ္မိံ စိတ္တေ ဇာတာနံ သမာဓိပညာနံ ယုဂနဒ္ဓဘာဝေန အနတိဝတ္တနဋ္ဌေန နာနာကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ. သဒ္ဓါဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ ဝိမုတ္တိရသေနေကရသဋ္ဌေန အနတိဝတ္တနေကသဘာဝါနံ တေသံ ဒွိန္နံ ဥပဂတံ တဇ္ဇံ တဿာရုပ္ပံ တဒနုရူပံ ဝီရိယံ တထာ စိတ္တံ ယောဂီ ဝါဟေတိ ပဝတ္တေတီတိ ကတွာ တဒုပဂဝီရိယဝါဟနဋ္ဌေန စ ဝိသေသဘာဂိယဘာဝတ္တာ အာသေဝနဋ္ဌေန စ သမ္ပဟံသနာ ဟောတီတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အပိစေတ္ထ ‘‘အနန္တရာတီတံ ဂေါတြဘုစိတ္တံ ဧကသန္တတိဝသေန ပရိဏာမေန္တံ ပဋိပဇ္ဇတိ နာမာ’’တိ လိခိတံ. တတ္ထ ဟိ ပရိဏာမေန္တံ ပဋိပဇ္ဇတီတိ ဧတာနိ ဝစနာနိ အတီတဿ န သမ္ဘဝန္တိ၊ ယဉ္စ တဒနန္တရံ လိခိတံ ‘‘အပ္ပနာသမာဓိစိတ္တံ ဥပဂစ္ဆမာနံ ဂေါတြဘုစိတ္တံ တတ္ထ ပက္ခန္ဒတိ နာမာ’’တိ. ဣမိနာပိ တံ န ယုဇ္ဇတိ၊ ‘‘ပဋိပတ္တိက္ခဏေ ဧဝ အတီတ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဂေါတြဘုစိတ္တံ တတ္ထ ပက္ခန္ဒတီ’’တိ ဝစနမေဝ ဝိရုဇ္ဈတီတိ အာစရိယော. ‘‘ဧကစိတ္တက္ခဏိကမ္ပိ လောကုတ္တရစိတ္တံ အာသေဝတိ ဘာဝေတိ ဗဟုလီကရောတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဧကစိတ္တက္ခဏိကဿာပိ ဈာနဿ ဧတာနိ ဒသ လက္ခဏာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘တတော ပဋ္ဌာယ အာသေဝနာ ဘာဝနာ ဧဝါ’’တိပိ ဝုတ္တံ. ‘‘အဓိဋ္ဌာနသမ္ပန္နန္တိ အဓိဋ္ဌာနေန သဟဂတ’’န္တိ လိခိတံ. တဿတ္ထော – ယဉ္စ ‘‘အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနသင်္ခါတ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တံ တေသံ တိဏ္ဏမ္ပိ ကလျာဏကတာယ သမန္နာဂတတ္တာ တိဝိဓကလျာဏကတဉ္စ. ဧဝံ တိဝိဓစိတ္တံ တဒဓိဂမမူလကာနံ ဂုဏာနံ၊ ဥပရိဈာနာဓိဂမဿ ဝါ ပဒဋ္ဌာနဋ္ဌေန အဓိဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ တသ္မာ စိတ္တဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝေန သမ္ပန္နတ္တာ အဓိဋ္ဌာနသမ္ပန္နံ နာမာတိ.

အဒ္ဓမာသံ ပဋိသလ္လီယိတုန္တိ ဧတ္ထ အာစရိယာ ဧဝမာဟု ‘‘ဘိက္ခူနံ အညမညဝဓဒဿနသဝနသမ္ဘဝေ သတ္ထုနော သတိ တဿ ဥပဒ္ဒဝဿ အဘာဝေ ဥပါယာဇာနနတော ‘အယံ အသဗ္ဗညူ’တိ ဟေတုပတိရူပကမဟေတုံ ဝတွာ ဓမ္မိဿရဿာပိ တထာဂတဿ ကမ္မေသွနိဿရိယံ အသမ္ဗုဇ္ဈမာနာ အသဗ္ဗဒဿိတမဓိစ္စမောဟာ ဗဟုဇနာ အဝီစိပရာယနာ ဘဝေယျုံ၊ တသ္မာ သော ဘဂဝါ ပဂေဝ တေသံ ဘိက္ခူနံ အညမညံ ဝဓမာနဘာဝံ ဉတွာ တဒဘာဝေါပါယာဘာဝံ ပန သုဝိနိစ္ဆိနိတွာ တတ္ထ ပုထုဇ္ဇနာနံ သုဂတိလာဘဟေတုမေဝေကံ ကတွာ အသုဘဒေသနာယ ဝါ ရူပသဒ္ဒဒဿနသဝနေဟိ နိပ္ပယောဇနေဟိ ဝိရမိတွာ ပဂေဝ တတော ဝိရမဏတော၊ သုဂတိလာဘဟေတုကရဏတော၊ အဝဿံ ပညာပိတဗ္ဗာယ တတိယပါရာဇိကပညတ္တိယာ ဝတ္ထာဂမဒဿနတော စ အတ္တနော သဗ္ဗဒဿိတံ ပရိက္ခကာနံ ပကာသေန္တော ဝိယ တမဒ္ဓမာသံ ဝေနေယျဟိတနိပ္ဖတ္တိယာ ဖလသမာပတ္တိယာ အဝကာသံ ကတွာ ဝိဟရိတုကာမော ‘ဣစ္ဆာမဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဒ္ဓမာသံ ပဋိသလ္လီယိတု’န္တိအာဒိမာဟာ’’တိ. အာစရိယာ နာမ ဗုဒ္ဓမိတ္တတ္ထေရဓမ္မသိရိတ္ထေရဥပတိဿတ္ထေရာဒယော ဂဏပါမောက္ခာ၊ အဋ္ဌကထာစရိယဿ စ သန္တိကေ သုတပုဗ္ဗာ. တတော အညေ ဧကေတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘သကေန ကာယေန အဋ္ဋီယန္တိ။ပေ။ ဘဝိဿန္တီ’’တိ ဣဒံ ပရတော ‘‘ယေ တေ ဘိက္ခူ အဝီတရာဂါ၊ တေသံ တသ္မိံ သမယေ ဟောတိ ဧဝ ဘယံ၊ ဟောတိ လောမဟံသော၊ ဟောတိ ဆမ္ဘိတတ္တ’’န္တိ ဣမိနာ န ယုဇ္ဇတိ၊ ဣဒဉ္စ ဘဂဝတော အသုဘကထာရမ္မဏပ္ပယောဇနေန န သမေတီတိ စေ? န၊ တဒတ္ထာဇာနနတော. သကေန ကာယေန အဋ္ဋီယန္တာနမ္ပိ တေသံ အရိယမဂ္ဂေန အပ္ပဟီနသိနေဟတ္တာ ခီဏာသဝါနံ ဝိယ မရဏံ ပဋိစ္စ အဘယံ န ဟောတိ၊ ဘယဉ္စ ပန အသုဘဘာဝနာနုယောဂါနုဘာဝေန မန္ဒီဘူတံ အနဋ္ဋီယန္တာနံ ဝိယ န မဟန္တံ ဟုတွာ စိတ္တံ မောဟေသိ. အပါယုပဂေ တေ သတ္တေ နာကာသီတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အထ ဝါ ဣဒံ ပုရိမဿ ကာရဏဝစနံ၊ ယသ္မာ တေသံ တသ္မိံ သမယေ ဟောတိ ဧဝ ဘယံ၊ ဆမ္ဘိတတ္တံ၊ လောမဟံသော စ၊ တသ္မာ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ အသုဘကထံ ကထေတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ.

အထ ဝါ သကေန ကာယေန အဋ္ဋီယန္တာနမ္ပိ တေသံ ဟောတိ ဧဝ ဘယံ၊ မဟာနုဘာဝါ ဝီတရာဂါတိ ခီဏာသဝါနံ မဟန္တံ ဝိသေသံ ဒဿေတိ၊ အတိဒုပ္ပသဟေယျမိဒံ မရဏဘယံ၊ ယတော ဧဝံဝိဓာနမ္ပိ အဝီတရာဂတ္တာ ဘယံ ဟောတီတိပိ ဒဿေတိ. တဒညေ တေသံ ဘိက္ခူနံ ပဉ္စသတာနံ အညတရာ. တေနေဒံ ဒီပေတိ ‘‘တံ တထာ အာဂတံ အသိဟတ္ထံ ဝဓကံ ပဿိတွာ တဒညေသမ္ပိ ဟောတိ ဧဝ ဘယံ၊ ပဂေဝ တေသန္တိ ကတွာ ဘဂဝါ ပဌမမေဝ တေသံ အသုဘကထံ ကထေသိ၊ ပရတော တေသံ နာဟောသိ. ဧဝံ မဟာနိသံသာ နေသံ အသုဘကထာ အာသီ’’တိ. ယော ပနေတ္ထ ပစ္ဆိမော နယော၊ သော ‘‘တေသု ကိရ ဘိက္ခူသု ကေနစိပိ ကာယဝိကာရော ဝါ ဝစီဝိကာရော ဝါ န ကတော၊ သဗ္ဗေ သတာ သမ္ပဇာနာ ဒက္ခိဏေန ပဿေန နိပဇ္ဇိံသူ’’တိ ဣမိနာ အဋ္ဌကထာဝစနေန သမေတိ.

အပရေ ပနာဟူတိ ကုလဒ္ဓိပဋိသေဓနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ‘‘အယံ ကိရ လဒ္ဓီ’’တိ ဝစနံ ‘‘မာရဓေယျံနာတိက္ကမိဿတီ’’တိ ဝစနေန ဝိရုဇ္ဈတီတိ စေ? န ဝိရုဇ္ဈတိ. ကထံ? အယံ ဘိက္ခူ အဃာတေန္တော မာရဝိသယံ အတိက္ကမိဿတိ အကုသလကရဏတော စ. ဃာတေန္တော ပန မာရဓေယျံ နာတိက္ကမိဿတိ ဗလဝတ္တာ ကမ္မဿာတိ သယံ မာရပက္ခိကတ္တာ ဧဝံ စိန္တေတွာ ပန ‘‘ယေ န မတာ၊ တေ သံသာရတော န မုတ္တာ’’တိ အတ္တနော စ လဒ္ဓိ၊ တသ္မာ တံ တတ္ထ ဥဘယေသံ မဂ္ဂေ နိယောဇေန္တီ ဧဝမာဟ၊ တေနေဝ ‘‘မာရပက္ခိကာ မာရေန သမာနလဒ္ဓိကာ’’တိ အဝတွာ ‘‘မာရဿာ နုဝတ္တိကာ’’တိ ဝုတ္တာ. ‘‘ဣမိနာ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယသ္မာ မာရဿ အနုဝတ္တိ၊ တသ္မာ ဧဝံ စိန္တေတွာပိ အတ္တနော လဒ္ဓိဝသေန ဧဝမာဟာ’’တိ ကေစိ လိခန္တိ. မမ သန္တိကေ ဧကတော ဥပဋ္ဌာနမာဂစ္ဆန္တိ၊ အတ္တနော အတ္တနော အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ သန္တိကေ ဥဒ္ဒေသာဒိံ ဂဏှာတိ.

အာနာပါနဿတိသမာဓိကထာဝဏ္ဏနာ

၁၆၅. အယမ္ပိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေတိ ဣမိနာ ကိံ ဒဿေတိ? ယေသံ ဧဝမဿ ‘‘ဘဂဝတာ အာစိက္ခိတကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂပစ္စယာ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဇီဝိတက္ခယော အာသီ’’တိ၊ တေသံ တံ မိစ္ဆာဂါဟံ နိသေဓေတိ. ကေဝလံ တေသံ ဘိက္ခူနံ ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မပစ္စယာဝ ဇီဝိတက္ခယော အာသိ၊ ဣဒံ ပန ကမ္မဋ္ဌာနံ တေသံ ကေသဉ္စိ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ၊ ကေသဉ္စိ အနာဂါမိသကဒါဂါမိသောတာပတ္တိဖလပ္ပတ္တိယာ၊ ကေသဉ္စိ ပဌမဇ္ဈာနာဓိဂမာယ၊ ကေသဉ္စိ ဝိက္ခမ္ဘနတဒင်္ဂပ္ပဟာနေန အတ္တသိနေဟပအယာဒါနာယ ဥပနိဿယော ဟုတွာ၊ ကေသဉ္စိ သုဂတိယံ ဥပ္ပတ္တိယာ ဥပနိဿယော အဟောသီတိ သာတ္ထိကာဝ မေ အသုဘကထာ၊ ကိန္တု ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ ဘဂဝါ၊ အညံ ပရိယာယံ အာစိက္ခတူ’’တိ အာနန္ဒေန ယာစိတတ္တာ အညံ ပရိယာယံ အာစိက္ခာမိ၊ ယထာ ဝေါ ပုဗ္ဗေ အာစိက္ခိတအသုဘကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂါ၊ ဧဝံ အယမ္ပိ ခေါ ဘိက္ခဝေတိ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘အဿာသဝသေန ဥပဋ္ဌာနံ သတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သာ ဟိ တံ အဿာသံ၊ ပဿာသံ ဝါ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပုဗ္ဗဘာဂေ၊ အပရဘာဂေ ပန အဿာသပဿာသပဘဝနိမိတ္တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပဋ္ဌာတီတိ စ တထာ ဝုတ္တာ.

အသုဘေ ပဝတ္တံ အသုဘန္တိ ဝါ ပဝတ္တံ ဘာဝနာကမ္မံ အသုဘကမ္မံ၊ တဒေဝ အညဿ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနကဿ ကာရဏဋ္ဌေန ဌာနတ္တာ အသုဘကမ္မဋ္ဌာနံ၊ အာရမ္မဏံ ဝါ အသုဘကမ္မဿ ပဒဋ္ဌာနဋ္ဌေန ဌာနန္တိ အသုဘကမ္မဋ္ဌာနန္တိ ဣဓ အသုဘဇ္ဈာနံ၊ တေနေဝ ‘‘ဩဠာရိကာရမ္မဏတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပဋိဝေဓဝသေနာတိ ဝိတက္ကာဒိအင်္ဂပဋိလာဘဝသေန. အာရမ္မဏသန္တတာယာတိ အနုက္ကမေန သန္တကာလံ ဥပါဒါယ ဝုတ္တကာယဒရထပ္ပဋိပဿဒ္ဓိဝသေန နိဗ္ဗုတော. ပရိကမ္မံ ဝါတိ ကသိဏပရိကမ္မံ ကိရ နိမိတ္တုပ္ပါဒပရိယောသာနံ. တဒါ ဟိ နိရဿာဒတ္တာ အသန္တံ၊ အပ္ပဏိဟိတဉ္စ. ယထာ ဥပစာရေ နီဝရဏဝိဂမေန၊ အင်္ဂပါတုဘာဝေန စ သန္တတာ ဟောတိ၊ န တထာ ဣဓ၊ ဣဒံ ပန ‘‘အာဒိသမန္နာဟာရတော’’တိ ဝုတ္တံ. ဒုတိယဝိကပ္ပေ အသေစနကောတိ အတိတ္တိကရော၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဩဇဝန္တော’’တိ. စေတသိကသုခံ ဈာနက္ခဏေပိ အတ္ထိ၊ ဧဝံ သန္တေပိ ‘‘ဥဘောပိ ဈာနာ ဝုဋ္ဌိတဿေဝ ဂဟေတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ. သမထေန သကသန္တာနေ အဝိက္ခမ္ဘိတေ. ဣတရထာ ပါပကာနံ ဈာနေန သဟုပ္ပတ္တိ သိယာ. ခန္ဓာဒီနံ လောကုတ္တရပါဒကတ္တာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ၊ ဝိသေသေန ယဿ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ ဟောတိ၊ တံ သန္ဓာယ ဝါ. ‘‘အနိစ္စာနုပဿီတိအာဒိစတုက္ကဝသေန အနုပုဗ္ဗေန အရိယမဂ္ဂဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တော သမုစ္ဆိန္ဒတိ၊ သေသာနမေတံ နတ္ထီ’’တိ လိခိတံ.

တထာဘာဝပဋိသေဓနော စာတိ သောဠသဝတ္ထုကဿ တိတ္ထိယာနံ နတ္ထိတာယ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗပဌမာနံ ပန စတုန္နံ ပဒါနံ ဝသေန လောကိယဇ္ဈာနမေဝ တေသံ အတ္ထိ၊ တသ္မိံ လောကုတ္တရပဒဋ္ဌာနံ နတ္ထိ ဧဝ. ‘‘ဖလမုတ္တမန္တိ ဖလေ ဥတ္တမ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဥတုတ္တယာနုကူလန္တိ ဂိမှေ အရညေ၊ ဟေမန္တေ ရုက္ခမူလေ၊ ဝသန္တကာလေ သုညာဂါရေ ဂတော. သေမှဓာတုကဿ အရညံ၊ ပိတ္တဓာတုကဿ ရုက္ခမူလံ၊ ဝါတဓာတုကဿ သုညာဂါရံ အနုကူလံ. မောဟစရိတဿ အရညံ အနုကူလံ မဟာအရညေ စိတ္တံ န သင်္ကုဋတိ၊ ဒေါသစရိတဿ ရုက္ခမူလံ၊ ရာဂစရိတဿ သုညာဂါရံ. ဌာနစင်္ကမာနိ ဥဒ္ဓစ္စပက္ခိကာနိ၊ သယနံ လီနပက္ခိကံ၊ ပလ္လင်္ကာဘုဇနေန နိသဇ္ဇာယ ဒဠှဘာဝံ၊ ဥဇုကာယံ ပဏိဓာနေန အဿာသပဿာသာနံ ပဝတ္တနသုခံ ‘‘ပရိမုခံ သတိ’’န္တိ ဣမိနာ အာရမ္မဏပရိဂ္ဂဟူပါယံ ဒဿေတိ. ကာရီတိ ကရဏသီလော. ဧတဿ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘အဿသတိ ပဿသတီ’’တိ အဝတွာ ‘‘သတော ကာရီ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ‘‘အဿသတိ ပဿသတီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ပဌမစတုက္ကံ ဧဝ လဗ္ဘတိ၊ န သေသာနီ’’တိ စ ‘‘ဒီဃံအဿာသဝသေနာတိ အလောပသမာသံ ကတွာ’’ဣတိ စ ‘‘ဧကတ္ထတာယ အဝိက္ခေပ’’န္တိ စ ‘‘အသမ္ဘောဂဝသေန ပဇာနတော’’တိ စ ‘‘တေန ဉာဏေနာ’’တိ စ ‘‘ပဇာနတောတိ ဝုတ္တဉာဏေနာ’’တိ စ ‘‘သတောကာရီတိ သတိသမ္ပဇညာဟိကာရီ’’တိ စ ‘‘ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿိနော အဿာသာဝ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿိအဿာသာ’’တိ စ လိခိတံ. ဥပ္ပဋိပါဋိယာ အာဂတမ္ပိ ယုဇ္ဇတေဝ၊ တေန ဌာနေန ပဋိသိဒ္ဓံ. တာလုံ အာဟစ္စ နိဗ္ဗာယနတော ကိရ ပေါတကော သမ္ပတိဇာတောဝ ခိပိတသဒ္ဒံ ကရောတိ၊ ဆန္ဒပါမောဇ္ဇဝသေန ဆ ပုရိမာ တယောတိ နဝ. ဧကေနာကာရေနာတိ အဿာသဝသေန ဝါ ပဿာသဝသေန ဝါ ဧဝံ အာနာပါနဿတိံ ဘာဝယတော ကာယေ ကာယာနုပဿနာသတိကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာ သမ္ပဇ္ဇတိ.

ကာယောတိ အဿာသပဿာသာ. ဥပဋ္ဌာနံ သတိ. ဒီဃန္တိ သီဃံ ဂတံ အဿာသပဿာသံ. အဒ္ဓါနသင်္ခါတေတိ ကာလသင်္ခါတေ ဝိယ ကာလကောဋ္ဌာသေတိ အတ္ထော၊ ဒီဃကာလေ ဝါတိ အတ္ထော. ဧကော ဟိ အဿာသမေဝူပလက္ခေတိ၊ ဧကော ပဿာသံ၊ ဧကော ဥဘယံ၊ တသ္မာ ‘‘ဝိဘာဂံ အကတွာ’’တိ ဝါ ဝုတ္တံ၊ ဆန္ဒောတိ ဧဝံ အဿာသတော၊ ပဿာသတော စ အဿာဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဿ ဝသေန ကတ္တုကမျတာဆန္ဒော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တတော ပါမောဇ္ဇန္တိ. အဿာသပဿာသာနံ ဒုဝိညေယျဝိသယတ္တာ စိတ္တံ ဝိဝတ္တတိ၊ ဂဏနံ ပဟာယ ဖုဋ္ဌဋ္ဌာနမေဝ မနသိ ကရောန္တဿ ကေဝလံ ဥပေက္ခာဝ သဏ္ဌာတိ. စတ္တာရော ဝဏ္ဏာတိ ‘‘ပတ္တဿ တယော ဝဏ္ဏာ’’တိအာဒီသု ဝိယ စတ္တာရော သဏ္ဌာနာတိ အတ္ထော.

တထာဘူတဿာတိ အာနာပါနဿတိံ ဘာဝယတော. သံဝရောတိ သတိသံဝရော. အထ ဝါ ပဌမေန ဈာနေန နီဝရဏာနံ၊ ဒုတိယေန ဝိတက္ကဝိစာရာနံ၊ တတိယေန ပီတိယာ၊ စတုတ္ထေန သုခဒုက္ခာနံ၊ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိယာ ရူပသညာယ၊ ပဋိဃသညာယ၊ နာနတ္တသညာယ ဝါ ပဟာနံ. ‘‘သီလန္တိ ဝေရမဏိ သီလံ၊ စေတနာ သီလံ၊ သံဝရော သီလံ၊ အဝီတိက္ကမော သီလ’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၁.၃၉ ထောကံ ဝိသဒိသံ) ဝုတ္တဝိဓိနာပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘အတ္ထတော တထာ တထာ ပဝတ္တဓမ္မာ ဥပဓာရဏသမာဓာနသင်္ခါတေန သီလနဋ္ဌေန သီလန္တိ ဝုစ္စန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ ‘‘အယံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတာ သိက္ခာ’’တိ ဧတ္ထာပိ စေတနာသီလမေဝ၊ ကတ္ထစိ ဝိရတိသီလမ္ပီတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အညထာ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇေသုပိ သိက္ခာပဒေသု ဝိရတိပ္ပသင်္ဂေါ အဟောသိ၊ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတီတိ ကတွာ တဿာပိ ဝိရတိပ္ပသင်္ဂေါ. တသ္မိံ အာရမ္မဏေတိ အာနာပါနာရမ္မဏေ. တာယ သတိယာတိ တတ္ထ ဥပ္ပန္နသတိယာ. ‘‘တေန မနသိကာရေနာတိ အာဝဇ္ဇနေနာ’’တိ လိခိတံ. ဧတေန နာနာဝဇ္ဇနပ္ပဝတ္တိဒီပနတော နာနာဇဝနဝါရေဟိပိ သိက္ခတိ နာမာတိ ဒီပိတံ ဟောတိ၊ ယေန ပန မနသိကာရေန ဝါ. ဉာဏုပ္ပါဒနာဒီသူတိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန ယာဝ ပရိယောသာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘တတြာတိ တသ္မိံ အာနာပါနာရမ္မဏေ. ဧဝန္တိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗနယေနာ’’တိ လိခိတံ. တတြာတိ တေသံ အဿာသပဿာသာနံ ဝါ. တဉှိ ‘‘ပုဗ္ဗေ အပရိဂ္ဂဟိတကာလေ’’တိ ဣမိနာ သုဋ္ဌု သမေတိ. ‘‘ပဌမဝါဒေါ ဒီဃဘာဏကာနံ. တေ ဟိ ‘ပဌမဇ္ဈာနံ လဘိတွာ နာနာသနေ နိသီဒိတွာ ဒုတိယတ္ထာယ ဝါယာမတော ဥပစာရေ ဝိတက္ကဝိစာရဝသေန ဩဠာရိကစိတ္တပ္ပဝတ္တိကာလေ ပဝတ္တအဿာသပဿာသဝသေန ဩဠာရိကာ’တိ ဝဒန္တိ. ‘မဇ္ဈိမဘာဏကာ ဈာနလာဘိဿ သမာပဇ္ဇနကာလေ၊ ဧကာသနပဋိလာဘေ စ ဥပရူပရိ စိတ္တပ္ပဝတ္တိယာ သန္တဘာဝတော ပဌမတော ဒုတိယဿုပစာရေ သုခုမတံ ဝဒန္တီ’’’တိ လိခိတံ.

ဝိပဿနာယံ ပနာတိ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနမုခေန အဘိနိဝိဋ္ဌဿ အယံ ကမော၊ အညဿ စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္တကံ ရူပံ၊ န ဣတော အညန္တိ ဒဿနံ သန္ဓာယ ‘‘သကလရူပပရိဂ္ဂဟေ’’တိ ဝုတ္တံ. ရူပါရူပပရိဂ္ဂဟေတိ ဧတ္ထ အနိစ္စတာဒိလက္ခဏာရမ္မဏိကဘင်္ဂါနုပဿနတော ပဘုတိ ဗလဝတီ ဝိပဿနာ. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနာတိ သဗ္ဗေသံယေဝ ပန မတေန အပရိဂ္ဂဟိတကာလေတိအာဒိနာ. သောဓနာ နာမ ဝိဿဇ္ဇနံ. အဿာတိ ‘‘ပဿမ္ဘယံ ကာယသင်္ခါရ’’န္တိ ပဒဿ.

ပုရတော နမနာ အာနမနာ. တိရိယံ နမနာ ဝိနမနာ. သုဋ္ဌု နမနာ သန္နမနာ. ပစ္ဆာ နမနာ ပဏမနာ. ဇာဏုကေ ဂဟေတွာ ဌာနံ ဝိယ ဣဉ္ဇနာတိ အာနမနာဒီနံ အာဝိဘာဝတ္ထမုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာရူပေဟိ အာနမနာဒိ ဝါ ကမ္ပနာဒိ ဝါ ဟောတိ၊ တထာရူပေ ပဿမ္ဘယန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဣတိ ကိရာတိ ဣတိ စေ. ဧဝံ သန္တေတိ သန္တသုခုမမ္ပိ စေ ပဿမ္ဘတိ. ပဘာဝနာတိ ဥပ္ပါဒနံ. အဿာသပဿာသာနံ ဝူပသန္တတ္တာ အာနာပါနဿတိသမာဓိဿ ဘာဝနာ န ဟောတိ. ယသ္မာ တံ နတ္ထိ၊ တသ္မာ န သမာပဇ္ဇတိ၊ သမာပတ္တိယာ အဘာဝေန န ဝုဋ္ဌဟန္တိ. ဣတိ ကိရာတိ ဧဝမေတံ တာဝ ဝစနန္တိ တဒေတံ. သဒ္ဒေါဝ သဒ္ဒနိမိတ္တံ၊ ‘‘သတော အဿသတိ သတော ပဿသတီ’’တိ ပဒါနိ ပတိဋ္ဌပေတွာ ဒွတ္တိံသပဒါနိ စတ္တာရိ စတုက္ကာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

အပ္ပဋိပီဠနန္တိ တေသံ ကိလေသာနံ အနုပ္ပါဒနံ ကိဉ္စာပိ စေတိယင်္ဂဏဝတ္တာဒီနိပိ အတ္ထတော ပါတိမောက္ခသံဝရသီလေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ ‘‘ယဿ သိယာ အာပတ္တီ’’တိ (မဟာဝ. ၁၃၄) ဝစနတော. တထာပိ ‘‘န တာဝ၊ သာရိပုတ္တ၊ သတ္ထာ သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညပေတိ ဥဒ္ဒိသတိ ပါတိမောက္ခံ၊ ယာဝ န ဣဓေကစ္စေ အာသဝဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ သံဃေ ပါတုဘဝန္တီ’’တိ ဧတ္ထ အနဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘အာဘိသမာစာရိက’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ယံ ပနေတ္ထ အာပတ္တိဋ္ဌာနိယံ န ဟောတိ၊ တံ အမိဿမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ.

ယထာဝုတ္တေနာတိ ယောဂါနုယောဂကမ္မဿ ပဒဋ္ဌာနတ္တာ. သလ္လဟုကဝုတ္တိ အဋ္ဌပရိက္ခာရိကော. ပဉ္စသန္ဓိကံ ကမ္မဋ္ဌာနန္တိ ဧတ္ထ ဈာနမ္ပိ နိမိတ္တမ္ပိ တဒတ္ထဇောတိကာပိ ပရိယတ္တိ ဣဓ ကမ္မဋ္ဌာနံ နာမ. ဂမနာဂမနသမ္ပန္နတာဒိ သေနာသနံ. သံကိလိဋ္ဌစီဝရဓောဝနာဒယော ခုဒ္ဒကပလိဗောဓာ. ‘‘အန္တရာ ပတိတံ နု ခေါ’’တိ ဝိကမ္ပတိ.

အဇ္ဈတ္တံ ဝိက္ခေပဂတေနာတိ နိယကဇ္ဈတ္တေ ဝိက္ခေပဂတေန. သာရဒ္ဓါ အသမာဟိတတ္တာ. ဥပနိဗန္ဓနထမ္ဘမူလံ နာမ နာသိကဂ္ဂံ၊ မုခနိမိတ္တံ ဝါ. တတ္ထေဝါတိ နာသိကဂ္ဂါဒိနိမိတ္တေ. ‘‘ဒေါလာဖလကဿ ဧကပဿေ ဧဝ ဥဘော ကောဋိယော မဇ္ဈဉ္စ ပဿတီ’’တိ ဝဒန္တိ.

ဣဓ ပနာတိ ကကစူပမေ. ဒေသတောတိ ဖုသနကဋ္ဌာနတော. ‘‘နိမိတ္တံ ပဋ္ဌပေတဗ္ဗန္တိ နိမိတ္တေ သတိ ပဋ္ဌပေတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဂရူဟိ ဘာဝေတဗ္ဗတ္တာ ဂရုကဘာဝနံ. ဧကစ္စေ အာဟူတိ ဧကစ္စေ ဈာယိနော အာဟု.

‘‘သညာနာနတာယာ’’တိ ဝစနတော ဧကစ္စေဟိ ဝုတ္တမ္ပိ ပမာဏမေဝ၊ သင်္ဂီတိတော ပဋ္ဌာယ အဋ္ဌကထာယ အနာဂတတ္တာ တထာ ဝုတ္တံ. ‘‘မယှံ တာရကရူပံ နု ခေါ ဥပဋ္ဌာတီ’’တိအာဒိပရိကပ္ပေ အသတိပိ ဓာတုနာနတ္တေန ဧတာသံ ဓာတူနံ ဥပ္ပတ္တိ ဝိယ ကေဝလံ ဘာဝယတော တထာ တထာ ဥပဋ္ဌာတိ. ‘‘န နိမိတ္တ’န္တိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကမ္မဋ္ဌာနန္တိ ဣဓ ဝုတ္တပဋိဘာဂနိမိတ္တမေဝ.

နိမိတ္တေ ပဋိဘာဂေ. နာနာကာရန္တိ ‘‘စတ္တာရော ဝဏ္ဏာ ဝတ္တန္တီ’’တိ ဝုတ္တနာနာဝိဓတံ. ဝိဘာဝယန္တိ ဇာနံ ပကာသယံ. အဿာသပဿာသေတိ တတော သမ္ဘူတေ နိမိတ္တေ၊ အဿာသပဿာသေ ဝါ နာနာကာရံ. နိမိတ္တေ ဟိ စိတ္တံ ဌပေန္တောဝ နာနာကာရတဉ္စ ဝိဘာဝေတိ၊ အဿာသပဿာသေ ဝါ သကံ စိတ္တံ နိဗန္ဓတီတိ ဝုစ္စတိ. တာရကရူပါဒိဝဏ္ဏတော. ကက္ခဠတ္တာဒိလက္ခဏတော.

အဋ္ဌကထာသု ပဋိက္ခိတ္တန္တိ အာသန္နဘဝင်္ဂတ္တာတိ ကာရဏံ ဝတွာ သီဟဠဋ္ဌကထာသု ပဋိက္ခိတ္တံ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဆဋ္ဌေ၊ သတ္တမေ ဝါ အပ္ပနာယ သတိ မဂ္ဂဝီထိယံ ဖလဿ ဩကာသော န ဟောတိ၊ တသ္မာ. ဣဓ ဟောတူတိ စေ? န၊ လောကိယပ္ပနာပိ ဟိ အပ္ပနာဝီထိမှိ လောကုတ္တရေန သမာနဂတိကာဝါတိ ပဋိလဒ္ဓဇ္ဈာနောပိ ဘိက္ခု ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထာယ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ သတ္တာဟံ နိသီဒိတုကာမော စတုတ္ထေ၊ ပဉ္စမေ ဝါ အပ္ပေတွာ နိသီဒတိ၊ န ဆဋ္ဌေ၊ သတ္တမေ ဝါ. တတ္ထ ဟိ အပ္ပနာ. တတော ပရံ အပ္ပနာယ အာဓာရဘာဝံ န ဂစ္ဆတိ. အာသန္နဘဝင်္ဂတ္တာ စတုတ္ထံ၊ ပဉ္စမံ ဝါ ဂစ္ဆတိ ထလေ ဌိတဃဋော ဝိယ ဇဝနာနမန္တရေ ဌိတတ္တာတိ ကိရ အာစရိယော.

ပုထုတ္တာရမ္မဏာနိ အနာဝဇ္ဇိတွာ ဈာနင်္ဂါနေဝ အာဝဇ္ဇနံ အာဝဇ္ဇနဝသီ နာမ. တတော ပရံ စတုန္နံ၊ ပဉ္စန္နံ ဝါ ပစ္စဝေက္ခဏစိတ္တာနံ ဥပ္ပဇ္ဇနံ၊ တံ ပစ္စဝေက္ခဏဝသီ နာမ. တေနေဝ ‘‘ပစ္စဝေက္ခဏဝသီ ပန အာဝဇ္ဇနဝသိယာ ဧဝ ဝုတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. သမာပဇ္ဇနဝသီ နာမ ယတ္တကံ ကာလံ ဣစ္ဆတိ တတ္တကံ သမာပဇ္ဇနံ၊ တံ ပန ဣစ္ဆိတကာလပရိစ္ဆေဒံ ပတိဋ္ဌာပေတုံ သမတ္ထတာတိ. ‘‘အဓိဋ္ဌာနဝသိယာ ဝုဋ္ဌာနဝသိနော အယံ နာနတ္တံ အဓိဋ္ဌာနာနုဘာဝေန ဇဝနံ ဇဝတိ၊ ဝုဋ္ဌာနာနုဘာဝေန ပန အဓိပ္ပေတတော အဓိကံ ဇဝတီ’’တိပိ ဝဒန္တိ. အပိစ ပထဝီကသိဏာဒိအာရမ္မဏံ အာဝဇ္ဇိတွာ ဇဝနဉ္စ ဇဝိတွာ ပုန အာဝဇ္ဇိတွာ တတော ပဉ္စမံ ဈာနံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ အယံ ကိရ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါ. ဘဂဝတော ပန အာဝဇ္ဇနသမနန္တရမေဝ ဈာနံ ဟောတီတိ သဗ္ဗံ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ.

‘‘ဝတ္ထုန္တိ ဟဒယဝတ္ထုံ. ဒွါရန္တိ စက္ခာဒိ. အာရမ္မဏန္တိ ရူပါဒီ’’တိ လိခိတံ. ယထာပရိဂ္ဂဟိတရူပါရမ္မဏံ ဝါ ဝိညာဏံ ပဿတိ၊ အညထာပိ ပဿတိ. ကထံ? ‘‘ယထာပရိဂ္ဂဟိတရူပဝတ္ထုဒွါရာရမ္မဏံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ယထာပရိဂ္ဂဟိတရူပေသု ဝတ္ထုဒွါရာရမ္မဏာနိ ယဿ ဝိညာဏဿ၊ တံ ဝိညာဏံ ယထာပရိဂ္ဂဟိတရူပဝတ္ထုဒွါရာရမ္မဏံ တမ္ပိ ပဿတိ၊ ဧကဿ ဝါ အာရမ္မဏသဒ္ဒဿ လောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ စ မမ တက္ကော ဝိစာရေတွာဝ ဂဟေတဗ္ဗော.

တတော ပရံ တီသု စတုက္ကေသု ဒွေ ဒွေ ပဒါနိ ဧကမေကံ ကတွာ ဂဏေတဗ္ဗံ. သမထေန အာရမ္မဏတော ဝိပဿနာဝသေန အသမ္မောဟတော ပီတိပဋိသံဝေဒနမေတ္ထ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ဒုက္ခမေတံ ဉာဏ’’န္တိအာဒီသု ပန ‘‘အာရမ္မဏတော အသမ္မောဟတော’’တိ ယံ ဝုတ္တံ၊ ဣဓ တတော ဝုတ္တနယတော ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဟိ ယေန မောဟေန တံ ဒုက္ခံ ပဋိစ္ဆန္နံ၊ န ဥပဋ္ဌာတိ၊ တဿ ဝိဟတတ္တာ ဝါ ဧဝံ ပဝတ္တေ ဉာဏေ ယထာရုစိ ပစ္စဝေက္ခိတုံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတကာလေ သမတ္ထဘာဝတော ဝါ ဒုက္ခာဒီသု တီသု အသမ္မောဟတော ဉာဏံ ဝုတ္တံ. နိရောဓေ အာရမ္မဏတော တံသမ္ပယုတ္တာ ပီတိပဋိသံဝေဒနာ အသမ္မောဟတော န သမ္ဘဝတိ မောဟပ္ပဟာနာဘာဝါ၊ ပဋိသမ္ဘိဒါပါဠိဝိရောဓတော စ. တတ္ထ ‘‘ဒီဃံ အဿာသဝသေနာ’’တိအာဒိ အာရမ္မဏတော ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. တာယ သတိယာ တေန ဉာဏေန သာ ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ တဒါရမ္မဏဿ ပဋိသံဝိဒိတတ္တာတိ ဧတ္ထ အဓိပ္ပါယော. ‘‘အာဝဇ္ဇတော’’တိအာဒိ အသမ္မောဟတော ပီတိပဋိသံဝေဒနံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. အနိစ္စာဒိဝသေန ဇာနတော၊ ပဿတော၊ ပစ္စဝေက္ခတော စ. တဒဓိမုတ္တတာဝသေန အဓိဋ္ဌဟတော၊ အဓိမုစ္စတော၊ တထာ ဝီရိယာဒိံ သမာဒဟတော ခဏိကသမာဓိနာ.

အဘိညေယျန္တိ ဉာတပရိညာယ. ပရိညေယျန္တိ တီရဏပရိညာယ. သဗ္ဗဉှိ ဒုက္ခသစ္စံ အဘိညေယျံ၊ ပရိညေယျဉ္စ. တတြ စာယံ ပီတီတိ လိခိတံ. အဘိညေယျန္တိအာဒိ မဂ္ဂက္ခဏံ သန္ဓာယာဟာတိ ဝုတ္တံ. မဂ္ဂေန အသမ္မောဟသင်္ခါတဝိပဿနာကိစ္စနိပ္ဖတ္တိတော မဂ္ဂေါပိ အဘိညေယျာဒိအာရမ္မဏံ ကရောန္တော ဝိယ ဝုတ္တော. ဝိပဿနာဘူမိဒဿနတ္ထန္တိ သမထေ ကာယိကသုခါဘာဝါ ဝုတ္တံ. ဒွီသု စိတ္တသင်္ခါရပဒေသူတိ စိတ္တသင်္ခါရပဋိသံဝေဒီ။ပေ။ သိက္ခတိ ပဿမ္ဘယံ စိတ္တသင်္ခါရပဋိသံဝေဒီ။ပေ။ သိက္ခတီတိ ဧတေသု. မောဒနာဒိ သဗ္ဗံ ပီတိဝေဝစနံ. အနိစ္စာနုပဿနာဒိ ကိလေသေ၊ တမ္မူလကေ ခန္ဓာဘိသင်္ခါရေ. ဧဝံ ဘာဝိတောတိ န စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနနိဗ္ဗတ္တနေန ဘာဝိတော. ဧဝံ သဗ္ဗာကာရပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ဘာဝိတော. ဝိပဿနာမဂ္ဂပစ္စဝေက္ခဏကာလေသုပိ ပဝတ္တအဿာသမုခေနေဝ သဗ္ဗံ ဒဿိတံ ဥပါယကုသလေန ဘဂဝတာ.

၁၆၈. ကသ္မာ ဣဒံ ဝုစ္စတိ အမှေဟီတိ အဓိပ္ပါယော.

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၁၇၂. ဥဿုက္ကဝစနန္တိ ပါကဋသဒ္ဒသညာ ကိရ၊ သမာနကပဒန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘သုတွာ ဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ ဧတ္ထ ဝိယ သဉ္စိစ္စ ဝေါရောပေတုကာမဿ သဉ္စိစ္စပဒံ ဝေါရောပနပဒဿ ဥဿုက္ကံ၊ သဉ္စေတနာ စ ဇီဝိတာ ဝေါရောပနဉ္စ ဧကဿေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. န ကေဝလံ စေတသိကမတ္တေနေဝ ဟောတိ၊ ပယောဂေါပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော ဧဝါတိ ဒဿေတုံ ဝုတ္တာနီတိ ကိရ ဥပတိဿတ္ထေရော. ‘‘ဇာနိတွာ သဉ္ဇာနိတွာ စေစ္စ အဘိဝိတရိတွာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဇာနန္တော။ပေ။ ဝီတိက္ကမော’’တိ ဝေါရောပနမ္ပိ ဒဿိတံ၊ တသ္မာ ဗျဉ္ဇနေ အာဒရံ အကတွာ အတ္ထော ဒဿိတော. ဝီတိက္ကမသင်္ခါတတ္ထသိဒ္ဓိယာ ဟိ ပုရိမစေတနာ အတ္ထသာဓိကာ ဟောတိ. သဗ္ဗသုခုမအတ္တဘာဝန္တိ ရူပံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န အရူပံ. အတ္တသင်္ခါတာနဉှိ အရူပါနံ ခန္ဓဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၁ အာဒယော) ဝိယ ဣဓ ဩဠာရိကသုခုမတာ အနဓိပ္ပေတာ. မာတုကုစ္ဆိသ္မိန္တိ ယေဘုယျဝစနံ၊ ဩပပါတိကမနုဿေပိ ပါရာဇိကမေဝ၊ အရူပကာယေ ဥပက္ကမာဘာဝါ တဂ္ဂဟဏံ ကသ္မာတိ စေ? အရူပက္ခန္ဓေန သဒ္ဓိံ တဿေဝ ရူပကာယဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယသမ္ဘဝတော. တေန သဇီဝကောဝ မနုဿဝိဂ္ဂဟောပိ နာမ ဟောတီတိ သိဒ္ဓံ. ဧတ္ထ မာတုကုစ္ဆိသ္မိန္တိ မနုဿမာတုယာ ဝါ တိရစ္ဆာနမာတုယာ ဝါ. ဝုတ္တဉှိ ပရိဝါရေ (ပရိ. ၄၈၀) –

‘‘ဣတ္ထိံ ဟနေ စ မာတရံ၊ ပုရိသဉ္စ ပိတရံ ဟနေ၊

မာတရံ ပိတရံ ဟန္တွာ၊ န တေနာနန္တရံ ဖုသေ၊

ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ.

ပဌမန္တိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တမေဝ. ဧကဘဝပရိယာပန္နာယ ဟိ စိတ္တသန္တတိယာ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ ပဌမစိတ္တံ နာမ. စုတိစိတ္တံ ပစ္ဆိမံ နာမ. အညထာ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ ပဌမစိတ္တံ နာမ နတ္ထိ ဝိနာ အနန္တရသမနန္တရနတ္ထိဝိဂတပစ္စယေဟိ စိတ္တုပ္ပတ္တိယာ အဘာဝတော. ဘာဝေ ဝါ နဝသတ္တပါတုဘာဝဒေါသပ္ပသင်္ဂေါ. အယံ သဗ္ဗပဌမော မနုဿဝိဂ္ဂဟောတိ ကိဉ္စာပိ ဣမံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတုံ န သက္ကာ၊ တံ အာဒိံ ကတွာ သန္တတိယာ ယာဝ မရဏာ ဥပ္ပဇ္ဇနကမနုဿဝိဂ္ဂဟေသု အပရိမာဏေသု ‘‘သဗ္ဗပဌမော’’တိ ဒိဿတိ. ယဒါ ပန ယော မနုဿဝိဂ္ဂဟော ပုဗ္ဗာပရိယဝသေန သန္တတိပ္ပတ္တော ဟောတိ၊ တဒါ တံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတုံ သက္ကာ. သန္တတိံ ဝိကောပေန္တော ဟိ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတိ နာမ. ဧတ္ထ စ နာနတ္တနယေ အဓိပ္ပေတေ သတိ ‘‘သဗ္ဗပဌမော’’တိ ဝစနံ ယုဇ္ဇတိ၊ န ပန ဧကတ္တနယေ သန္တတိယာ ဧကတ္တာ. ဧကတ္တနယော စ ဣဓာဓိပ္ပေတော ‘‘သန္တတိံ ဝိကောပေတီ’’တိ ဝစနတော၊ တသ္မာ ‘‘သဗ္ဗပဌမော’’တိ ဝစနံ န ယုဇ္ဇတီတိ စေ? န၊ သန္တတိပစ္စုပ္ပန္နဗဟုတ္တာ. ယသ္မာ ပန သန္တတိ နာမ အနေကေသံ ပုဗ္ဗာပရိယုပ္ပတ္တိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ ‘‘အယံ သဗ္ဗပဌမော’’တိ ဝုတ္တော၊ ဧဝမေတ္ထ ဒွေပိ နယာ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ၊ အညထာ ‘‘သန္တတိံ ဝိကောပေတီ’’တိ ဣဒံ ဝစနံ န သိဇ္ဈတိ. ကိဉ္စာပိ ဧတ္ထ ‘‘သန္တတိံ ဝိကောပေတီ’’တိ ဝစနတော သန္တတိပစ္စုပ္ပန္နမေဝ အဓိပ္ပေတံ၊ န အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နံ ဝိယ ဒိဿတိ၊ တထာပိ ယသ္မာ သန္တတိပစ္စုပ္ပန္နေ ဝိကောပိတေ အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နံ ဝိကောပိတမေဝ ဟောတိ၊ အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နေ ပန ဝိကောပိတေ သန္တတိပစ္စုပ္ပန္နံ ဝိကောပိတံ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ. တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တဒုဘယမ္ပိ ဝေါရောပေတုံ သက္ကာ၊ တသ္မာ တဒေဝ သန္ဓာယ ‘သန္တတိံ ဝိကောပေတီ’တိ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ. ‘‘သန္တတိံ ဝိကောပေတီ’’တိ ဝစနတော ပကတိယာ အာယုပရိယန္တံ ပတွာ မရဏကသတ္တေ ဝီတိက္ကမေ သတိ အနာပတ္တိ ဝီတိက္ကမပစ္စယာ သန္တတိယာ အကောပိတတ္တာ. ဝီတိက္ကမပစ္စယာ စေ အာယုပရိယန္တံ အပ္ပတွာ အန္တရာဝ မရဏကသတ္တေ ဝီတိက္ကမပစ္စယာ အာပတ္တိ၊ ကမ္မဗဒ္ဓေါ စာတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော. ‘‘မရဏဝဏ္ဏံ ဝါ သံဝဏ္ဏေယျ၊ မရဏာယ ဝါ သမာဒပေယျ၊ အယမ္ပိ ပါရာဇိကော ဟောတိ အသံဝါသော’’တိ ဝစနတော ဝါ စေတနာက္ခဏေ ဧဝ ပါရာဇိကာပတ္တိ ဧကန္တာကုသလတ္တာ၊ ဒုက္ခဝေဒနတ္တာ၊ ကာယကမ္မတ္တာ၊ ဝစီကမ္မတ္တာ၊ ကိရိယတ္တာ စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သတ္တဋ္ဌဇဝနဝါရမတ္တန္တိ သဘာဂါရမ္မဏဝသေန ဝုတ္တံ၊ တေနေဝ ‘‘သဘာဂသန္တတိဝသေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အတ္တနော ပဋိပက္ခေန သမန္နာဂတတ္တာ သမနန္တရဿ ပစ္စယံ ဟောန္တံ ယထာ ပုရေ ဝိယ အဟုတွာ ဒုဗ္ဗလဿ. တန္တိ ဇီဝိတိန္ဒြိယဝိကောပနံ.

ဤတိန္တိ သတ္တဝိဓဝိစ္ဆိကာဒီနိ ယုဒ္ဓေ ဍံသိတွာ မာရဏတ္ထံ ဝိဿဇ္ဇေန္တိ. ပဇ္ဇရကန္တိ သရီရဍာဟံ. သူစိကန္တိ သူလံ. ဝိသူစိကန္တိ သုက္ခမာတိသာရံဝသယံ. ပက္ခန္ဒိယန္တိ ရတ္တာတိသာရံ. ဒွတ္တိဗျာမသတပ္ပမာဏေ မဟာကာယေ နိမ္မိနိတွာ ဌိတနာဂုဒ္ဓရဏံ၊ ကုဇ္ဈိတွာ ဩလောကိတေ ပရေသံ ကာယေ ဝိသမရဏံ ဝါ ဍာဟုပ္ပါဒနံ ဝါ ပယောဂေါ နာမ.

ကေစီတိ မဟာသံဃိကာ. အယံ ဣတ္ထီ. ကုလုမ္ဗဿာတိ ဂဗ္ဘဿ. ကထံ သာ ဣတရဿာတိ စေ? တဿ ဒုဋ္ဌေန မနသာနုပက္ခိတေ သော စ ဂဗ္ဘော သာ စ ဣဒ္ဓီတိ ဥဘယမ္ပိ သဟေဝ နဿတိ၊ ဃဋဂ္ဂီနံ ဘေဒနိဗ္ဗာယနံ ဝိယ ဧကက္ခဏေ ဟောတိ. ‘‘တေသံ သုတ္တန္တိကေသု ဩစရိယမာနံ န သမေတီ’’တိ လိခိတံ၊ ‘‘တေသံ မတံ ဂဟေတွာ ‘ထာဝရီနမ္ပိ အယံ ယုဇ္ဇတီ’တိ ဝုတ္တေ တိကဝသေန ပဋိသေဓိတဗ္ဗန္တိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ. သာဟတ္ထိကနိဿဂ္ဂိယပယောဂေသု သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာယ သတ္တမာယ သဟုပ္ပန္နကာယဝိညတ္တိယာ သာဟတ္ထိကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အာဏတ္တိကေ ပန သတ္တဟိပိ စေတနာဟိ သဟ ဝစီဝိညတ္တိသမ္ဘဝတော သတ္တသတ္တ သဒ္ဒါ ဧကတော ဟုတွာ ဧကေကက္ခရဘာဝံ ဂန္တွာ ယတ္တကေဟိ အက္ခရေဟိ အတ္တနော အဓိပ္ပါယံ ဝိညာပေတိ၊ တဒဝသာနက္ခရသမုဋ္ဌာပိကာယ သတ္တမစေတနာယ သဟဇာတဝစီဝိညတ္တိယာ အာဏတ္တိကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ ဝိဇ္ဇာမယပယောဂေ. ကာယေနာဏတ္တိယံ ပန သာဟတ္ထိကေ ဝုတ္တနယောဝ. ထာဝရပယောဂေ ယာဝတာ ပရဿ မရဏံ ဟောတိ၊ တာဝတာ ကမ္မဗဒ္ဓေါ၊ အာပတ္တိ စ. တတော ပရံ အတိသဉ္စရဏေ ကမ္မဗဒ္ဓါတိဗဟုတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ သတိ ပရံ မရဏေ. ပါရာဇိကာပတ္တိ ပနေတ္ထ ဧကာ. အတ္ထသာဓကစေတနာ ယသ္မာ ဧတ္ထ စ ဒုတိယပါရာဇိကေ စ လဗ္ဘတိ၊ န အညတ္ထ၊ တသ္မာ ဒွိန္နမ္ပိ သာဓာရဏာ ဣမာ ဂါထာယော –

‘‘ဘူတဓမ္မနိယာမာ ယေ၊ တေ ဓမ္မာ နိယတာ မတာ၊

ဘာဝိဓမ္မနိယာမာ ယေ၊ တေဝ အနိယတာ ဣဓ.

‘‘ဘူတဓမ္မနိယာမာနံ၊ ဌိတာဝ သာ ပစ္စယဋ္ဌိတိ၊

ဘာဝိဓမ္မနိယာမာနံ၊ သာပေက္ခာ ပစ္စယဋ္ဌိတိ.

‘‘တေနညာ ဟေတုယာ အတ္ထိ၊ သာပိ ဓမ္မနိယာမတာ၊

တဿာ ဖလံ အနိယတံ၊ ဖလာပေက္ခာ နိယာမတာ.

‘‘ဧဝဉှိ သဗ္ဗဓမ္မာနံ၊ ဌိတာ ဓမ္မနိယာမတာ၊

လဒ္ဓဓမ္မနိယာမာ ယာ၊ သာတ္ထသာဓကစေတနာ.

‘‘စေတနာသိဒ္ဓိတော ပုဗ္ဗေ၊ ပစ္ဆာ တဿာတ္ထသိဒ္ဓိတော၊

အဝိသေသေန သဗ္ဗာပိ၊ ဆဗ္ဗိဓာ အတ္ထသာဓိကာ.

‘‘အာဏတ္တိယံ ယတော သက္ကာ၊ ဝိဘာဝေတုံ ဝိဘာဂတော၊

တသ္မာ အာဏတ္တိယံယေဝ၊ ဝုတ္တာ သာ အတ္ထသာဓိကာ.

‘‘မိစ္ဆတ္တေ ဝါပိ သမ္မတ္တေ၊ နိယတာနိယတာ မတာ၊

အဘိဓမ္မေ န သဗ္ဗတ္ထိ၊ တတ္ထ သာ နိယတာ သိယာ.

‘‘ယာ ထေယျစေတနာ သဗ္ဗာ၊ သဟတ္ထာဏတ္တိကာပိ ဝါ၊

အဘိဓမ္မနယေနာယံ၊ ဧကန္တနိယတာ သိယာ.

‘‘ပါဏာတိပါတံ နိဿာယ၊ သဟတ္ထာဏတ္တိကာဒိကာ၊

အဘိဓမ္မဝသေနေသာ၊ ပစ္စေကံ တံ ဒုကံ ဘဇေ.

‘‘ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒေါ၊ စေတနာ စေတိ တံ ဒွယံ၊

န သာဟတ္ထိကကမ္မေန၊ ပဂေဝါဏတ္တိကာသမံ.

‘‘ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒေါ၊ စေတနာ စေတိ တံ ဒွယံ၊

န သာဟတ္ထိကကမ္မေန၊ ပဂေဝါဏတ္တိကာသမံ.

‘‘ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒက္ခဏေ ဝဓကစေတနာ၊

စိရာဌိတာတိ ကော ဓမ္မော၊ နိယာမေတိ အာပတ္တိကံ.

‘‘ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒက္ခဏေ စေ ဝဓကော သိယာ၊

မတော သုတ္တော ပဗုဒ္ဓေါ ဝါ၊ ကုသလော ဝဓကော သိယာ.

‘‘ကုသလတ္တိကဘေဒေါ စ၊ ဝေဒနာတ္တိကဘေဒေါပိ၊

သိယာ တထာ ဂတော သိဒ္ဓေါ၊ သဟတ္ထာ ဝဓကစေတနာ’’တိ.

ယာနိ ပန ဗီဇဥတုကမ္မဓမ္မစိတ္တနိယာမာနိ ပဉ္စ အဋ္ဌကထာယ အာနေတွာ နိဒဿိတာနိ၊ တေသု အယမတ္ထသာဓကစေတနာ ယောဂံ ဂစ္ဆတီတိ မညေ ‘‘အယံ အတ္ထသာဓကစေတနာနိယမော နတ္ထီ’’တိ စေတနာနံ မိစ္ဆတ္တသမ္မတ္တနိယတာနမ္ပိ နတ္ထိဘာဝပ္ပသင်္ဂတော. ဘဇာပိယမာနာ ယေန၊ တေန သဗ္ဗေပိ ယထာသမ္ဘဝံ ကမ္မစိတ္တနိယာမေ ဘဇန္တိ ဂစ္ဆန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဇီဝိတေ အာဒီနဝေါ မရဏဝဏ္ဏဒဿနေ န ဝိဘတ္တောဝ၊ ဣဓ ပန သင်္ကပ္ပပဒေ အတ္ထတော ‘‘မရဏသညီ မရဏစေတနော မရဏာဓိပ္ပါယော’’တိ ဧဝံ အဝိဘူတတ္တာ ဝိဘတ္တော၊ အပါကဋတ္တာ၊ အနောဠာရိကတ္တာ ဝါ အဝိဘာဂါ ကာရိတာ ဝါ. နယိဒံ ဝိတက္ကဿ နာမန္တိ န ဝိတက္ကဿေဝ နာမံ၊ ကိန္တု သညာစေတနာနမ္ပိ နာမန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ကင်္ခါဝိတရဏိယမ္ပိ ဧဝမေဝ ဝုတ္တံ.

၁၇၄. ကာယတောတိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘သတ္တိဉသူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝစနသိလိဋ္ဌတ္ထံ ‘‘ဥသုသတ္တိအာဒိနာ’’တိ ဝုတ္တံ. အနုဒ္ဒေသိကေ ကမ္မဿာရမ္မဏံ သော ဝါ ဟောတိ၊ အညော ဝါ. ဥဘယေဟီတိ ကိဉ္စာပိ ပဌမပ္ပဟာရော န သယမေဝ သက္ကောတိ၊ ဒုတိယံ လဘိတွာ ပန သက္ကောန္တော ဇီဝိတဝိနာသနဟေတု အဟောသိ၊ တဒတ္ထမေဝ ဟိ ဝဓကေန သော ဒိန္နော၊ ဒုတိယော ပန အညေန စိတ္တေန ဒိန္နော၊ တေန သုဋ္ဌု ဝုတ္တံ ‘‘ပဌမပ္ပဟာရေနေဝါ’’တိ၊ ‘‘စေတနာ နာမ ဒါရုဏာတိ ဂရုံ ဝတ္ထုံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တပုဗ္ဗဘာဂစေတနာ ပကတိသဘာဝဝဓကစေတနာ၊ နော ဒါရုဏာ ဟောတီ’’တိ အာစရိယေန လိခိတံ. ‘‘ပုဗ္ဗဘာဂစေတနာ ပရိဝါရာ၊ ဝဓကစေတနာဝ ဒါရုဏာ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယထာဓိပ္ပါယန္တိ ဥဘောပိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ သာဟတ္ထိကောပိ သင်္ကေတတ္တာ န မုစ္စတိ ကိရ.

ကိရိယာဝိသေသော အဋ္ဌကထာသု အနာဂတော. ‘‘ဧဝံ ဝိဇ္ဈ၊ ဧဝံ ပဟရ၊ ဧဝံ ဃာဟေဟီ’တိ ပါဠိယာ သမေတီတိ အာစရိယေန ဂဟိတော’’တိ ဝဒန္တိ. ပုရတော ပဟရိတွာတိအာဒိ ဝတ္ထုဝိသင်္ကေတမေဝ ကိရ. ဧတံ ဂါမေ ဌိတန္တိ ပုဂ္ဂလောဝ နိယမိတော. ယော ပန လိင်္ဂဝသေန ‘‘ဒီဃံ။ပေ။ မာရေဟီ’’တိ အာဏာပေတိ အနိယမေတွာ. ယဒိ နိယမေတွာ ဝဒတိ၊ ‘‘ဧတံ ဒီဃ’’န္တိ ဝဒေယျာတိ အပရေ. အာစရိယာ ပန ‘‘ဒီဃန္တိ ဝုတ္တေ နိယမိတံ ဟောတိ၊ ဧဝံ အနိယမေတွာ ဝဒတိ၊ န ပန အာဏာပကော ဒီဃာဒီသု အညတရံ မာရေဟီတိ အဓိပ္ပါယော’’တိ ဝဒန္တိ ကိရ. ‘‘အတ္ထော ပန စိတ္တေန ဧကံ သန္ဓာယပိ အနိယမေတွာ အာဏာပေတီ’’တိ လိခိတံ. ‘‘ဣတရော အညံ တာဒိသံ မာရေတိ၊ အာဏာပကော မုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ ယထာဓိပ္ပါယံ န ဂတတ္တာ. ‘‘ဧဝံ ဒီဃာဒိဝသေနာပိ စိတ္တေန အနိယမိတဿေဝါတိ ယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတီ’’တိ အညတရသ္မိံ ဂဏ္ဌိပဒေ လိခိတံ၊ သုဋ္ဌု ဝီမံသိတွာ သဗ္ဗံ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ဩကာသဿ နိယမိတတ္တာတိ ဧတ္ထ ဩကာသနိယမံ ကတွာ နိဒ္ဒိသန္တော တသ္မိံ ဩကာသေ နိသိန္နံ မာရေတုကာမောဝ ဟောတိ၊ သယံ ပန တဒါ တတ္ထ နတ္ထိ. တသ္မာ ဩကာသေန သဟ အတ္တနော ဇီဝိတိန္ဒြိယံ အာရမ္မဏံ န ဟောတိ၊ တေန အတ္တနာ မာရာပိတော ပရော ဧဝ မာရာပိတော. ကထံ? သယံ ရဿော စ တနုကော စ ဟုတွာ ပုဗ္ဗဘာဂေ အတ္တာနံ သန္ဓာယ အာဏတ္တိက္ခဏေ ‘‘ဒီဃံ ရဿံ ထူလံ ဗလဝန္တံ မာရေဟီ’’တိ အာဏာပေန္တဿ စိတ္တံ အတ္တနိ တဿာကာရဿ နတ္ထိတာယ အညဿ တာဒိသဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တတိ၊ တေန မူလဋ္ဌဿ ကမ္မဗဒ္ဓေါ. ဧဝံသမ္ပဒမိဒန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဒူတပရမ္ပရာနိဒ္ဒေသေ အာဏာပေတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. ဣတရဿ အာရောစေတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ အာစရိယန္တေဝါသီနံ ယထာသမ္ဘဝံ အာရောစနေ၊ ပဋိဂ္ဂဏှနေ ဒုက္ကဋံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. န ဝဓကော ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ တဿ ဒုက္ကဋန္တိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. တံ ပန ဩကာသာဘာဝတော န ဝုတ္တံ. မူလဋ္ဌေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာပတ္တိယာ ဟိ တဿ ဩကာသော အပရိစ္ဆိန္နော၊ တေနဿ တသ္မိံ ဩကာသေ ထုလ္လစ္စယံ ဝုတ္တံ. ဝဓကော စေ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ မူလဋ္ဌော အာစရိယော ပုဗ္ဗေ အာပန္နဒုက္ကဋေန သဟ ထုလ္လစ္စယမ္ပိ အာပဇ္ဇတိ. ကသ္မာ? မဟာဇနော ဟိ တေန ပါပေ နိယောဇိတောတိ. ဣဒံ ပန ဒုက္ကဋထုလ္လစ္စယံ ဝဓကော စေ တမတ္ထံ န သာဝေတိ အာပဇ္ဇတိ. ယဒိ သာဝေတိ၊ ပါရာဇိကမေဝါပဇ္ဇတိ. ကသ္မာ? အတ္ထသာဓကစေတနာယ အဘာဝါ. အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှတိ၊ တံ ဒုက္ကဋံ ဟောတိ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ပါဌေ န ဝုတ္တန္တိ စေ? ဝဓကော ပန ‘သာဓု ကရောမီ’တိ ပဋိဂ္ဂဏှိတွာ တံ န ကရောတိ. ဧဝဉှိ နိယမေ ‘မူလဋ္ဌဿ ကိံ နာမ ဟောတိ၊ ကိမဿ ဒုက္ကဋာပတ္တီ’တိ သဉ္ဇာတကင်္ခါနံ တဒတ္ထဒီပနတ္ထံ ‘မူလဋ္ဌဿ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝဓကော ပဋိဂ္ဂဏှာတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ၊ မူလဋ္ဌဿ စ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ ဝုတ္တံ န သိလိဿတိ၊ မူလဋ္ဌေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာပတ္တိဒဿနာဓိကာရတ္တာ ဝဓကော ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဝုတ္တံ.

ဝိသက္ကိယဒူတပဒနိဒ္ဒေသေ ‘‘ဝတ္တုကာမတာယ စ ကိစ္ဆေနေတ္ထ ဝတွာ ပယောဇနံ နတ္ထီတိ ဘဂဝတာ န ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယံ ပန ‘‘မူလဋ္ဌဿေဝ ဒုက္ကဋ’’န္တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. တတြာယံ ဝိစာရဏာ – အာစရိယေန အာဏတ္တေန ဗုဒ္ဓရက္ခိတေန တဒတ္ထေ သင်္ဃရက္ခိတဿေဝ အာရောစိတေ ကိဉ္စာပိ ယော ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ အထ ခေါ အာစရိယဿေဝေတံ ဒုက္ကဋံ ဝိသင်္ကေတတ္တာ၊ န ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿ၊ ကသ္မာ? အတ္ထသာဓကစေတနာယ အာပန္နတ္တာ. တေနေဝ ‘‘အာဏာပကဿ စ ဝဓကဿ စ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တံ၊ တံ ပန မူလဋ္ဌေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗဒုက္ကဋံ ‘‘မူလဋ္ဌဿ အနာပတ္တီ’’တိ ဣမိနာ အပရိစ္ဆိန္နောကာသတ္တာ န ဝုတ္တံ.

အဝိသင်္ကေတေ ‘‘မူလဋ္ဌဿ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဝိသင်္ကေတေ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ သိဒ္ဓန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ဝဓကော ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဣဒံ ပန ဒုက္ကဋံ ဝဓကဿေဝ. သော ဟိ ပဌမံ အာဏာပကံ ဗုဒ္ဓရက္ခိတံ ပါရာဇိကာပတ္တိံ ပါပေတွာ သယံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတွာ အာပဇ္ဇိဿတီတိ ကိဉ္စာပိ ပါဠိယံ ‘‘သော တံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတိ၊ အာဏာပကဿ စ ဝဓကဿ စ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိ န ဝုတ္တံ၊ တထာပိ တံ အတ္ထတော ဝုတ္တမေဝ၊ ‘‘ယတော ပါရာဇိကံ ပညတ္တ’’န္တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယတ္တာ စ တံ န ဝုတ္တံ. ‘‘သော တံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတိ၊ အာပတ္တိ သဗ္ဗေသံ ပါရာဇိကဿာ’’တိ ဟိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗေ အာစရိယန္တေဝါသိကာနံ ဝုတ္တဒုက္ကဋထုလ္လစ္စယာပတ္တိယော ပဌမမေဝ အနာပန္နာ ပါရာဇိကာပတ္တိယာ အာပန္နတ္တာ. တထာပိ ဝဓကဿ ပါရာဇိကာပတ္တိယာ တေသံ ပါရာဇိကဘာဝေါ ပါကဋော ဇာတောတိ ကတွာ ‘‘အာပတ္တိ သဗ္ဗေသံ ပါရာဇိကဿာ’’တိ ဧကတော ဝုတ္တံ၊ န တထာ ‘‘အာဏာပကဿ၊ ဝဓကဿ စ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိ ဧတ္ထ. ကသ္မာ? ဝဓကဿ ဒုက္ကဋာပတ္တိယာ အာပန္နတ္တာ. သော ဟိ ပဌမံ ဒုက္ကဋာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ပစ္ဆာ ပါရာဇိကံ အာပဇ္ဇတိ. ယဒိ ပန အန္တေဝါသိကာ ကေဝလံ အာစရိယဿ ဂရုကတာယ သာသနံ အာရောစေန္တိ သယံ အမရဏာဓိပ္ပါယာ သမာနာ ပါရာဇိကေန အနာပတ္တိ. အကပ္ပိယသာသနဟရဏပစ္စယာ ဒုက္ကဋာပတ္တိ ဟောတိ ဧဝ၊ ဣမဿတ္ထဿ သာဓနတ္ထံ ဓမ္မပဒဝတ္ထူဟိ မိဂလုဒ္ဒကဿ ဘရိယာယ သောတာပန္နာယ ဓနုဥသုသူလာဒိဒါနံ နိဒဿနံ ဝဒန္တိ ဧကေ. တံ တိတ္တိရဇာတကေန (ဇာ. ၁.၄.၇၃ အာဒယော) သမေတိ၊ တသ္မာ သုတ္တဉ္စ အဋ္ဌကထဉ္စ အနုလောမေတီတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော. ဣဓ ပန ဒူတပရမ္ပရာယ စ ‘‘ဣတ္ထန္နာမဿ ပါဝဒ၊ ဣတ္ထန္နာမော ဣတ္ထန္နာမံ ပါဝဒတူ’’တိ ဧတ္ထ အဝိသေသေတွာ ဝုတ္တတ္တာ ဝါစာယ ဝါ အာရောစေတု၊ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ဝါ၊ ပဏ္ဏေန ဝါ၊ ဒူတေန ဝါ အာရောစေတု၊ ဝိသင်္ကေတော နတ္ထိ. သစေ ဝိသေသေတွာ မူလဋ္ဌော၊ အန္တရာဒူတော ဝါ ဝဒတိ၊ တဒတိက္ကမေ ဝိသင်္ကေတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဣဒါနိ ဣမသ္မိံယေဝ အဓိကာရဒွယေ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တနယော ဝုစ္စတိ – ‘‘ဝဓကော ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝဓကဿေဝ အာပတ္တိ၊ န အာဏာပကဿ ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿ. ယဒိ ပန သော ဝဇ္ဈမရဏာမရဏေသု အဝဿမညတရံ ကရောတိ၊ ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿာဏတ္တိက္ခဏေ ဧဝ ပါရာဇိကဒုက္ကဋေသု အညတရံ သိယာ. ‘‘ဣတိ စိတ္တမနော’’တိ အဓိကာရတော ‘‘စိတ္တသင်္ကပ္ပေါ’’တိ ဧတ္ထာပိ ဣတိ-သဒ္ဒေါ ဝိယ ‘‘ဝဓကော ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ မူလဋ္ဌဿ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ အဓိကာရတော ‘‘မူလဋ္ဌဿ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ. ကသ္မာ သရူပေန န ဝုတ္တန္တိ စေ? တတော စုတ္တရိ နယဒါနတ္ထံ. ‘‘မူလဋ္ဌဿ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တေ မူလဋ္ဌဿေဝ ဝသေန နိယမိတတ္တာ ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ ဒုက္ကဋံ ဟောတီ’’တိ န ဉာယတိ. ‘‘ဝဓကော ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဟိ အနိယမေတွာ ဝုတ္တေ သက္ကာ ဥဘယေသံ ဝသေန ဒုက္ကဋေ ယောဇေတုံ. တသ္မာ ဧဝ ဟိ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ အဓိကာရံ ဂဟေတွာ ‘‘သင်္ဃရက္ခိတေန သမ္ပဋိစ္ဆိတေ မူလဋ္ဌဿေဝ ဒုက္ကဋန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ နေဝ အနုညာတံ၊ န ပဋိက္ခိတ္တံ၊ ကေဝလန္တု ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿ အနိယမိတတ္တာ ပဋိက္ခိတ္တံ၊ တဿ ပန ပါရာဇိကဒုက္ကဋေသု အညတရံ ဘဝေယျာတိ အယမတ္ထော ဒီပိတော၊ တသ္မာ တမ္ပိ သုဝုတ္တံ. ယသ္မာ ဥဘယေသံ ဝသေန ယောဇေတုံ သက္ကာ၊ တသ္မာ အာစရိယေဟိ ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿေဝေတံ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ မူလဋ္ဌော နေဝ အနုညာတော ‘‘မူလဋ္ဌဿာ’’တိ ဝစနာဘာဝတော၊ န စ ပဋိက္ခိတ္တော ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ပါဠိယာ အဘာဝတော၊ ပဋိဂ္ဂဏှနပစ္စယာ ဝဓကဿ ဒုက္ကဋံ သိယာတိ နယံ ဒါတုံ ‘‘မူလဋ္ဌဿာ’’တိ ပါဠိယံ အဝုတ္တတ္တာ ‘‘တံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿေဝေတံ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ယံ ဝုတ္တံ၊ တမ္ပိ သုဝုတ္တံ. တတြ ဟိ ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿ ပဋိက္ခိတ္တံ၊ ဝုတ္တနယေန ပန တဿ အာပတ္တိ အနိယတာတိ. ကသ္မာ ပန အဋ္ဌကထာယံ အနုတ္တာနံ ပဋိဂ္ဂဏှနပစ္စယာ ဝဓကဿ ဒုက္ကဋံ အဝတွာ မူလဋ္ဌဿေဝ ဝသေန ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တန္တိ စေ? အနိဋ္ဌနိဝါရဏတ္ထံ. ‘‘သင်္ဃရက္ခိတေန သမ္ပဋိစ္ဆိတေ ပဋိဂ္ဂဏှနပစ္စယာ တဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တေ အနန္တရနယေန သရူပေန ဝုတ္တတ္တာ ဣဓာပိ မူလဋ္ဌဿ ထုလ္လစ္စယံ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တမေဝ ဟောတီတိ အာပဇ္ဇတိ. ဣတိ တံ ဧဝံ အာပန္နံ ထုလ္လစ္စယံ ဥတ္တာနန္တိ တံ အဝတွာ ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ. အနုတ္တာနတ္တာ အဋ္ဌကထာယန္တိ ဣမံ အနိဋ္ဌဂ္ဂဟဏံ နိဝါရေတုံ ‘‘မူလဋ္ဌဿေဝေတံ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အာစရိယေန ဟိ ဝုတ္တနယေန ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ ဒုက္ကဋမ္ပိ ဥတ္တာနမေဝ. ဥတ္တာနဉ္စ ကသ္မာ အမှာကံ ခန္တီတိ ဝုတ္တန္တိ စေ? ပဋိပတ္တိဒီပနတ္ထံ. ‘‘ပိဋကတ္တယာဒီသု အပ္ပဋိဟတဗုဒ္ဓိယောပိ အာစရိယာ သရူပေန ပါဠိယံ အဋ္ဌကထာယဉ္စ အဝုတ္တတ္တာ ဧဝရူပေသု နာမ ဌာနေသု ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇန္တိ၊ ကိမင်္ဂံ ပန မာဒိသောတိ သုဟဒယာ ကုလပုတ္တာ အနာဂတေ ဝုတ္တနယမနတိက္ကမိတွာ သင်္ကရဒေါသံ ဝိဝဇ္ဇေတွာ ဝဏ္ဏနာဝေလဉ္စ အနတိက္ကမ္မ ပဋိပဇ္ဇန္တီ’’တိ စ အပရေဟိ ဝုတ္တံ. အယံ ပန အဋ္ဌကထာယ ဝါ အဝုတ္တတ္တာ ဧဝရူပေသု နာမ ပါဌော အာစရိယေန ပစ္ဆာ နိက္ခိတ္တတ္တာ ကေသုစိ ပေါတ္ထကေသု န ဒိဿတီတိ ကတွာ သဗ္ဗံ လိခိဿာမ. ဧဝံ သန္တေ ပဋိဂ္ဂဟဏေ အာပတ္တိယေဝ န သိယာ၊ သဉ္စရိတ္တပဋိဂ္ဂဟဏမရဏာဘိနန္ဒနေသုပိ စ အာပတ္တိ ဟောတိ၊ မာရဏပဋိဂ္ဂဟဏေ ကထံ န သိယာ၊ တသ္မာ ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿေဝေတံ ဒုက္ကဋံ၊ တေနေဝေတ္ထ ‘‘မူလဋ္ဌဿာ’’တိ န ဝုတ္တံ. ပုရိမနယေပိ စေတံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ ဝေဒိတဗ္ဗမေဝ၊ ဩကာသာဘာဝေန ပန န ဝုတ္တံ. တသ္မာ ယော ယော ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ တဿ တဿ တပ္ပစ္စယာ အာပတ္တိယေဝါတိ အယမေတ္ထ အမှာကံ ခန္တိ. ယထာ စေတ္ထ၊ ဧဝံ အဒိန္နာဒါနေပီတိ.

၁၇၅. အရဟော ရဟောသညီနိဒ္ဒေသာဒီသု ကိဉ္စာပိ ပါဠိယံ၊ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ဒုက္ကဋမေဝ ဝုတ္တံ၊ တထာပိ တတ္ထ ပရမ္ပရာယ သုတွာ မရတူတိ အဓိပ္ပါယေန ဥလ္လပန္တဿ ဥဒ္ဒေသေ သတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌဿ မရဏေန အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ၊ အသတိ ယဿ ကဿစိ မရဏေန အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ. ‘‘ဣတ္ထန္နာမော သုတွာ မေ ဝဇ္ဈဿ အာရောစေတူ’’တိ ဥဒ္ဒိသိတွာ ဥလ္လပန္တဿ ဝိသင်္ကေတတာ ဒူတပရမ္ပရာယ ဝုတ္တတ္တာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သစေ ‘‘ယော ကောစိ သုတွာ ဝဒတူ’’တိ ဥလ္လပတိ၊ ဝဇ္ဈော သယမေဝ သုတွာ မရတိ၊ ဝိသင်္ကေတတ္တာ န ပါရာဇိကံ. ယော ကောစိ သုတွာ ဝဒတိ၊ သော စေ မရတိ၊ ပါရာဇိကံ. ‘‘ယော ကောစိ မမ ဝစနံ သုတွာ တံ မာရေတူ’’တိ ဥလ္လပတိ၊ ယော ကောစိ သုတွာ မာရေတိ၊ ပါရာဇိကံ၊ သယမေဝ သုတွာ မာရေတိ၊ ဝိသင်္ကေတတ္တာ န ပါရာဇိကန္တိ ဧဝံ ယထာသမ္ဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၁၇၆. မူလံ ဒတွာ မုစ္စတီတိ ဧတ္ထ ဘိန္ဒိတွာ၊ ဘဉ္ဇိတွာ၊ စဝိတွာ၊ စုဏ္ဏေတွာ၊ အဂ္ဂိမှိ ပက္ခိပိတွာ ဝါ ပဂေဝ မုစ္စတီတိ အတ္ထတော ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ. ယေသံ ဟတ္ထတော မူလံ ဂဟိတန္တိ ယေသံ ဉာတကပရိဝါရိတာနံ ဟတ္ထတော မူလံ တေန ဘိက္ခုနာ ဂဟိတံ၊ ပေါတ္ထကသာမိကဟတ္ထတော ပုဗ္ဗေ ဒိန္နမူလံ ပုန ဂဟေတွာ တေသညေဝ ဉာတကာဒီနံ ဒတွာ မုစ္စတိ၊ ဧဝံ ပေါတ္ထကသာမိကဿေဝ သန္တကံ ဇာတံ ဟောတိ. အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘သစေပိ သော ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ သီဃံ တေသံ မူလံ ဒတွာ မုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ယေန ဓနေန ပေါတ္ထကော ကီတော၊ တဉ္စ ဓနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကသ္မာ? ပေါတ္ထကသာမိကဟတ္ထတော ဓနေ ဂဟိတေ ပေါတ္ထကေ အဒိန္နေပိ မုစ္စနတော. သစေ အညံ ဓနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န ယုတ္တံ ပေါတ္ထကဿ အတ္တနိယဘာဝတော အမောစိတတ္တာ. သစေ ပေါတ္ထကံ သာမိကာနံ ဒတွာ မူလံ န ဂဏှာတိ၊ န မုစ္စတိ အတ္တနိယဘာဝတော အမောစိတတ္တာ. သစေ ပေါတ္ထကံ မူလဋ္ဌေန ဒိယျမာနံ ‘‘တဝေဝ ဟောတူ’’တိ အပ္ပေတိ၊ မုစ္စတိ အတ္တနိယဘာဝတော မောစိတတ္တာ. ဧတ္ထာယံ ဝိစာရဏာ – ယထာ စေတိယံ ဝါ ပဋိမံ ပေါက္ခရဏိံ သေတုံ ဝါ ကိဏိတွာ ဂဟိတမ္ပိ ကာရကဿေဝေတံ ပုညံ၊ န ကိဏိတွာ ဂဟိတဿ၊ တထာ ပါပမ္ပိ ယေန ပေါတ္ထကော လိခိတော၊ တဿေဝ ယုဇ္ဇတိ၊ န ဣတရဿာတိ စေ? န၊ ‘‘သတ္ထဟာရကံ ဝါဿ ပရိယေသေယျာ’’တိ ဝစနတော. ပရေန ဟိ ကတသတ္ထံ လဘိတွာ ဥပနိက္ခိပန္တဿ ပါရာဇိကန္တိ သိဒ္ဓံ. ဧဝံ ပရေန လိခိတမ္ပိ ပေါတ္ထကံ လဘိတွာ ယထာ ဝဇ္ဈော တံ ပဿိတွာ မရတိ၊ တထာ ဥပနိက္ခိပေယျ ပါရာဇိကန္တိ သိဒ္ဓံ ဟောတီတိ. စေတိယာဒီတိ ဧတမနိဒဿနံ ကရဏပစ္စယံ ဟိ တံ ကမ္မံ ဣဒံမရဏပစ္စယန္တိ ဧဝံ အာစရိယေန ဝိစာရိတံ. မမ ပန စေတိယာဒိနိဒဿနေနေဝ သောပိ အတ္ထော သာဓေတဗ္ဗော ဝိယ ပဋိဘာတိ.

တတ္တကာ ပါဏာတိပါတာတိ ‘‘ဧကာပိ စေတနာ ကိစ္စဝသေန ‘တတ္တကာ’တိ ဝုတ္တာ သတိပဋ္ဌာနသမ္မပ္ပဓာနာနံ စတုက္ကတာ ဝိယာ’’တိ လိခိတံ. ပမာဏေ ဌပေတွာတိ အတ္တနာ အဓိပ္ပေတပ္ပမာဏေ. ‘‘ကတံ မယာ ဧဝရူပေ အာဝါဋေ ခဏိတေ တသ္မိံ ပတိတွာ မရတူ’’တိ အဓိပ္ပါယေန ဝဓကော အာဝါဋပ္ပမာဏံ နိယမေတွာ သစေ ခဏိ၊ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဣမသ္မိံ အာဝါဋေ’’တိ. ဣဒါနိ ခဏိတဗ္ဗံ သန္ဓာယ ဧတ္တကပ္ပမာဏဿ အနိယမိတတ္တာ ‘‘ဧကသ္မိမ္ပိ ကုဒါလပ္ပဟာရေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ သုတ္တန္တိကတ္ထေရေဟိ ကိဉ္စာပိ ဥပဌတံ၊ တထာပိ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာ ဥဘယတ္ထ အတ္ထေဝါတိ အာစရိယာ. ဗဟူနံ မရဏေ အာရမ္မဏနိယမေ ကထန္တိ စေ? ဝဇ္ဈေသု ဧကဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယေ အာလမ္ဗိတေ သဗ္ဗေသမာလမ္ဗိတမေဝ ဟောတိ. ဧကဿ မရဏေပိ န တဿ သကလံ ဇီဝိတံ သက္ကာ အာလမ္ဗိတုံ န ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ၊ ဥပ္ပန္နံ၊ နိရုဇ္ဈမာနံ၊ အတ္ထိတာယပါဏာတိပါတစေတနာဝ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာ၊ ပုရေဇာတာရမ္မဏာ စ ဟောတိ၊ တသ္မာ တမ္ပိ ယုဇ္ဇတိ. ပစ္ဆိမကောဋိယာ ဧကစိတ္တက္ခဏေ ပုရေဇာတံ ဟုတွာ ဌိတံ တံ ဇီဝိတမာလမ္ဗဏံ ကတွာ သတ္တမဇဝနပရိယာပန္နစေတနာယ ဩပက္ကမေ ကတေ အတ္ထတော တဿ သတ္တဿ သဗ္ဗံ ဇီဝိတိန္ဒြိယမာလမ္ဗိတံ၊ ဝေါရောပိတဉ္စ ဟောတိ၊ ဣတော ပနညထာ န သက္ကာ၊ ဧဝမေဝ ပုဗ္ဗဘာဂေ ‘‘ဗဟူပိသတ္တေ မာရေမီ’’တိ စိန္တေတွာ သန္နိဋ္ဌာနကာလေ ဝိသပက္ခိပနာဒီသု ဧကံ ပယောဂံ သာဓယမာနာ ဝုတ္တပ္ပကာရစေတနာ တေသု ဧကဿ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ အာလမ္ဗဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ ဥပ္ပန္နာယ ပနေကာယ သဗ္ဗေပိ တေ မာရိတာ ဟောန္တိ တာယ ဧဝ သဗ္ဗေသံ မရဏသိဒ္ဓိတော၊ အညထာ န သက္ကာ ဝေါရောပေတုံ၊ အာလမ္ဗိတုံ ဝါ. တတ္ထ ဧကာယ စေတနာယ ဗဟူနံ မရဏေ အကုသလရာသိ ကထန္တိ စေ? ဝိသုံ ဝိသုံ မရဏေ ပဝတ္တစေတနာနံ ကိစ္စကရဏတော. ကထံ? တာ ပန သဗ္ဗာ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယာဝ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ တာသု ယာယ ကာယစိ ဒိန္နာယ ပဋိသန္ဓိယာ ဣတရာ သဗ္ဗာပိ ‘‘တတော ဗလဝတရကုသလပဋိဗာဟိတာ အဟောသိကမ္မ’’န္တိအာဒိကောဋ္ဌာသံ ဘဇန္တိ၊ ပုနပိ ဝိပါကံ ဇနိတုံ န သက္ကောန္တိ. အပရာပရိယဝေဒနီယာပိ ဝိယ တံ ပဋိဗာဟိတွာ ကုသလစေတနာ ပဋိသန္ဓိံ ဒေတိ၊ တထာ အယမ္ပိ စေတနာ အနန္တရဘဝေ ဧဝ ပဋိသန္ဓိဒါနာဒိဝသေန တာသံ ကိစ္စလေသကရဏတော ဧကာပိ သမာနာ ‘‘ရာသီ’’တိ ဝုတ္တာ. တာယ ပန ဒိန္နာယ ပဋိသန္ဓိယာ အတိတိက္ခော ဝိပါကော ဟောတိ. အယမေတ္ထ ဝိသေသောတိအာဒိ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပပဉ္စိတံ.

အမရိတုကာမာ ဝါတိ အဓိပ္ပါယတ္တာ ဩပပါတိကမရဏေပိ အာပတ္တိ. ‘‘‘နိဗ္ဗတ္တိတွာ’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပတနံ န ဒိဿတီတိ စေ? ဩပပါတိကတ္တံ၊ ပတနဉ္စ ဧကမေဝါ’’တိ လိခိတံ. အထ ဝါ ‘‘သဗ္ဗထာပိ အနုဒ္ဒိဿေဝါ’’တိ ဝစနတော ဧတ္ထ မရတူတိ အဓိပ္ပါယသမ္ဘဝတော ‘‘ဥတ္တရိတုံ အသက္ကောန္တော မရတိ ပါရာဇိကမေဝါ’’တိ သုဝုတ္တံ. သစေ ‘‘ပတိတွာ မရတူ’’တိ နိယမေတွာ ခဏိတော ဟောတိ၊ ဩပပါတိကမနုဿော စ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဌိတနိယမေနေဝ ‘‘ဥတ္တရိတုံ န သက္ကာ’’တိ စိန္တေတွာ မရတီတိ ပါရာဇိကစ္ဆာယာ န ဒိဿတိ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥတ္တရိတုံ အသက္ကောန္တော’’တိ. သော ဟိ ဥတ္တရိတုံ အသက္ကောန္တော ပုနပ္ပုနံ ပတိတွာ မရတိ၊ တေန ပါတောပိ တဿ သိဒ္ဓေါ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. တတ္ထ သိယာ – ယော ပန ‘‘ဥတ္တရိတုံ အသက္ကောန္တော မရတီ’’တိ ဝုတ္တော၊ သော ဩပါတခဏနက္ခဏေ အရူပလောကေ ဇီဝတိ. ဝဓကစေတနာ စ ‘‘အနိယတော ဓမ္မော မိစ္ဆတ္တနိယတဿ ဓမ္မဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော၊ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ မာတုဃာတိကမ္မဿ ပိတုဃာတိကမ္မဿ အရဟန္တဃာတိကမ္မဿ ရုဟိရုပ္ပါဒကမ္မဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၂.၁၅.၃၈ မိစ္ဆတ္တနိယတတ္တိက) ဝစနတော ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယာရမ္မဏံ ဟောတိ၊ န စ တံ အရူပါဝစရသတ္တဿတ္ထိ၊ န စ သာ စေတနာ ‘‘အနိယတော ဓမ္မော မိစ္ဆတ္တနိယတဿ ဓမ္မဿ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော၊ အာရမ္မဏပုရေဇာတံ ဝတ္ထုပုရေဇာတံ အာရမ္မဏပုရေဇာတံ. ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ မာတုဃာတိကမ္မဿ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၂.၁၅.၄၈ မိစ္ဆတ္တနိယတတ္တိက) ဝစနတော အနာဂတာရမ္မဏာ ဟောတိ. အညော ဣဓ ပတိတွာ မရဏကသတ္တော နတ္ထိ၊ ဧဝံ သန္တေ ဝဓကစေတနာယ ကိံ အာရမ္မဏန္တိ စေ? ယဿ ကဿစိ ဣဓ ဇီဝနကသတ္တဿ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ အာရမ္မဏံ. ကိဉ္စာပိ သော န မရတိ၊ အထ ခေါ ပါဏာတိပါတော ဟောတိ ဧဝ. ယထာ ကိံ ‘‘ယထာက္ကမေန ဌိတေ သတ္တ ဇနေ ဧကေန ကဏ္ဍေန ဝိဇ္ဈိတွာ မာရေမီ’’တိ ပုဗ္ဗဘာဂေ စိန္တေတွာ သန္နိဋ္ဌာနကာလေ တေသု ဧကဿ ဇီဝိတမာရမ္မဏံ ကတွာ ကဏ္ဍံ ဝိဿဇ္ဇေတိ၊ ကဏ္ဍော တံ ဝိရဇ္ဈိတွာ ဣတရေ ဆ ဇနေ မာရေတိ၊ ဧဝံ သန္တေပိ အယံ ပါဏာတိပါတီ ဧဝ ဟောတိ၊ ဧဝမိဓာပိ ‘‘ယော ကောစီ’’တိ ဝိကပ္ပေန္တဿ ဝဓကစေတနာ ယဿ ကဿစိ ဇီဝိတာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တတိ၊ တသ္မိံ အမတေပိ ဣတရဿ ဝသေန ပါဏာတိပါတီ. သစေ အရဟာ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ၊ အရဟန္တဃာတကောဝ ဟောတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ ဧဝရူပေသု. အယမေဝ ဟေတ္ထ အာစရိယပရမ္ပရာဂတာ ယုတ္တိ ဝိနိစ္ဆယကထာတိ ဝုတ္တံ.

ပတနရူပံ ပမာဏန္တိ ဧတ္ထ ယထာ မာတုယာ ပတိတွာ ပရိဝတ္တလိင်္ဂါယ မတာယ သော မာတုဃာတကော ဟောတိ၊ န ကေဝလံ ပုရိသဃာတကော၊ တသ္မာ ပတနဿေဝ ဝသေန အာပတ္တိ. ကသ္မာ? ပတနရူပမရဏရူပါနံ ဧကသန္တာနတ္တာ၊ တဒေဝ ဟိဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ၊ တဿ ဟိ ပရိဝတ္တနံ နတ္ထိ၊ ဣတ္ထိပုရိသိန္ဒြိယာနေဝ ပဝတ္တိယံ နိရုဇ္ဈနုပ္ပဇ္ဇနကာနိ၊ ဣတ္ထိပုရိသောတိ စ တတ္ထ ဝေါဟာရမတ္တမေဝ၊ တသ္မာ မာတုဃာတကောဝ၊ န ပုရိသဃာတကောတိ၊ ယထာ တဿ ပတနရူပဝသေနာပတ္တိ၊ တထာ ဣဓာပိ ပတနရူပဝသေန ထုလ္လစ္စယံ ဧကသန္တာနတ္တာတိ အယံ ပဌမထေရဝါဒေ ယုတ္တိ. ဒုတိယေ ကိဉ္စာပိ ပေတော ပတိတော၊ ယက္ခော စ၊ အထ ခေါ အဟေတုကပဋိသန္ဓိကတ္တာ အကုသလဝိပါကဿ ‘‘ဝါမေန သူကရော ဟောတီ’’တိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂၉၆၊ မဟာနိ. အဋ္ဌ. ၁၆၆) ဧတ္ထ ဝုတ္တယက္ခာနံ ပဋိသန္ဓိ ဝိယ သဗ္ဗရူပါနံ သာဓာရဏတ္တာ၊ အမနုဿဇာတိကတ္တာ စ တိရစ္ဆာနရူပေန မတေ မရဏရူပဝသေန ပါစိတ္တိယံ၊ ဝတ္ထုဝသေန လဟုကာပတ္တိယာ ပရိဝတ္တနာ ဟောတိ ဧဝ တတ္ထဇာတကရုက္ခာဒိဆေဒနပါစိတ္တိယပရိဝတ္တနံ ဝိယ. အယမေဝ ယုတ္တတရော၊ တသ္မာ ပစ္ဆာ ဝုတ္တော. ပါရာဇိကဿ ပန မနုဿဇာတိကော ယထာ တထာ ဝါ ပတိတွာ ယထာ တထာ ဝါ မရတု၊ ပါရာဇိကမေဝ ဂရုကတ္တာ. ဂရုကာပတ္တိယာ ဟိ ဝိပရိဝတ္တနာ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ.

ထုလ္လစ္စယံ တိရစ္ဆာနေ၊ မတေ ဘေဒဿ ကာရဏံ၊

သရူပမရဏံ တိဿော၊ ဖုဿော မညေတိ အညထာ.

ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ဒုတိယဝါဒေ ပုထုဇ္ဇနဿ ပတိတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ မရန္တဿ ဝသေန ဝုတ္တော’’တိ လိခိတံ. ‘‘တိရစ္ဆာနေ’’တိ ဧတ္ထ ကေစိ ဝဒန္တိ ‘‘ဒေဝါ အဓိပ္ပေတာ’’တိ. ‘‘သကသကရူပေနေဝ မရဏံ ဘဝတိ နာညထာ’’တိ စ ဝဒန္တိ. ယက္ခပေတရူပေန မတေပိ ဧသေဝ နယောတိ ထုလ္လစ္စယန္တိ အတ္ထော. ‘‘တိရစ္ဆာနဂတမနုဿဝိဂ္ဂဟမရဏေ ဝိယာ’’တိ လိခိတံ. ပဟာရံ လဒ္ဓါတိ သတ္တာနံ မာရဏတ္ထာယ ကတတ္တာ ဝုတ္တံ.

၁၇၇. သာဓု သုဋ္ဌု မရတူတိ ဝစီဘေဒံ ကရောတိ. ဝိသဘာဂရောဂေါတိ သရီရဋ္ဌော ဂဏ္ဍပီဠကာဒိ.

၁၇၈. ကာဠာနုသာရီတိ ဧကိဿာ လတာယ မူလံ ကိရ. မဟာကစ္ဆပေန ကတပုပ္ဖံ ဝါ. ဟံသပုပ္ဖန္တိ ဟံသာနံ ပက္ခပတ္တံ. ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန သာဟတ္ထိကာဏတ္တိကနယဉှေတ္ထ ယောဇေတွာ ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာနဝိဓိ ဒဿေတဗ္ဗော.

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဝိနီတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၁၈၀. မရဏတ္ထိကာဝ ဟုတွာတိ ဣမဿ ကာယဿ ဘေဒေန သဂ္ဂပါပနာဓိပ္ပါယတ္တာ အတ္ထတော မရဏတ္ထိကာဝ ဟုတွာ ဧဝံအဓိပ္ပါယိနော မရဏတ္ထိကာ နာမ ဟောန္တီတိ အတ္တနော မရဏတ္ထိကဘာဝံ အဇာနန္တာ အာပန္နာ ပါရာဇိကံ. န ဟိ တေ ‘‘အတ္တနော စိတ္တပ္ပဝတ္တိံ န ဇာနန္တီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဝေါဟာရဝသေနာတိ ပုဗ္ဗဘာဂဝေါဟာရဝသေန. သန္နိဋ္ဌာနေ ပနေတံ နတ္ထိ. ပါသေ ဗဒ္ဓသူကရမောစနေ ဝိယ န ဟောတိ. ယထာနုသန္ဓိနာတိ အန္တရာ အမရိတွာတိ အတ္ထော. အပ္ပဋိဝေက္ခိတွာတိ အဝိစာရေတွာ. ဟေဋ္ဌိမဘာဂေ ဟိ ကိသ္မိဉ္စိ ဝိဇ္ဇမာနေ ဝလိ ပညာယတိ. ဒဿိတေတိ ဥဒ္ဓရိတွာ ဌပိတေ. ပဋိဗန္ဓန္တိ တယာ ပဋိဗန္ဓံ၊ ပရိဘောဂန္တရာယံ သံဃဿ မာ အကာသီတိ အတ္ထော.

၁၈၁-၂. ယသ္မာ ကိရိယံ ဒါတုံ န သက္ကာ၊ တသ္မာ ‘‘ပဌမံ လဒ္ဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗေပိ အတ္တနာ လဒ္ဓပိဏ္ဍပါတတော ပဏီတပဏီတံ ဒေန္တော တတ္ထပိ အတ္တကာရိယံ အဒါသိ. အသဉ္စိစ္စာတိ ဧတ္ထ အညံ အာကဍ္ဎန္တဿ အညဿ ပတနေ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဘိသန္ဓိ နတ္ထိ. န မရဏာဓိပ္ပါယဿာတိ ပဋိဃော စ ပယောဂေါ စ အတ္ထိ၊ ဝဓကစေတနာ နတ္ထိ. အဇာနန္တဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဝတ္ထုအဇာနနဝသေန အဇာနန္တဿ ဒေါသော နတ္ထိ၊ ဣဒံ ကိရ တေသံ နာနတ္တံ. ‘အသဉ္စိစ္စော အဟ’န္တိ ပါဠိယံ န ဒိဿတိ. အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ တထာရူပါယ ပါဠိယာ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ. နော စေ၊ ထုလ္လစ္စယန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဒုက္ခဝေဒနာ စေ နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒုက္ကဋမေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. ‘‘မုဂ္ဂရာ နာမ ခါဒနဒဏ္ဍကာ. ဝေမာ နာမ တေသံ ခါဒနဒဏ္ဍကာနံ ဟေဋ္ဌာ စ ဥပရိ စ တိရိယံ ဗန္ဓိတဗ္ဗဒဏ္ဍာ’’တိ လိခိတံ. ဟေဋ္ဌာဝ ဒုဝိဓာပိ ပဌန္တိ. ဟတ္ထပ္ပတ္တော ဝိယ ဒိဿတိ ‘‘တဿ ဝိက္ခေပေါ မာ ဟောတူ’’တိ ဥပစ္ဆိန္ဒတိ. ဝိသေသာဓိဂမံ ဗျာကရိတွာ တပ္ပဘဝံ သက္ကာရံ လဇ္ဇီယန္တော အာဟာရံ ဥပစ္ဆိန္ဒတိ သဘာဂါနံ ဗျာကတတ္တာ. တေ ဟိ ကပ္ပိယခေတ္တံ အာရောစေန္တိ.

၁၈၆. အကတဝိညတ္တိယာတိ န ဝိညတ္တိယာ. သာ ဟိ အနုညာတတ္တာ ကတာပိ အကတာ ဝိယာတိ အကတဝိညတ္တိ. ‘‘‘ဝဒေယျာထ၊ ဘန္တေ ယေနတ္ထော’တိ ဧဝံ အကတဋ္ဌာနေ ဝိညတ္တိ အကတဝိညတ္တီ’’တိ လိခိတံ. တိတ္ထိယဘူတာနံ မာတာပိတူနံ သဟတ္ထာ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ. ပိတုစ္ဆာ နာမ ပိတုဘဂိနီ. သစေပိ န ယာစန္တိ ‘‘ယာစိတုံ ဒုက္ခ’’န္တိ၊ သယံ ဝါ ဧဝံ ဝတ္တုမသက္ကောန္တာ. ‘‘ယဒါ တေသံ အတ္ထော ဘဝိဿတီ’’တိ အာဘောဂံ ကတွာ ဝါ. ‘‘‘ဝေဇ္ဇကမ္မံ ဝါ န ဟောတီ’တိ ဝစနတော ယာဝ သတ္တမော ကုလပရိဝဋ္ဋော၊ တာဝ ဘေသဇ္ဇံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. သဗ္ဗပဒေသူတိ မဟာမာတုယာစူဠမာတုယာတိအာဒီနံ.

ဝုတ္တနယေန ပရိယေသိတွာတိ ‘‘သာမဏေရေဟိ ဝါ’’တိအာဒိနာ. ‘‘န အကတဝိညတ္တိယာ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ပစ္စာသီသတိ သစေ၊ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ကပ္ပိယဝသေနာတိ ပုပ္ဖံ အာနေထာတိအာဒိနာ. ‘‘ပူဇံ အကာသီ’တိ ဝုတ္တတ္တာ သယံ ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ.

‘‘ဘဏထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ကာတဗ္ဗံ. ဓမ္မဉှိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. နော စေ ဇာနန္တိ၊ န ပါဒါ အပနေတဗ္ဗာ. အဝမင်္ဂလန္တိ ဟိ ဂဏှန္တိ.

စောရနာဂဿ ဟိ အာမဋ္ဌံ ဒိန္နေ ကုဇ္ဈိဿတိ၊ အနာမဋ္ဌံ န ဝဋ္ဋတီတိ အင်္ဂုလန္တရေ ထောကံ ဘတ္တံ ဂဟေတွာ ပတ္တေ ဘတ္တံ သဗ္ဗံ အဒါသိ၊ သော တေန တုဿိ. ဝရပေါတ္ထကစိတ္တတ္ထရဏန္တိ သိဗ္ဗိတွာ ကာတဗ္ဗတ္ထရဏဝိကတိ. ပိတုရာဇာ ဒမိဠဿ ပရာဇိတော ရောဟဏေ သောဠသဝဿာနိ ဝသိတွာ မိတ္တာမစ္စပရိဝုတော ‘‘ရဇ္ဇံ ဂဏှာမီ’’တိ အာဂန္တွာ အန္တရာမဂ္ဂေ အပ္ပမတ္တကဿ ကာရဏာ ဧကံ အမစ္စံ ဃာတာပေသိ. သေသာ ဘယေန ပလာယန္တာ အရညေ အန္တရာမဂ္ဂေ စောရေဟိ ဝိလုတ္တာ ဟမ္ဗုဂလ္လကဝိဟာရံ ဂန္တွာ တတ္ထ စာတုနိကာယိကတိဿတ္ထေရော တေသံ သင်္ဂဟံ ကတွာ ပုန အာနေတွာ ရညော ဒဿေသိ၊ တေဟိ သဒ္ဓိံ ရဇ္ဇံ ဂဟေတွာ ရာဇာ ဟမ္ဗုဂလ္လကတိဿတ္ထေရဿ အဘယဂိရိဝိဟာရံ အကာသိ. သေသာပိ ဧကေကဝိဟာရံ ကာရာပေသုံ ကိရ.

၁၈၇. စောရသမီပံ ပေသေန္တော ‘‘ဝါဠယက္ခဝိဟာရံ ပေသေတီ’’တိ ဣမိနာ သဒိသော. ကသ္မာ? မရဏာဓိပ္ပါယတ္တာ. တဠာကာဒီသု မစ္ဆာဒိဂ္ဂဟဏတ္ထံ ကေဝဋ္ဋံ အညာပဒေသေန ‘‘တဠာကတီရံ ဂစ္ဆာ’’တိ ပဟိဏန္တဿ ပါဏာတိပါတေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ‘‘ဝါဠယက္ခဝိဟာရံ ပါဟေသီ’’တိ ဣမဿ သဒိသော. ကသ္မာ? ‘‘မရဏာဓိပ္ပါယတ္တာ’’တိ ဝစနဿာနုလောမတော၊ အဋ္ဌကထာယမ္ပိ ‘‘ဧဝံ ဝါဠယက္ခမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ.

၁၈၉. တံ တတြဋ္ဌိတံ ဆိန္ဒန္တန္တိ တံ-သဒ္ဒေါ ဧကစ္စေသု နတ္ထိ. ဣတရေသု ပါရာဇိကထုလ္လစ္စယံ အာပန္နာတိ အတ္ထော. ‘‘ဣမံ ဆိန္ဒိတွာ သီဃံ ဂန္တွာ သံဃဿ ပတ္တစီဝရံ ဒဿာမီ’’တိ ကုသလစိတ္တေနပိ ဆိန္ဒိတုံ န ဝဋ္ဋတိ အနနုညာတတ္တာ. အညဿ ပန ဘိက္ခုနော ဝဋ္ဋတိ အနုညာတတ္တာ.

၁၉၀. ကထံ? ကုဋိရက္ခဏတ္ထဉှိ ဘဂဝတာ ပဋဂ္ဂိဒါနာဒိ အနုညာတံ၊ ကုဋိ နာမေသာ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ. တသ္မာ ‘‘ဘိက္ခုရက္ခဏတ္ထံ အညဿ ဘိက္ခုဿ ဝဋ္ဋတီ’တိ ဝတ္တဗ္ဗမေတ္ထ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဧဝံ အစ္ဆိန္နစီဝရဿ နဂ္ဂဘာဝပ္ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ ဘူတဂါမပါတဗျတာ ဘဂဝတာ အနုညာတာ၊ ဇီဝိတရက္ခဏတ္ထဉ္စ သပ္ပဒဋ္ဌကာလေ အနုညာတံ၊ တသ္မာ ‘‘အပိ ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇိတဗ္ဗံ၊ န စ ရုက္ခော ဝါ ဆိန္ဒိတဗ္ဗော’’တိအာဒိ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ တသ္မာ တံ နိဒဿနံ အပ္ပမာဏံ၊ အဋ္ဌကထာစရိယော ဧဝေတ္ထ ပမာဏံ. ဧတ္ထ ပနာယံ အာစရိယဿ တက္ကော – အရိယပုဂ္ဂလေသုပိ သတ္တာ နဂ္ဂိယံ ပဿိတွာ အပ္ပသာဒံ ကတွာ နိရယူပဂါ ဘဝိဿန္တိ၊ တထာ သပ္ပါ စ ဍံသိတွာ၊ တေသံ ပါပဝိမောစနတ္ထံ ဘူတဂါမပါတဗျတာ အနုညာတာ. ဒါနပတီနံ စိတ္တရက္ခဏတ္ထံ ပဋဂ္ဂိဒါနာဒိ. အညထာ လောကဿ ပုညန္တရာယော၊ သံဃဿ စ လာဘန္တရာယော ဟောတိ. ဝဓကဿ ပန စိတ္တဟိတကရဏံ နတ္ထိ၊ တံ ပန အဝီတိက္ကမံ၊ ဇီဝိတပရိစ္စဇနံ ပဿိတွာ ဝါ ‘‘အဟော ဒုက္ကရံ ကတ’’န္တိ ပသာဒမေဝ လဘေယျုန္တိ အတ္တနော န ဝဋ္ဋတိ၊ အညဿ ဝဋ္ဋတိ. အညထာ တိတ္ထိယာနံ အသဒ္ဓမ္မသိဒ္ဓိယာတိ. ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ဇီဝိတတ္ထာယ ရုက္ခံ ဆိန္ဒန္တဿ အတ္တသိနေဟဝသေန ဆိန္ဒနတော အကုသလတ္တာ န ဝဋ္ဋတိ၊ အညဿ ဝဋ္ဋတီ’’တိ လိခိတံ. အနေကေသု ရုက္ခေန ဩတ္ထတေသု၊ ဩပါတေ ဝါ ပတိတေသု အညေန အညဿတ္ထာယ ရုက္ခဆေဒနာဒိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ကသ္မာ? ပရပရိတ္တာဏာဓိပ္ပါယတောတိ. ပရိတ္တန္တိ ရက္ခဏံ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘သမန္တာ ဘူမိတစ္ဆန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

၁၉၁. တီဟိ မာရိတေ ပန ဝိသင်္ကေတန္တိ ဧတ္ထ တီသု ဧကေန မာရိတေပိ ‘‘ခေတ္တမေဝ ဩတိဏ္ဏတ္တာ ပါရာဇိက’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ တယောပိ ဧကတော ဟုတွာ မာရေန္တိ စေ၊ အာပဇ္ဇတိ၊ တေနေဝ ဝုတ္တံ ‘‘ပရိစ္ဆေဒဗ္ဘန္တရေ ဝါ အဝိသင်္ကေတ’’န္တိ. ‘‘ပရိစ္ဆေဒါတိက္ကမေ ပန သဗ္ဗတ္ထ ဝိသင်္ကေတံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဒွိန္နံ ဗလံ ဂဟေတွာ တတိယော စေ မာရေတိ အာပဇ္ဇတိ ဝိယ ဒိဿတိ၊ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. ‘‘ဒွေ မာရေန္တူ’’တိ ဝုတ္တေ ဧကေန ဝါ ဒွီဟိ ဝါ မာရိတေ ပါရာဇိကန္တိ ‘‘ဒွိန္နံ ပဟာရာနံ မရဏေ သတိ ဒွေ မာရိတာ နာမ ဟောန္တိ၊ အသတိ ဧကောဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝိဇာနိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ.

တတိယပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.