၁. ပဌမပါရာဇိကံ

သုဒိန္နဘာဏဝါရဝဏ္ဏနာ

ပဌမဿေတ္ထ နိဒါနေ၊ ဌတွာ ပါရာဇိကဿ ဝိညေယျော၊

စောဒနာပရိဟာရနယော၊ ပုဂ္ဂလဝတ္ထုပ္ပကာသနေယေဝ.

တတ္ထ ဘဂဝါ ဝေရဉ္ဇာယံ ဝုတ္ထဝဿော အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရန္တော ကတ္တိကဇုဏှပက္ခေ ဧဝ ဝေသာလိံ ပါပုဏိတွာ ယာဝ ပဌမပါရာဇိကသိက္ခာပဒပညာပနံ၊ တာဝ အဋ္ဌ ဝဿာနိ ဝေသာလိယံယေဝ ဝိဟရန္တော ဝိယ ပါဠိက္ကမေန ဒိဿတိ၊ န စ ဘဂဝါ တာဝတ္တကံ ကာလံ တတ္ထေဝ ဝိဟာသိ. သော ဟိ သုဒိန္နဿ သာဝကာနံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပသမ္ပဒဉ္စ အနုဇာနိတွာ ယထာဘိရန္တံ တတ္ထ ဝိဟရိတွာ စာရိကံ စရန္တော ဘေသကဠာဝနံ ပတွာ တတ္ထ တေရသမံ ဝဿံ ဝသိ၊ တေနေဝ အနုက္ကမေန သာဝတ္ထိံ ပတွာ စုဒ္ဒသမံ ဝဿံ ဝသိ၊ ပန္နရသမံ ကပိလဝတ္ထုမှိ၊ သောဠသမံ အာဠဝိယံ၊ တတော ဝုတ္ထဝဿော စာရိကံ စရန္တော ရာဇဂဟံ ပတွာ သတ္တရသမံ ဝသိ၊ ဣမိနာ အနုက္ကမေန အပရာနိပိ တီဏိ ဝဿာနိ တတ္ထေဝ ဝသိ. ဧတ္တာဝတာ ဘဂဝါ ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿော ရာဇဂဟတော အနုပုဗ္ဗေန ဝေသာလိံ ပါပုဏိ၊ တတော ဥပသမ္ပဒါယ အဋ္ဌဝဿိကော သုဒိန္နော ဝေသာလိယံယေဝ မေထုနံ ဓမ္မံ အဘိဝိညာပေသိ၊ တတော ဘဂဝါ တသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ပဌမံ ပါရာဇိကံ ပညပေသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ယသ္မာ ဥပါလိတ္ထေရော ဣတော ပဌမတရံ တတ္ထ ဝေသာလိယဉ္စ ပညတ္တသိက္ခာပဒါနိ အဒဿေတုကာမော၊ ဝိနယနိဒါနာနန္တရံ ပဌမပါရာဇိကမေဝ ဒဿေတုကာမော၊ တသ္မာ ဝေသာလိယံ ပဌမံ နိဝါသံ၊ ပစ္ဆာ ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ ပညတ္တိကာလေ နိဝါသဉ္စ ဧကတော ကတွာ ‘‘တတြ သုဒံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယ’’န္တိအာဒိမာဟ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပဌမဿေတ္ထ နိဒါနေ၊ ဌတွာ ။ပေ။ ပကာသနေယေဝါ’’တိ. တသ္မာ ဣမသ္မိံ ပဌမပါရာဇိကဿ ပညတ္တိဋ္ဌာနသင်္ခါတေ နိဒါနေ ဌတွာ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဝေသာလိယာ အဝိဒူရေ ကလန္ဒဂါမော နာမ ဟောတိ။ပေ။ အညတရံ ဝဇ္ဇိဂါမံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတီ’’တိ ဧတသ္မိံ ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ ပုဂ္ဂလပ္ပကာသနေ၊ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဝဇ္ဇီ ဒုဗ္ဘိက္ခာ ဟောတိ။ပေ။ တိက္ခတ္တုံ မေထုနံ ဓမ္မံ အဘိဝိညာပေသီ’’တိ (ပါရာ. ၃၀) ဣမသ္မိံ ဝတ္ထုပ္ပကာသနေ စ စောဒနာနယော၊ ပရိဟာရနယော စ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတြာယံ ပကာသနာ – ကိမတ္ထံ ထေရေန အညေသံ သိက္ခာပဒါနံ ပုဂ္ဂလဝတ္ထူနိ ဝိယ သင်္ခေပတော အဝတွာ ယတ္ထ စ သော ဥပ္ပန္နော၊ ယထာ စ ဓမ္မေ ပသန္နော၊ ယထာ စ ပဗ္ဗဇိတော၊ ယထာ စ ဣမံ ဝတ္ထုံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ တံ သဗ္ဗံ အနဝသေသေတွာ ပုဂ္ဂလဝတ္ထူနိ ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တာနီတိ စေ? ဝုစ္စတေ –

ဧဝံ သဒ္ဓါယ ကိစ္ဆေန၊ မဟန္တေ ဘောဂဉာတကေ၊

ဟိတွာ ပဗ္ဗဇိတာနမ္ပိ၊ ပေသလာနမ္ပိ သဗ္ဗသော.

သဗ္ဗလာမကဓမ္မာယံ၊ မေထုနော ယဒိ သမ္ဘဝေ၊

န ဓမ္မဒေသနာယေဝ၊ သိဒ္ဓါ ဝိရတိ သဗ္ဗသော.

တသ္မာ နဝင်္ဂသဒ္ဓမ္မေ၊ သတ္ထာရာ ဒေသိတေပိ စ၊

ဝိနယော ပညပေတဗ္ဗော၊ တတော ဓမ္မဝိသုဒ္ဓိဟိ.

ဝိနယာဘာဝတော ဧဝံ၊ အဇ္ဈာစာရော ဘဝိဿတိ၊

တသ္မာ ဝိနယပညတ္တိ၊ သာတ္ထိကာ ပေသလဿပိ.

အနာဒီနဝဒဿာဝီ၊ ယသ္မာ ယံ ပါပမာစရိ၊

ဝိနယောယေဝ သဒ္ဓါနံ၊ အာဒီနဝဝိဘာဝိနော.

တသ္မာ သဒ္ဓါနုသာရီနံ၊ ဝိနယော သာတ္ထကောဝ ယံ၊

ဓမ္မော ဓမ္မာနုသာရီနံ၊ တတော ဥဘယဒေသနာ.

အပိ စ ယဒိ ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမံ အကရောန္တဿာပိ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ အယသော ပတ္ထဋော၊ ပဂေဝညေသန္တိ ဒဿနတ္ထံ အဇ္ဈာစာရဿ ပါကဋဘာဝဒီပနံ. ကထံ? –

အဘဗ္ဗော အရဟတ္တဿ၊ သုဒိန္နော ပုတ္တမာတရော၊

ဘဗ္ဗာနုပ္ပန္နပညတ္တိ၊ တဒတ္ထံ န ကတာ အယံ.

နနု မာဂဏ္ဍိကံ အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ မာတာပိတူနမဿာ ဟိတတ္ထံ ဓမ္မံ ဒေသေတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ဗီဇကဗီဇကမာတူနံ အရဟတ္တုပ္ပတ္တိ ထေရေန ဒီပိတာ. ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဝေသာလိယာ အဝိဒူရေ ကလန္ဒဂါမော နာမ ဟောတိ၊ ယေန သမယေန သုဒိန္နော ပုရာဏဒုတိယိကာယ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝီ’’တိ ဝါ ‘‘ယေန သမယေန ဘဂဝါ ပဌမပါရာဇိကံ ပညပေသီ’’တိ ဝါ ဝစနံ ဣဓ န ယုဇ္ဇတိ. ကသ္မာ? ‘‘ဣဓ ပန ဟေတုအတ္ထော ကရဏတ္ထော စ သမ္ဘဝတီ’’တိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာဝစနဉှိ ဣဓ န လဗ္ဘတိ. စိရနိဝိဋ္ဌော ဟိ သော ဂါမော၊ န တသ္မိံယေဝ သမယေတိ. ယသ္မာ ပန သော စိရနိဝိဋ္ဌောပိ စ ဂါမော အတ္တနော နိဝိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗကာလမတ္ထီတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ၊ တေန ပရိယာယေန ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဝေသာလိယာ အဝိဒူရေ ကလန္ဒဂါမော နာမ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

၂၅-၆. အနုညာတောသိ ပန တွန္တိ သမဏဝတ္တဒဿနတ္ထံ ဘဂဝါ ပုစ္ဆတိ. မာတာပိတူဟိ အနနုညာတန္တိ ဧတ္ထ ဇနကေဟေဝ အနနုညာတဒဿနတ္ထံ ပုစ္ဆီတိ ဝုတ္တံ. န ခေါ သုဒိန္န တထာဂတာတိ ‘‘ပဗ္ဗာဇေတု မံ ဘဂဝါ’’တိ ယာစနာဝသေန ပနေဝမာဟ၊ န ဘဂဝါ သယံ သရဏာနိ ဒတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. ဒုက္ခဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘ကလဘာဂမ္ပီ’’တိ ပါဌသေသော. ဝိကပ္ပဒွယေပီတိ ဒုတိယတတိယဝိကပ္ပေသု. ပုရိမပဒဿာတိ ကိဉ္စီတိ ပဒဿ. ဥတ္တရပဒေနာတိ ဒုက္ခဿာတိ ပဒေန. သမာနဝိဘတ္တီတိ သာမိဝစနံ. ယထာ ကိံ? ‘‘ကဿစိ ဒုက္ခဿာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ကိဉ္စိ ဒုက္ခဿာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အကာမကာ ဝိနာ ဘဝိဿာမာတိ တယာ သဒ္ဓိံ အမရိတွာ အကာမာ ဇီဝိဿာမ. သစေပိ န မရာမ၊ အကာမကာဝ တယာ ဝိယောဂံ ပါပုဏိဿာမ၊ တယိ ဇီဝမာနေ ဧဝ နော မရဏံ ဘဝေယျ၊ မရဏေနပိ နော တယာ ဝိယောဂံ မယံ အကာမကာဝ ပါပုဏိဿာမ.

၃၀. ကတိပါဟံ ဗလံ ဂါဟေတွာတိ ကသ္မာ ပနာယံ တထာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော အနုညာတော သမာနော ကတိပါဟံ ဃရေယေဝ ဝိလမ္ဗိတွာ ကာယဗလဉ္စ အဂ္ဂဟေသီတိ? အနုမတိဒါနေန မာတာပိတူသု သဟာယကေသု စ တုဋ္ဌော တေသံ စိတ္တတုဋ္ဌတ္ထံ. ကေသုစိ အဋ္ဌကထာပေါတ္ထကေသု ကေစိ အာစရိယာ ‘‘အယံ သုဒိန္နော ဇီဝကဝတ္ထုတော ပစ္ဆာ ပံသုကူလိကဓုတင်္ဂဝသေန ပံသုကူလိကော ဇာတော’’တိ သညာယ ‘‘ဂဟပတိစီဝရံ ပဋိက္ခိပိတွာ ပံသုကူလိကဓုတင်္ဂဝသေန ပံသုကူလိကော ဟောတီ’’တိ လိခန္တိ၊ တံ ‘‘အစိရူပသမ္ပန္နော’’တိ ဝစနေန ဝိရုဇ္ဈတိ. ‘‘တထာ သုဒိန္နော ဟိ ဘဂဝတော ဒွါဒသမေ ဝဿေ ပဗ္ဗဇိတော၊ ဝီသတိမေ ဝဿေ ဉာတိကုလံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌော သယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အဋ္ဌဝဿိကော ဟုတွာ’’တိ၊ ‘‘ဘဂဝတော ဟိ ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဣဒံ ဝတ္ထံ၊ ဧတ္ထန္တရေ ဝီသတိ ဝဿာနိ န ကောစိ ဂဟပတိစီဝရံ သာဒိယိ၊ သဗ္ဗေ ပံသုကူလိကာဝ အဟေသု’’န္တိ စ ဝုတ္တေန အဋ္ဌကထာဝစနေန ဝိရုဇ္ဈတိ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အဋ္ဌဝဿိကော၊ န ဥပသမ္ပဒါယ. ဥပသမ္ပဒံ ပန ဇီဝကဝတ္ထုတော (မဟာဝ. ၃၂၆) ပစ္ဆာ အလတ္ထ၊ တသ္မာ အဝဿိကော ဉာတိကုလံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌော သိယာတိ စေ? န၊ ‘‘အလတ္ထ ခေါ သုဒိန္နော ကလန္ဒပုတ္တော ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ၊ အလတ္ထ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ ဧကတော အနန္တရံ ဝုတ္တတ္တာ. ပဗ္ဗဇ္ဇာနန္တရမေဝ ဟိ သော ဥပသမ္ပန္နော တေရသဓုတင်္ဂဂုဏေ သမာဒါယ ဝတ္တန္တော အဋ္ဌ ဝဿာနိ ဝဇ္ဇိဂါမေ ဝိဟရိတွာ နိဿယမုတ္တတ္တာ သယံဝသီ ဟုတွာ ‘‘ဧတရဟိ ခေါ ဝဇ္ဇီ ဒုဗ္ဘိက္ခာ’’တိအာဒိတက္ကဝသေန ယေန ဝေသာလီ တဒဝသရိ၊ တသ္မာ ‘‘ပံသုကူလိကဓုတင်္ဂဝသေန ပံသုကူလိကော ဟောတီ’’တိ ဧတ္တကောယေဝ ပါဌော ယေသု ပေါတ္ထကေသု ဒိဿတိ၊ သောဝ ပမာဏတော ဂဟေတဗ္ဗော. ‘‘အာရညိကော ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ ပဉ္စ သေနာသနပဋိသံယုတ္တာနိ သင်္ဂဟိတာနိ နေသဇ္ဇိကင်္ဂဉ္စ ဝိဟာရသဘာဂတ္တာ၊ ‘‘ပိဏ္ဍပါတိကော’’တိ ဣမိနာ ပဉ္စ ပိဏ္ဍပါတပဋိသံယုတ္တာနိ၊ ‘‘ပံသုကူလိကော’’တိ ဣမိနာ ဒွေ စီဝရပဋိသံယုတ္တာနိ သင်္ဂဟိတာနီတိ. ဉာတိဃရူပဂမနကာရဏဒီပနာဓိပ္ပါယတော သပဒါနစာရိကင်္ဂံ ဝိသုံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘မာ အတိဟရာပေသု’’န္တိ ကာလဗျတ္တယဝသေန ဝုတ္တံ. ဓမ္မဿန္တရာယကရတရတ္တာ ‘‘ဣမံ နယ’’န္တိ အနယောယေဝ.

ယေဘုယျေန ဟိ သတ္တာနံ၊ ဝိနာသေ ပစ္စုပဋ္ဌိတေ၊

အနယော နယရူပေန၊ ဗုဒ္ဓိမာဂမ္မ တိဋ္ဌတိ.

၃၆. အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေတိ ဧတ္ထ ဒုဝိဓံ သိက္ခာပဒပညာပနံ. ကထံ? ‘‘ဧဝဉ္စ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ သိက္ခာပဒံ ဥဒ္ဒိသေယျာထာ’’တိ ဧဝံ သဥဒ္ဒေသာနုဒ္ဒေသဘေဒတော ဒုဝိဓံ. တတ္ထ ပါတိမောက္ခေ သရူပတော အာဂတာ ပဉ္စ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ သဥဒ္ဒေသပညတ္တိ နာမ. သာပိ ဒုဝိဓာ သပုဂ္ဂလာပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသဘေဒတော. တတ္ထ ယဿာ ပညတ္တိယာ အန္တော အာပတ္တိယာ သဟ၊ ဝိနာ ဝါ ပုဂ္ဂလော ဒဿိတော၊ သာ သပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသာ. ဣတရာ အပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသာပိ ဒုဝိဓာ ဒဿိတာဒဿိတာပတ္တိဘေဒတော. တတ္ထ အဒဿိတာပတ္တိကာ နာမ အဋ္ဌ ပါရာဇိကာ ဓမ္မာ. ‘‘ပါရာဇိကော ဟောတိ အသံဝါသော’’တိ ဟိ ပုဂ္ဂလောဝ တတ္ထ ဒဿိတော၊ နာပတ္တိ. ဒဿိတာပတ္တိကာ နာမ ဘိက္ခုနီပါတိမောက္ခေ ‘‘သတ္တရသ သံဃာဒိသေသာ ဓမ္မာ နိဿာရဏီယံ သံဃာဒိသေသ’’န္တိ ဟိ တတ္ထ အာပတ္တိ ဒဿိတာ သဒ္ဓိံ ပုဂ္ဂလေန၊ တထာ အပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသာပိ ဒဿိတာဒဿိတာပတ္တိတောဝ ဒုဝိဓာ. တတ္ထ အဒဿိတာပတ္တိကာ နာမ သေခိယာ ဓမ္မာ. သေသာ ဒဿိတာပတ္တိကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာပိ ဒုဝိဓာ အနိဒ္ဒိဋ္ဌကာရကနိဒ္ဒိဋ္ဌကာရကဘေဒတော. တတ္ထ အနိဒ္ဒိဋ္ဌကာရကာ နာမ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ မုသာဝါဒ ဩမသဝါဒ ပေသုည ဘူတဂါမ အညဝါဒက ဥဇ္ဈာပနက ဂဏဘောဇန ပရမ္ပရဘောဇန သုရာမေရယ အင်္ဂုလိပတောဒက ဟသဓမ္မ အနာဒရိယ တလဃာတကဇတုမဋ္ဌက သိက္ခာပဒါနံ ဝသေန ပဉ္စဒသဝိဓာ ဟောန္တိ. သေသာနံ ပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသာနံ ဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌကာရကာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အနုဒ္ဒေသပညတ္တိပိ ပဒဘာဇနန္တရာပတ္တိဝိနီတဝတ္ထုပဋိက္ခေပပညတ္တိအဝုတ္တသိဒ္ဓိဝသေန ဆဗ္ဗိဓာ ဟောန္တိ. တတ္ထ ‘‘ယေဘုယျေန ခါယိတံ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ (ပါရာ. ၆၁) ဧဝမာဒိကာ ပဒဘာဇနိယေ သန္ဒိဿမာနာပတ္တိ ပဒဘာဇနသိက္ခာပဒံ နာမ. ‘‘န တွေဝ နဂ္ဂေန အာဂန္တဗ္ဗံ၊ ယော အာဂစ္ဆေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိအာဒိကာ (ပါရာ. ၅၁၇) အန္တရာပတ္တိသိက္ခာပဒံ နာမ. ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဝါ ပဋိသလ္လီယန္တေန ဒွါရံ သံဝရိတွာ ပဋိသလ္လီယိတု’’န္တိ (ပါရာ. ၇၅) ဧဝမာဒိကာ ဝိနီတဝတ္ထုသိက္ခာပဒံ နာမ. ‘‘လောဟိတုပ္ပါဒကော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုပသမ္ပန္နော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော၊ ဥပသမ္ပန္နော နာသေတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ. ၁၁၄) ဧဝမာဒိကာ ပဋိက္ခေပသိက္ခာပဒံ နာမ. ခန္ဓကေသု ပညတ္တဒုက္ကဋထုလ္လစ္စယာနိ ပညတ္တိသိက္ခာပဒံ နာမ. ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ နစ္စံ ဝါ ဂီတံ ဝါ ဝါဒိတံ ဝါ ဒဿနာယ ဂစ္ဆေယျ၊ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၈၃၄) ဣမိနာ ဝုတ္တေန ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ နစ္စေယျ ဝါ ဂါယေယျ ဝါ ဝါဒေယျ ဝါ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဧဝမာဒိကံ ယံ ကိဉ္စိ အဋ္ဌကထာယ ဒိဿမာနံ အာပတ္တိဇာတံ၊ ဝိနယကမ္မံ ဝါ အဝုတ္တသိဒ္ဓိသိက္ခာပဒံ နာမ. ဆဗ္ဗိဓမ္ပေတံ ဆဟိ ကာရဏေဟိ ဥဒ္ဒေသာရဟံ န ဟောတီတိ အနုဒ္ဒေသသိက္ခာပဒံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သေယျထိဒံ – ပဉ္စဟိ ဥဒ္ဒေသေဟိ ယထာသမ္ဘဝံ ဝိသဘာဂတ္တာ ထုလ္လစ္စယဒုဗ္ဘာသိတာနံ၊ သဘာဂဝတ္ထုကမ္ပိ ဒုက္ကဋထုလ္လစ္စယဒွယံ အသဘာဂါပတ္တိကတ္တာ၊ အန္တရာပတ္တိပညတ္တိသိက္ခာပဒါနံ နာနာဝတ္ထုကာပတ္တိကတ္တာ၊ ပဋိက္ခေပသိက္ခာပဒါနံ ကေသဉ္စိ ဝိနီတဝတ္ထုပညတ္တိသိက္ခာပဒါနဉ္စ အဒဿိတာပတ္တိကတ္တာ၊ အဒဿိတဝတ္ထုကတ္တာ ဘေဒါနုဝတ္တကထုလ္လစ္စယဿ၊ အဒဿိတာပတ္တိဝတ္ထုကတ္တာ အဝုတ္တသိဒ္ဓိသိက္ခာပဒါနန္တိ. ဧတ္တာဝတာ ‘‘ဒုဝိဓံ သိက္ခာပဒပညာပနံ ဥဒ္ဒေသာနုဒ္ဒေသဘေဒတော’’တိ ယံ ဝုတ္တံ၊ တံ သမာသတော ပကာသိတံ ဟောတိ.

တတ္ထ အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေတိ သဥဒ္ဒေသသိက္ခာပဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧကစ္စေ အာစရိယာ ဧဝံ ကိရ ဝဏ္ဏယန္တိ ‘‘စတ္တာရော ပါရာဇိကာ ကတိဝဿာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေန ဘဂဝတာ ပညတ္တာတိအာဒိနာ ပုစ္ဆံ ကတွာ တေသု ပဌမပါရာဇိကော ဝေသာလိယံ ပညတ္တော ပဉ္စဝဿာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေန ဟေမန္တာနံ ပဌမေ မာသေ ဒုတိယေ ပက္ခေ ဒသမေ ဒိဝသေ အဍ္ဎတေယျပေါရိသာယ ဆာယာယ ပုရတ္ထာဘိမုခေန နိသိန္နေန အဍ္ဎတေရသာနံ ဘိက္ခုသတာနံ မဇ္ဈေ သုဒိန္နံ ကလန္ဒပုတ္တံ အာရဗ္ဘ ပညတ္တော’’တိ၊ တံ န ယုဇ္ဇတိ၊ ကသ္မာ? –

ယသ္မာ ဒွါဒသမံ ဝဿံ၊ ဝေရဉ္ဇာယံ ဝသိ ဇိနော၊

တသ္မိဉ္စ သုဒ္ဓေါ သံဃောတိ၊ နေဝ ပါရာဇိကံ တဒါ.

ထေရဿ သာရိပုတ္တဿ၊ သိက္ခာပညတ္တိယာစနာ၊

တသ္မိံ သိဒ္ဓါတိ သိဒ္ဓါဝ၊ ဂရုကာပတ္တိ နော တဒါ.

ဩဝါဒပါတိမောက္ခဉ္စ၊ ကိံ သတ္ထာ စတုဝဿိကော၊

ပဋိက္ခိပိ ကိမာဏဉ္စ၊ သမတ္တံ အနုဇာနိ သော.

အဇာတသတ္တုံ နိဿာယ၊ သံဃဘေဒမကာသိ ယံ၊

ဒေဝဒတ္တော တတော သံဃ-ဘေဒေါ ပစ္ဆိမဗောဓိယံ.

အာရာဓယိံသု မံ ပုဗ္ဗေ၊ ဘိက္ခူတိ မုနိဘာသိတံ၊

သုတ္တမေဝ ပမာဏံ နော၊ သောဝ ကာလော အနပ္ပကောတိ.

ယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘အထ ဘဂဝါ အဇ္ဈာစာရံ အပဿန္တော ပါရာဇိကံ ဝါ သံဃာဒိသေသံ ဝါ န ပညပေသီ’’တိ၊ တံ သကလသိက္ခာပဒံ သန္ဓာယာဟ. န ကေဝလံ သဥဒ္ဒေသသိက္ခာပဒမတ္တံ၊ တေန သဥဒ္ဒေသာနုဒ္ဒေသပညတ္တိဘေဒံ သကလံ ပါရာဇိကံ သန္ဓာယာဟာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကိဉ္စာပိ နာဘိပရာမသနမ္ပိ ကာယသံသဂ္ဂေါ၊ တထာပိ ဧတံ ဝိသေသနိယမနတော၊ အစ္ဆန္ဒရာဂါဓိပ္ပါယတော စ ဝိသုံ ဝုတ္တံ. ဆန္ဒရာဂရတ္တဿေဝ ဟိ ကာယသံသဂ္ဂေါ ဣဓာဓိပ္ပေတော. အသုစိပါနေ ပန ဟတ္ထိနိယာ တာပသပဿာဝပါနေန ဝါလကာဗျော နာမ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဝါလကာဗျဿ ဝတ္ထု ဝတ္တဗ္ဗံ. မဏ္ဍဗျဿ နာဘိယာ ပရာမသနေနေဝ ကိရ. ရူပဒဿနေ ပန ဝေဇ္ဇကာ အာဟု –

‘‘ထီနံ သန္ဒဿနာ သုက္ကံ၊ ကဒါစိ စလိတောဝရေ၊

တံ ဂါမဓမ္မကရဏံ၊ ဒွယသမံ သင်္ဂမိယ၊

ဂဗ္ဘာဒီတိ အယံ နယော၊ ထီနံ ပုရိသဒဿနာသီတျူပနေယျ’’.

တထာပျာဟု –

‘‘ပုပ္ဖိကေ ဧဓိယျ သုဒ္ဓေ၊ ပဿံ နရဉ္စ ဣတ္ထိ တံ၊

ဂဗ္ဘဉ္စ နယေတျုတ္တ-မိတိ တသ္မာ ကာသော ဣတီ’’တိ.

ရာဇောရောဓော ဝိယာတိ သီဟဠဒီပေ ဧကိဿာ ဣတ္ထိယာ တထာ အဟောသိ၊ တသ္မာ ကိရ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ သဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆိ၊ န တံ မနုဿာနံ ဝိသယော အဟောသိ တေသံ ရူပံ ဝိယ. တေနေဝ ဘိက္ခူ ပုစ္ဆိံသု ‘‘ကစ္စိ နော တွံ အာဝုသော သုဒိန္န အနဘိရတော’’တိ.

၃၉. ကလီတိ ကောဓော၊ တဿ သာသနံ ကလိသာသနံ၊ ကလဟော. ဂါမဓမ္မန္တိ ဧတ္ထ ဇနပဒဓမ္မံ ဇနပဒဝါသီနံ သိဒ္ဓိံ. အတ္တာတိ စိတ္တံ၊ သရီရဉ္စ. အသုတ္တန္တဝိနိဗဒ္ဓန္တိ ဝိနယသုတ္တေ အနာဂတံ၊ သုတ္တာဘိဓမ္မေသုပိ အနာဂတံ၊ ပါဠိဝိနိမုတ္တန္တိ အတ္ထော. ကုသုမမာလန္တိ နာနာဂုဏံ သန္ဓာယာဟ. ရတနဒါမန္တိ အတ္ထသမ္ပတ္တိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ပဋိက္ခိပနာဓိပ္ပါယာ ဘဒ္ဒါလိ ဝိယ. ပဒနိရုတ္တိဗျဉ္ဇနာနိ နာမဝေဝစနာနေဝ ‘‘နာမံ နာမကမ္မံ နာမဓေယျံ နိရုတ္တီ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁၃၁၅) ဝိယ. နိပ္ပရိယာယေန ဝိရတိ သိက္ခာပဒံ နာမ. အကုသလပက္ခေ ဒုဿီလျံ နာမ စေတနာ. ကုသလပက္ခေပိ စေတနာပရိယာယတော ဝိဘင်္ဂေ ‘‘သိက္ခာပဒ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သံဃသုဋ္ဌုတာယာတိ ဧတ္ထ လောကဝဇ္ဇဿ ပညာပနေ သံဃသုဋ္ဌုတာ ဟောတိ ပါကဋာဒီနဝတော. ပညတ္တိဝဇ္ဇဿ ပညာပနေ သံဃဖာသုတာ ဟောတိ ပါကဋာနိသံသတ္တာ. တတ္ထ ပဌမေန ဒုမ္မင်္ကူနံ နိဂ္ဂဟော၊ ဒုတိယေန ပေသလာနံ ဖာသုဝိဟာရော. ပဌမေန သမ္ပရာယိကာနံ အာသဝါနံ ပဋိဃာတော၊ ဒုတိယေန ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ. တထာ ပဌမေန အပ္ပသန္နာနံ ပသာဒေါ၊ ဒုတိယေန ပသန္နာနံ ဘိယျောဘာဝေါ. ‘‘ပုဗ္ဗေ ကတပုညတာယ စောဒိယမာနဿ ဘဗ္ဗကုလပုတ္တဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘သုဒိန္နော တံ ကုက္ကုစ္စံ ဝိနောဒေတွာ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကာသိ၊ တေနေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနုညာတာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ. တထာ ပဌမေန သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိ၊ ဒုတိယေန ဝိနယာနုဂ္ဂဟော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

အပိစေတ္ထ ဝတ္ထုဝီတိက္ကမေ ယတ္ထ ဧကန္တာကုသလဘာဝေန၊ တံ သံဃသုဋ္ဌုဘာဝါယ ပညတ္တံ လောကဝဇ္ဇတော၊ ယတ္ထ ပညတ္တိဇာနနေ ဧဝ အတ္ထာပတ္တိ၊ န အညဒါ၊ တံ သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ ဝါပိ ပသာဒုပ္ပါဒဗုဒ္ဓိယာ ဓမ္မဒေသနာပဋိသံယုတ္တံ၊ ဣတရဉ္စ သေခိယံ၊ ဣဒံ လောကဝဇ္ဇံ နာမ. ဝတ္ထုနော ပညတ္တိယာ ဝါ ဝီတိက္ကမစေတနာယာဘာဝေပိ ပဋိက္ခိတ္တဿ ကရဏေ၊ ကတ္တဗ္ဗဿ အကရဏေ ဝါ သတိ ယတ္ထ အာပတ္တိပ္ပသင်္ဂေါ၊ တံ သဗ္ဗံ ဌပေတွာ သုရာပါနံ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အာဂန္တုကဝတ္တံ၊ အာဝါသိက၊ ဂမိက၊ အနုမောဒန၊ ဘတ္တဂ္ဂ၊ ပိဏ္ဍစာရိက၊ အာရညက၊ သေနာသန၊ ဇန္တာဃရ၊ ဝစ္စကုဋိ၊ သဒ္ဓိဝိဟာရိက၊ ဥပဇ္ဈာယ၊ အန္တေဝါသိက၊ အာစရိယဝတ္တန္တိ ဧတာနိ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏနယေန ဂဏိယမာနာနိ စုဒ္ဒသ၊ ဧတာနိ ပန ဝိတ္ထာရတော ဒွေအသီတိ မဟာဝတ္တာနိ နာမ ဟောန္တိ. သတ္တဟိ အာပတ္တိက္ခန္ဓေဟိ သံဝရော သံဝရဝိနယော ပညတ္တိသိက္ခာပဒမေဝ. တတ္ထ ပညတ္တိဝိနယော သမထဝိနယတ္ထာယ သမထဝိနယော သံဝရဝိနယတ္ထာယ သံဝရဝိနယော ပဟာနဝိနယတ္ထာယာတိ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယံ သံဃသုဋ္ဌု၊ တံ သံဃဖာသူတိ ဧကမိဝ ဝုတ္တံ သံဃသုဋ္ဌုတာယ သတိ သံဃဖာသု ဘဝိဿတီတိ ဒီပနတ္ထံ. ပကရီယန္တိ ဧတ္ထ တေ တေ ပယောဇနဝိသေသသင်္ခါတာ အတ္ထဝသာတိ အတ္ထဝသံ ‘‘ပကရဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဒသသု ပဒေသု ဧကေကံ မူလံ ကတွာ ဒသက္ခတ္တုံ ယောဇနာယ ပဒသတံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပစ္ဆိမဿ ပဒဿ ဝသေန အတ္ထသတံ ပုရိမဿ ဝသေန ဓမ္မသတံ အတ္ထဇောတိကာနံ နိရုတ္တီနံ ဝသေန နိရုတ္တိသတံ၊ ဓမ္မဘူတာနံ နိရုတ္တီနံ ဝသေန နိရုတ္တိသတန္တိ ဒွေ နိရုတ္တိသတာနိ၊ အတ္ထသတေ ဉာဏသတံ၊ ဓမ္မသတေ ဉာဏသတံ ဒွီသု နိရုတ္တိသတေသု ဒွေ ဉာဏသတာနီတိ စတ္တာရိ ဉာဏသတာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧတ္ထ သံဃသုဋ္ဌုတာတိ ဓမ္မသံဃဿ သုဋ္ဌုဘာဝေါတိ အတ္ထော. ‘‘အတ္ထပဒါနီတိ အဋ္ဌကထာ. ဓမ္မပဒါနီတိ ပါဠီ’’တိ ဝုတ္တံ ကိရ.

မေထုနံ ဓမ္မန္တိ ဧဝံ ဗဟုလနယေန လဒ္ဓနာမကံ သကသမ္ပယောဂေန၊ ပရသမ္ပယောဂေန ဝါ အတ္တနော နိမိတ္တဿ သကမဂ္ဂေ ဝါ ပရမဂ္ဂေ ဝါ ပရနိမိတ္တဿ သကမဂ္ဂေ ဧဝ ပဝေသပဝိဋ္ဌဌိတုဒ္ဓရဏေသု ယံ ကိဉ္စိ ဧကံ ပဋိသာဒိယနဝသေန သေဝေယျ ပါရာဇိကော ဟောတိ အသံဝါသောတိ. ကေစိ ပန ‘‘ပဝေသာဒီနိ စတ္တာရိ ဝါ တီဏိ ဝါ ဒွေ ဝါ ဧကံ ဝါ ပဋိသေဝေယျ၊ ပါရာဇိကော ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘သော စေ ပဝေသနံ သာဒိယတိ၊ ပဝိဋ္ဌံ၊ ဌိတံ၊ ဥဒ္ဓရဏံ သာဒိယတိ၊ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’တိအာဒီ’’တိ (ပါရာ. ၅၉) ဝဒန္တိ၊ တေသံ မတေန စတူသုပိ စတဿော ပါရာဇိကာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတိ. တေယေဝ ဧဝံ ဝဒန္တိ ‘‘အာပဇ္ဇတု မေထုနဓမ္မပါရာဇိကာပတ္တိ မေထုနဓမ္မပါရာဇိကာပတ္တိယာ တဗ္ဘာဂိယာ’’တိ၊ ‘‘အတ္တနော ဝီတိက္ကမေ ပါရာဇိကာပတ္တိံ၊ သံဃာဒိသေသာပတ္တိဉ္စ အာပဇ္ဇိတွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဂဟဋ္ဌကာလေ မေထုနာဒိပါရာဇိကံ အာပဇ္ဇိတွာ ပုန ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ ဧကံ သံဃာဒိသေသာပတ္တိံ ဧကမနေကံ ဝါ ပဋိကရိတွာဝ သော ပုဂ္ဂလော ယသ္မာ နိရာပတ္တိကော ဟောတိ၊ တသ္မာ သော ဂဟဋ္ဌကာလေ သာပတ္တိကောဝါတိ အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပန္နဿာပိ အတ္ထေဝ အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနံ. ဝုဋ္ဌာနဒေသနာဟိ ပန အသုဇ္ဈနတော ‘ပယောဂေ ပယောဂေ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’တိ န ဝုတ္တံ ဂဏနပယောဇနာဘာဝတော. ကိဉ္စာပိ န ဝုတ္တံ၊ အထ ခေါ ပဒဘာဇနေ ‘အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’တိ ဝစနေနာယမတ္ထော သိဒ္ဓေါ’’တိ ယုတ္တိဉ္စ ဝဒန္တိ. ယဒိ ဧဝံ မာတိကာယမ္ပိ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝေယျ ပါရာဇိက’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဘဝေယျ၊ ပါရာဇိကဿ အနဝသေသဝစနမ္ပိ န ယုဇ္ဇေယျ. သဗ္ဗေပိ ဟိ အာပတ္တိက္ခန္ဓေ ဘိက္ခုဂဏနဉ္စ အနဝသေသေတွာ တိဋ္ဌတီတိ အနဝသေသဝစနန္တိ ကတွာ ပဝေသေဝ အာပတ္တိ၊ န ပဝိဋ္ဌာဒီသု၊ တမေဝေကံ သန္ဓာယ ‘‘ယဿ သိယာ အာပတ္တီ’’တိ ပါရာဇိကာပတ္တိမ္ပိ အန္တော ကတွာ နိဒါနုဒ္ဒေသေ ဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တသ္မာ မာတိကာယံ ‘‘ပါရာဇိက’’န္တိ အဝတွာ ‘‘ပါရာဇိကော ဟောတီ’’တိ ပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသဝစနံ တေန သရီရဗန္ဓနေန ဥပသမ္ပဒါယ အဘဗ္ဗဘာဝဒီပနတ္ထံ. ‘‘အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိ ပဒဘာဇနေ ဝစနံ အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပန္နဿာပိ ပါရာဇိကဿ အသံဝါသဿ သတော ပုဂ္ဂလဿ အထေယျသံဝါသကဘာဝဒီပနတ္ထံ. န ဟိ သော သံဝါသံ သာဒိယန္တောပိ ထေယျသံဝါသကော ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဥပသမ္ပန္နော ဘိက္ခု’’တွေဝ ဝုစ္စတိ. တေနေဝါဟ ‘‘အသုဒ္ဓေါ ဟောတိ ပုဂ္ဂလော အညတရံ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နော၊ တဉ္စေ သုဒ္ဓဒိဋ္ဌိ သမာနော အနောကာသံ ကာရာပေတွာ အက္ကောသာဓိပ္ပါယော ဝဒေတိ၊ အာပတ္တိ ဩမသဝါဒေန ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါရာ. ၃၈၉). အနုပသမ္ပန္နဿ တဒဘာဝတော သိဒ္ဓေါ သော ‘‘ဥပသမ္ပန္နော ဘိက္ခု’’တွေဝ ဝုစ္စတီတိ. တေန ပဒသောဓမ္မံ သဟသေယျဉ္စ န ဇနေတိ၊ ဘိက္ခုပေသုညာဒိဉ္စ ဇနေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဘိက္ခုနီနံ သံဃာဒိသေသေသု ပန ဘိက္ခုသံဃာဒိသေသတော ဝုဋ္ဌာနဝိဓိဝိသေသဒဿနတ္ထံ ‘‘အယမ္ပိ ဘိက္ခုနီ။ပေ။ အာပန္နာ’’တိ (ပါစိ. ၆၇၉) ပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသံ ကတွာပိ ပါရာဇိကတော အဓိပ္ပါယန္တရဒဿနတ္ထံ ‘‘နိဿာရဏီယံ သံဃာဒိသေသ’’န္တိ (ပါစိ. ၆၇၉) အာပတ္တိနာမဂ္ဂဟဏဉ္စ ကတံ. ဧတ္တာဝတာ သပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသေ ဒဿိတာဒဿိတာပတ္တိဒုကံ ဝိတ္ထာရိတံ ဟောတိ. အပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသေသု သေခိယေသု အာပတ္တိယာ ဒဿနကာရဏံ သေခိယာနံ အဋ္ဌကထာယမေဝ ဝုတ္တံ. တဒဘာဝတော ဣတရေသု အာပတ္တိဒဿနံ ကတံ. အပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသေသုပိ ဒဿိတာဒဿိတာပတ္တိဒုကဉ္စ ဝိတ္ထာရိတံ ဟောတီတိ.

ပဌမပညတ္တိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သုဒိန္နဘာဏဝါရံ နိဋ္ဌိတံ.

မက္ကဋီဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၄၀-၁. ဒုတိယပညတ္တိယံ ‘‘ဣဓ မလ္လာ ယုဇ္ဈန္တီ’’တိအာဒီသု ဝိယ ပဋိသေဝတီတိ ဝတ္တမာနဝစနံ ပစုရပဋိသေဝနဝသေန ဝုတ္တံ၊ ‘‘တဉ္စ ခေါ မနုဿိတ္ထိယာ၊ နော တိရစ္ဆာနဂတာယာ’’တိ ပရိပုဏ္ဏတ္ထမ္ပိ ပဌမံ ပညတ္တိံ အတ္တနော မိစ္ဆာဂါဟေန ဝါ လေသဩဍ္ဍနတ္ထာယ ဝါ ဧဝမာဟ. ပရိပုဏ္ဏတ္ထတံယေဝ နိယမေတုံ ‘‘နနု အာဝုသော တထေဝ တံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တေနေဝ မက္ကဋီဝတ္ထု ဝိနီတဝတ္ထူသု ပက္ခိတ္တံ အဝိသေသတ္တာ၊ တထာ ဝဇ္ဇိပုတ္တကဝတ္ထု. ဝိစာရဏာ ပနေတ္ထ တတိယပညတ္တိယံ အာဝိ ဘဝိဿတိ. ‘‘နနု၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝတာ အနေကပရိယာယေနာ’’တိအာဒိ န ကေဝလံ သဥဒ္ဒေသသိက္ခာပဒေနေဝ သိဒ္ဓံ၊ ‘‘တိရစ္ဆာနဂတာဒီသုပိ ပါရာဇိက’’န္တိ အနုဒ္ဒေသသိက္ခာပဒေနပိ သိဒ္ဓန္တိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ယဒိ သဥဒ္ဒေသသိက္ခာပဒံ သာဝသေသန္တိ ပညပေသိ၊ ဣမိနာ အနုဒ္ဒေသသိက္ခာပဒေနာပိ ကိံ န သိဒ္ဓန္တိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ‘‘တေန ဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာပဒံ ပညပေဿာမီ’’တိ တဒေဝ သိက္ခာပဒံ ပဌမပညတ္တမေဝ လေသတ္ထိကာနံ အလေသောကာသံ ကတွာ အာမေဍိတတ္ထံ ကတွာ ပညပေဿာမီတိ အတ္ထော. အညထာ ‘‘အညဝါဒကေ ဝိဟေသကေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိအာဒီသု (ပါစိ. ၁၀၁) ဝိယ ဝတ္ထုဒွယေန အာပတ္တိဒွယံ အာပဇ္ဇတိ၊ န စာပဇ္ဇတိ၊ သော ဧဝတ္ထော အညေနာပိ ဝစနေန သုပ္ပကာသိတော၊ သုပရိဗျတ္တကရဏတ္ထေန ဒဠှတရော ကတောတိ အဓိပ္ပါယော. တတိယပညတ္တိယမ္ပိ အညေသု စ ဧဝံ ဝိသုဒ္ဓေါ.

ယဿ သစိတ္တကပက္ခေတိအာဒိမှိ ပန ဂဏ္ဌိပဒနယော တာဝ ပဌမံ ဝုစ္စတိ၊ သစိတ္တကပက္ခေတိ သုရာပါနာဒိအစိတ္တကေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သစိတ္တကေသု ပန ယံ ဧကန္တမကုသလေနေဝ သမုဋ္ဌာပိတဉ္စ. ဥဘယံ လောကဝဇ္ဇံ နာမ. သုရာပါနသ္မိဉှိ ‘‘သုရာ’’တိ ဝါ ‘‘ပါတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝါ ဇာနိတွာ ပိဝနေ အကုသလမေဝ၊ တထာ ဘိက္ခုနီနံ ဂန္ဓဝဏ္ဏကတ္ထာယ လေပနေ၊ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ လေပနေ အဒေါသတ္တာ ‘‘အဝိစာရဏီယ’’န္တိ ဧတ္တကံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ န ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘ဇာနိတွာ’’တိ ဝုတ္တဝစနံ န ယုဇ္ဇတိ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇဿာပိ လောကဝဇ္ဇဘာဝပ္ပသင်္ဂတော. ဣမံ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂံ ပရိဟရိတုကာမတာယ ဝဇိရဗုဒ္ဓိတ္ထေရဿ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ ‘‘ဣဓ သစိတ္တကန္တိ စ အစိတ္တကန္တိ စ ဝိစာရဏာ ဝတ္ထုဝိဇာနနေယေဝ ဟောတိ၊ န ပညတ္တိဝိဇာနနေ. ယဒိ ပညတ္တိဝိဇာနနေ ဟောတိ၊ သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနိ လောကဝဇ္ဇာနေဝ သိယုံ၊ န စ သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနိ လောကဝဇ္ဇာနိ၊ တသ္မာ ဝတ္ထုဝိဇာနနေယေဝ ဟောတီ’’တိ၊ ဣဒံ ယုဇ္ဇတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ သေခိယေသု ပညတ္တိဇာနနမေဝ ပမာဏံ၊ န ဝတ္ထုမတ္တဇာနနန္တိ၊ ယံ ပန တတ္ထေဝ ဝုတ္တံ ‘‘ပသုတ္တဿ မုခေ ကောစိ သုရံ ပက္ခိပေယျ၊ အန္တော စေ ပဝိသေယျ၊ အာပတ္တိ၊ တတ္ထ ယထာ ဘိက္ခုနိယာ အဓက္ခကံ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလံ ပရဿ အာမသနာဒိကာလေ ကာယံ အစာလေတွာ စိတ္တေနေဝ သာဒိယန္တိယာ အာပတ္တိ ‘ကိရိယာဝ ဟောတီ’တိ ဝုတ္တာ ယေဘုယျေန ကိရိယသမ္ဘဝတော၊ တထာ အယမ္ပိ တဒါ ကိရိယာဝ ဟောတီ’’တိ၊ တံ သုဝိစာရိတံ အနေကန္တာကုသလဘာဝသာဓနတော. သုရာပါနာပတ္တိယာ ဧကန္တာကုသလတာ ပန မဇ္ဇသညိနောပိ သကိံ ပယောဂေန ပိဝတော ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တာ.

အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော – သိက္ခာပဒသီသေန အာပတ္တိံ ဂဟေတွာ ယဿ သိက္ခာပဒဿ သစိတ္တကဿ စိတ္တံ အကုသလမေဝ ဟောတိ၊ တံ လောကဝဇ္ဇံ. သစိတ္တကာစိတ္တကသင်္ခါတဿ အစိတ္တကဿ စ သစိတ္တကပက္ခေ စိတ္တံ အကုသလမေဝ ဟောတိ၊ တမ္ပိ သုရာပါနာဒိ လောကဝဇ္ဇန္တိ ဣမမတ္ထံ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ‘‘ယဿ သစိတ္တကပက္ခေ စိတ္တံ အကုသလမေဝ ဟောတိ၊ တံ လောကဝဇ္ဇ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သစိတ္တကပက္ခေတိ ဟိ ဣဒံ ဝစနံ အစိတ္တကံ သန္ဓာယာဟ. န ဟိ ဧကံသတော သစိတ္တကဿ သစိတ္တကပက္ခေတိ ဝိသေသနေ ပယောဇနံ အတ္ထိ. ယသ္မာ ပနေတ္ထ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇဿ ပညတ္တိဇာနနစိတ္တေန သစိတ္တကပက္ခေ စိတ္တံ အကုသလမေဝ၊ ဝတ္ထုဇာနနစိတ္တေန သစိတ္တကပက္ခေ စိတ္တံ သိယာ ကုသလံ သိယာ အကုသလံ သိယာ အဗျာကတံ၊ တသ္မာ ‘‘တဿ သစိတ္တကပက္ခေ စိတ္တံ အကုသလမေဝါ’’တိ န ဝုစ္စတီတိ ‘‘သေသံ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အဓိမာနေ ဝီတိက္ကမာဘာဝါ၊ သုပိနန္တေ အဗ္ဗောဟာရိကတ္တာ သုပိနန္တေ ဝိဇ္ဇမာနာပိ ဝီတိက္ကမဆာယာ အဗ္ဗောဟာရိကဘာဝေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဒံ ပန ဝစနံ ဒဠှီကမ္မသိထိလကရဏပ္ပယောဇနတ္တာ စ ဝုတ္တံ၊ တေန ယံ ဝုတ္တံ ဗာဟိရနိဒါနကထာဓိကာရေ ‘‘ဒဠှီကမ္မသိထိလကရဏပ္ပယောဇနာတိ ယေဘုယျတာယ ဝုတ္တ’’န္တိအာဒိ၊ တံ သုဝုတ္တမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

မက္ကဋီဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဝဇ္ဇိပုတ္တကဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၄၃-၄. ဝဇ္ဇီသု ဇနပဒေသု ဝသန္တာ ဝဇ္ဇိနော နာမ၊ တေသံ ပုတ္တာ. ယာဝဒတ္ထန္တိ ယာဝတာ အတ္ထော အဓိပ္ပါယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ တတ္ထ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယ ဒုဗ္ဗလျံအနာဝိကတွာ’’တိ၊ တံ ကာမံ သိက္ခာပစ္စက္ခာနေ၊ တဒေကဋ္ဌေ စ ဒုဗ္ဗလျာဝိကရဏေ ပညတ္တေ သတိ ယုဇ္ဇတိ၊ န အညထာ. တထာပိ ဣဒါနိ ပညပေတဗ္ဗံ ဥပါဒါယ ဝုတ္တံ၊ ကထဉှိ နာမ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေဿန္တိ (ပါရာ. ၄၅၉)၊ အာဠဝကာ ဘိက္ခူ ကုဋိယော ကာရာပေန္တိ အပ္ပမာဏိကာယော (ပါရာ. ၃၄၂)၊ ဘိက္ခုနိယော ဒွေ ဝဿာနိ ဆသု ဓမ္မေသု အသိက္ခိတသိက္ခံ သိက္ခမာနံ ဝုဋ္ဌာပေန္တိ (ပါစိ. ၁၀၇၇)၊ သံဃေန အသမ္မတံ ဝုဋ္ဌာပေန္တီတိအာဒိ (ပါစိ. ၁၀၈၄) ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. န ဟိ တတော ပုဗ္ဗေ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိကပ္ပနံ ဝါ အနုညာတံ. ယဒဘာဝါ အတိရေကစီဝရန္တိ ဝဒေယျ၊ ပမာဏံ ဝါ န ပညတ္တံ၊ ယဒဘာဝါ အပ္ပမာဏိကာယောတိ ဝဒေယျ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ဥလ္လုမ္ပတု မံ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’တိ (မဟာဝ. ၇၁၊ ၁၂၆) ဥပသမ္ပဒံ ယာစိတွာ ဥပသမ္ပန္နေန ဥပသမ္ပန္နသမနန္တရမေဝ ‘‘ဥပသမ္ပန္နေန ဘိက္ခုနာ မေထုနော ဓမ္မော န ပဋိသေဝိတဗ္ဗော၊ အသကျပုတ္တိယော’’တိ (မဟာဝ. ၁၂၉) စ ပညတ္တေန အဿမဏာဒိဘာဝံ ဥပဂန္တုကာမေန နနု ပဌမံ အဇ္ဈုပဂတာ သိက္ခာ ပစ္စက္ခာတဗ္ဗာ၊ တတ္ထ ဒုဗ္ဗလျံ ဝါ အာဝိကာတဗ္ဗံ သိယာ၊ တေ ပန ‘‘သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိံသူ’’တိ အနုပညတ္တိယာ ဩကာသကရဏတ္ထံ ဝါ တံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘သော အာဂတော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော’’တိ ကိဉ္စာပိ ဧတ္ထေဝ ဝုတ္တံ၊ တထာပိ ဣတရေသုပိ ပါရာဇိကေသု ယထာသမ္ဘဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. န ဟိ သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ ယော ပါရာဇိကဝတ္ထုံ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယတိ၊ မနုဿဝိဂ္ဂဟံ ဝါ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတိ၊ ပဋိဝိဇာနန္တဿ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ဝါ ဥလ္လပတိ၊ သော အာဂတော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော. အနုပညတ္တိ ဟိ ဒဠှီကမ္မသိထိလကမ္မကရဏပ္ပယောဇနာ. သာ ဟိ ယဿ ပါရာဇိကံ ဟောတိ အညာ ဝါ အာပတ္တိ၊ တဿ နိယမဒဿနပ္ပယောဇနာတိလက္ခဏာနုပညတ္တိကတ္တာ. ဧဝဉှိ အန္တေ အဝတွာ အာဒိမှိ ဝုတ္တာ ‘‘ဂါမာ ဝါ အရညာ ဝါ’’တိ (ပါရာ. ၉၁) အနုပညတ္တိ ဝိယ. ပရိပုဏ္ဏေ ပနေတသ္မိံ သိက္ခာပဒေ –

‘‘နိဒါနာ မာတိကာဘေဒေါ၊ ဝိဘင်္ဂေါ တံနိယာမကော၊

တတော အာပတ္တိယာ ဘေဒေါ၊ အနာပတ္တိ တဒညထာ’’တိ. –

အယံ နယော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ သုဒိန္နဝတ္ထု မက္ကဋိဝတ္ထု ဝဇ္ဇိပုတ္တကဝတ္ထု စာတိ တိပ္ပဘေဒံ ဝတ္ထု ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ နိဒါနံ နာမ၊ တတော နိဒါနာ ‘‘ယော ပန၊ ဘိက္ခု၊ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော။ပေ။ အသံဝါသော’’တိ ဣမိဿာ မာတိကာယ ဘေဒေါ ဇာတော. တတ္ထ ဟိ ‘‘အန္တမသော တိရစ္ဆာနဂတာယာ’’တိ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝစနေန ‘‘သစ္စံ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝတာ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ၊ တဉ္စ ခေါ ဣတ္ထိယာ နော ပုရိသေ နော ပဏ္ဍကေ နော ဥဘတောဗျဉ္ဇနကေ စာ’’တိ မက္ကဋိပါရာဇိကော ဝိယ အညောပိ လေသံ ဩဍ္ဍေတုံ သက္ကောတိ၊ တသ္မာ တာဒိသဿ အလေသောကာသဿ ဒဿနတ္ထံ ဣဒံ ဝုစ္စတိ. မက္ကဋိဝတ္ထုသင်္ခါတာ နိဒါနာ ‘‘အန္တမသော တိရစ္ဆာနဂတာယပီ’’တိ မာတိကာဝစနဘေဒေါ န ဣတ္ထိယာ ဧဝ မေထုနသိဒ္ဓိဒဿနတော ကတော၊ တသ္မာ ဝိဘင်္ဂေါ တံနိယာမကော တဿာ မာတိကာယ အဓိပ္ပေတတ္ထနိယာမကော ဝိဘင်္ဂေါ. ဝိဘင်္ဂေ ဟိ ‘‘တိဿော ဣတ္ထိယော. တယော ဥဘတောဗျဉ္ဇနကာ. တယော ပဏ္ဍကာ. တယော ပုရိသာ. မနုဿိတ္ထိယာ တယော မဂ္ဂေ။ပေ။ တိရစ္ဆာနဂတပုရိသဿ ဒွေ မဂ္ဂေ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၅၆) နယေန သဗ္ဗလေသောကာသံ ပိဒဟိတွာ နိယမော ကတော.

ဧတ္ထာဟ – ယဒိ ဧဝံ သာဓာရဏသိက္ခာပဒဝသေန ဝါ လိင်္ဂပရိဝတ္တနဝသေန ဝါ န ကေဝလံ ဘိက္ခူနံ၊ ဘိက္ခုနီနမ္ပိ ‘‘သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော’’တိ ဝိဘင်္ဂေ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. တဒဝစနေန ဘိက္ခုနီ ပုရိသလိင်္ဂပါတုဘာဝေန ဘိက္ခုဘာဝေ ဌိတာ ဧဝံ ဝဒေယျ ‘‘နာဟံ ဥပသမ္ပဒကာလေ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နာ၊ တသ္မာ န အပ္ပစ္စက္ခာတသိက္ခာပိ မေထုနဓမ္မေန ပါရာဇိကာ ဟောမီ’’တိ? ဝုစ္စတေ – တထာ န ဝတ္တဗ္ဗံ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂတော. ဘိက္ခုနီနမ္ပိ ‘‘သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော’’တိ ဝုတ္တေ ဘိက္ခုနီနမ္ပိ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ အတ္ထီတိ အာပဇ္ဇတိ၊ တဉ္စာနိဋ္ဌံ. ဣဒံ အပရံ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂေါတိ ‘‘သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနိ သာဓာရဏာနေဝ၊ နာသာဓာရဏာနီ’’တိ. အပိစာယံ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နောဝါတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တံယေဝ ဥပဇ္ဈ’’န္တိအာဒိ (ပါရာ. ၆၉) ဝုတ္တံ၊ အပိစ ယော တထာ လေသံ ဩဍ္ဍေတွာ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တော ဝဇ္ဇိပုတ္တကာ ဝိယ ပါရာဇိကော ဟောတိ. တေ ဟိ ‘‘ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော’’တိ ဝစနာဘာဝေ သတိ ‘‘အာပတ္တိံ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာပန္နာ ပါရာဇိက’’န္တိ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ. ဧတ္ထ ပန ‘‘ဘိက္ခဝေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ကေစိ ဘိက္ခုလိင်္ဂေ ဌိတာ၊ ‘‘ဣဒါနိ စေပိ မယံ၊ ဘန္တေ အာနန္ဒ၊ လဘေယျာမ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ လဘေယျာမ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ကေစိ ဝိဗ္ဘန္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတော အာပတ္တိယာ ဘေဒေါတိ တတော ဝိဘင်္ဂတော ‘‘အက္ခာယိတေ သရီရေ ပါရာဇိကံ၊ ယေဘုယျေန ခါယိတေ ထုလ္လစ္စယ’’န္တိအာဒိ အာပတ္တိယာ ဘေဒေါ ဟောတိ. အနာပတ္တိ တဒညထာတိ တတော ဧဝ ဝိဘင်္ဂတော ယေနာကာရေန အာပတ္တိ ဝုတ္တာ၊ တတော အညေနာကာရေန အနာပတ္တိဘေဒေါဝ ဟောတိ. ‘‘သာဒိယတိ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ၊ န သာဒိယတိ အနာပတ္တီ’’တိ ဟိ ဝိဘင်္ဂေ အသတိ န ပညာယတိ. ဧတ္တာဝတာ သမာသတော ဂါထာတ္ထော ဝုတ္တော ဟောတိ. ဧတ္ထ စ ပန –

‘‘နိဒါနမာတိကာဘေဒေါ၊ ဝိဘင်္ဂဿ ပယောဇနံ၊

အနာပတ္တိပကာရော စ၊ ပဌမော နိပ္ပယောဇနော’’တိ. –

ဣမံ နယံ ဒဿေတွာဝ သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနံ အတ္ထော ပကာသိတဗ္ဗော. ကထံ? ဘဂဝတာ ပန ယေနာကာရေန ယံ သိက္ခာပဒံ ပညာပိတံ၊ တဿ အာကာရဿ သမတ္ထံ ဝါ အသမတ္ထံ ဝါတိ ဒုဝိဓံ နိဒါနံ၊ အယံ နိဒါနဘေဒေါ. မာတိကာပိ နိဒါနာပေက္ခာ နိဒါနာနပေက္ခာတိ ဒုဝိဓာ. တတ္ထ စတုတ္ထပါရာဇိကာဒိသိက္ခာပဒါနိ နိဒါနာပေက္ခာနိ. န ဟိ ဝဂ္ဂုမုဒါတီရိယာ ဘိက္ခူ သယမေဝ အတ္တနော အတ္တနော အသန္တံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ မုသာဝါဒလက္ခဏံ ပါပေတွာ ဘာသိံသု. အညမညဿ ဟိ တေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ ဂိဟီနံ ဝဏ္ဏံ ဘာသိံသု၊ န စ တာဝတာ ပါရာဇိကဝတ္ထု ဟောတိ. တတ္ထ တေန လေသေန ဘဂဝါ တံ ဝတ္ထုံ နိဒါနံ ကတွာ ပါရာဇိကံ ပညပေသိ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘နိဒါနာပေက္ခ’’န္တိ. ဣမိနာ နယေန နိဒါနာပေက္ခာနိ ဉတွာ တဗ္ဗိပရီတာနိ သိက္ခာပဒါနိ နိဒါနာနပေက္ခာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ၊ အယံ မာတိကာဘေဒေါ.

နာနပ္ပကာရတော မူလာပတ္တိပ္ပဟောနကဝတ္ထုပယောဂစိတ္တနိယာမဒဿနဝသေန မာတိကာယ ဝိဘဇနဘာဝဒီပနတ္ထံ တေသံ အပ္ပဟောနကတာယ ဝါ တဒညတရဝေကလ္လတာယ ဝါ ဝီတိက္ကမေ သတိ အာပတ္တိဘေဒဒဿနတ္ထံ၊ အသတိ အနာပတ္တိဒဿနတ္ထဉ္စာတိ သဗ္ဗတ္ထ တယော အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ မာတိကာယ ဝိဘဇနံ ဝိဘင်္ဂေါ အာရဘီယတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္ထ ပန ‘‘ဘိက္ခကောတိ ဘိက္ခု၊ ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတောတိ ဘိက္ခု၊ ဘိန္နပဋဓရောတိ ဘိက္ခူ’’တိ ကေဝလံ ဗျဉ္ဇနတ္ထဒီပနဝသေန ပဝတ္တော ဝါ၊ ‘‘သမညာယ ဘိက္ခူ’’တိ ဘိက္ခုဘာဝသမ္ဘဝံ အနပေက္ခိတွာပိ ကေဝလံ ဘိက္ခု နာမ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဒီပနဝသေန ပဝတ္တော ဝါ၊ ‘‘ဧဟိ ဘိက္ခူတိ ဘိက္ခု၊ သရဏဂမနေဟိ ဥပသမ္ပန္နောတိ ဘိက္ခု၊ ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေန ဥပသမ္ပန္နောတိ ဘိက္ခူ’’တိ ဥပသမ္ပဒါနန္တရေနာပိ ဘိက္ခုဘာဝသိဒ္ဓိဒီပနဝသေန ပဝတ္တော ဝါ၊ ‘‘ဘဒြော ဘိက္ခု၊ သာရော ဘိက္ခု၊ သေက္ခော ဘိက္ခု၊ အသေက္ခော ဘိက္ခူ’’တိ ဘိက္ခုကရဏေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဘိက္ခုဒီပနဝသေန ပဝတ္တော ဝါ ဝိဘင်္ဂေါ အဇ္ဈုပေက္ခိတော သဗ္ဗသာမညပဒတ္တာ၊ တထာ အညဘာဂိယသိက္ခာပဒါဒီသု သဒွါရဝသေန၊ အဓိကရဏဒဿနာဒိဝသေန ပဝတ္တော စ အဇ္ဈုပေက္ခိတော ဣတရတ္ထ တဒဘာဝတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

တတ္ထ တိဿော ဣတ္ထိယောတိအာဒိ ဝတ္ထုနိယမဒဿနဝသေန ပဝတ္တော၊ မနုဿိတ္ထိယာ တယော မဂ္ဂေ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တဿ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာတိအာဒိ ပယောဂနိယမဒဿနဝသေန ပဝတ္တော၊ ဘိက္ခုဿ သေဝနစိတ္တံ ဥပဋ္ဌိတေတိအာဒိ စိတ္တနိယမဒဿနဝသေန ပဝတ္တော၊ သာဒိယတိ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ၊ န သာဒိယတိ အနာပတ္တီတိအာဒိ ဝတ္ထုပယောဂနိယမေ သတိ စိတ္တနိယမဘာဝါဘာဝဝသေန အာပတ္တာနာပတ္တိဒဿနတ္ထံ ပဝတ္တော၊ မတံ ယေဘုယျေန ခါယိတံ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာတိအာဒိ ဝတ္ထုဿ အပ္ပဟောနကတာယ ဝီတိက္ကမေ အာပတ္တိဘေဒဒဿနတ္ထံ ပဝတ္တော၊ န သာဒိယတိ အနာပတ္တီတိ စိတ္တနိယမဝေကလျေန ဝီတိက္ကမာဘာဝါ အနာပတ္တိဒဿနတ္ထံ ပဝတ္တောတိ. ဧဝံ ဣတရေသုပိ သိက္ခာပဒေသု ယထာသမ္ဘဝနယော အယန္တိ ပယောဇနော ဝိဘင်္ဂေါ.

အနာပတ္တိဝါရော ပန မူလာပတ္တိတော၊ တဒညေကဒေသတော၊ သဗ္ဗာပတ္တိတော စ အနာပတ္တိဒီပနဝသေန တိဝိဓော. တတ္ထ ယော ပဌမော၊ သော ဝိဘင်္ဂေါ ဝိယ တယော အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ ပဝတ္တော. ကတမေ တယော? မာတိကာပဒါနံ သာတ္ထကနိရတ္ထကာနံ တဒညထာ ဥဒ္ဓရဏာနုဒ္ဓရဏဝသေန သပ္ပယောဇနနိပ္ပယောဇနဘာဝဒီပနတ္ထံ၊ တဒညထာ ပဋိပတ္တိက္ကမဒဿနတ္ထံ၊ အာပတ္တိပ္ပဟောနကဋ္ဌာနေပိ ဝိဿဇ္ဇနတ္ထဉ္စာတိ. ကထံ? ဧဠကလောမသိက္ခာပဒေ ‘‘ဘိက္ခုနော ပနေဝ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နဿ ဧဠကလောမာနိ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ အာကင်္ခမာနေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗာနီ’’တိ (ပါရာ. ၅၇၂) ဧတာနိ ကေဝလံ ဝတ္ထုမတ္တဒီပနပဒါနီတိ နိရတ္ထကာနိ နာမ၊ တေသံ အနာပတ္တိ. ‘‘အဒ္ဓါနမဂ္ဂံ အပ္ပဋိပန္နဿ ဥပ္ပန္နေ ဧဠကလောမေ အနာပတ္တိ၊ အာကင်္ခမာနေန ပဋိဂ္ဂဟိတေ’’တိအာဒိနာ နယေန တဒညထာ အနုဒ္ဓရဏေန နိပ္ပယောဇနဘာဝေါ ဒီပိတော ဟောတိ၊ ယဒိဒံ မာတိကာယံ ‘‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝေယျာ’’တိ၊ ဣဒံ သာတ္ထကံ. တဿ သပ္ပယောဇနဘာဝဒီပနတ္ထံ ‘‘အနာပတ္တိ အဇာနန္တဿ အသာဒိယန္တဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ဇာနနသာဒိယနဘာဝေန အာပတ္တိ၊ အသေဝန္တဿ အနာပတ္တိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ မာတိကာယံ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝေယျ၊ ပါရာဇိကော ဟောတိ အသံဝါသော’’တိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ပရပရိဂ္ဂဟိတံ ပရပရိဂ္ဂဟိတသညိတာ ဂရုပရိက္ခာရော ထေယျစိတ္တံ အဝဟရဏ’’န္တိ ဝုတ္တာနံ ပဉ္စန္နမ္ပိ အင်္ဂါနံ ပါရိပူရိယာ ပေတတိရစ္ဆာနဂတပရိဂ္ဂဟိတေ အာပတ္တိပ္ပဟောနကဋ္ဌာနေပိ ဝိဿဇ္ဇနတ္ထံ ‘‘အနာပတ္တိ ပေတပရိဂ္ဂဟိတေ’’တိအာဒိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဒုတိယပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ. အနာပတ္တိ ဣမံ ဇာန၊ ဣမံ ဒေဟိ၊ ဣမံ အာဟရ၊ ဣမိနာ အတ္ထော၊ ဣမံ ကပ္ပိယံ ကရောဟီတိ ဘဏတီတိအာဒိ ပန တဒညထာ ပဋိပတ္တိက္ကမဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္တာဝတာ ‘‘နိဒါနမာတိကာဘေဒေါ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တဂါထာယ အတ္ထော ပကာသိတော ဟောတိ.

ဧတ္ထ ပဌမပညတ္တိ တာဝ ပဌမဗောဓိံ အတိက္ကမိတွာ ပညတ္တတ္တာ၊ အာယသ္မတော သုဒိန္နဿ အဋ္ဌဝဿိကကာလေ ပညတ္တတ္တာ စ ရတ္တညုမဟတ္တံ ပတ္တကာလေ ပညတ္တာ. ဒုတိယအနုပညတ္တိ ဗာဟုသစ္စမဟတ္တံ ပတ္တကာလေ ဥပ္ပန္နာ. သော ဟာယသ္မာ မက္ကဋိပါရာဇိကော ယထာ မာတုဂါမပဋိသံယုတ္တေသု သိက္ခာပဒေသု တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထီ အနဓိပ္ပေတာ၊ တထာ ဣဓာပီတိ သညာယ ‘‘သစ္စံ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝတာ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ၊ တဉ္စ ခေါ မနုဿိတ္ထိယာ၊ နော တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိယာ’’တိ အာဟ. တတိယာနုပညတ္တိ လာဘဂ္ဂမဟတ္တံ ပတ္တကာလေ ဥပ္ပန္နာ. တေ ဟိ ဝဇ္ဇိပုတ္တကာ လာဘဂ္ဂမဟတ္တံ ပတ္တာ ဟုတွာ ယာဝဒတ္ထံ ဘုဉ္ဇိတွာ နှာယိတွာ ဝရသယနေသု သယိတွာ တတိယာနုပညတ္တိယာ ဝတ္ထုံ ဥပ္ပါဒေသုံ၊ တေ စ ဝေပုလ္လမဟတ္တံ ပတ္တေ သံဃေ ဥပ္ပန္နာ၊ သယဉ္စ ဝေပုလ္လမဟတ္တံ ပတ္တာတိ ‘‘ဝေပုလ္လမဟတ္တမ္ပေတ္ထ လဗ္ဘတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဒံ ပဌမပါရာဇိကသိက္ခာပဒံ တိဝိဓမ္ပိ ဝတ္ထုံ ဥပါဒါယ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ တံ ကာလံ ပတွာ ပညတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တတ္ထ ယော ပနာတိ အနဝသေသပရိယာဒါနပဒံ. ဘိက္ခူတိ တဿ အတိပ္ပသင်္ဂနိယမပဒံ. ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နောတိ တဿ ဝိသေသနဝစနံ. န ဟိ သဗ္ဗောပိ ဘိက္ခုနာမကော ယာ ဘဂဝတာ ယာယ ကာယစိ ဥပသမ္ပဒါယ ဥပသမ္ပန္နဘိက္ခူနံ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန သိက္ခိတဗ္ဗသိက္ခာ ဝိဟိတာ၊ ‘‘ဧတ္ထ သဟ ဇီဝန္တီ’’တိ ယော စ အာဇီဝေါ ဝုတ္တော၊ တံ ဥဘယံ သမာပန္နောဝ ဟောတိ. ကဒါ ပန သမာပန္နော အဟောသိ? ယာယ ကာယစိ ဥပသမ္ပဒါယ ဥပသမ္ပန္နသမနန္တရမေဝ တဒုဘယံ ဇာနန္တောပိ အဇာနန္တောပိ တဒဇ္ဈုပဂတတ္တာ သမာပန္နော နာမ ဟောတိ. သဟ ဇီဝန္တီတိ ယာဝ သိက္ခံ န ပစ္စက္ခာတိ၊ ပါရာဇိကဘာဝဉ္စ န ပါပုဏာတိ၊ ယံ ပန ဝုတ္တံ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ‘‘သိက္ခံ ပရိပူရေန္တော သိက္ခာသမာပန္နော သာဇီဝံ အဝီတိက္ကမန္တော သာဇီဝသမာပန္နော ဟောတီ’’တိ၊ တံ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝသေန ဝုတ္တံ. န ဟိ သိက္ခံ အပရိပူရေန္တော ကာမဝိတက္ကာဒိဗဟုလော ဝါ ဧကစ္စံ သာဝသေသံ သာဇီဝံ ဝီတိက္ကမန္တော ဝါ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော နာမ န ဟောတိ. ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန ပန စတုက္ကံ လဗ္ဘတိ အတ္ထိ ဘိက္ခု သိက္ခာသမာပန္နော သီလာနိ ပစ္စဝေက္ခန္တော န သာဇီဝသမာပန္နော အစိတ္တကံ သိက္ခာပဒံ ဝီတိက္ကမန္တော၊ အတ္ထိ န သိက္ခာသမာပန္နော ကာမဝိတက္ကာဒိဗဟုလော သာဇီဝသမာပန္နော နိရာပတ္တိကော၊ အတ္ထိ န သိက္ခာသမာပန္နော န စ သာဇီဝသမာပန္နော အနဝသေသံ အာပတ္တိံ အာပန္နော၊ အတ္ထိ သိက္ခာသမာပန္နော စ သာဇီဝသမာပန္နော စ သိက္ခံ ပရိပူရေန္တော သာဇီဝဉ္စ အဝီတိက္ကမန္တော၊ အယမေဝ စတုတ္ထော ဘိက္ခု ဥက္ကဋ္ဌော ဣဓ အဓိပ္ပေတော သိယာ. န ဟိ ဘဂဝါ အနုက္ကဋ္ဌံ ဝတ္တုံ ယုတ္တောတိ စေ? န၊ ‘‘တတြ ယာယံ အဓိသီလသိက္ခာ၊ အယံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတာ သိက္ခာ’’တိဝစနဝိရောဓတော. ဥက္ကဋ္ဌဂ္ဂဟဏာဓိပ္ပါယေ သတိ ‘‘သိက္ခာတိ တိဿော သိက္ခာ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော. သိက္ခတ္တယသမာပန္နော ဟိ သဗ္ဗုက္ကဋ္ဌောတိ.

‘‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝေယျာ’’တိ ပရတော ဝစနံ အပေက္ခိတွာ အဓိသီလသိက္ခာဝ ဝုတ္တာတိ စေ? န၊ တဿာပိ အဘဗ္ဗတ္တာ. န ဟိ အဓိသီလသိက္ခံ ပရိပူရေန္တော သာဇီဝဉ္စ အဝီတိက္ကမန္တော မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိတုံ ဘဗ္ဗော၊ တံ သိက္ခံ အပရိပူရေန္တော သာဇီဝဉ္စ ဝီတိက္ကမန္တော ဧဝ ဟိ ပဋိသေဝေယျာတိ အဓိပ္ပါယော၊ တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ယသ္မာ သိက္ခာပဒသင်္ခါတော သာဇီဝေါ အဓိသီလသိက္ခမေဝ သင်္ဂဏှာတိ၊ နေတရံ အဓိစိတ္တသိက္ခံ အဓိပညာသိက္ခံ ဝါ၊ တသ္မာ ‘‘တတြ ယာယံ အဓိသီလသိက္ခာ၊ အယံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတာ သိက္ခာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ အဓိသီလသိက္ခာယ သင်္ဂါဟကော သာဇီဝေါ သိက္ခာသာဇီဝေါတိ ဝုတ္တော. ဣတိ သာဇီဝဝိသေသနတ္ထံ သိက္ခာဂ္ဂဟဏံ ကတံ. တဒတ္ထဒီပနတ္ထမေဝ ဝိဘင်္ဂေ သိက္ခံ အပရာမသိတွာ ‘‘တသ္မိံ သိက္ခတိ၊ တေန ဝုစ္စတိ သာဇီဝသမာပန္နော’’တိ ဝုတ္တံ၊ တေန ဧကမေဝိဒံ အတ္ထပဒန္တိ ဒီပိတံ ဟောတိ. တဉ္စ ဥပသမ္ပဒူပဂမနန္တရတော ပဋ္ဌာယ သိက္ခနာဓိကာရတ္တာ ‘‘သိက္ခတီ’’တိ စ ‘‘သမာပန္နော’’တိ စ ဝုစ္စတိ. ယော ဧဝံ ‘‘သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော’’တိ သင်္ချံ ဂတော၊ တာဒိသံ ပစ္စယံ ပဋိစ္စ အပရဘာဂေ သာဇီဝသင်္ခါတမေဝ သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယ၊ တသ္မိံယေဝ စ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝေယျာတိ အယမတ္ထော ယုဇ္ဇတိ. ကိန္တု အဋ္ဌကထာနယော ပဋိက္ခိတ္တော ဟောတိ. သော စ န ပဋိက္ခေပါရဟောတိ တေန တဒနုသာရေန ဘဝိတဗ္ဗံ.

အဓိပ္ပါယော ပနေတ္ထ ပရိယေသိတဗ္ဗော၊ သော ဒါနိ ဝုစ္စတိ – သဗ္ဗေသုပိ သိက္ခာပဒေသု ဣဒမေဝ ဘိက္ခုလက္ခဏံ သာဓာရဏံ၊ ယဒိဒံ ‘‘ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော’’တိ. ခီဏာသဝေါပိ သာဝကော အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ အစိတ္တကံ၊ တထာ သေက္ခော. ပုထုဇ္ဇနော ပန သစိတ္တကမ္ပိ၊ တသ္မာ သေက္ခာသေက္ခပုထုဇ္ဇနဘိက္ခူနံ သာမညမိဒံ ဘိက္ခုလက္ခဏန္တိ ကတွာ ကေဝလံ သိက္ခာသမာပန္နော၊ ကေဝလံ သာဇီဝသမာပန္နော စ ဥဘယသမာပန္နော စာတိ သရူပေကဒေသေကသေသနယေန ‘‘သိက္ခာသာဇီဝသမအာပန္နော’’တွေဝ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ဥက္ကဋ္ဌဂ္ဂဟဏေန အနုက္ကဋ္ဌာနံ ဂဟဏသိဒ္ဓိတော အဋ္ဌကထာယံ ဥက္ကဋ္ဌောဝ ဝုတ္တော. တမေဝ သမ္ပာဒေတုံ ‘‘တသ္မိံ သိက္ခတိ၊ တေန ဝုစ္စတိ သာဇီဝသမာပန္နော’’တိ ဧတ္ထ သိက္ခာပဒဿ အဝစနေ ပရိဟာရံ ဝတွာ ယသ္မာ ပန သော အသိက္ခမ္ပိ သမာပန္နော၊ တသ္မာ သိက္ခာသမာပန္နောတိပိ အတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ စ ဝတွာ ‘‘ယံ သိက္ခံ သမာပန္နော တံ အပ္ပစ္စက္ခာယ ယဉ္စ သာဇီဝံ သမာပန္နော တတ္ထ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အယမဋ္ဌကထာယံ အဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတသ္မိံ ပန အဓိပ္ပါယေ အဓိသီလသိက္ခာယ ဧဝ ဂဟဏံ သဗ္ဗတ္ထိကတ္တာ၊ သီလာဓိကာရတော စ ဝိနယဿာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာ စ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယန္တော သီလံ သမာဒိယတီတိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ သိက္ခာပဒံ ပစ္စက္ခန္တော သီလသင်္ခါတံ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာတီတိ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ တတ္ထ ဝုတ္တံ ‘‘ယံ သိက္ခံ သမာပန္နော၊ တံ အပ္ပစ္စက္ခာယာ’’တိ. သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ပဋိသေဝိတမေထုနဿ ဥပသမ္ပဒံ အနုဇာနန္တော န သမူဟနတိ နာမ. န ဟိ သော ဘိက္ခု ဟုတွာ ပဋိသေဝိ၊ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခူ’’တိ စ ပညတ္တံ. ဧတ္တာဝတာ သမာသတော ‘‘သိက္ခာသာဇီဝသမာန္နော’’တိ ဧတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ ဝုတ္တံ.

ကိံ ဣမိနာ ဝိသေသဝစနေန ပယောဇနံ၊ နနု ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ။ပေ။ အသံဝါသော’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ စေ? န ဝတ္တဗ္ဗံ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂတော. ယော ပန သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော ထေယျသံဝါသာဒိကော ကေဝလေန သမညာမတ္တေန၊ ပဋိညာမတ္တေန ဝါ ဘိက္ခု၊ တဿာပိ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ အတ္ထိ. သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယ စ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တဿ ပါရာဇိကာပတ္တိ. ယော ဝါ ပစ္ဆာ ပါရာဇိကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ န သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော တဿ စ၊ ယော ဝါ ပက္ခပဏ္ဍကတ္တာ ပဏ္ဍကဘာဝူပဂမနေန န သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော တဿ စ တဒုဘယံ အတ္ထီတိ အာပဇ္ဇတိ. ‘‘ပဏ္ဍကဘာဝပက္ခေ စ ပက္ခပဏ္ဍကော ဥပသမ္ပဒါယ န ဝတ္ထူ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ဣတရသ္မိံ ပက္ခေ ဝတ္ထူတိ သိဒ္ဓံ၊ တသ္မိံ ပက္ခေ ဥပသမ္ပန္နော ပဏ္ဍကဘာဝပက္ခေ ပဏ္ဍကတ္တာ န သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော၊ သော ပရိစ္စဇိတဗ္ဗသိက္ခာယ အဘာဝေန သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယ မုခေန ပရဿ အင်္ဂဇာတဂ္ဂဟဏာဒယော မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝေယျ၊ တဿ ကုတော ပါရာဇိကာပတ္တီတိ အဓိပ္ပါယော. အယံ နယော အပဏ္ဍကပက္ခံ အလဘမာနဿေဝ ပရတော ယုဇ္ဇတိ၊ လဘန္တဿ ပန အရူပသတ္တာနံ ကုသလာနံ သမာပတ္တိက္ခဏေ ဘဝင်္ဂဝိစ္ဆေဒေ သတိပိ အမရဏံ ဝိယ ပဏ္ဍကဘာဝပက္ခေပိ ဘိက္ခုဘာဝေါ အတ္ထိ. သံဝါသံ ဝါ သာဒိယန္တဿ န ထေယျသံဝါသကဘာဝေါ အတ္ထိ အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပန္နဿ ဝိယ. န စ သဟသေယျာဒိကံ ဇနေတိ. ဂဏပူရကော ပန န ဟောတိ အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပန္နော ဝိယ၊ န သော သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော၊ ဣတရသ္မိံ ပန ပက္ခေ ဟောတိ၊ အယံ ဣမဿ တတော ဝိသေသော. ကိမယံ သဟေတုကော၊ ဥဒါဟု အဟေတုကောတိ? န အဟေတုကော. ယတော ဥပသမ္ပဒါ တဿ အပဏ္ဍကပက္ခေ အနုညာတာ သဟေတုကပဋိသန္ဓိကတ္တာ. ပဏ္ဍကဘာဝပက္ခေပိ ကိဿ နာနုညာတာတိ စေ? ပဏ္ဍကဘူတတ္တာ ဩပက္ကမိကပဏ္ဍကဿ ဝိယ.

အပိစ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နောတိ ဣမိနာ တဿ သိက္ခာသမာဒါနံ ဒီပေတွာ တံ သမာဒိန္နသိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယ တတ္ထ စ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာတိ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ၊ န အညထာတိ ဣမိနာ ကာရဏေန ယထာဝုတ္တာနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂတော ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယထာ စေတ္ထ၊ တထာ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ ဂါမာ ဝါ အရညာ ဝါ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယေယျ (ပါရာ. ၈၉)၊ သုဂတစီဝရပ္ပမာဏံ စီဝရံ ကာရာပေယျ အတိရေကံ ဝါ၊ ဆေဒနကံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိအာဒိနာ (ပါစိ. ၅၄၈) နယေန သဗ္ဗတ္ထ ယောဇေတဗ္ဗံ. အန္တမသော တိရစ္ဆာနဂတာယပီတိ မနုဿိတ္ထိံ ဥပါဒါယ ဝုတ္တံ. န ဟိ ‘‘ပဂေဝ ပဏ္ဍကေ ပုရိသေ ဝါ’’တိ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ. သေသံ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တနယမေဝ.

အယံ ပဌမပါရာဇိကဿ မာတိကာယ တာဝ ဝိနိစ္ဆယော.

စတုဗ္ဗိဓဝိနယကထာဝဏ္ဏနာ

၄၅. နီဟရိတွာတိ ဧတ္ထ သာသနတော နီဟရိတွာတိ အတ္ထော. ‘‘ပဉ္စဟုပါလိ၊ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတေန ဘိက္ခုနာ နာနုယုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? သုတ္တံ န ဇာနာတိ၊ သုတ္တာနုလောမံ န ဇာနာတီ’’တိ (ပရိ. ၄၄၂) ဧဝမာဒိတော ဟိ ပရိယတ္တိသာသနတော သုတ္တံ၊ သုတ္တာနုလောမဉ္စ နီဟရိတွာ ပကာသေသုံ. ‘‘အနာပတ္တိ ဧဝံ အမှာကံ အာစရိယာနံ ဥဂ္ဂဟော ပရိပုစ္ဆာတိ ဘဏတီ’’တိ ဧဝမာဒိတော ပရိယတ္တိသာသနတော အာစရိယဝါဒံ နီဟရိတွာ ပကာသေသုံ. ဘာရုကစ္ဆကဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘အာယသ္မာ ဥပါလိ ဧဝမာဟ – အနာပတ္တိ၊ အာဝုသော၊ သုပိနန္တေနာ’’တိ (ပါရာ. ၇၈) ဧဝမာဒိတော ပရိယတ္တိသာသနတော ဧဝ အတ္တနောမတိံ နီဟရိတွာ ပကာသေသုံ. တာယ ဟိ အတ္တနောမတိယာ ထေရော ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနံ လဘိ. အပိ စ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ‘‘အနုပသမ္ပန္နေန ပညတ္တေန ဝါ အပညတ္တေန ဝါ ဝုစ္စမာနော။ပေ။ အနာဒရိယံ ကရောတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါစိ. ၃၄၃). တတ္ထ ဟိ ပညတ္တံ နာမ သုတ္တံ. သေသတ္တယံ အပညတ္တံ နာမ. တေနာယံ ‘‘စတုဗ္ဗိဓဉှိ ဝိနယံ၊ မဟာထေရာ’’တိ ဂါထာ သုဝုတ္တာ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ နာဂသေနတ္ထေရေန. အာဟစ္စပဒေနာတိ အဋ္ဌ ဝဏ္ဏဋ္ဌာနာနိ အာဟစ္စ ဝုတ္တေန ပဒနိကာယေနာတိ အတ္ထော၊ ဥဒါဟဋေန ကဏ္ဌောက္ကန္တေန ပဒသမူဟေနာတိ အဓိပ္ပါယော. ရသေနာတိ တဿ အာဟစ္စဘာသိတဿ ရသေန၊ တတော ဥဒ္ဓဋေန ဝိနိစ္ဆယေနာတိ အတ္ထော. သုတ္တစ္ဆာယာ ဝိယ ဟိ သုတ္တာနုလောမံ. အာစရိယဝါဒေါ ‘‘အာစရိယဝံသော’’တိ ဝုတ္တော ပါဠိယံ ဝုတ္တာနံ အာစရိယာနံ ပရမ္ပရာယ အာဘတောဝ ပမာဏန္တိ ဒဿနတ္ထံ. အဓိပ္ပါယောတိ ကာရဏောပပတ္တိသိဒ္ဓေါ ဥဟာပေါဟနယပ္ပဝတ္တော ပစ္စက္ခာဒိပမာဏပတိရူပကော. အဓိပ္ပါယောတိ ဧတ္ထ ‘‘အတ္တနောမတီ’’တိ ကေစိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ.

ပရိဝါရဋ္ဌကထာယံ၊ ဣဓ စ ကိဉ္စာပိ ‘‘သုတ္တာနုလောမံ နာမ စတ္တာရော မဟာပဒေသာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ အထ ခေါ မဟာပဒေသနယသိဒ္ဓံ ပဋိက္ခိတ္တာပဋိက္ခိတ္တံ အနုညာတာနနုညာတံ ကပ္ပိယာကပ္ပိယန္တိ အတ္ထတော ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ ယသ္မာ ဌာနံ ဩကာသော ပဒေသောတိ ကာရဏဝေဝစနာနိ ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ၊ အာနန္ဒ၊ အနဝကာသော’’တိအာဒိ (ပါရာ. ၄၃) သာသနတော၊ ‘‘နိဂ္ဂဟဋ္ဌာန’’န္တိ စ ‘‘အသန္ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာန’’န္တိ စ ‘‘အသန္ဒိဋ္ဌိ စ ပန ပဒေသော’’တိ စ လောကတော၊ တသ္မာ မဟာပဒေသာတိ မဟာကာရဏာနီတိ အတ္ထော. ကာရဏံ နာမ ဉာပကော ဟေတု ဣဓာဓိပ္ပေတံ. မဟန္တဘာဝေါ ပန တေသံ မဟာဝိသယတ္တာ မဟာဘူတာနံ ဝိယ. တေ ဒုဝိဓာ ဝိနယမဟာပဒေသာ သုတ္တန္တိကမဟာပဒေသာ စာတိ. တတ္ထ ဝိနယမဟာပဒေသာ ဝိနယေ ပယောဂံ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဣတရေ ဥဘယတ္ထာပိ၊ တေနေဝ ပရိဝါရေ အနုယောဂဝတ္တေ ‘‘ဓမ္မံ န ဇာနာတိ၊ ဓမ္မာနုလောမံ န ဇာနာတီ’’တိ (ပရိ. ၄၄၂) ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဓမ္မန္တိ ဌပေတွာ ဝိနယပိဋကံ အဝသေသပိဋကဒွယံ. ဓမ္မာနုလောမန္တိ သုတ္တန္တိကေ စတ္တာရော မဟာပဒေသေ. တတ္ထ ယော ဓမ္မံ ဓမ္မာနုလောမဉ္စေဝ ဇာနာတိ၊ န ဝိနယံ ဝိနယာနုလောမဉ္စ၊ သော ‘‘ဓမ္မံ ရက္ခာမီ’’တိ ဝိနယံ ဥဗ္ဗိနယံ ကရောတိ၊ ဣတရော ‘‘ဝိနယံ ရက္ခာမီ’’တိ ဓမ္မံ ဥဒ္ဓမ္မံ ကရောတိ၊ ဥဘယံ ဇာနန္တော ဥဘယမ္ပိ သမ္ပာဒေတိ.

တတြိဒံ မုခမတ္တံ – တတ္ထ ပဌမော ‘‘သော စေ ပဝေသနံ သာဒိယတိ၊ ပဝိဋ္ဌံ၊ ဌိတံ၊ ဥဒ္ဓရဏံ သာဒိယတိ အာပတ္တိ၊ န သာဒိယတိ အနာပတ္တီ’’တိ ဧတ္ထ ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇတိ. သော ဟာယသ္မာ သုခဝေဒနီယဿ ဥပါဒိန္နဖောဋ္ဌဗ္ဗဿ၊ ကာယိန္ဒြိယဿ စ သမာယောဂေ သတိ ပဋိဝိဇာနန္တော ကာယိကသုခဝေဒနုပ္ပတ္တိမတ္တေန သာဒိယတိ နာမာတိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ တဿ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာတိ အသေဝနာဓိပ္ပါယဿပိ အာပတ္တိပ္ပသင်္ဂံ ကရောတိ၊ တထာ ယဿ သန္ထတတ္တာ ဝါ ယောနိဒေါသဝသေန ဝါ ဒုက္ခာ အသာတာ ဝေဒနာ၊ ဝါတောပဟဋဂတ္တတာယ ဝါ နေဝ ကာယိကဝေဒနာ၊ တဿ ဇာနတော အဇာနတောပိ ‘‘အနာပတ္တိ အသာဒိယန္တဿာ’’တိ (ပါရာ. ၇၆) သုတ္တန္တံ ဒဿေတွာ သေဝနာဓိပ္ပါယဿာပိ အနာပတ္တိပ္ပသင်္ဂံ ကရောတိ၊ တထာ ယဒိ မောစနရာဂေန ဥပက္ကမတော မုတ္တေ သံဃာဒိသေသော၊ ပဂေဝ မေထုနရာဂေနာတိ ဒုက္ကဋဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ သံဃာဒိသေသဋ္ဌာနံ ကရောတိ၊ ဧဝံ ဝိနယံ ဥဗ္ဗိနယံ ကရောတိ နာမ. ဣတရော ‘‘အနာပတ္တိ အဇာနန္တဿာတိ ဝုတ္တတ္တာ ဇာနတော ဇာနနေနေဝ သုခဝေဒနာ ဟောတု ဝါ မာ ဝါ သာဒိယနာ ဟောတီ’’တိ ဝတွာ အသေဝနာဓိပ္ပါယဿပိ ဇာနတော အနာပတ္တိဋ္ဌာနေ အာပတ္တိံ ကရောတိ၊ အနဝဇ္ဇံ သာဝဇ္ဇံ ကရောတီတိ ဧဝံ ဓမ္မံ ဥဒ္ဓမ္မံ ကရောတိ. ဥဘယံ ပန ဇာနန္တော ‘‘ဘိက္ခုဿ သေဝနစိတ္တံ ဥပဋ္ဌိတေတိ (ပါရာ. ၅၇) ဝစနတော သေဝနစိတ္တမေဝေတ္ထ ပမာဏံ၊ တဿ ဘာဝေန အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ၊ အဘာဝေန အနာပတ္တီ’’တိ ဝတွာ ဥဘယမ္ပိ ရက္ခတိ သမ္ပာဒေတိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗသိက္ခာပဒေသု ယထာသမ္ဘဝံ သပ္ပယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

သင်္ဂီတိံ အာရောပေတွာ ဌပိတပါဠိတော ဝိနိမုတ္တံ ကတွာ ဌပိတတ္တာ ပါဠိဝိနိမုတ္တာ အတ္ထတော၊ နယတော၊ အနုလောမတော စ ပါဠိဩက္ကန္တဝိနိစ္ဆယပ္ပဝတ္တာ အနုပဝိဋ္ဌဝိနိစ္ဆယဝသေန ပဝတ္တာတိ အတ္ထော. ‘‘န သမူဟနိဿတီ’’တိ ဇာနန္တောပိ ဘဂဝါ ကေဝလံ ‘‘တေသံ မတံ ပစ္ဆိမာ ဇနတာ မမ ဝစနံ ဝိယ ပမာဏံ ကရောတူ’’တိ ဒဿနတ္ထဉ္စ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ ဧဝမာဟ ‘‘အာကင်္ခမာနော၊ အာနန္ဒ၊ သံဃော မမစ္စယေန ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနိ သမူဟနတူ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၁၆)၊ တေနေတံ သိဒ္ဓံ ‘‘ပညတ္တမ္ပိ စေ သိက္ခာပဒံ သမူဟနိတုံ ယဿ သံဃဿ အနုညာတံ ဘဂဝတာ၊ တဿ ပညတ္တာနုလောမံ အတိရေကတ္ထဒီပနံ၊ ပဂေဝါနုညာတံ ဘဂဝတာ’’တိ. ကိဉ္စ ဘိယျော ဦနာတိရိတ္တသိက္ခာပဒေသု အာစရိယကုလေသု ဝိဝါဒေါ အညမညံ န ကာတဗ္ဗောတိ ဒဿနတ္ထဉ္စ. ကသ္မာ သံဃော န သမူဟနီတိ? အညမညံ ဝိဝါဒပ္ပသင်္ဂဒဿနတော. ဘဂဝတာ စ ‘‘သဗ္ဗေဟေဝ သမဂ္ဂေဟိ သမ္မောဒမာနေဟိ အဝိဝဒမာနေဟိ သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ စ ဧကစ္စေ ထေရာ ဧဝမာဟံသူတိ စ အညဝါဒဒဿနတော ဝိဝဒမာနေဟိ သိက္ခိတဗ္ဗံ ဇာတံ၊ တဒဘာဝတ္တမ္ပိ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစံ သာဝေတွာ အဝိဝဒမာနေဟေဝ သိက္ခိတဗ္ဗံ အကာသိ.

အပိစာတိ အတ္တနော မတိယာ ပါကဋကရဏတ္ထံ အာရမ္ဘော. တတ္ထ ‘‘သုတ္တန္တာဘိဓမ္မဝိနယဋ္ဌကထာသူ’’တိ ဝစနတော ပိဋကတ္တယဿပိ သာဓာရဏာ ဧသာ ကထာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ‘‘အထ ပနာယံ ကပ္ပိယ’’န္တိအာဒိ ဝိနယဿေဝ. ကာရကသံဃသဒိသန္တိ သင်္ဂီတိကာရကသံဃသဒိသံ. ‘‘သုတ္တာဒိစတုက္ကံ အပ္ပစ္စက္ခာယ တေန အဝိရုဒ္ဓဿ ကမ္မဿ ကာရကသံဃသဒိသ’’န္တိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရဿ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ၊ တံ အယုတ္တံ၊ ‘‘သုတ္တမေဝ ဗလဝတရံ. သုတ္တဉှိ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ ကာရကသံဃသဒိသ’’န္တိ ဧတေဟိ ပဒေဟိ အယုတ္တတ္တာ. ပါကတိကေ ပန ဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘တမတ္ထံ ဝိနိစ္ဆိနိတွာ တဿ ကာရကသံဃသဒိသ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပရဝါဒီတိ အမှာကံ သမယဝိဇာနနကော အညနိကာယိကောတိ ဝုတ္တံ. ပရဝါဒီ သုတ္တာနုလောမန္တိ ကထံ? ‘‘အညတြ ဥဒကဒန္တပေါနာ’’တိ (ပါစိ. ၂၆၆) သုတ္တံ သကဝါဒိဿ၊ တဒနုလောမတော နာဠိကေရဖလဿ ဥဒကမ္ပိ ဥဒကမေဝ ဟောတီတိ ပရဝါဒီ စ.

‘‘နာဠိကေရဿ ယံ တောယံ၊ ပုရာဏံ ပိတ္တဗန္ဓနံ၊

တမေဝ တရုဏံ တောယံ၊ ပိတ္တဃံ ဗလဗန္ဓန’’န္တိ. –

ဧဝံ ပရဝါဒိနာ ဝုတ္တေ သကဝါဒီ ဓညဖလဿ ဂတိကတ္တာ၊ အာဟာရတ္ထဿ စ ဖရဏတော ‘‘ယာဝကာလိကမေဝ တ’’န္တိ ဝဒန္တော ပဋိက္ခိပတိ. ပရော အာစရိယဝါဒန္တိ ‘‘သုင်္ကံ ပရိဟရတီတိ ဧတ္ထ ဥပစာရံ ဩက္ကမိတွာ ကိဉ္စာပိ ပရိဟရတိ၊ အဝဟာရော ဧဝါ’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနတော ‘‘တထာ ကရောန္တော ပါရာဇိကမာပဇ္ဇတီ’’တိ ပရဝါဒိနာ ဝုတ္တေ သကဝါဒီ ‘‘သုင်္ကံ ပရိဟရတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ သုတ္တံ တတ္ထေဝ အာဂတမဟာအဋ္ဌကထာဝစနေန သဒ္ဓိံ ဒဿေတွာ ပဋိသေဓေတိ၊ တထာ ကရောန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝါတိ. ပရော အတ္တနောမတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ပုရေဘတ္တံ ပရသန္တကံ အဝဟရာတိ ပုရေဘတ္တမေဝ ဟရိဿာမီတိ ဝါယမန္တဿ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဟောတိ၊ ပုရေဘတ္တပယောဂေါဝ သော၊ တသ္မာ မူလဋ္ဌော န မုစ္စတီတိ တုမှာကံ ထေရဝါဒတ္တာ မူလဋ္ဌဿ ပါရာဇိကမေဝါ’’တိ ပရဝါဒိနာ ဝုတ္တေ သကဝါဒီ ‘‘တံ သင်္ကေတံ ပုရေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ တံ ဘဏ္ဍံ အဝဟရတိ၊ မူလဋ္ဌဿ အနာပတ္တီ’’တိ (ပါရာ. ၁၁၉) သုတ္တံ ဒဿေတွာ ပဋိက္ခိပတိ.

ပရော သုတ္တန္တိ ‘‘အနိယတဟေတုဓမ္မော သမ္မတ္တနိယတဟေတုဓမ္မဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ သုတ္တံ ပဋ္ဌာနေ လိခိတံ ဒဿေတွာ ‘‘အရိယမဂ္ဂဿ န နိဗ္ဗာနမေဝါရမ္မဏ’’န္တိ ပရဝါဒိနာ ဝုတ္တေ သကဝါဒီ ‘‘အာရမ္မဏတ္တိကာဒိသုတ္တာနုလောမေ န ဩတရတီ’’တိ ပဋိက္ခိပတိ. သုတ္တာနုလောမေ ဩတရန္တံယေဝ ဟိ သုတ္တံ နာမ၊ နေတရံ. တေန ဝုတ္တံ ပါဠိအာဂတံ ပညာယတီတိ ဧတ္တကေနပိ သိဒ္ဓေ တိဿော သင်္ဂီတိယော အာရုဠှပါဠိအာဂတံ ပညာယတီ’’တိအာဒိ. တာဒိသဉှိ ပမာဒလေခန္တိ အာစရိယော. ‘‘အပ္ပမာဒေါ အမတံ ပဒံ၊ ပမာဒေါ မစ္စုနော ပဒ’’န္တိ (ဓ. ပ. ၂၁၊ နေတ္တိ. ၂၆) ဝစနတော ဒိန္နဘောဇနေ ဘုဉ္ဇိတွာ ပရိဿယာနိ ပရိဝဇ္ဇိတွာ သတိံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ ဝိဟရန္တော နိစ္စော ဟောတီတိ. ဧဝရူပဿ အတ္ထဿ ဝသေန အာရုဠှမ္ပိ သုတ္တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ၊ တေန ဝုတ္တံ နော စေ တထာ ပညာယတီတိ သိဒ္ဓေပိ ‘‘နော စေ တထာ ပညာယတိ၊ န ဩတရတိ န သမေတီ’’တိ. ‘‘ဗာဟိရကသုတ္တံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အတ္တနော သုတ္တမ္ပိ အတ္ထေန အသမေန္တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ပရော အာစရိယဝါဒန္တိအာဒီသု ဒွီသု နယေသု ပမာဒလေခဝသေန တတ္ထ တတ္ထ အာဂတဋ္ဌကထာဝစနံ ထေရဝါဒေဟိ သဒ္ဓိံ ယောဇေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အထ ပနာယံ အာစရိယဝါဒံ. ပရော သုတ္တန္တိ ပရဝါဒိနာ ‘‘မူလဗီဇံ နာမ ဟလိဒ္ဒိ သိင်္ဂိဝေရံ ဝစာ။ပေ။ ဗီဇေ ဗီဇသညီ ဆိန္ဒတိ ဝါ ဆေဒါပေတိ ဝါ ဘိန္ဒတိ ဝါ။ပေ။ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ (ပါစိ. ၉၁) တုမှာကံ ပါဌတ္တာ ဟလိဒ္ဒိဂဏ္ဌိံ ဆိန္ဒန္တဿ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဝုတ္တေ သကဝါဒီ ‘‘ယာနိ ဝါ ပနညာနိ အတ္ထိ မူလေ သဉ္ဇာယန္တီ’’တိအာဒိံ ဒဿေတွာ တဿ အဋ္ဌကထာသင်္ခါတေန အာစရိယဝါဒေန ပဋိက္ခိပတိ. န ဟိ ဂဏ္ဌိမှိ ဂဏ္ဌိ ဇာယတီတိ. ပရော သုတ္တာနုလောမန္တိ ပရဝါဒိနာ ‘‘အနာပတ္တိ ဧဝံ အမှာကံ အာစရိယာနံ ဥဂ္ဂဟောတိ ဝစနဿာနုလောမတော ‘အမှာကံ ပေါရာဏဘိက္ခူ ဧကပါသာဒေ ဂဗ္ဘံ ထကေတွာ အနုပသမ္ပန္နေန သယိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ တထာ ကတွာ အာဂတာ၊ တသ္မာ အမှာကံ ဝဋ္ဋတီ’တိ တုမှေသု ဧဝ ဧကစ္စေသု ဝဒန္တေသု တုမှာကံ န ကိဉ္စိ ဝတ္တုံ သက္ကာ’’တိ ဝုတ္တေ သကဝါဒီ ‘‘သုတ္တံ သုတ္တာနုလောမဉ္စ ဥဂ္ဂဟိတကာနံယေဝ အာစရိယာနံ ဥဂ္ဂဟော ပမာဏ’’န္တိအာဒိအဋ္ဌကထာဝစနံ ဒဿေတွာ ပဋိသေဓေတိ. ပရော အတ္တနောမတိန္တိ ‘‘ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ အနာပုစ္ဆာ သယိတေသု ကေ မုစ္စန္တီ’’တိ ဧတ္ထ ပန ဒွေပိ ဇနာ မုစ္စန္တိ ယော စ ယက္ခဂဟိတကော၊ ယော စ ဗန္ဓိတွာ နိပဇ္ဇာပိတောတိ တုမှာကံ ထေရဝါဒတ္တာ အညေ သဗ္ဗေပိ ယထာ တထာ ဝါ နိပန္နာဒယောပိ မုစ္စန္တီတိ ပဋိသေဓေတိ.

အထ ပနာယံ အတ္တနောမတိံ. ပရော သုတ္တန္တိ ‘‘အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တီ’’တိ ပရဝါဒိနာ ဂုတ္တေ သကဝါဒီ ‘‘ဒိဝါ ကိလန္တရူပေါ မဉ္စေ နိသိန္နော ပါဒေ ဘူမိတော အမောစေတွာဝ နိဒ္ဒါဝသေန နိပဇ္ဇတိ၊ တဿ အနာပတ္တီ’’တိအာဒိအဋ္ဌကထာဝစနံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၇၇) ဒဿေတွာ ဧကဘင်္ဂေန နိပန္နာဒယောပိ မုစ္စန္တီတိ ပဋိသေဓေတိ. အထာယံ အတ္တနောမတိံ. ပရော သုတ္တာနုလောမန္တိ ‘‘ဒေါမနဿံ ပါဟံ၊ ဒေဝါနမိန္ဒ၊ ဒုဝိဓေန ဝဒါမိ သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပီတိအာဒိဝစနေဟိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၆၀) သံသန္ဒနတော သဒါရပေါသေ ဒေါသော တုမှာကံ နတ္ထိ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘ပုတ္တဒါရဿ သင်္ဂဟော’’’တိ (ခု. ပါ. ၅.၆၊ သု. နိ. ၂၆၅) ပရဝါဒိနာ ဝုတ္တေ ကိဉ္စာပိ သကဝါဒီ ဗဟုဿုတော န ဟောတိ၊ အထ ခေါ ရာဂသဟိတေနေဝ အကုသလေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ပဋိက္ခိပတိ. သေသေသုပိ ဣမိနာ နယေန အညထာပိ အနုရူပတော ယောဇေတဗ္ဗံ. ဣဒံ သဗ္ဗံ ဥပတိဿတ္ထေရာဒယော အာဟု. ဓမ္မသိရိတ္ထေရော ပန ‘‘ဧတ္ထ ပရောတိ ဝုတ္တော အညနိကာယိကော၊ သော ပန အတ္တနော သုတ္တာဒီနိယေဝ အာဟရတိ. တာနိ သကဝါဒီ အတ္တနော သုတ္တာဒိမှိ ဩတာရေတွာ သစေ သမေတိ ဂဏှာတိ၊ နော စေ ပဋိက္ခိပတီ’’တိ ဝဒတိ.

စတုဗ္ဗိဓဝိနယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂေ ပန ကိဉ္စာပိ ယော ပနာတိ အနဝသေသပရိယာဒါနပဒံ၊ တထာပိ ဘိက္ခူတိ ဣမိနာ ပရပဒေန သမာနာဓိကရဏတ္တာ တဒနုရူပါနေဝဿ ဝိဘင်္ဂပဒါနိ ဝုတ္တာနိ. ဘိက္ခုနိဗ္ဗစနပဒါနိ တီဏိ ကိဉ္စာပိ သဘိက္ခုဘာဝဿ၊ အဘိက္ခုဘာဝဿ စာတိ ယဿ ကဿစိ ပဗ္ဗဇိတဿ သာဓာရဏာနိ၊ တထာပိ ‘‘အသုဒ္ဓေါ ဟောတိ ပုဂ္ဂလော အညတရံ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နော၊ တဉ္စေ သုဒ္ဓဒိဋ္ဌိ သမာနော အနောကာသံ ကာရာပေတွာ စာဝနာဓိပ္ပါယော ဝဒေတိ၊ အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသေန ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဧဝမာဒိသုတ္တံ နိဗ္ဗစနတ္ထယုတ္တောဝ ပုဂ္ဂလော ‘‘အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသေန ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါရာ. ၃၈၉) ဧတ္ထ ဝတ္ထု၊ န ဣတရော ဂိဟိဘူတောတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗဿပိ ဝိနယပိဋကဿ သာဓာရဏံ ဘိက္ခုလက္ခဏံ ဝတ္ထုဉှိ ဘဂဝါ အာရဘိ. ယော ပန သုဒ္ဓေါ ဧဝ သမာနော ကေနစိ ကာရဏေန ဂိဟိလိင်္ဂေ ဌိတော၊ သော အတ္တနော သဘိက္ခုဘာဝတ္တာ ဧဝ ဝတ္ထု ဟောတိ၊ အသုဒ္ဓေါပိ ဘိက္ခုလိင်္ဂေ ဌိတတ္တာတိ အယမတ္ထော ဒဿိတော ဟောတိ. အသုဒ္ဓေါပိ ဉာတကေဟိ၊ ပစ္စတ္ထိကေဟိ ဝါ ရာဇဘယာဒိကာရဏေန ဝါ ကာသာဝေသု သဥဿာဟောဝ အပနီတကာသာဝေါ ဝတ္ထု ဧဝ ပုန ကာသာဝဂ္ဂဟဏေန ထေယျသံဝါသကဘာဝါနုပဂမနတော၊ ဘိက္ခုနိဗ္ဗစနတ္ထေ အနိက္ခိတ္တဓုရတ္တာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယော ပန လိင်္ဂတ္ထေနကော ဘိက္ခုနိဗ္ဗစနတ္ထံ သယဉ္စ အဇ္ဈုပဂတော၊ သံဝါသံ ထေနေန္တော၊ တဉ္စေ သုဒ္ဓဒိဋ္ဌိ သမာနော အနောကာသံ ကာရာပေတွာ စာဝနာဓိပ္ပါယော ဝဒေတိ၊ အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသေန ဒုက္ကဋဿာတိ အယမ္ပိ အတ္ထော ဒဿိတော ဟောတိ.

‘‘သမညာယ ဘိက္ခု ပဋိညာယ ဘိက္ခူ’’တိ ဝစနဒွယံ ယထာဝုတ္တဉ္စ အတ္ထံ ဥပဗြူဟေတိ၊ အန္တရာ ဥပ္ပန္နာယ နိယတာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ဥပစ္ဆိန္နကုသလမူလော ကေဝလာယ သမညာယ၊ ပဋိညာယ စ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ န ပရမတ္ထတောတိ ဣမံ အတိရေကတ္ထံ ဒီပေတိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ‘‘နာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ သမနုပဿာမိ၊ ယံ ဧဝံ မဟာသာဝဇ္ဇံ ယထယိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာဝဇ္ဇာနီ’’တိ အာဟစ္စဘာသိတံ သင်္ဂီတိတ္တယာရုဠှံ သုတ္တံ၊ အဋ္ဌကထာယမ္ပိဿ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရမာ ဧတေသန္တိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရမာနီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၃၁၀) ဝုတ္တံ. ပဉ္စ အာနန္တရိယကမ္မာနိ မဟာသာဝဇ္ဇာနိ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ပန မဟာသာဝဇ္ဇတရာတိ အဓိပ္ပါယောတိ. ကသ္မာ? တေသဉှိ ပရိစ္ဆေဒေါ အတ္ထိ၊ သဗ္ဗဗလဝမ္ပိ ကပ္ပဋ္ဌိတိကမေဝ ဟောတိ၊ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ပန ပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ၊ တာယ သမန္နာဂတဿ ဘဝတော ဝုဋ္ဌာနံ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ‘‘ဣမဿ ဘိက္ခုကရဏာ ကုသလာ ဓမ္မာ သံဝိဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝါ ‘‘သုဒ္ဓေါဝါယ’’န္တိ ဝါ န သက္ကာ ဝတ္တုံ. ‘‘ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိပစ္စယာ ဒွေ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ န သက္ကာ ‘‘အသုဒ္ဓေါ’’တိ ဝါ ‘‘အညတရံ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နော’’တိ ဝါ ဝတ္တုံ. ဧသ ဟိ ဥဘောပိ ပက္ခေ န ဘဇတိ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘သမညာယ၊ ပဋိညာယ စ ဘိက္ခု၊ န ပရမတ္ထတော’’တိ.

ကိမတ္ထံ ပနေဝံ မဟာသာဝဇ္ဇာယ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ပါရာဇိကံ ဘဂဝါ န ပညပေသီတိ? ဒုဗ္ဗိဇာနတ္တာ. ပကတိယာပေသာ ဒိဋ္ဌိ နာမ ‘‘သမ္မာ’’တိ ဝါ ‘‘မိစ္ဆာ’’တိ ဝါ ဒုဝိညေယျာ၊ ပဂေဝ ‘‘နိယတာ’’တိ ဝါ ‘‘အနိယတာ’’တိ ဝါတိ. တတ္ထ ပါရာဇိကာပတ္တိယာ ပညတ္တာယ ဘိက္ခူ အညမညံ အသမဒိဋ္ဌိကံ ပါရာဇိကံ မညမာနာ ဥပေါသထာဒီနိ အကတွာ အစိရေနေဝ သာသနံ ဝိနာသေယျုံ၊ သယဉ္စ အပုညံ ပသဝေယျုံ သုဒ္ဓေသုပိ ဘိက္ခူသု ဝိပ္ပဋိပတ္တိယာ ပဋိပဇ္ဇနေန. တသ္မာ ဥပါယကုသလတာယ ပါရာဇိကံ အပညာပေတွာ တဿ ဥက္ခေပနီယကမ္မံ၊ သမ္မာဝတ္တဉ္စ ပညာပေတွာ တံ သံဃေန အသမ္ဘောဂံ၊ အသံဝါသဉ္စ အကာသိ. ဘဂဝါ ဟိ တဿ စေ ဧသာ ဒိဋ္ဌိ အနိယတာ၊ သမ္မာဝတ္တံ ပူရေတွာ ဩသာရဏံ လဘိတွာ ပကတတ္တော ဘဝေယျ. နိယတာ စေ၊ အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော၊ ယံ သော နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော သမ္မာဝတ္တံ ပူရေတွာ ဩသာရဏံ လဘိတွာ ပကတတ္တော ဘဝေယျ. ကေဝလံ ‘‘သမညာယဘိက္ခု ပဋိညာယဘိက္ခူ’’တိ နာမမတ္တဓာရကော ဟုတွာ ပရံ မရဏာ အရိဋ္ဌော ဝိယ သံသာရခါဏုကောဝ ဘဝိဿတီတိ ဣမံ နယံ အဒ္ဒသ.

အဋ္ဌသု ဥပသမ္ပဒါသု တိဿောဝေတ္ထ ဝုတ္တာ၊ န ဣတရာ ပါဋိပုဂ္ဂလတ္တာ၊ ဘိက္ခူနံ အသန္တကတ္တာ စ. တတ္ထ ဟိ ဩဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏပဉှဗျာကရဏူပသမ္ပဒါ ဒွိန္နံ ထေရာနံ ဧဝ၊ သေသာ တိဿော ဘိက္ခုနီနံ သန္တကာတိ ဣဓ နာဓိပ္ပေတာ၊ တိဿန္နမ္ပိ ဥပသမ္ပဒါနံ မဇ္ဈေ ‘‘ဘဒြော ဘိက္ခူ’’တိအာဒီနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ ဝုတ္တာနိ တိဿန္နံ သာဓာရဏတ္တာ. ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေန ဝါ သရဏဂမနဉတ္တိစတုတ္ထေန ဝါ ဥပသမ္ပန္နော ဟိ ဘဒြော စ သာရော စ သေက္ခော စ အသေက္ခော စ ဟောတိ၊ ဥပသမ္ပဒဝစနံ ပန နေသံ သာဝကဘာဝဒီပနတ္ထံ. ဣမေ ဧဝ ဟိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တိ၊ န သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စ.

အယံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတောတိ ဧတ္ထ စ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတုံ ဘဗ္ဗာ ဉတ္တိစတုတ္ထေနေဝ ကမ္မေန ဥပသမ္ပန္နာ. န ဟိ အညေ ဧဟိဘိက္ခုသရဏဂမနဩဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏပဉှဗျာကရဏာဟိ ဥပသမ္ပန္နာ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတုံ ဘဗ္ဗာ၊ တေနေတေ ပဋိက္ခိပိတွာ ‘‘အယံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတော ဘိက္ခူ’’တိ အန္တိမောဝ ဝုတ္တောတိ ကိရ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော၊ တံ အယုတ္တံ. ‘‘ဒွေ ပုဂ္ဂလာ အဘဗ္ဗာ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတုံ ဗုဒ္ဓါ စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စာ’’တိ (ပရိ. ၃၂၂) ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တန္တိ. အညထာ ဧဟိဘိက္ခုအာဒယောပိ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယုံ. ကိဉ္စ ဘိယျော ‘‘ဒွေ ပုဂ္ဂလာ ဘဗ္ဗာ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတုံ ဘိက္ခူ စ ဘိက္ခုနိယော စာ’’တိ သာမညေန ဝုတ္တတ္တာ စ၊ အပိစ အာပတ္တိဘယဋ္ဌာနဒဿနတော စ. ကထံ? အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အာဝသထပိဏ္ဍံ ကုက္ကုစ္စာယန္တော န ပဋိဂ္ဂဟေသိ၊ စီဝရဝိပ္ပဝါသဘယာ စ သဗ္ဗံ တိစီဝရံ ဂဟေတွာ နဒိံ တရန္တော မနံ ဝုဠှော အဟောသိ မဟာကဿပေါ. ကိဉ္စ သရဏဂမနူပသမ္ပဒါယ ဥပသမ္ပန္နေ အာရဗ္ဘ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဝတ္တာဒီနိ အသမ္မာဝတ္တန္တာနံ နေသံ ဒုက္ကဋာနိ စ ပညတ္တာနိ ဒိဿန္တိ၊ တသ္မာ ဒုဗ္ဗိစာရိတမေတံ. အယံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတော ဘိက္ခူတိ ပဋိက္ခိတ္တာယ သရဏဂမနူပသမ္ပဒါယ အနုညာတပ္ပသင်္ဂဘယာတိ ဥပတိဿတ္ထေရော၊ အာပတ္တိယာ ဘဗ္ဗတံ သန္ဓာယ တသ္မိမ္ပိ ဝုတ္တေ ပုဗ္ဗေ ပဋိက္ခိတ္တာပိ သာ ပုန ဧဝံ ဝဒန္တေန အနုညာတာတိ ဘိက္ခူနံ မိစ္ဆာဂါဟော ဝါ ဝိမတိ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ န ဝုတ္တာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ တံ ‘‘ဘိက္ခုနီ နာမ ဥဘတောသံဃေ ဥပသမ္ပန္နာ’’တိ (ပါစိ. ၁၆၁) ဣမိနာ သမေတိ. ဣဒဉှိ သာကိယာဒီနံ အနုညာတဥပသမ္ပဒါယ အနုပ္ပဗန္ဓဘယာ ဝုတ္တံ.

အယံ ပနေတ္ထ အမှာကံ ခန္တိ – ဘိက္ခု-ပဒနိဒ္ဒေသတ္တာ ယတ္တကာနိ တေန ပဒေန သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ၊ ယေ စ ဝိနယပိဋကေ တတ္ထ တတ္ထ သန္ဒိဿန္တိ သယံ အာပတ္တာပဇ္ဇနဋ္ဌေန ဝါ ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနပဋိစ္ဆာဒနာဒီသု ပရေသံ အာပတ္တိကရဏဋ္ဌေန ဝါ၊ တေ သဗ္ဗေပိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယဒိဒံ တဿ ဘိက္ခု-ပဒဿ ဝိသေသနတ္ထံ ဝုတ္တံ ပရပဒံ ‘‘သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော’’တိ၊ တဿ ဝသေန ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘အယံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတော ဘိက္ခူ’’တိ. သော ဧဝ ဟိ ကမ္မဝါစာနန္တရမေဝ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော ဟောတိ တတော ပဋ္ဌာယ သဥဒ္ဒေသသိက္ခာပဒါနံ ဥပ္ပတ္တိဒဿနတော၊ တဿေဝ စ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဒိဿတိ၊ နေတရဿ. တဿေဝ စ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ သမ္ဘဝတိ ‘‘ဥလ္လုမ္ပတု မံ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’တိ (မဟာဝ. ၇၁၊ ၁၂၆) ဝတွာ သမာဒိန္နတ္တာ၊ တဿေဝ စ ဥပသမ္ပန္နသမနန္တရမေဝ အကရဏီယနိဿယာစိက္ခနဒဿနတော၊ ဝိနယံ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒေသံ ပစ္စက္ခာမီတိအာဒိသိက္ခာပစ္စက္ခာနလက္ခဏပါရိပူရိတော စာတိ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဥပါဒါယ သော ဧဝ ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ယသ္မာ ပနဿ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ သဗ္ဗထာ ယုဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ‘‘သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ တံ တံ ဝတ္ထုံ ဝီတိက္ကမန္တဿ တတော တတော အာပတ္တိတော အနာပတ္တိ၊ ဣတရဿ အာပတ္တီ’’တိ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ‘‘ယတ္ထ ယတ္ထ သာဝဇ္ဇပညတ္တိ၊ အနဝဇ္ဇပညတ္တိ ဝါ၊ အယံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတော ဘိက္ခူတိ ဝုစ္စတိ၊ တတ္ထ တတ္ထ တဒဇ္ဈာစာရတ္ထေနာယမေဝ ဉတ္တိစတုတ္ထေန ဥပသမ္ပန္နော အဓိပ္ပေတော နာမာ’’တိ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ သန္တေ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘ယာယ ကာယစိ ဥပသမ္ပဒါယ အယံ ဣမသ္မိံ ‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိတွာ ပါရာဇိကော ဟောတီ’တိ အတ္ထေ ဘိက္ခူတိ အဓိပ္ပေတော’’တိ၊ တမ္ပိ န ဝတ္တဗ္ဗမေဝ. ကထံ ဟောတိ? ဝိရောဓဒေါသောပိ ပရိဟတော ဟောတိ. ကထံ? သစေ ဉတ္တိစတုတ္ထေန ဥပသမ္ပန္နော ဧဝ ဣဓာဓိပ္ပေတော ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ စ ‘‘ဥပသမ္ပန္နော’’တိ စ၊ တေန န ဥပသမ္ပန္နော အနုပသမ္ပန္နော နာမာတိ ကတွာ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မတော အညထာ ဥပသမ္ပန္နာ နာမ မဟာကဿပတ္ထေရာဒယော ဣတရေသံ အနုပသမ္ပန္နဋ္ဌာနေ ဌတွာ သဟသေယျပဒသောဓမ္မာပတ္တိံ ဇနေယျုံ၊ ဩမသနာဒိကာလေ စ ဒုက္ကဋမေဝ ဇနေယျုန္တိ ဧဝမာဒိကော ဝိရောဓဒေါသော ပရိဟတော ဟောတီတိ သဗ္ဗံ အာစရိယော ဝဒတိ. မင်္ဂုရစ္ဆဝိ နာမ သာမော.

ယသ္မာ တေ အတိမဟန္တော ဇာတိမဒေါ စိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာတိ၊ တသ္မာ တုမှေဟိ မမ သာသနေ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ. ‘‘သာတသဟဂတာ ပဌမဇ္ဈာနသုခသဟဂတာ အသုဘေ စ အာနာပါနေ စာ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. ဥဒ္ဓုမာတကသညာတိ ဥဒ္ဓုမာတကနိမိတ္တေ ပဋိလဒ္ဓပဌမဇ္ဈာနသညာ. ရူပသညာတိ ပထဝီကသိဏာဒိရူပါဝစရဇ္ဈာနသညာ. သော တံ ဗျာကာသိ ‘‘အဝိဘူတာ၊ ဘန္တေ၊ ဥဒ္ဓုမာတကသညာ အဝဍ္ဎိတဗ္ဗတ္တာ အသုဘာနံ၊ ဝိဘူတာ၊ ဘန္တေ၊ ရူပသညာ ဝဍ္ဎိတဗ္ဗတ္တာ ကသိဏာန’’န္တိ. ပဉ္စဥပသမ္ပဒက္ကမော မဟာဝဂ္ဂါ ဂဟိတော. ဉတ္တိစတုတ္ထေနာတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဉတ္တိ သဗ္ဗပဌမံ ဝုစ္စတိ၊ တိဿန္နံ ပန အနုဿာဝနာနံ အတ္ထဗျဉ္ဇနဘေဒါဘာဝတော အတ္ထဗျဉ္ဇနဘိန္နာ ဉတ္တိတာသံ စတုတ္ထာတိ ကတွာ ‘‘ဉတ္တိစတုတ္ထ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဗျဉ္ဇနာနုရူပမေဝ အဋ္ဌကထာယ ‘‘တီဟိ အနုဿာဝနာဟိ ဧကာယ စ ဉတ္တိယာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ အတ္ထပဝတ္တိက္ကမေန ပဒေန ပန ‘‘ဧကာယ ဉတ္တိယာ တီဟိ အနုဿာဝနာဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ယသ္မာ ပနေတ္ထ ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မာနိ (မဟာဝ. ၃၈၄)၊ ဆ ဣမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မာနိ အဓမ္မကမ္မံ ဝဂ္ဂကမ္မ’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၈၇) ဝစနတော ကုပ္ပကမ္မမ္ပိ ကတ္ထစိ ‘‘ကမ္မ’’န္တိ ဝုစ္စတိ တသ္မာ ‘‘အကုပ္ပေနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ယသ္မာ အကုပ္ပမ္ပိ ဧကစ္စံ န ဌာနာရဟံ၊ ယေန အပ္ပတ္တော ဩသာရဏံ ‘‘သောသာရိတော’’တိ စမ္ပေယျက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၃၉၅ အာဒယော) ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဌာနာရဟေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘ဌာနာရဟေနာ’’တိ ဣဒမေဝ ပဒံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ န ပုဗ္ဗပဒံ ဣမိနာ အကုပ္ပသိဒ္ဓိတောတိ စေ? တံ န၊ အဋ္ဌာနာရဟေန အကုပ္ပေန ဥပသမ္ပန္နော ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အနဓိပ္ပေတောတိ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂတော. ဒွီဟိ ပနေတေဟိ ဧကတော ဝုတ္တေဟိ အယမတ္ထော ပညာယတိ ‘‘ကေဝလံ တေန အကုပ္ပေန ဥပသမ္ပန္နော အယမ္ပိ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတော ‘ဘိက္ခူ’တိ၊ ဌာနာရဟေန စ ဥပသမ္ပန္နော အယမ္ပိ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတော ‘ဘိက္ခူ’တိ၊ ကုပ္ပေန ဥပသမ္ပန္နော နာဓိပ္ပေတော’’တိ. တေနာယမ္ပိ အတ္ထော သာဓိတော ဟောတိ ‘‘ယော ပန၊ ဘိက္ခု၊ ဇာနံ ဦနဝီသတိဝဿံ ပုဂ္ဂလံ ဥပသမ္ပာဒေယျ၊ သော စ ပုဂ္ဂလော အနုပသမ္ပန္နော’’တိ (ပါစိ. ၄၀၃) ဝစနတော ယာဝ န ဉာယတိ၊ တာဝ သမညာယဘိက္ခုပဋိညာယဘိက္ခုဘာဝံ ဥပဂတောပိ န ပုဗ္ဗေ ဒဿိတသမညာယဘိက္ခုပဋိညာယဘိက္ခု ဝိယ အညေသံ ဘိက္ခူနံ ဥပသမ္ပန္နဋ္ဌာနေ ဌတွာ ဩမသနပါစိတ္တိယာဒိဝတ္ထု ဟောတိ၊ ကေဝလံ အနုပသမ္ပန္နဋ္ဌာနေ ဌတွာ ‘‘အနုပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညီ ပဒသော ဓမ္မံ ဝါစေတိ၊ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိအာဒိ (ပါစိ. ၄၇) အာပတ္တိဝတ္ထုမေဝ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ. အကုပ္ပေန ဥပသမ္ပန္နော ပန ပစ္ဆာ ပါရာဇိကောပိ ဇာတိတော ဥပသမ္ပန္နဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတီတိ ‘‘ပဏ္ဍကော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုပသမ္ပန္နော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော၊ ဥပသမ္ပန္နော နာသေတဗ္ဗော’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၁၀၉) နယေန ဝုတ္တေသု ပန ဝဇ္ဇနီယပုဂ္ဂလေသု ကောစိ ပုဂ္ဂလော ‘‘ဥပသမ္ပန္နော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ နောပိ ဥပသမ္ပန္နဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ၊ ကောစိ တိဋ္ဌတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဧတ္ထ ပန အတ္ထိ ကမ္မံ အကုပ္ပံ ဌာနာရဟံ၊ အတ္ထိ ဌာနာရဟံ နာကုပ္ပံ၊ အတ္ထိ အကုပ္ပဉ္စေဝ န ဌာနာရဟဉ္စ၊ အတ္ထိ နာကုပ္ပံ န စ ဌာနာရဟန္တိ ဣဒံ စတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ပဌမံ တာဝ ဝုတ္တံ၊ တတိယစတုတ္ထာနိ ပါကဋာနိ. ဒုတိယံ ပရိယာယေန ဘိက္ခုနိသင်္ဃတော ဧကတောဥပသမ္ပန္နာယ လိင်္ဂပရိဝတ္တေ သတိ လဗ္ဘတိ. တဿ ဟိ ပုဂ္ဂလဿ ပုဗ္ဗေ သိက္ခမာနကာလေ လဒ္ဓံ ဉတ္တိစတုတ္ထဥပသမ္ပဒါကမ္မံ ကိဉ္စာပိ အကုပ္ပဉ္စေဝ ဌာနာရဟဉ္စ၊ ပုရိသလိင်္ဂေ ပန ပါတုဘူတေ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တံယေဝ ဥပဇ္ဈံ တမေဝ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ (ပါရာ. ၆၉) ဧတ္ထ အပရိယာပန္နတ္တာ တဿ ပုဂ္ဂလဿ ကေဝလံ သာမဏေရဘာဝါပတ္တိတော ကမ္မံ ဒါနိ ကုပ္ပံ ဇာတန္တိ ဝုစ္စတိ. လိင်္ဂပရိဝတ္တေန စီဝရဿ အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနံ ဝိယ တဿ ပုဂ္ဂလဿ ဘိက္ခုနိသံဃေန ကတာယ ဥပသမ္ပဒါယ ဝိဇဟနံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ အညထာ သော ပုဂ္ဂလော ဥပသမ္ပန္နော ဘိက္ခူတိ အာပဇ္ဇတိ. အထ ဝါ လိင်္ဂပရိဝတ္တေ အသတိပိတံ ဧကတောဥပသမ္ပဒါကမ္မံ ကုပ္ပတိ၊ ယထာဌာနေ န တိဋ္ဌတိ. တသ္မာ န တာဝ သာ ‘‘ဘိက္ခုနီ’’တိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. ယသ္မာ အညတရံ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အာပဇ္ဇိတွာပိ အနာပဇ္ဇိတွာပိ ဥပ္ပဗ္ဗဇိတုကာမတာယ ဂိဟိလိင်္ဂံ သာဒိယန္တိယာ ပုနပိ ဥပသမ္ပဒါ ဥဘတောသံဃေ လဗ္ဘတိ၊ တသ္မာ တေန ပရိယာယေန ‘‘ကုပ္ပတီတိ ကုပ္ပ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ ယထာဝုတ္တကမ္မဒေါသာဘာဝတော ပန ‘‘ဌာနာရဟ’’န္တိ. ဘိက္ခုနီ ပန ဂိဟိလိင်္ဂံ သာဒိယန္တိကာလေ န ပုရိသလိင်္ဂပါတုဘာဝေ သတိ ဘိက္ခူသု ဥပသမ္ပဒံ လဗ္ဘတီတိ သာဓကံ ကာရဏံ န ဒိဿတိ၊ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဥပ္ပဗ္ဗဇိတာ စေ၊ လဘတီတိ ဧကေ၊ တံ ပနာယုတ္တံ ဘိက္ခုနိယာ သိက္ခာပစ္စက္ခနာဘာဝတောတိ အမှာကံ ခန္တီတိ အာစရိယော. ‘‘ယထာ ‘ကတ္တဗ္ဗ’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တထာ အကတေ ကုပ္ပတီတိ ကတွာ ကရဏံ သတ္ထုသာသန’’န္တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. ယတ္ထ ယတ္ထ ‘‘ဂဏ္ဌိပဒေ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တတ္ထ တတ္ထ ‘‘ဓမ္မသိရိတ္ထေရဿ ဂဏ္ဌိပဒေ’’တိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

သာဇီဝပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

‘‘မဟာဗောဓိသတ္တာ နိယတာ’’တိ ဝုတ္တံ အနုဂဏ္ဌိပဒေ. ယတ္ထ ‘‘အနုဂဏ္ဌိပဒေ’’တိ၊ တတ္ထ ‘‘ဝဇိရဗုဒ္ဓိတ္ထေရဿာ’’တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. သာဝကဗောဓိပစ္စေကဗောဓိသမ္မာသမ္ဗောဓီတိ ဝါ တီသု ဗောဓီသု သမ္မာသမ္ဗောဓိယံ သတ္တာ ဗောဓိသတ္တာ မဟာဗောဓိသတ္တာ နာမ. ပါတိမောက္ခသီလဗဟုကတ္တာ၊ ဘိက္ခုသီလတ္တာ၊ ကိလေသပိဒဟနဝသေန ဝတ္တနတော၊ ဥတ္တမေန ဘဂဝတာ ပညတ္တတ္တာ စ အဓိကံ၊ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေယေဝ ပဝတ္တနတော ဥတ္တမန္တိ အညတရသ္မိံ ဂဏ္ဌိပဒေ. ကိဉ္စာပိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါပိ ဓမ္မတာဝသေန ပါတိမောက္ခသံဝရသီလေန သမန္နာဂတာဝ ဟောန္တိ၊ တထာပိ ‘‘ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေယေဝ ပဝတ္တတီ’’တိ နိယမိတံ တေန ပရိယာယေနာတိ. တေနာဟ ‘‘န ဟိ တံ ပညတ္တိံ ဥဒ္ဓရိတွာ’’တိအာဒိ. ပါတိမောက္ခသံဝရတောပိ စ မဂ္ဂဖလသမ္ပယုတ္တမေဝ သီလံ အဓိသီလံ၊ တံ ပန ဣဓ အနဓိပ္ပေတံ. န ဟိ တံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေန သင်္ဂဟိတန္တိ. သမန္တဘဒြကံ ကာရဏဝစနံ သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနံ သာဓာရဏလက္ခဏတ္တာ ဣမိဿာ အနုပညတ္တိယာ အရိယပုဂ္ဂလာ စ ဧကစ္စံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တီတိ သာဓိတမေတံ၊ တသ္မာ ‘‘န ဟိ တံ သမာပန္နော မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝတီ’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနံ အသမတ္ထံ ဝိယ ဒိဿတီတိ? နာသမတ္ထံ၊ သမတ္ထမေဝ ယသ္မိံ ယသ္မိံ သိက္ခာပဒေ သာသာ ဝိစာရဏာ၊ တဿ တဿေဝ ဝသေန အဋ္ဌကထာယ ပဝတ္တိတော. တထာ ဟိ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ဥဒကုက္ခေပသီမာဓိကာရေ ‘‘တိမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အန္တရဝါသကံ အနုက္ခိပိတွာ ဥတ္တရန္တိယာ ဘိက္ခုနိယာ’’တိ ဝုတ္တံ ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂေ အာဂတတ္တာ. ဧသေဝ နယော အညေပိ ဧဝရူပေသု. ကိမတ္ထန္တိ စေ တံ? ပါဠိက္ကမာနုဝတ္တနေန ပါဠိက္ကမဒဿနတ္ထံ. တတြိဒံ သမာသတော အဓိပ္ပါယဒီပနံ – ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပဒဿ တိကပရိစ္ဆေဒေ ဥပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညီ၊ အနာပတ္တိ၊ အကဋာနုဓမ္မသိက္ခာပဒဝသေန ဥပသမ္ပန္နေ ဥက္ခိတ္တကေ သိယာ အာပတ္တိ၊ တထာ သဟသေယျသိက္ခာပဒေတိ ဧဝမာဒိ. အတ္ထော ပနေတ္ထ ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ.

ယံ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တတောပိ စ မဂ္ဂဖလစိတ္တမေဝ အဓိစိတ္တံ၊ တံ ပန ဣဓ အနဓိပ္ပေတ’’န္တိ စ၊ ‘‘တတောပိ စ မဂ္ဂဖလပညာဝ အဓိပညာ၊ သာ ပန ဣဓ အနဓိပ္ပေတာ. န ဟိ တံသမာပန္နော ဘိက္ခု မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝတီ’’တိ. ‘‘တတြ ယာယံ အဓိသီလသိက္ခာ၊ အယံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတာ သိက္ခာ’’တိ ဣမာယ ပါဠိယာ ဝိရုဇ္ဈတိ. အယဉှိ ပါဠိ အဓိသီလသိက္ခာဝ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ၊ န ဣတရာတိ ဒီပေတိ. အဋ္ဌကထာဝစနံ တာသမ္ပိ တိဏ္ဏံ လောကိယာနံ အဓိပ္ပေတတံ ဒီပေတိ. အယံ ပနေတ္ထ အဋ္ဌကထာဓိပ္ပါယော – တိဿောပိ လောကိယာ သိက္ခာ ဣမသ္မိံ ပဌမပါရာဇိကေ သမ္ဘဝန္တိ၊ ကာလေနာပိ အဓိစိတ္တပညာလာဘီ ဘိက္ခု တထာရူပံ အသပ္ပါယံ ပစ္စယံ ပဋိစ္စ တတော တတော အဓိစိတ္တတော၊ အဓိပညာတော စ အာဝတ္တိတွာ သီလဘေဒံ ပါပုဏေယျာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ န လောကုတ္တရစိတ္တပညာလာဘီ၊ အယံ နယော ဣတရေသုပိ သဗ္ဗေသု အဒိန္နာဒါနာဒီသု သစိတ္တကေသု လဗ္ဘတိ၊ အစိတ္တကေသု ပန ဣတရောပိ. တထာပိ ကေဝလံ ဝိနယပိဋကဿ၊ ပါတိမောက္ခသီလဿ စ သင်္ဂါဟကတ္တာ ‘‘သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယာ’’တိ ဣမသ္မိံ ဥတ္တရပဒေ ပစ္စက္ခာနာရဟာ အဓိသီလသိက္ခာဝ လောကိယာတိ ဒဿနတ္ထံ ပါဠိယံ ‘‘တတြ ယာယံ အဓိသီလသိက္ခာ၊ အယံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတာ သိက္ခာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဧတ္ထ သိက္ခာတိ ကာယဝစီဒုစ္စရိတတော ဝိရတီ စ စေတနာ စ၊ အညတြ စေတနာယေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သိက္ခာပဒန္တိ သဥဒ္ဒေသသိက္ခာပဒံ၊ ဧကစ္စံ အနုဒ္ဒေသသိက္ခာပဒဉ္စ လဗ္ဘတိ. စိတ္တဿ အဓိကရဏံ ကတွာတိ တသ္မိံ သိက္ခတီတိ အဓိကရဏတ္ထေ ဘုမ္မန္တိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ယထာသိက္ခာပဒန္တိ ပစ္စဝေက္ခဏဝသေန ဝုတ္တံ. သီလပစ္စဝေက္ခဏာပိ ဟိ သီလမေဝ၊ တသ္မာ သုပ္ပဋိစ္ဆန္နာဒိစာရိတ္တေသု ဝိရတိဝိပ္ပယုတ္တစေတနံ ပဝတ္တေန္တောပိ သိက္ခံ ပရိပူရေန္တောတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. ‘‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၂) ဝုတ္တမရိယာဒံ အဝီတိက္ကမန္တော ‘‘တသ္မိဉ္စ သိက္ခာပဒေ သိက္ခတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. အညတရသ္မိံ ပန ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ ‘‘သိက္ခာတိ တံ သိက္ခာပဒံ သိက္ခနဘာဝေန ပဝတ္တစိတ္တုပ္ပါဒေါ. သာဇီဝန္တိ ပညတ္တိ. တဒတ္ထဒဿနတ္ထံ ပုဗ္ဗေ မေထုနသံဝရဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ. ယသ္မာ သိက္ခာယ ဂုဏသမ္မတာယ ပုညသမ္မတာယ တန္တိယာ အဘာဝတော လောကဿ ဒုဗ္ဗလျာဝိကမ္မံ တတ္ထ န သမ္ဘဝတိ. ပတ္ထနီယာ ဟိ သာ၊ တသ္မာ ‘‘ယဉ္စ သာဇီဝံ သမာပန္နော၊ တတ္ထ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. အာဏာယ ဟိ ဒုဗ္ဗလျံ သမ္ဘဝတီတိ အာယသ္မာ ဥပတိဿော.

သိက္ခာပစ္စက္ခာနကထာဝဏ္ဏနာ

ဧတ္ထ ယာမီတိ အမုကသ္မိံ တိတ္ထာယတနေ၊ ဃရာဒိမှိ ဝါ. ဘာဝဝိကပ္ပါကာရေနာတိ ‘‘အဟံ အဿ’’န္တိ အာဂတတ္တာ ယံ ယံ ဘဝိတုကာမော၊ တဿ တဿ ဘာဝဿ ဝိကပ္ပါကာရေန၊ ဘိက္ခုဘာဝတော အညဘာဝဝိကပ္ပါကာရေနာတိ အဓိပ္ပါယော.

၄၆. ဟန္ဒာတိ ဝစသာယေဝ. ဂိဟိဘာဝံ ပတ္ထယမာနောတိအာဒိပဒေဟိ စိတ္တနိယမံ ဒဿေတိ. ဧကေနေဝ စိတ္တေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ၊ န တဒဘာဝေနာတိ.

၅၁. ဗုဒ္ဓံ ဓမ္မန္တိအာဒိပဒေဟိ ခေတ္တနိယမံ ဒဿေတိ. တတ္ထ အာဒိတော စုဒ္ဒသဟိ ပဒေဟိ သဘာဝပရိစ္စာဂေါ၊ ပစ္ဆိမေဟိ အဋ္ဌဟိ ဘာဝန္တရာဒါနဉ္စ ဒဿိတံ ဟောတိ. ပစ္စက္ခာမိ ဓာရေဟီတိ ဧတေဟိ ကာလနိယမံ ဒဿေတိ. ဝဒတီတိ ဣမိနာ ပဒေန ပယောဂနိယမံ ဒဿေတိ. ဝိညာပေတီတိ ဣမိနာ ဝိဇာနနနိယမံ ဒဿေတိ. ဥမ္မတ္တကော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာတိ၊ ဥမ္မတ္တကဿ သန္တိကေ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာတီတိအာဒီဟိ ပုဂ္ဂလနိယမံ ဒဿေတိ. အရိယကေန မိလက္ခဿ သန္တိကေ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာတီတိအာဒီဟိ ပန ပုဂ္ဂလာဒိနိယမေပိ သတိ ဝိဇာနနနိယမာသမ္ဘဝံ ဒဿေတိ. တတ္ထ ‘‘ယာယ မိလက္ခဘာသာယ ကာလနိယမော နတ္ထိ၊ တာယပိ ဘာသာယ ကာလနိယမတ္ထဒီပနေ သတိ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ရုဟတီတိ နော မတီ’’တိ အာစရိယော. ဒဝါယာတိအာဒီဟိ ခေတ္တာဒိနိယမေ သတိပိ စိတ္တနိယမာဘာဝေန န ရုဟတီတိ ဒဿေတိ. သာဝေတုကာမော န သာဝေတီတိ စိတ္တနိယမေပိ သတိ ပယောဂနိယမာဘာဝေန န ရုဟတီတိ ဒဿေတိ. အဝိညုဿသာဝေတိ၊ ဝိညုဿ န သာဝေတီတိ စိတ္တခေတ္တကာလပယောဂပုဂ္ဂလဝိဇာနနနိယမေပိ သတိ ယံ ပုဂ္ဂလံ ဥဒ္ဒိဿ သာဝေတိ၊ တဿေဝ သဝနေ န ရုဟတိ၊ န အညဿာတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ တေန ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ယဒိ အယမေဝ ဇာနာတူတိ ဧကံ နိယမေတွာ အာရောစေတိ၊ တဉ္စေ သော ဧဝ ဇာနာတိ၊ ပစ္စက္ခာတာ ဟောတိ သိက္ခာ. အထ သော န ဇာနာတိ။ပေ။ အပ္ပစ္စက္ခာတာ ဟောတိ သိက္ခာ’’တိ. သဗ္ဗသော ဝါ ပန န သာဝေတိ၊ အပ္ပစ္စက္ခာ ဟောတိ သိက္ခာတိ စိတ္တာဒိနိယမေနေဝ သိက္ခာ ပစ္စက္ခာတာ ဟောတိ၊ န အညထာတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဧတ္တာဝတာ ‘‘သိက္ခာ။ပေ။ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ’’တိ ပဒဿ ပဒဘာဇနံ တီဟိ အာကာရေဟိ ဒဿိတံ ဟောတိ. တတ္ထ ဒွေ အမိဿာ၊ ပစ္ဆိမော ဧကော မိဿောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တေနေဝ ဝစီဘေဒေနာတိ တဒတ္ထဒီပနမတ္တံ ဝစနံ သုတွာဝ တေနေဝ ဝစီဘေဒေန ဇာနာပေတီတိ အတ္ထော. စိတ္တသမ္ပယုတ္တန္တိ ပစ္စက္ခာတုကာမတာစိတ္တသမ္ပယုတ္တံ. သမယညူ နာမ တဒဓိပ္ပါယဇာနနမတ္တေန ဟောတိ.

၅၃. ဝဏ္ဏပဋ္ဌာနံ ဗုဒ္ဓဂုဏဒီပကံ သုတ္တံ. ဥပါလိဂဟပတိနာ ဝုတ္တာ ကိရ ဥပါလိဂါထာ. ပညာဏံ သညာဏန္တိ အတ္ထတော ဧကံ၊ တသ္မာ ဗောဓိပညာဏန္တိ ဗောဓိသညာဏံ၊ ဗောဓိဗီဇန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ဒွိန္နမ္ပိ နိယမေတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဒွီသုပိ ဇာနန္တေသု ဧဝ ပစ္စက္ခာမီတိ အဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တေ တေသု ဧကော စေ ဇာနာတိ၊ န ပစ္စက္ခာတာ ဟောတီ’’တိ အညတရသ္မိမ္ပိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ၊ တံ အဋ္ဌကထာယ န သမေတိ. ‘‘ဂိဟီ ဟောမီ’’တိ ဝါ ‘‘ဂိဟိမှီ’’တိ ဝါ ဝုတ္တေ ကိဉ္စာပိ ဝတ္တမာနဝစနံ ဟောတိ. ‘‘ဓာရေဟီ’’တိ အတ္ထာဘာဝါ စ ‘‘ဓာရေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ စ ပရဿုပရိ ဂစ္ဆတိ၊ တသ္မာ န ဟောတိ. သန္ဒိဋ္ဌိကံ ဓမ္မန္တိ သဗ္ဗတ္ထ ဓမ္မဝစနံ ဝုတ္တံ ယံ သန္ဓာယ ‘‘သန္ဒိဋ္ဌိက’’န္တိ ဝဒတိ၊ တံ ပကာသေတုံ. အညထာ ‘‘ဝိဇိတဝိဇယံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ ဝုတ္တေ စက္ကဝတ္တိအာဒီသုပိ တပ္ပသင်္ဂတော ဗုဒ္ဓသဒ္ဒေါပိ အဝသာနေ ဝတ္တဗ္ဗော ဘဝေယျ. အာစရိယဝေဝစနေသု ပန ယော မံ ပဗ္ဗာဇေသီတိအာဒိ ဥပဇ္ဈံ အဂ္ဂဟေတွာ၊ ပရံ ဝါ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ. ဩကလ္လကောတိ ကပဏာဓိဝစနံ. မောဠိဗဒ္ဓေါတိ သိခါဗဒ္ဓေါ၊ ဩမုက္ကမကုဋော ဝါ. စေလ္လကော အထေရော. စေဋကော မဇ္ဈိမော. မောဠိဂလ္လော မဟာသာမဏေရော. မနုဿဝိဂ္ဂဟနာဂါဒီနံ နာဂရူပါဒီနံ ဝါ သန္တိကေ၊ ဘာသာဇာနနကိန္နရာဒီနံ ဝါ. ‘‘ဒေဝတာ နာမ မဟာပညာ’’တိ ကိရ ပါဌော. ဒဝါယာတိ သဟသာ. ရဝါဘညေနာတိ ခလိတဘညေန. အက္ခရသမယာနဉှိ နာဘိညာတာယ ဝါ ကရဏာနံ အဝိသဒတာယ ဝါ ဟောတိ ရဝါဘညံ. အဝိဓေယျိန္ဒြိယတာယ ‘‘ပေါတ္ထကရူပသဒိသဿာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဂရုမေဓဿ မန္ဒပညဿ. ကိတ္တာဝတာ ပန ဂရုမေဓော ဟောတီတိ စေ? သမယေ အကောဝိဒတာယ.

သိက္ခာပစ္စက္ခာနကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

မူလပညတ္တိကထာဝဏ္ဏနာ

၅၅. ‘‘ပဋိသေဝတိနာမာ’’တိ ပဒံ မာတိကာယံ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ‘‘ပဋိသေဝေယျာတိ ဧတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဧသော မေထုနဓမ္မော နာမာ’’တိ သဗ္ဗပါဠိပေါတ္ထကေသု၊ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဧသော ဝုစ္စတိ မေထုနဓမ္မော နာမာ’’တိ ဥဒ္ဓဋာ. ဣတ္ထိယာ နိမိတ္တေန အတ္တနော နိမိတ္တန္တိ ဒုဝိညေယျမေတံ ဒဿိတံ. အတ္တနော နိမိတ္တေန ဣတ္ထိယာ နိမိတ္တံ သုဝိညေယျတ္တာ န ဒဿိတံ. စတ္တာရိ ဌာနာနိ မုဉ္စိတွာတိ ဧတ္ထ အဗ္ဘန္တရတလံ ဆုပန္တံယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ အစ္ဆုပန္တံ နီဟရန္တဿ အနာပတ္တိ. မဇ္ဈန္တိ အဂ္ဂပ္ပဒေသံ. ဥပရိဘာဂမဇ္ဈန္တိ ဥပရိဘာဂဿ အဂ္ဂပ္ပဒေသံ. နဋ္ဌကာယပ္ပသာဒန္တိ ဧတ္ထ ဥပဟတိန္ဒြိယဿ အာပတ္တိသမ္ဘဝတော ဣဓာပိ အာပတ္တီတိ စေ? နေတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘မတစမ္မံ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. မတစမ္မဉှိ အနုပါဒိန္နံ၊ ဥပါဒိန္နေ ဧဝ ပါရာဇိကာပတ္တိ. အပိဓာယ အပ္ပဋိစ္ဆာဒေတွာ. ယထာ ဒန္တာ န ဒိဿန္တိ၊ တထာ ပိဓာယေဝ နိသီဒိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော.

ဂေါနသောတိ ဂေါဏပိဋ္ဌိကော မဏ္ဍလသပ္ပေါ၊ ယဿ ပိဋ္ဌေ လောဟိတကာနိ မဏ္ဍလာနိ ဒိဿန္တိ. ကလလပရိစယဝါရိစာရမစ္ဆဂ္ဂဟဏေန ကိဉ္စာပိ သမုဒ္ဒေ မဟာမုခါ ဟတ္ထိသရီရမ္ပိ ဧကပ္ပဟာရေန ဂိလိတုံ သမတ္ထာ တတော မဟန္တတရာ စ ဂဟိတာ ဟောန္တိ၊ တေသံ မုခါဒီသု မေထုနဓမ္မော န သမ္ဘဝတီတိ တတ္ထ ဌာနပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထီတိ ဧကေ၊ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဧတမေဝ ဟီတိ အနန္တရံ သန္ဓာယ. သဒ္ဓိံ ယောဇနာယ အက္ခရယောဇနာယ. ‘‘ပညတ္တံ ပန သိက္ခာပဒံ သဗ္ဗေဟိပိ လဇ္ဇီပုဂ္ဂလေဟိ သမံ သိက္ခိတဗ္ဗဘာဝတော သမသိက္ခတာ နာမာတိ ဝုတ္တတ္တာ သဗ္ဗသိက္ခာပဒံ သဗ္ဗဘိက္ခူဟိ သိက္ခိတဗ္ဗံ. န ဟိ ကဿစိ ဦနမဓိကံ ဝါ အတ္ထီ’’တိ တဿ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. ပရိဝါရေ ပန –

‘‘န ဥက္ခိတ္တကော န စ ပန ပါရိဝါသိကော၊

န သံဃဘိန္နော န စ ပန ပက္ခသင်္ကန္တော၊

သမာနသံဝါသကဘူမိယာ ဌိတော၊

ကထံ နု သိက္ခာယ အသာဓာရဏော သိယာ’’တိ. (ပရိ. ၄၇၉) –

ဝုတ္တံ. တဒဋ္ဌကထာယ စ ‘‘အယံ ပဉှာ နဟာပိတပုဗ္ဗကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ. အယဉှိ ခုရဘဏ္ဍံ ပရိဟရိတုံ န လဘတိ၊ အညေ လဘန္တိ. တသ္မာ သိက္ခာယ အသာဓာရဏော’’တိ ဝုတ္တံ. တံ သဗ္ဗံ ယထာ သံသန္ဒတိ သမေတိ၊ တထာ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဘိက္ခုနီနံယေဝ သာဓာရဏာနိ သိက္ခာပဒါနိပိ ဘိက္ခု သိက္ခတိ၊ ဧဝမညောပိ အနှာပိတပုဗ္ဗကော ဘိက္ခု တံ သိက္ခာပဒံ သိက္ခတိ ဧဝ တဒတ္ထကောသလ္လတ္ထန္တိ ကတွာ သဗ္ဗမ္ပိ သိက္ခာပဒံ သမသိက္ခတာ နာမာတိ. ယံ တံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တိဿော ဣတ္ထိယော’’တိအာဒိဝိဘင်္ဂေါတံနိယာမကောတိလက္ခဏတ္တာ ဝတ္ထုနိယမနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တေန အမနုဿိတ္ထိပ္ပသင်္ဂေန ကတေ သုဝဏ္ဏရဇတာဒိမယေ ပဋိက္ခိပတိ. ဣတော ပဋ္ဌာယ ယေ စ ‘‘တယော အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ ဝိဘင်္ဂေါ ပဝတ္တတီ’’တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာ၊ တေ ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ပဌမစတုက္ကကထာဝဏ္ဏနာ

၅၇. အာပတ္တိ ပါရာဇိကာ အဿ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ သာ အကုသလာ အာပတ္တိ တဿ ဘိက္ခုနော သီလသမ္ဘဝံ အဘိဘဝတိ၊ ရာဂါဘိဘဝေ တသ္မိံ ပါရာဇိကာတိ လဒ္ဓနာမာ ပုဗ္ဗဘာဂေ အာပန္နာ ဒုက္ကဋထုလ္လစ္စယာဒယော အာပတ္တိယော အဘိဘဝိတွာ ဝိနာသေတွာ သယမေဝေကာ အဿ. ဝတ္ထုနာ သဘာဂါဟိ ဝါ အသဘာဂါဟိ ဝါ အညာဟိ ပါရာဇိကတ္တေန သမာနဇာတိကာဟိ အာပတ္တီဟိ သယံ နာဘိဘဝီယတီတိ ဧကေ. တံ တံ ပုဗ္ဗေ ဝိစာရိတမေဝ. ယဒါ ပန စတဿောပိ ပါရာဇိကာပတ္တိယော ဧကတော ဟောန္တိ၊ တဒါ တာ တဿ ဘိက္ခုနော ဘိက္ခုဘာဝံ အဘိဘဝန္တိ၊ အဘိက္ခုံ ကရောန္တိ၊ အနုပသမ္ပန္နံ ကရောန္တိ၊ သမညာယပိ ဘိက္ခု န ဟောတိ. ဩမသဝါဒပါစိတ္တိယံ န ဇနေတီတိ ဧကေ. ဒုတိယေန အတ္ထဝိကပ္ပေန ပါရာဇိကဿ ဓမ္မဿ ပတ္တိ သမ္ပတ္တိ အာပတ္တီတိ အတ္ထော သင်္ဂဟိတော ဟောတီတိ ကတွာ အာပတ္တိသမ္ပတ္တိဝါဒီနံ သင်္ဂဟိတော ဟောတိ၊ ယုဇ္ဇတိ စေသာ ပရသာပေက္ခာ. သာပတ္တိကော နာမ သော ဘိက္ခု ဟောတိ၊ အညထာ တဿ ခဏဘင်္ဂေန အနာပတ္တိကော ဘဝေယျ၊ န စ ဟောတီတိ. ကဒါ ပန ဟောတီတိ? ယဒါ ကာလံ ကရောတိ၊ ယဒါ စ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ သာမဏေရာဒိဘူမိယံ တိဋ္ဌတိ. ယဒိ ဧဝံ သိက္ခာယ ပစ္စက္ခာတာယ ပါရာဇိကာပတ္တိ ပစ္စက္ခာတာ ဟောတိ သိက္ခာ စာတိ ဥဘယံ တဿ ဧကတော အတ္ထိ၊ သံဃာဒိသေသာဒိအာပတ္တိ သိက္ခာပစ္စက္ခာနေန ကိံ န ပစ္စက္ခာတာ၊ ပုန ဥပသမ္ပန္နေန ဒေသာပေတဗ္ဗာ. သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနံ ဇာတံ၊ အဘိက္ခု အာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာတိ၊ ဂဟဋ္ဌော ဝုဋ္ဌာတိ၊ သာမဏေရော ဝုဋ္ဌာတိ၊ တတော ဝိနယဝိရောဓာ န ဝုဋ္ဌာတိ. ဟဉ္စိ ပန ဝုဋ္ဌာတိ ဂဟဋ္ဌော၊ သာမဏေရော ဝါ သီလသမ္ပန္နောဝ ဈာနလာဘီ အဿ၊ သောတာပတ္တိဖလဿ ဝါ အရဟတ္တဖလဿ ဝါ လာဘီ အဿ၊ ပါရာဇိကာပတ္တိယာ သာပတ္တိကော အရဟာ အဿ. ဥက္ခိတ္တကော ဥပ္ပဗ္ဗဇိတော ဝါ ပရိဝါသာရဟော မာနတ္တာရဟော ဥပ္ပဗ္ဗဇိတော ဝါ သီလသမ္ပန္နော ဈာနလာဘီ အဿ၊ သောတာပတ္တိဖလဿ၊ အရဟတ္တဖလဿ ဝါ လာဘီ အဿ၊ သာပတ္တိကော သန္တရာယိကော အရဟာ အဿ၊ သော ပုန ဥပသမ္ပန္နော ပရိဝါသံ၊ မာနတ္တံ ဝါ ဒတွာ အဗ္ဘေတဗ္ဗော ဥက္ခိတ္တကော ဩသာရေတဗ္ဗောတိ သမာနော အယံ ဥပလဗ္ဘောတိ.

အယံ ပနေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော – ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အာပန္နော ယာဝ ဘိက္ခုဘာဝံ ပဋိဇာနာတိ သာဒိယတိ သံဝါသံ၊ သန္တရာယိကတ္တာ ဥပေါသထဒိဝသာဒီသု ဂဟဋ္ဌဿ ဝိယ သယမေဝ သီလံ သမာဒိယန္တဿပိ န သီလသမာဒါနံ ရုဟတိ၊ ပဂေဝ ဈာနာဒီနိ. သော စေ ဘိက္ခုဘာဝံ န သာဒိယတိ န ပဋိဇာနာတိ သံဝါသံ န သာဒိယတိ၊ ကေဝလံ ဘိက္ခူနံ အာဝိကတွာ ရာဇဝေရိစောရာဒိဘယေန ကာသာဝံ န ပရိစ္စဇတိ၊ အနုပသမ္ပန္နောဝ ဟောတိ သဟသေယျာဒိံ ဇနေတိ၊ သီလဿ စ ဈာနာဒီနဉ္စ ဘာဂီ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘အာပန္နေန ဝိသုဒ္ဓါပေက္ခေန သန္တီ အာပတ္တိ အာဝိကာတဗ္ဗာ၊ အာဝိကတာ ဟိဿ ဖာသု ဟောတိ၊ ပဌမဿ ဈာနဿ အဓိဂမာယာ’’တိအာဒိ (မဟာဝ. ၁၃၄-၁၃၅).

တတ္ထ သန္တီ အာပတ္တီတိ သာဝသေသာနဝသေသပ္ပဘေဒါ သဗ္ဗာပိ အာပတ္တိ အာပန္နာ အဓိပ္ပေတာ. ဧဝံ သန္တေပိ ပဂေဝ ဂဟဋ္ဌာဒိဘူမိယံ ဌိတော ဈာနာဒီနံ ဘာဂီ အဿ သုဒ္ဓန္တေ ဌိတတ္တာ၊ ယော ပန ဥက္ခိတ္တကော အနောသာရိတော၊ ဂရုဓမ္မံ ဝါ အာပဇ္ဇိတွာ အဝုဋ္ဌိတော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဂဟဋ္ဌာဒိဘူမိယံ ဌိတော၊ န သော ဈာနာဒီနံ ဘာဂီယေဝ ဘဝတိ န သုဒ္ဓန္တေ ဌိတတ္တာ၊ သကရဏီယတ္တာ စ၊ တေနေဝ ဘဂဝတာ ‘‘သော ပုန ဥပသမ္ပန္နော ဩသာရေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ တဿ ပုဂ္ဂလဿ တေ ဘိက္ခုကာလေ အာပန္နာ အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ ဝိပ္ပဋိသာရံ ဇနယိတွာ အဝိပ္ပဋိသာရမူလကာနံ ပါမောဇ္ဇာဒီနံ သမ္ဘဝံ နိဝါရေန္တိ၊ နော သကာသာဝေသုယေဝ. နော စေ နိဝါရေန္တိ၊ သမ္ဘဝတိ. ဂရုကံ အာပဇ္ဇိတွာ ဘိက္ခူနံ အာဝိကတွာ စေ ဥပ္ပဗ္ဗဇိတော၊ ပကတတ္တော ဟုတွာ ဥပ္ပဗ္ဗဇိတောတိ ကတွာ ဈာနာဒီနံ ဘာဂီ အဿ ‘‘အာဝိကတာ ဟိဿ ဖာသု ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. ပဂေဝ ဘိက္ခုကာလေ၊ န တွေဝ ဥက္ခိတ္တကော သကရဏီယတ္တာတိ ဧကေ. တဒနုဝတ္တနကော ပန တံ လဒ္ဓိံ ပဟာယ ဘာဂီ အဿ. န၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဂဟဋ္ဌာယ ပရိသာယ (မဟာဝ. ၁၅၄) သိက္ခာပစ္စက္ခာတကဿ အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပန္နကဿ နိသိန္နပရိသာယာတိ (မဟာဝ. ၁၈၃) ဧတ္ထ ဂဟဋ္ဌော နာမ ပကတိယာ ဂိဟိလိင်္ဂေ ဌိတော. သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဘိက္ခုလိင်္ဂေ ဌိတော သိက္ခာပစ္စက္ခာတကော. သော သကာသာဝေသု သာပေက္ခတ္တာ သာမဏေရဘာဝံ ပတ္ထယမာနော တေနေဝ လိင်္ဂေန တီဟိ သရဏဂမနေဟိ သာမဏေရော ဟောတိ. အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပန္နော သံဝါသံ သာဒိယန္တောပိ ပစ္ဆာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တက္ကမေန အသာဒိယိတွာ သာမဏေရဘာဝံ ပတ္ထယမာနော သိက္ခာပစ္စက္ခာတကော ဝိယ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ သာမဏေရော ဟောတိ၊ န ပုန ကာသာဝံ ပဋိဂ္ဂါဟာပေတဗ္ဗော ဘိက္ခူဟိ ပဌမံ ဒိန္နလိင်္ဂေယေဝ ဌိတတ္တာ. ယော ပန ပါရာဇိကော စောဒိယမာနော ပရာဇိတွာ ‘‘ဟန္ဒ၊ ဘန္တေ၊ သာမဏေရော ဘဝါမိ၊ သရဏာနိ ဒေထာ’’တိ ဝဒတိ၊ ‘‘သာဓု ဂဏှာဟီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗော၊ ဂိဟိလိင်္ဂေ ဌပေတွာ ပုန ကာသာယာနိ ပဋိဂ္ဂါဟာပေတွာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ‘‘ဣဒံ ပန သဗ္ဗံ အတ္တနော မတိယာ ဝုတ္တတ္တာ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ အာစရိယော ဝဒတိ. ပဝေသနံ နာမ အင်္ဂဇာတံ ပဝေသေန္တဿ အင်္ဂဇာတေန သမ္ဖုသနံ. ပဝိဋ္ဌံ နာမ ယာဝ မူလာ ပဝေသေန္တဿ ဝိပ္ပကတကာလေ ဝါယာမကာလော. သုက္ကဝိဿဋ္ဌိသမယေ အင်္ဂဇာတံ ဌိတံ နာမ. ဥဒ္ဓရဏံ နာမ နီဟရဏကာလော. ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ဝါယာမတော ဩရမိတွာ ဌာနံ ဌိတံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ အသင်္ကရတော ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ပဝေသနပဝိဋ္ဌဥဒ္ဓရဏကာလေသုပိ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ ဟောတိယေဝ.

ပဌမစတုက္ကကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဧကူနသတ္တတိဒွိသတစတုက္ကကထာဝဏ္ဏနာ

၅၉-၆၀. ‘‘မတံ ယေဘုယျေန အက္ခာယိတ’’န္တိ ဝစနတော အမတံ ယေဘုယျေန ခါယိတမ္ပိ ပါရာဇိကဝတ္ထုမေဝါတိ ဒဿေတိ. သဗ္ဗသော ခါယိတံ၊ ဥပ္ပါဋိတံ ဝါ ထုလ္လစ္စယဝတ္ထုမေဝါတိ ဒဿေတိ၊ တထာ ‘‘ယေဘုယျေန ခါယိတ’’န္တိ ဝစနတော မတံ သဗ္ဗခါယိတံ၊ ဥပ္ပါဋိတံ ဝါ ဒုက္ကဋဝတ္ထူတိ ဒဿေတိ. န စ သာဝသေသံ ပညပေန္တိ. ကိံ ကာရဏာ? ဣဒဉှိ သိက္ခာပဒံ လောကဝဇ္ဇံ၊ န ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ. တတ္ထ သိက္ခာပဒန္တိ ပါရာဇိကံ အဓိပ္ပေတံ. တတ္ထ ထုလ္လစ္စယမ္ပိ ဟိ လောကဝဇ္ဇံ၊ န ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ. အထ ဝါ ဥဘယမ္ပိ အနဝသေသံ ပညတ္တံ. ပါရာဇိကခေတ္တေ ဟိ ဟေဋ္ဌိမကောဋိံ ပါပေတွာ ဌပိတေ တတော ပရံ ထုလ္လစ္စယန္တိ ပညတ္တမေဝ ဟောတိ. တတ္ထ ထုလ္လစ္စယခေတ္တမ္ပိ ပါရာဇိကခေတ္တံ ဝိယ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဥပဍ္ဎက္ခာယိတေ ထုလ္လစ္စယန္တိ ယတ္ထ နိမိတ္တံ ခါယိတံ၊ တံ ဒုက္ကဋဝတ္ထူတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထာဟ – ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ ကိံ သာဝသေသမေဝ ဘဂဝါ ပညာပေတီတိ? န. ဧကံသတော ပန ယထာသမ္ဘဝံ တတ္ထ တတ္ထ ပကာသယိဿာမ၊ ကိမတ္ထံ ပန ဘဂဝါ ဥပဍ္ဎက္ခာယိတေ ပါရာဇိကံ န ပညာပေသီတိ အယံ တာဝ အပုစ္ဆာ ဗုဒ္ဓဝိသယတ္တာ ဝိနယပညတ္တိယာ. ဣဒံ ပနေတ္ထ ကာရဏပတိရူပကံ ‘‘ဥပဍ္ဎဘာဝဿ ဒုဗ္ဗိနိစ္ဆယတ္တာ’’တိ. ယေဘုယျေန ခါယိတံ နာမ ဝစ္စမဂ္ဂပဿာဝမဂ္ဂမုခါနံ စတူသု ကောဋ္ဌာသေသု ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ အတိက္ကမ္မ ယာဝ တတိယကောဋ္ဌာသပရိယောသာနာ ခါဒိတံ၊ တတိယကောဋ္ဌာသံ အတိက္ကမ္မ ယာဝ စတုတ္ထကောဋ္ဌာသပရိယောသာနာ ဒုက္ကဋဝတ္ထု.

ယဒိပိ နိမိတ္တံ သဗ္ဗသော ခါယိတန္တိ ‘‘ဇီဝမာနကသရီရံယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တံ ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. အလ္လသရီရေတိ အဘိနဝေ၊ အကုထိတေ ဝါ မနုဿာနံ ဇီဝမာနသရီရေ အက္ခိနာသာဒီသု ထုလ္လစ္စယမေဝ. တိရစ္ဆာနဂတာနံ ဟတ္ထိအဿာဒီနံ နာသာယ ဝတ္ထိကောသေ စ ထုလ္လစ္စယန္တိ ‘‘အမဂ္ဂေန အမဂ္ဂံ ပဝေသေတိ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ ဣမာယ ပါဠိယာ အတ္ထဝိသေသေနေတ္ထ ဝုတ္တံ. ဥပကစ္ဆကာဒီသု ဒုက္ကဋံ၊ သဗ္ဗေသမ္ပိ တိရစ္ဆာနဂတာနံ အက္ခိကဏ္ဏဝဏေသု ဒုက္ကဋံ၊ အဝသေသသရီရေပိ ဒုက္ကဋမေဝါတိ ဣဒံ ဝိနီတဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘ဧဟိ၊ ဘန္တေ၊ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝါ’’တိ. ‘‘အလံ ဘဂိနိ နေတံ ကပ္ပတီ’’တိ (ပါရာ. ၇၉) ဣမိနာ တာဝ မေထုနရာဂါဘာဝေါ ဒဿိတော ဟောတိ. ‘‘ဧဟိ၊ ဘန္တေ၊ ဦရုန္တရိကာယ ဃဋ္ဋေဟိ။ပေ။ သော ဘိက္ခု တထာ အကာသီ’’တိ ဣမိနာ တာဝ မောစနဿာဒေါ ဒဿိတော ဟောတိ၊ တေနေဝါဟ ဘဂဝါ ‘‘အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿာ’’တိ. ‘‘ယော ပန မေထုနရာဂေန ဦရုန္တရိကာယ ဃဋ္ဋေတိ၊ တဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ သိဒ္ဓန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ.

မနုဿာနံ အက္ခိကဏ္ဏဝဏာဒိ ထုလ္လစ္စယဝတ္ထု၊ တိရစ္ဆာနဂတာနံ ဒုက္ကဋဝတ္ထူတိ ဧတ္ထ ဒုဝိညေယျော ပါဠိလေသော၊ တသ္မာ ‘‘န စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရတ္တစိတ္တေန အင်္ဂဇာတံ ဆုပိတဗ္ဗံ၊ ယော ဆုပေယျ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ ဝစနတော ရတ္တစိတ္တေန အက္ခိကဏ္ဏဝဏံ ဆုပန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ သိဒ္ဓန္တိ အယံ စမ္မက္ခန္ဓကေ ပါဠိလေသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ဇီဝမာနကပုရိသဿာတိ ဇီဝမာနကသဒ္ဒေါ မတေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဉာပနတ္ထံ ဝုတ္တော’’တိ ဝဒန္တိ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပနာတိ ဣဒံ ကိဉ္စာပိ ‘‘ကတွာ မဟာအဋ္ဌကထံ သရီရ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ အထ ခေါ သေသအဋ္ဌကထာသု ‘‘မေထုနရာဂေန မုခေနာ’’တိ ဝစနာဘာဝတော တတ္ထေဝ ဘာဝတော တံ ဝစနံ ပါဠိဝစနေန သံသန္ဒိတွာ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘တံ သဗ္ဗမ္ပီတိ မဟာအဋ္ဌကထာယမေဝ မေထုနရာဂေန ဣတ္ထိယာ နိမိတ္တံ အပ္ပဝေသေန္တော ဆုပတိ၊ ထုလ္လစ္စယ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ. ‘‘မေထုနရာဂေန မုခေနာ’’တိပိ ကတ္ထစိ၊ ပါဠိယံ အဝိသေသေန ‘‘န စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရတ္တစိတ္တေန အင်္ဂဇာတံ ဆုပိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ‘‘တံ သဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပုရိမံ ပသံသန္တီတိ တိရစ္ဆာနဂတိ။ပေ။ ဝုတ္တနယေနေဝ ထုလ္လစ္စယံ၊ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန ဒုက္ကဋန္တိအာဒိအဋ္ဌကထာဝစနေဟိ သံသန္ဒနတော. ‘‘တံ သဗ္ဗမ္ပိ။ပေ။ ပုရိမံ ပသံသန္တီ’’တိ ဣဒံ သင်္ဂီတိတော ပစ္ဆာ သီဟဠဒီပကေဟိ အာစရိယေဟိ ပါဠိယာ၊ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ဝုတ္တဝစနံ သံသန္ဒိတွာ ဝုတ္တဝိနိစ္ဆယောတိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ဣတရထာ ဟီတိ ပကတိမုခေန. ကသ္မာ ဒုက္ကဋန္တိ စေ? ‘‘အင်္ဂုလိဗီဇာဒီနိ ပဝေသေန္တဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ယုတ္တံ. တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိယာ ပဿာဝမဂ္ဂန္တိ ဧတ္ထ မဟာအဋ္ဌကထာယမ္ပိ ပုဗ္ဗေ ‘‘နိမိတ္တ’’န္တိ ဝတွာ ဧတ္ထ ‘‘ပဿာဝမဂ္ဂ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ အဝသေသနိမိတ္တေ ဒုက္ကဋန္တိ ယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ. ဝုတ္တနယေနေဝါတိ မေထုနရာဂေန. ထုလ္လစ္စယန္တိ စ ခန္ဓကေ ပဿာဝနိမိတ္တဝသေနေဝါဂတတ္တာ ဥပပရိက္ခိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ဧကူနသတ္တတိဒွိသတစတုက္ကကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သန္ထတစတုက္ကဘေဒကကထာဝဏ္ဏနာ

၆၁-၂. ဣတ္ထိနိမိတ္တံ ခါဏုံ ကတွာတိ ဣတ္ထိနိမိတ္တဿ အန္တော ခါဏုံ ပဝေသေတွာ သမတလံ ဝါ ကတွာ အတိရိတ္တံ ဝါ ခါဏုံ ဃဋ္ဋေန္တဿ ဒုက္ကဋံ ပဝေသာဘာဝါ. ဤသကံ အန္တော ပဝေသေတွာ ဌိတံ ခါဏုမေဝ စေ အင်္ဂဇာတေန ဆုပတိ၊ ပါရာဇိကံ. ‘‘ဥပ္ပလဂန္ဓာ ဥပ္ပလဘာဝါ’’တိပိ ဒီပဝါသိနော ပဌန္တိ ကိရ. သုတ္တံ ဘိက္ခုမှီတိ သေဝနစိတ္တံ ဥပဋ္ဌိတေတိ (ပါရာ. ၅၇) ဧတ္ထ ဝိယ. ‘‘သုတ္တဘိက္ခုမှီ’’တိ စ ပဌန္တိ၊ တံ ဥဇုကမေဝ.

သန္ထတစတုက္ကဘေဒကကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပကိဏ္ဏကကထာဝဏ္ဏနာ

ပကိဏ္ဏကေ ယာနိ သိက္ခာပဒါနိ ‘‘ကိရိယာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ၊ တေသံ ဝသေန ကာယော၊ ဝါစာ စ သဟ ဝိညတ္တိယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အကိရိယာနံ ဝသေန ဝိနာ ဝိညတ္တိယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ စိတ္တံ ပနေတ္ထ အပ္ပမာဏံ ဘူတာရောစနသမုဋ္ဌာနဿ ကိရိယတ္တာ၊ အစိတ္တကတ္တာ စ. တတ္ထ ကိရိယာ အာပတ္တိယာ အနန္တရစိတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အဝိညတ္တိဇနကမ္ပိ ဧကစ္စံ ဗာဟုလ္လနယေန ‘‘ကိရိယ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ ယထယိဒံ ပဌမပါရာဇိကံ ဝိညတ္တိယာ အဘာဝေပိ ‘‘သော စေ သာဒိယတိ၊ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘န သာဒိယတိ အနာပတ္တီ’’တိ စ. ဝိညတ္တိသင်္ခါတာပိ ကိရိယာ ဝိနာ သေဝနစိတ္တေန န ဟောတိ စိတ္တဇတ္တာ၊ ဝိကာရရူပတ္တာ၊ စိတ္တာနုပရိဝတ္တိကတ္တာ စ. တသ္မာ ကိရိယာသင်္ခါတမိဒံ ဝိညတ္တိရူပံ ဣတရံ စိတ္တဇရူပံ ဝိယ ဇနကစိတ္တေန ဝိနာ န တိဋ္ဌတိ၊ ဣတရံ သဒ္ဒါယတနံ တိဋ္ဌတိ၊ တသ္မာ ကိရိယာယ သတိ ဧကန္တတော တဇ္ဇနကံ သေဝနစိတ္တံ အတ္ထိယေဝါတိ ကတွာ န သာဒိယတိ အနာပတ္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ. ယသ္မာ ဝိညတ္တိဇနကမ္ပိ သမာနံ သေဝနစိတ္တံ န သဗ္ဗကာလံ ဝိညတ္တိံ ဇနေတိ၊ တသ္မာ ဝိနာပိ ဝိညတ္တိယာ သယံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ကတွာ ‘‘သာဒိယတိ၊ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. နုပ္ပဇ္ဇတိ စေ၊ န သာဒိယတိ နာမ၊ တဿ အနာပတ္တိ၊ တေနေဝ ဘဂဝါ ‘‘ကိံစိတ္တော တွံ ဘိက္ခူ’’တိ စိတ္တေနေဝ အာပတ္တိံ ပရိစ္ဆိန္ဒတိ၊ န ကိရိယာယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္တာဝတာ ဆ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာနိ၊ တာနိ ဧဝ အာပတ္တိကရာ ဓမ္မာ နာမာတိ စ၊ စတူဟာကာရေဟိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ ကာယေန ဝါစာယ ကာယဝါစာဟိ ကမ္မဝါစာယ အာပဇ္ဇတီတိ စ ဧတာနိ သုတ္တပဒါနိ အဝိရောဓိတာနိ ဟောန္တိ၊ အညထာ ဝိရောဓိတာနိ. ကထံ? ယဉှိ အာပတ္တိံ ကမ္မဝါစာယ အာပဇ္ဇတိ၊ န တတ္ထ ကာယာဒယောတိ အာပန္နံ၊ တတော ကမ္မဝါစာယ သဒ္ဓိံ အာပတ္တိကရာ ဓမ္မာ သတ္တာတိ အာပဇ္ဇတိ၊ အထ တတ္ထာပိ ကာယာဒယော ဧကတော ဝါ နာနာတော ဝါ လဗ္ဘန္တိ. ‘‘စတူဟိ အာကာရေဟီ’’တိ န ယုဇ္ဇတိ၊ ‘‘တီဟာကာရေဟိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ ဧဝံ ဝိရောဓိတာနိ ဟောန္တိ. ကထံ အဝိရောဓိတာနီတိ? သဝိညတ္တိကာဝိညတ္တိကဘေဒဘိန္နတ္တာ ကာယာဒီနံ. ယာ ကိရိယာ အာပတ္တိ၊ တံ ဧကစ္စံ ကာယေန သဝိညတ္တိကေန အာပဇ္ဇတိ၊ ဧကစ္စံ သဝိညတ္တိယာ ဝါစာယ၊ ဧကစ္စံ သဝိညတ္တိကာဟိ ကာယဝါစာဟိ အာပဇ္ဇတိ. ယာ ပန အကိရိယာ အာပတ္တိ၊ တံ ဧကစ္စံ ကမ္မဝါစာယ အာပဇ္ဇတိ၊ တဉ္စ ခေါ အဝသိဋ္ဌာဟိ အဝိညတ္တိကာဟိ ကာယဝါစာဟိယေဝ၊ န ဝိနာ ‘‘နော စေ ကာယေန ဝါစာယ ပဋိနိဿဇ္ဇတိ၊ ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿာ’’တိ (ပါရာ. ၄၁၄၊ ၄၂၁) ဝစနတော. အဝိသေသေန ဝါ ဧကစ္စံ အာပတ္တိံ ကာယေန အာပဇ္ဇတိ၊ ဧကစ္စံ ဝါစာယ၊ ဧကစ္စံ ကာယဝါစာဟိ. ယံ ပနေတ္ထ ကာယဝါစာဟိ၊ တံ ဧကစ္စံ ကေဝလာဟိ ကာယဝါစာဟိ အာပဇ္ဇတိ၊ ဧကစ္စံ ကမ္မဝါစာယ အာပဇ္ဇတီတိ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဧဝံ အဝိရောဓိတာနိ ဟောန္တိ.

တတြာယံ သမာသတော အတ္ထဝိဘာဝနာ – ကာယေန အာပဇ္ဇတီတိ ကာယေန သဝိညတ္တိကေန အကတ္တဗ္ဗံ ကတွာ ဧကစ္စံ အာပဇ္ဇတိ၊ အဝိညတ္တိကေန ကတ္တဗ္ဗံ အကတွာ အာပဇ္ဇတိ၊ တဒုဘယမ္ပိ ကာယကမ္မံ နာမ. အကတမ္ပိ ဟိ လောကေ ‘‘ကတ’’န္တိ ဝုစ္စတိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ကဋံ မယာ၊ ယံ မယာ ပုညံ န ကတ’’န္တိ ဧဝမာဒီသု၊ သာသနေ စ ‘‘ဣဒံ တေ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ဒုက္ကဋံ၊ ယံ တွံ ဘဂဝန္တံ န ပုစ္ဆီ’’တိအာဒီသု (စူဠဝ. ၄၄၃)၊ ဧဝမိဓ ဝိနယပရိယာယေ ကာယေန အကရဏီယမ္ပိ ‘‘ကာယကမ္မ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ အယမေဝ နယော ဝါစာယ အာပဇ္ဇတီတိအာဒီသု. တတ္ထ သမုဋ္ဌာနဂ္ဂဟဏံ ကတ္တဗ္ဗတော ဝါ အကတ္တဗ္ဗတော ဝါ ကာယာဒိဘေဒါပေက္ခမေဝ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ၊ န အညထာတိ ဒဿနတ္ထံ. ကိရိယာဂ္ဂဟဏံ ကာယာဒီနံ သဝိညတ္တိကာဝိညတ္တိကဘေဒဒဿနတ္ထံ. သညာဂ္ဂဟဏံ အာပတ္တိယာ အင်္ဂါနင်္ဂစိတ္တဝိသေသဒဿနတ္ထံ၊ တေန ယံ စိတ္တံ ကိရိယာလက္ခဏေ၊ အကိရိယာလက္ခဏေ ဝါ သန္နိဟိတံ၊ ယတော ဝါ ကိရိယာ ဝါ အကိရိယာ ဝါ ဟောတိ၊ န တံ အဝိသေသေန အာပတ္တိယာ အင်္ဂံ ဝါ အနင်္ဂံ ဝါ ဟောတိ၊ ကိန္တု ယာယ သညာယ ‘‘သညာဝိမောက္ခ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တာယ သမ္ပယုတ္တံ စိတ္တံ အင်္ဂံ၊ ဣတရံ အနင်္ဂန္တိ ဒဿိတံ ဟောတိ. ဣဒါနိ ယေန စိတ္တေန သိက္ခာပဒံ သစိတ္တကံ ဟောတိ၊ ယဒဘာဝါ အစိတ္တကံ၊ တေန တဿ အဝိသေသေန သာဝဇ္ဇတ္တာ လောကဝဇ္ဇဘာဝေါဝ ဝုစ္စတိ၊ ကိန္တု သာဝဇ္ဇံယေဝ သမာနံ ဧကစ္စံ လောကဝဇ္ဇံ ဧကစ္စံ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇန္တိ ဒဿနတ္ထံ လောကဝဇ္ဇဂ္ဂဟဏံ. စိတ္တမေဝ ယသ္မာ ‘‘လောကဝဇ္ဇ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ မနောကမ္မမ္ပိ သိယာ အာပတ္တီတိ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂနိဝါရဏတ္ထံ ကမ္မဂ္ဂဟဏံ. ယံ ပနေတ္ထ အကိရိယာလက္ခဏံ ကမ္မံ၊ တံ ကုသလတ္တိကဝိနိမုတ္တံ သိယာတိ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂနိဝါရဏတ္ထံ ကုသလတ္တိကဂ္ဂဟဏံ. ယာ ပနေတ္ထ အဗျာကတာ အာပတ္တိ၊ တံ ဧကစ္စံ အဝေဒနမ္ပိ သညာဝေဒယိတနိရောဓသမာပန္နော အာပဇ္ဇတီတိ ကတွာ ဝေဒနာတ္တိကံ ဧတ္ထ န လဗ္ဘတီတိ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂနိဝါရဏတ္ထံ ဝေဒနာတ္တိကဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သိက္ခာပဒဉှိ သစိတ္တကပုဂ္ဂလဝသေန ‘‘တိစိတ္တံ တိဝေဒန’’န္တိ လဒ္ဓဝေါဟာရံ အစိတ္တကေနာပန္နမ္ပိ ‘‘တိစိတ္တံ တိဝေဒန’’မိစ္စေဝ ဝုစ္စတိ. တတြိဒံ သုတ္တံ ‘‘အတ္ထာပတ္တိ အစိတ္တကော အာပဇ္ဇတိ အစိတ္တကော ဝုဋ္ဌာတိ (ပရိ. ၃၂၄). အတ္ထာပတ္တိ ကုသလစိတ္တော အာပဇ္ဇတိ ကုသလစိတ္တော ဝုဋ္ဌာတီ’’တိအာဒိ (ပရိ. ၄၇၀). အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘သညာ သဒါ အနာပတ္တိမေဝ ကရောတိ၊ စိတ္တံ အာပတ္တိမေဝ၊ အစိတ္တကံ နာမ ဝတ္ထုအဝိဇာနနံ၊ နောသညာဝိမောက္ခံ ဝီတိက္ကမဇာနနံ၊ ဣဒမေတေသံ နာနတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

သဗ္ဗသင်္ဂါဟကဝသေနာတိ သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနံ သင်္ဂဟဝသေန. ဘိက္ခုနိယာ စီဝရဒါနာဒိ ကိရိယာကိရိယတော. ဇာတရူပရဇတပဋိဂ္ဂဟဏာဒိ သိယာ ကိရိယတော. ဥပနိက္ခိတ္တာပဋိက္ခေပေ သိယာ အကိရိယတော. ဒေသိတဝတ္ထုကပမာဏာတိက္ကန္တကုဋိကရဏေ သိယာ ကိရိယတော၊ အဒေသိတဝတ္ထုကပမာဏာတိက္ကန္တကရဏေ သိယာ ကိရိယာကိရိယတော. ယံ စိတ္တင်္ဂံ လဘတိယေဝါတိ ကာယစိတ္တံ ဝါစာစိတ္တန္တိ ဧဝံ. ဝိနာပိ စိတ္တေနာတိ ဧတ္ထ ဝိနာပိ စိတ္တေန သဟာပိ စိတ္တေနာတိ အဓိပ္ပါယော. ယော သော သဝိညတ္တိကော၊ အဝိညတ္တိကော စ ဝုတ္တော ကာယော၊ တဿ ကမ္မံ ကာယကမ္မံ၊ တထာ ဝစီကမ္မံ. တတ္ထ သဝိညတ္တိကော ကာယော ဥပ္ပတ္တိယာ ကမ္မံ သာဓေတိ၊ ဣတရော အနုပ္ပတ္တိယာ. တထာ ဝါစာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ သိက္ခာပဒန္တိ ‘‘ယော တတ္ထ နာမကာယော ပဒကာယော’’တိ ဝစနတော ဝီတိက္ကမေ ယုဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဟသိတုပ္ပါဒဝေါဋ္ဌဗ္ဗနာနိပိ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာပကစိတ္တာနိ. ဣဒမ္ပိ န မယာ ပရိစ္ဆိန္နန္တိ ဟသမာနော ပဿတိ ယဒါ၊ တဒါ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ ဇဝနဂတိက’’န္တိ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. အဘိညာစိတ္တာနိ ပညတ္တိံ အဇာနိတွာ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနာဒိကာလေ ဂဟေတဗ္ဗာနိ.

ဧတ္ထ ပန ယော ပန ဘိက္ခု ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော။ပေ။ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တော အတ္ထိ ကောစိ ပါရာဇိကော ဟောတိ အသံဝါသော၊ အတ္ထိ ကောစိ န ပါရာဇိကော ဟောတိ အသံဝါသော. ဒုက္ကဋထုလ္လစ္စယဝတ္ထူသု ပဋိသေဝန္တော အတ္ထိ ကောစိ န ပါရာဇိကော. ပက္ခပဏ္ဍကော အပဏ္ဍကပက္ခေ ဥပသမ္ပန္နော ပဏ္ဍကပက္ခေ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တော သော ပါရာဇိကံ အာပတ္တိံ နာပဇ္ဇတီတိ န ပါရာဇိကော နာမ. န ဟိ အဘိက္ခုနော အာပတ္တိ နာမ အတ္ထိ. သော အနာပတ္တိကတ္တာ အပဏ္ဍကပက္ခေ အာဂတော ကိံ အသံဝါသော ဟောတိ န ဟောတီတိ? ဟောတိ၊ ‘‘အဘဗ္ဗော တေန သရီရဗန္ဓနေနာ’’တိ (ပါရာ. ၅၅၊ မဟာဝ. ၁၂၉) ဟိ ဝုတ္တံ. ‘‘ယော ပန၊ ဘိက္ခု၊ ဘိက္ခူနံ။ပေ။ အသံဝါသော’’တိ (ပါရာ. ၄၄) ဝုတ္တတ္တာ ယော ပန ဘိက္ခုဘာဝေန မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝတိ၊ သော ဧဝ အဘဗ္ဗော. နာယံ အပါရာဇိကတ္တာတိ စေ? န၊ ‘‘ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန သံဃော ဉာပေတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ. ၈၆) ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ယထာ အဘိက္ခုနာ ကမ္မဝါစာယ သာဝိတာယပိ ကမ္မံ ရုဟတိ ကမ္မဝိပတ္တိယာ အသမ္ဘဝတော၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတြိဒံ ယုတ္တိ – ဥပသမ္ပန္နပုဗ္ဗော ဧဝ စေ ကမ္မဝါစံ သာဝေတိ၊ သံဃော စ တသ္မိံ ဥပသမ္ပန္နသညီ၊ ဧဝဉ္စေ ကမ္မံ ရုဟတိ၊ န အညထာတိ နော ခန္တီတိ အာစရိယော. ဂဟဋ္ဌော ဝါ တိတ္ထိယော ဝါ ပဏ္ဍကော ဝါ အနုပသမ္ပန္နသညီ ကမ္မဝါစံ သာဝေတိ၊ သံဃေန ကမ္မဝါစာ န ဝုတ္တာ ဟောတိ၊ ‘‘သံဃော ဥပသမ္ပာဒေယျ၊ သံဃော ဥပသမ္ပာဒေတိ၊ ဥပသမ္ပန္နော သံဃေနာ’’တိ (မဟာဝ. ၁၂၇) ဟိ ဝစနတော သံဃေန ကမ္မဝါစာယ ဝတ္တဗ္ဗာယ သံဃပရိယာပန္နေန၊ သံဃပရိယာပန္နသညိတေန ဝါ ဧကေန ဝုတ္တာ သံဃေန ဝုတ္တာဝ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ အယမေဝ သဗ္ဗကမ္မေသု ယုတ္တိ. တထာ အတ္ထိ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တော ကောစိ နာသေတဗ္ဗော ‘‘ယော ဘိက္ခုနီဒူသကော၊ အယံ နာသေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဧဝ၊ သော အနုပသမ္ပန္နောဝ၊ သဟသေယျာပတ္တိအာဒိံ ဇနေတိ၊ တဿ ဩမသနေ စ ဒုက္ကဋံ ဟောတိ. အဘိက္ခုနိယာ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တော န နာသေတဗ္ဗော ‘‘အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပန္နော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုပသမ္ပန္နော။ပေ။ နာသေတဗ္ဗော’’တိ ပါဠိယာ အဘာဝတော. တေနေဝ သော ဥပသမ္ပန္နသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ၊ န သဟသေယျာပတ္တာဒိံ ဇနေတိ၊ ကေဝလံ အသံဝါသောတိ ကတွာ ဂဏပူရကော န ဟောတိ၊ ဧကကမ္မံ ဧကုဒ္ဒေသောပိ ဟိ သံဝါသောတိ ဝုတ္တော. သမသိက္ခတာပိ သံဝါသောတိ ကတွာ သော တေန သဒ္ဓိံ နတ္ထီတိ ပဒသောဓမ္မာပတ္တိံ ပန ဇနေတီတိ ကာရဏစ္ဆာယာ ဒိဿတိ. ယထာ ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃဿ ဧကကမ္မာဒိနော သံဝါသဿ အဘာဝါ ဘိက္ခုနီ အသံဝါသာ ဘိက္ခုဿ၊ တထာ ဘိက္ခု စ ဘိက္ခုနိယာ၊ ပဒသောဓမ္မာပတ္တိံ ပန ဇနေတိ. တထာ ‘‘အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပန္နောပိ ဧကစ္စော ယော နာသေတဗ္ဗော’’တိ အဝုတ္တောတိ ဣမိနာ နိဒဿနေန သာ ကာရဏစ္ဆာယာ ဂဟဏံ န ဂစ္ဆတိ.

အပိ စ ‘‘ဘိက္ခု သုတ္တဘိက္ခုမှိ ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇတိ၊ ပဋိဗုဒ္ဓေါ သာဒိယတိ၊ ဥဘော နာသေတဗ္ဗာ’’တိ (ပါရာ. ၆၆) စ၊ ‘‘တေန ဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ နာသေထာ’’တိ (ပါရာ. ၃၈၄) စ ဝစနတော ယော သံဃမဇ္ဈံ ပဝိသိတွာ အနုဝိဇ္ဇကေန အနုဝိဇ္ဇိယမာနော ပရာဇာပိတော၊ သောပိ အနုပသမ္ပန္နောဝ၊ န ဩမသဝါဒပါစိတ္တိယံ ဇနေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကိဉ္စာပိ ‘‘ဥပသမ္ပန္နံ ဥပသမ္ပန္နသညီ ခုံသေတုကာမော’’တိ ပါဠိ နတ္ထိ၊ ကိဉ္စာပိ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ ‘‘ယံ အက္ကောသတိ၊ တဿ ဥပသမ္ပန္နတာ၊ အနညာပဒေသေန ဇာတိအာဒီဟိ အက္ကောသနံ၊ ‘မံ အက္ကောသတီ’တိ ဇာနနာ၊ အတ္ထပုရေက္ခာရတာဒီနံ အဘာဝေါတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနီ’’တိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ၊ တထာပိ ဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒေ ‘‘အသုဒ္ဓေါ ဟောတိ ပုဂ္ဂလော အညတရံ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နော၊ တဉ္စေ သုဒ္ဓဒိဋ္ဌိ သမာနော ဩကာသံ ကာရာပေတွာ အက္ကောသာဓိပ္ပါယော ဝဒေတိ၊ အာပတ္တိ ဩမသဝါဒဿာ’’တိ (ပါရာ. ၃၈၉) ဝစနတော အသုဒ္ဓေ ဥပသမ္ပန္နသညာယ ဧဝ ဩမသန္တဿ ပါစိတ္တိယံ. အသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိဿ ဒုက္ကဋံ. ‘‘သုဒ္ဓေါ ဟောတိ ပုဂ္ဂလော၊ အညတရံ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အနဇ္ဈာပန္နော၊ တဉ္စေ သုဒ္ဓဒိဋ္ဌိ သမာနော ဩကာသံ ကာရာပေတွာ အက္ကောသာဓိပ္ပါယော ဝဒေတိ၊ အာပတ္တိ ဩမသဝါဒဿာ’’တိ (ပါရာ. ၃၈၉) ဝစနတော ပန ကင်္ခါဝိတရဏိယံ ‘‘တဿ ဥပသမ္ပန္နတာ ဥပသမ္ပန္နသညိတာ’’တိ န ဝုတ္တံ အနေကံသိကတ္တာ တဿ အင်္ဂဿာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အပိ စေတ္ထ သိက္ခာပစ္စက္ခာတကစတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ အတ္ထိ ပုဂ္ဂလော သိက္ခာပစ္စက္ခာတကော န သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော၊ အတ္ထိ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော န သိက္ခာပစ္စက္ခာတကော၊ အတ္ထိ သိက္ခာပစ္စက္ခာတကော စေဝ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော စ၊ အတ္ထိ နေဝ သိက္ခာပစ္စက္ခာတကော န သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော. တတ္ထ တတိယော ဘိက္ခုနီသိက္ခာပစ္စက္ခာတကော ဝေဒိတဗ္ဗော. သာ ဟိ ယာဝ န လိင်္ဂံ ပရိစ္စဇတိ၊ ကာသာဝေ သဥဿာဟာဝ သမာနာ သာမညာ စဝိတုကာမာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခန္တီပိ ဘိက္ခုနီ ဧဝ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နာဝ. ဝုတ္တဉှိ ဘဂဝတာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနိယာ သိက္ခာပစ္စက္ခာန’’န္တိ (စူဠဝ. ၄၃၄). ကဒါ စ ပန သာ အဘိက္ခုနီ ဟောတီတိ? ယဒါ သာမညာ စဝိတုကာမာ ဂိဟိနိဝါသနံ နိဝါသေတိ၊ သာ ‘‘ဝိဗ္ဘန္တာ’’တိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. ဝုတ္တဉှိ ဘဂဝတာ ‘‘ယဒေဝ သာ ဝိဗ္ဘန္တာ၊ တဒေဝ အဘိက္ခုနီ’’တိ (စူဠဝ. ၄၃၄). ကိတ္တာဝတာ ပန ဝိဗ္ဘန္တာ ဟောတီတိ? သာမညာ စဝိတုကာမာ ကာသာဝေသု အနာလယာ ကာသာဝံ ဝါ အပနေတိ၊ နဂ္ဂါ ဝါ ဂစ္ဆတိ၊ တိဏပဏ္ဏာဒိနာ ဝါ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဂစ္ဆတိ၊ ကာသာဝံယေဝ ဝါ ဂိဟိနိဝါသနာကာရေန နိဝါသေတိ၊ ဩဒါတံ ဝါ ဝတ္ထံ နိဝါသေတိ၊ သလိင်္ဂေနေဝ ဝါ သဒ္ဓိံ တိတ္ထိယေသု ပဝိသိတွာ ကေသလုဉ္စနာဒိဝတံ သမာဒိယတိ၊ တိတ္ထိယလိင်္ဂံ ဝါ သမာဒိယတိ၊ တဒါ ဝိဗ္ဘန္တာ နာမ ဟောတိ. တတ္ထ ယာ ဘိက္ခုနိလိင်္ဂေ ဌိတာဝ တိတ္ထိယဝတံ သမာဒိယတိ၊ သာ တိတ္ထိယပက္ကန္တကော ဘိက္ခု ဝိယ ပစ္ဆာ ပဗ္ဗဇ္ဇမ္ပိ န လဘတိ၊ သေသာ ပဗ္ဗဇ္ဇမေဝေကံ လဘန္တိ၊ န ဥပသမ္ပဒံ. ပါဠိယံ ကိဉ္စာပိ ‘‘ယာ သာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနီ သကာသာဝါ တိတ္ထာယတနံ သင်္ကန္တာ၊ သာ အာဂတာ န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗာ’’တိ ဝစနတော ယာ ပဌမံ ဝိဗ္ဘမိတွာ ပစ္ဆာ တိတ္ထာယတနံ သင်္ကန္တာ၊ သာ အာဂတာ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗာတိ အနုညာတံ ဝိယ ဒိဿတိ. သင်္ဂီတိအာစရိယေဟိ ပန ‘‘စတုဝီသတိ ပါရာဇိကာနီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ န ပုန သာ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗာ၊ တသ္မာ ဧဝ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ နာနုညာတံ ဘဂဝတာ. အန္တိမဝတ္ထုအဇ္ဈာပန္နာ ပန ဘိက္ခုနီ ဧဝ. ပက္ခပဏ္ဍကီပိ ဘိက္ခုနီ ဧဝ. ကိန္တိ ပုစ္ဆာ.

ဝိနီတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၆၇. ဝိနီတာနိ ဝိနိစ္ဆိတာနိ ဝတ္ထူနိ ဝိနီတဝတ္ထူနိ. တေသံ တေသံ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော ဘိက္ခူ’’တိအာဒီနံ ဝတ္ထူနံ ပါဋေက္ကံ နာမဂဏနံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဥဒ္ဓရိတွာ ဦနာဓိကဒေါသသောဓနဋ္ဌေန ဥဒ္ဒါနာ စ တာ မတြာဒိသိဒ္ဓိဂါထာဟိ ဆန္ဒောဝိစိတိလက္ခဏေန ဂါထာ စာတိ ‘‘ဥဒ္ဒါနဂါထာ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဒေ၊ သောဓနေ ဣတိ ဓာတုဿ ရူပံ ဥဒ္ဒါနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမာ ပန ဥဒ္ဒါနဂါထာ ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ သင်္ဂီတိကာလေ ဌပိတာ၊ ကတ္ထာတိ စေ? ပဒဘာဇနီယာဝသာနေ. ‘‘ဝတ္ထုဂါထာ နာမ ‘တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော ဘိက္ခူ’တိအာဒီနံ ဣမေသံ ဝိနီတဝတ္ထူနံ နိဒါနာနီ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ တတ္ထ ဝုတ္တနယေန ဝိနီတဝတ္ထူနိ ဧဝ ‘‘ဝတ္ထုဂါထာ’’တိ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဒမေတ္ထ သမာသတော အဓိပ္ပါယနိဒဿနံ – ‘‘အာပတ္တိံ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ အာပန္နော ပါရာဇိက’’န္တိ မူလာပတ္တိဒဿနဝသေန ဝါ၊ ‘‘အနာပတ္တိ၊ ဘိက္ခု၊ ပါရာဇိကဿ၊ အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿ၊ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ အာပတ္တိဘေဒဒဿနဝသေန ဝါ၊ ‘‘အနာပတ္တိ၊ ဘိက္ခု၊ အသာဒိယန္တဿာ’’တိ အနာပတ္တိဒဿနဝသေန ဝါ ယာနိ ဝတ္ထူနိ ဝိနီတာနိ ဝိနိစ္ဆိတာနိ၊ တာနိ ဝိနီတဝတ္ထူနိ နာမ. တေသံ ဝိနီတဝတ္ထူနံ နိဒါနဝတ္ထုဒီပိကာ တန္တိ ဝတ္ထုဂါထာ နာမ. ဥဒ္ဒါနဂါထာဝ ‘‘ဝတ္ထုဂါထာ’’တိ ဝုတ္တာတိ ဧကေ. တေသံ ‘‘ဣမိနာ လက္ခဏေန အာယတိံ ဝိနယဓရာ ဝိနယံ ဝိနိစ္ဆိနိဿန္တီ’’တိ ဝစနေန ဝိရုဇ္ဈတိ. န ဟိ ဥဒ္ဒါနဂါထာယံ ကိဉ္စိပိ ဝိနိစ္ဆယလက္ခဏံ ဒိဿတိ၊ ဥဒ္ဒါနဂါထာနံ ဝိသုံ ပယောဇနံ ဝုတ္တံ ‘‘သုခံ ဝိနယဓရာ ဥဂ္ဂဏှိဿန္တီ’’တိ၊ တသ္မာ ပယောဇနနာနတ္တတောပေတံ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထာယံ ဝိဂ္ဂဟော – ဝတ္ထူနိ ဧဝ ဂါထာ ဝတ္ထုဂါထာ. ဝိနီတဝတ္ထုတော ဝိသေသနတ္ထမေတ္ထ ဂါထာဂ္ဂဟဏံ. ဥဒ္ဒါနဂါထာတော ဝိသေသနတ္ထံ ဝတ္ထုဂ္ဂဟဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကေစိ ပန ‘‘ဂါထာနံ ဝတ္ထူနီတိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝတ္ထုဂါထာတိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ. မက္ကဋိဝတ္ထုံ အညေ တတ္ထ ဘိက္ခူ အာရောစေသုံ၊ ဣဓ သယမေဝ. တတ္ထ ကာရဏဿ ‘‘ဘဂဝတာ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဝဇ္ဇိပုတ္တကာပိ အညေ ဧဝ. ‘‘တတ္ထ အာနန္ဒတ္ထေရော၊ ဣဓ တေ ဧဝါ’’တိ အညတရသ္မိံ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. အာစရိယဿ အဓိပ္ပါယော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တော၊ တသ္မာ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ.

၆၇-၈. ဉတွာတိ အပုစ္ဆိတွာ သယမေဝ ဉတွာ. ပေါက္ခရန္တိ သရီရံ ဘေရိပေါက္ခရံ ဝိယ. လောကိယာ အဝိကလံ ‘‘သုန္ဒရ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တသ္မာ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယာတိ ပဌမေနတ္ထေန ဝိသိဋ္ဌကာယစ္ဆဝိတာယာတိ အတ္ထော၊ ဒုတိယေန ဝဏ္ဏသုန္ဒရတာယာတိ. ‘‘ဥပ္ပလဂဗ္ဘဝဏ္ဏတ္တာ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ၊ တသ္မာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာတိ နာမံ လဘီ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. နီလုပ္ပလဝဏ္ဏာ ကာယစ္ဆဝီတိ ဝစနံ ပန သာမစ္ဆဝိံ ဒီပေတိ. လောကေ ပန ‘‘ဥပ္ပလသမာ ပသတ္ထသာမာ’’တိ ဝစနတော ‘‘ယာ သာမာ သာမဝဏ္ဏာ သာမတနုမဇ္ဈာ၊ သာ ပါရိစရိယာ သဂ္ဂေ မမ ဝါသော’’တိ ဝစနတော သာမစ္ဆဝိကာ ဣတ္ထီနံ ပသတ္ထာ. ‘‘ယာဝဿာ နံ အန္ဓကာရ’’န္တိပိ ပါဌော. ကိလေသကာမေဟိ ဝတ္ထုကာမေသု ယော န လိမ္ပတိ.

၆၉. ဣတ္ထိလိင်္ဂံ ပါတုဘူတန္တိ ဣတ္ထိသဏ္ဌာနံ ပါတုဘူတံ၊ တဉ္စ ခေါ ပုရိသိန္ဒြိယဿ အန္တရဓာနေန ဣတ္ထိန္ဒြိယဿ ပါတုဘာဝေန. ဧဝံ ပုရိသိန္ဒြိယပါတုဘာဝေပိ. ဧတေန ယထာ ဗြဟ္မာနံ ပုရိသိန္ဒြိယံ နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ ကေဝလံ ပုရိသသဏ္ဌာနမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ယထာ စ ကဿစိ ပဏ္ဍကဿ ဝိနာပိ ပုရိသိန္ဒြိယေန ပုရိသသဏ္ဌာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န တထာ တေသန္တိ ဒဿိတံ ဟောတိ၊ တံ ပန ဣတ္ထိန္ဒြိယံ၊ ပုရိသိန္ဒြိယံ ဝါ အန္တရဓာယန္တံ မရန္တာနံ ဝိယ ပဋိလောမက္ကမေန သတ္တရသမစိတ္တက္ခဏတော ပဋ္ဌာယ အန္တရဓာယတိ. ပစ္စုပ္ပန္နေ ဣန္ဒြိယေ နိရုဒ္ဓေ ဣတရံ ဝိသဘာဂိန္ဒြိယံ ပါတုဘဝတိ. ယသ္မာ မဟာနိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တဿေဝ ကိရဿ ဝိသဘာဂိန္ဒြိယံ ပါတုဘဝတိ၊ တသ္မာ ‘‘ရတ္တိဘာဂေ နိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တံယေဝ ဥပဇ္ဈံ တမေဝ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ ဝစနတော ပဝတ္တိနီယေဝ ဥပဇ္ဈာယာ၊ ဥပသမ္ပဒါစရိယာ ဘိက္ခုနီယေဝ အာစရိယာတိ ကတွာ တာသံ ဥပဇ္ဈာယဝတ္တံ၊ အာစရိယဝတ္တဉ္စ ဣမိနာ ဘိက္ခုနာသဒါသာယံ ပါတံ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တွာ ကာတဗ္ဗံ၊ တာဟိ စ ဣမဿ ဝိဟာရံ အာဂမ္မ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဝတ္တာဒိ ကာတဗ္ဗံ နု ခေါတိ စေ? ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနီဟိ သင်္ဂမိတု’’န္တိ ဝစနေန ဝိနာဘာဝဒီပနတော ကေဝလံ န ပုန ဥပဇ္ဈာ ဂဟေတဗ္ဗာ၊ န စ ဥပသမ္ပဒါ ကာတဗ္ဗာတိ ဒဿနတ္ထမေဝ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တံယေဝ ဥပဇ္ဈ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဘိက္ခုနီဟိ သင်္ဂမိတုန္တိ ဘိက္ခူဟိ ဝိနာ ဟုတွာ ဘိက္ခုနီဟိ ဧဝ သဒ္ဓိံ သမင်္ဂီ ဘဝိတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော၊ တသ္မာ ဣမိနာ ပါဠိလေသေန ‘‘တဿာ ဧဝ ဂါမန္တရာဒီဟိ အနာပတ္တီ’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနံ သိဒ္ဓံ ဟောတိ၊ အာဂန္တွာ သင်္ဂမိတုံ သက္ကာ၊ ယဉ္စ ဘဂဝတာ ဂမနံ အနုညာတံ၊ တံ နိဿာယ ကုတော ဂါမန္တရာဒိပစ္စယာ အာပတ္တိ. န ဟိ ဘဂဝါ အာပတ္တိယံ နိယောဇေတီတိ ယုတ္တမေဝ တံ၊ အညထာ ‘‘ယာ အာပတ္တိယော ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီဟိ အသာဓာရဏာ၊ တာဟိ အာပတ္တီဟိ အနာပတ္တီ’’တိ ပါဠိဝစနတော န ဂါမန္တရာဒီဟိ အနာပတ္တီတိ အာပဇ္ဇတိ. သာဓာရဏတာ အာပတ္တိယေဝ ‘‘ယာ အာပတ္တိယော ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီဟိ အသာဓာရဏာ၊ ယာ စ ဘိက္ခုနီဟိ သင်္ဂမန္တိယာ ဂါမန္တရနဒီပါရရတ္တိဝိပ္ပဝါသဂဏဩဟီယနာပတ္တိယော၊ တာဟိ အာပတ္တီဟိ အနာပတ္တီ’’တိ န ဝုတ္တတ္တာတိ စေ? န ဝုတ္တံ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂတော. ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ သင်္ကန္တာယပိ တဿာ တာ ပဟာယ အညာဟိ သင်္ဂမန္တိယာ ဂါမန္တရာဒီဟိ အနာပတ္တိ ဧဝ သဗ္ဗကာလန္တိ ဣမဿ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂတော တထာ န ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ ဂါမန္တရာပတ္တာဒိဝတ္ထုံ သဉ္စိစ္စ တသ္မိံ ကာလေ အဇ္ဈာစရန္တီပိ သာ လိင်္ဂပါတုဘာဝေန ကာရဏေန အနာပဇ္ဇနတော အနာပတ္တိ. အနာပဇ္ဇနဋ္ဌေနေဝ ဝုဋ္ဌာတိ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ ယောဂီ အနုပ္ပန္နေ ဧဝ ကိလေသေ နိရောဓေတိ. အဗန္ဓနောပိ ပတ္တော ‘‘ဦနပဉ္စဗန္ဓနော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ သဗ္ဗသော ဝါ ပန န သာဝေတိ အပ္ပစ္စက္ခာတာ ဟောတိ သိက္ခာ၊ ဧဝမိဓ အနာပန္နာပိ အာပတ္တိ ဝုဋ္ဌိတာ နာမ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ယသ္မာ ပန သာ ပုရိသေန သဟသေယျာပတ္တိံ အနာပဇ္ဇန္တီပိ သက္ကောတိ ဘိက္ခုနီဟိ သင်္ဂမိတုံ၊ တသ္မာ အနာပတ္တီတိ ကတွာ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဥဘိန္နမ္ပိ သဟသေယျာပတ္တိ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝုတ္တဉှေတံ ပရိဝါရေ ‘‘အပရေဟိပိ စတူဟာကာရေဟိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ သံဃမဇ္ဈေ ဂဏမဇ္ဈေ ပုဂ္ဂလဿ သန္တိကေ လိင်္ဂပါတုဘာဝေနာ’’တိ (ပရိ. ၃၂၄). ယံ ပန ဝုတ္တံ ပရိဝါရေ ‘‘အတ္ထာပတ္တိ အာပဇ္ဇန္တော ဝုဋ္ဌာတိ ဝုဋ္ဌဟန္တော အာပဇ္ဇတီ’’တိ (ပရိ. ၃၂၄)၊ တဿ သဟသေယျာဒိံ အာပဇ္ဇတိ အသာဓာရဏာပတ္တီဟိ ဝုဋ္ဌာတိ၊ တဒုဘယမ္ပိ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဒူရေ ဝိဟာရော ဟောတိ ပဉ္စဓနုသတိကံ ပစ္ဆိမံ၊ ဝိဟာရတော ပဋ္ဌာယ ဂါမံ ပဝိသန္တိယာ ဂါမန္တရံ ဟောတီတိ အတ္ထော. သံဝိဒဟနံ ပရိမောစေတွာတိ အဒ္ဓါနဂမနသံဝိဒဟနံ အကတွာတိ အတ္ထော. တာ ကောပေတွာတိ ပရိစ္စဇိတွာတိ အတ္ထော. ‘‘ပရိပုဏ္ဏဝဿသာမဏေရေနာပီ’’တိ ဝစနတော အပရိပုဏ္ဏဝဿဿ ဥပဇ္ဈာယဂ္ဂဟဏံ နတ္ထီတိ ဝိယ ဒိဿတိ. ဝိနယကမ္မံ ကတွာ ဌပိတောတိ ဝိကပ္ပေတွာ ဌပိတော. အဝိကပ္ပိတာနံ ဒသာဟာတိက္ကမေ နိဿဂ္ဂိယတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သတ္တာဟံ ဝဋ္ဋတီတိ ပန ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူနံ သန္နိဓိံ ဘိက္ခုနီဟိ ပဋိဂ္ဂါဟာပေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ (စူဠဝ. ၄၂၁) ဝစနတော ဝုတ္တံ. အနပေက္ခဝိဿဇ္ဇနေနာတိ ဝတ္ထုံ အနပေက္ခဝိဿဇ္ဇနေန ဝါ ပဋိဂ္ဂဟဏေန ဝါ ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမီတိ. ပက္ခမာနတ္တကာလေ ပုနဒေဝ လိင်္ဂံ ပရိဝတ္တတိ ဆာရတ္တံ မာနတ္တမေဝ ဒါတဗ္ဗန္တိ သစေ၊ ဘိက္ခုကာလေ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ၊ နော ပဋိစ္ဆန္နာယာတိ နော လဒ္ဓီတိ အာစရိယော.

ပရိဝါသဒါနံ ပန နတ္ထီတိ ဘိက္ခုနိယာ ဆာဒနာသမ္ဘဝတော ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သစေ ဘိက္ခုနီ အသာဓာရဏံ ပါရာဇိကာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ပုရိသလိင်္ဂံ ပဋိလဘတိ၊ ဘိက္ခူသု ဥပသမ္ပဒံ န လဘတိ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇံ လဘတိ၊ အနုပဗ္ဗဇိတွာ ဘိက္ခုဘာဝေ ဌိတော သဟသေယျာပတ္တိံ န ဇနေတိ. ဝိဗ္ဘန္တာယ ဘိက္ခုနိယာ ပုရိသလိင်္ဂေ ပါတုဘူတေ ဘိက္ခူသု ဥပသမ္ပဒံ န လဘတိ၊ ပါရာဇိကံ. အဝိဗ္ဘန္တမာနဿ ဂဟဋ္ဌဿေဝ သတော ဘိက္ခုနီဒူသကဿ သစေ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ ပါတုဘဝတိ၊ နေဝ ဘိက္ခုနီသု ဥပသမ္ပဒံ လဘတိ၊ န ပုန လိင်္ဂပရိဝတ္တေ ဇာတေ ဘိက္ခူသု ဝါတိ. ဘိက္ခုနိယာ လိင်္ဂပရိဝတ္တေ သတိ ဘိက္ခု ဟောတိ၊ သော စေ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဝိဗ္ဘမိတွာ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ ပဋိလဘေယျ၊ ဘိက္ခုနီသု ဥပသမ္ပဒံ ပဋိလဘတိ ဥဘယတ္ထ ပုဗ္ဗေ ပါရာဇိကဘာဝံ အပ္ပတ္တတ္တာ. ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ပရိပုဏ္ဏဒွါဒသဝဿာ ပုရိသလိင်္ဂံ ပဋိလဘေယျ၊ ဥပသမ္ပန္နော ဘိက္ခု ဧဝ. ပုန သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ အာဂတော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော အပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿတ္တာ. ပုန လိင်္ဂပရိဝတ္တေ သတိ ဘိက္ခုနီသု ဥပသမ္ပဒံ လဘတိ. ဧဝံ စေ ကတဒွါဒသသင်္ဂဟဿ ဒါရကဿ လိင်္ဂပရိဝတ္တေ သတိ ဂိဟိဂတာ ဣတ္ထီ ဟောတိ၊ ပရိပုဏ္ဏဒွါဒသဝဿာ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗာ ကိရ. ဘိက္ခုနိယာ ဣတ္ထိလိင်္ဂန္တရဓာနေန၊ ဘိက္ခုဿ ဝါ ပုရိသလိင်္ဂန္တရဓာနေန ပက္ခပဏ္ဍကဘာဝေါ ဘဝေယျ၊ န သာ ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုနီဟိ နာသေတဗ္ဗာ ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခူဟိ ပုန ပကတိဘာဝါပတ္တိသမ္ဘဝါ. ပကတိပဏ္ဍကံ ပန သန္ဓာယ ‘‘ပဏ္ဍကော နာသေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. ပက္ခပဏ္ဍကော ဟိ သံဝါသနာသနာယ နာသေတဗ္ဗော၊ ဣတရော ဥဘယနာသနာယာတိ အတ္ထော. ယဒိ တေသံ ပုန ပကတိဘာဝေါ ဘဝေယျ၊ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တံယေဝ ဥပဇ္ဈံ တမေဝ ဥပသမ္ပဒံ တာနိယေဝ ဝဿာနိ ဘိက္ခုနီဟိ သင်္ဂမိတု’’န္တိ အယံ ဝိဓိ သမ္ဘဝတိ. သစေ နေသံ လိင်္ဂန္တရံ ပါတုဘဝေယျ၊ သော စ ဝိဓိ၊ ယာ အာပတ္တိယော ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီဟိ သာဓာရဏာ၊ တာ အာပတ္တိယော ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ဝုဋ္ဌာတုံ အသာဓာရဏာဟိ အနာပတ္တီတိ အယမ္ပိ ဝိဓိ သမ္ဘဝတိ. ယံ ဝုတ္တံ ပရိဝါရေ ‘‘သဟ ပဋိလာဘေန ပုရိမံ ဇဟတိ၊ ပစ္ဆိမေ ပတိဋ္ဌာတိ၊ ဝိညတ္တိယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တိ၊ ပညတ္တိယော နိရုဇ္ဈန္တိ၊ သဟ ပဋိလာဘေန ပစ္ဆိမံ ဇဟတိ၊ ပုရိမေ ပတိဋ္ဌာတိ၊ ဝိညတ္တိယော’’တိအာဒိ၊ တံ ယထာဝုတ္တဝိဓိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ အမှာကံ ခန္တီတိ အာစရိယော. ဣတ္ထိလိင်္ဂံ၊ ပုရိသလိင်္ဂံ ဝါ အန္တရဓာယန္တံ ကိံ သကလမ္ပိ သရီရံ ဂဟေတွာ အန္တရဓာယတိ၊ ဥဒါဟု သယမေဝ. ကိဉ္စေတ္ထ – ယဒိ တာဝ သကလံ သရီရံ ဂဟေတွာ အန္တရဓာယတိ၊ အယံ ပုဂ္ဂလော စုတော ဘဝေယျ. တသ္မာ သာမညာ စုတော ဘဝေယျ၊ ပုန ဥပသမ္ပဇ္ဇန္တော ဩပပါတိကော ဘဝေယျ. အထ သယမေဝ အန္တရဓာယတိ၊ သောပိ ဘာဝေါ တဿ ဝိရုဇ္ဈတိ. ဣတ္ထိန္ဒြိယာဒီနိ ဟိ သကလမ္ပိ သရီရံ ဗျာပေတွာ ဌိတာနီတိ ခဏနိရောဓော ဝိယ တေသံ အန္တရဓာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ယထာဝုတ္တဒေါသပ္ပသင်္ဂါဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. အညမညံ သံသဋ္ဌပ္ပဘာနံ ဒီပါနံ ဧကပ္ပဘာနိရောဓေပိ ဣတရိဿာ ဌာနံ ဝိယ သေသသရီရဋ္ဌာနံ တတ္ထ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၇၁-၂. မုစ္စတု ဝါ မာ ဝါ ဒုက္ကဋမေဝါတိ မောစနရာဂါဘာဝတော. အဝိသယောတိ အသာဒိယနံ နာမ ဧဝရူပေ ဌာနေ ဒုက္ကရန္တိ အတ္ထော. မေထုနဓမ္မော နာမ ဥဘိန္နံ ဝါယာမေန နိပဇ္ဇတိ ‘‘တဿ ဒွယံဒွယသမာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ၊ တသ္မာ တွံ မာ ဝါယာမ၊ ဧဝံ တေ အနာပတ္တိ ဘဝိဿတိ၊ ကိရိယဉှေတံ သိက္ခာပဒန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ ‘‘အာပတ္တိံ တွံ ဘိက္ခု အာပန္နော ပါရာဇိက’’န္တိ ဝစနတော အကိရိယမ္ပေတံ သိက္ခာပဒံ ယေဘုယျေန ‘‘ကိရိယ’’န္တိ ဝုစ္စတီတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ.

၇၃-၄. ‘‘ပါရာဇိကဘယေန အာကာသဂတမေဝ ကတွာ ပဝေသနာဒီနိ ကရောန္တဿ သဟသာ တာလုကံ ဝါ ပဿံ ဝါ အင်္ဂဇာတံ ဆုပတိ စေ၊ ဒုက္ကဋမေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ. ကသ္မာ? န မေထုနရာဂတ္တာတိ၊ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. ဒန္တာနံ ဗာဟိရဘာဝေါ ဩဋ္ဌာနံ ဗာဟိရဘာဝေါ ဝိယ ထုလ္လစ္စယဝတ္ထု ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဗဟိ နိက္ခန္တဒန္တေ ဇိဝှါယ စ ထုလ္လစ္စယ’’န္တိ. တံ ပုဂ္ဂလံ ဝိသညိံ ကတွာတိ ဝစနေန သော ပုဂ္ဂလော ခိတ္တစိတ္တော နာမ ဟောတီတိ ဒဿိတံ ဟောတိ. ယော ပန ပုဂ္ဂလော န ဝိသညီကတော၊ သော စေ အတ္တနော အင်္ဂဇာတဿ ဓာတုဃဋ္ဋနစရိဏိဇ္ဈိဏိကာဒိသညာယ သာဒိယတိ၊ မေထုနသညာယ အဘာဝတော ဝိသညီပက္ခမေဝ ဘဇတီတိ တဿ အနာပတ္တိစ္ဆာယာ ဒိဿတိ. ‘‘မေထုနမေတံ မညေ ကဿစိ အမနုဿဿာ’’တိ ဉတွာ သာဒိယန္တဿ အာပတ္တိ ဧဝ. ပဏ္ဍကဿ မေထုနဓမ္မန္တိ ပဏ္ဍကဿ ဝစ္စမဂ္ဂေ ဝါ မုခေ ဝါ၊ ဘုမ္မတ္ထေ ဝါ သာမိဝစနံ. အဝေဒယန္တဿပိ သေဝနစိတ္တဝသေန အာပတ္တိ သန္ထတေနေဝ သေဝနေ ဝိယ.

ဥပဟတိန္ဒြိယဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ၊ သော အာရောစေသီ’’တိ ဒုဝိဓော ပါဌော အတ္ထိ. တတ္ထ ‘‘အာရောစေသု’’န္တိ ဝုတ္တပါဌော ‘‘ဝေဒိယိ ဝါ သော ဘိက္ခဝေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ သုန္ဒရံ၊ အညထာ ‘‘အာပတ္တိံ တွံ ဘိက္ခူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. ‘‘ဝေဒိယာ ဝါ’’တိ ဒီပဝါသိနော ပဌန္တိ ကိရ၊ မေထုနဓမ္မဿ ပုဗ္ဗပယောဂါ ဟတ္ထဂ္ဂါဟာဒယော၊ တသ္မာ ‘‘ဒုက္ကဋမေဝဿ ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ ပုရိမပဒေန သမ္ဗန္ဓော. ယသ္မာ ပန ဒုက္ကဋမေဝဿ ဟောတိ၊ တသ္မာ ယာဝ သီသံ န ပါပုဏာတိ ပုဂ္ဂလော၊ တာဝ ဒုက္ကဋေ တိဋ္ဌတီတိ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. သီသံ နာမ မဂ္ဂပဋိပါဒနံ. ‘‘သီသံ န ပါပုဏာတီတိ ပါရာဇိကံ န ဟောတိ တာဝ ပုဗ္ဗပယောဂဒုက္ကဋေ တိဋ္ဌတီ’’တိ အညတရသ္မိံ ဂဏ္ဌိပဒေ လိခိတံ. ဥစ္စာလိင်္ဂပါဏကဒဋ္ဌေနာတိ ဧတ္ထ ဘာဝနိဋ္ဌာပစ္စယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒဋ္ဌေန ဒံသေန ခါဒနေနာတိ ဟိ အတ္ထတော ဧကံ.

၇၆-၇. သင်္ဂါမသီသေ ယုဒ္ဓမုခေ ယောဓပုရိသော ဝိယာယံ ဘိက္ခူတိ ‘‘သင်္ဂါမသီသယောဓော ဘိက္ခူ’’တိ ဝုစ္စတိ. ရုက္ခသူစိဒွါရံ ဥပိလဝါယ၊ ဧကေန ဝါ ဗဟူဟိ ဝါ ကဏ္ဋကေဟိ ထကိတဗ္ဗံ ကဏ္ဋကဒွါရံ. ဒုဿဒွါရံ သာဏိဒွါရဉ္စ ဒုဿသာဏိဒွါရံ. ‘‘ကိလဉ္ဇသာဏီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဒုဿသာဏိယမေဝ သင်္ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ. ဧကသဒိသတ္တာ ‘‘ဧက’’န္တိ ဝုတ္တံ. အာကာသတလေတိ ဟမ္မိယတလေတိ အတ္ထော. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပေါတိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘ကိဉ္စိ ကရောန္တာ နိသိန္နာ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တတ္တာ နိပန္နာနံ အာပုစ္ဆနံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ယထာပရိစ္ဆေဒမေဝ စ န ဥဋ္ဌာတိ၊ တဿ အာပတ္တိယေဝါ’’တိ ကိဉ္စာပိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ၊ အနာဒရိယဒုက္ကဋာပတ္တိ ဧဝ တတ္ထ အဓိပ္ပေတာ. ကထံ ပညာယတီတိ? ‘‘ရတ္တိံ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ နိပန္နော အရုဏေ ဥဂ္ဂတေ ဥဋ္ဌဟတိ၊ အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ၊ မဟာပစ္စရိယံ ဝိသေသေတွာ ‘‘အနာဒရိယဒုက္ကဋာပိ န မုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ စ၊ တေန ဣတရသ္မာ ဒုက္ကဋာ မုစ္စတီတိ အဓိပ္ပါယော. ယထာပရိစ္ဆေဒမေဝ စ န ဥဋ္ဌာတိ၊ တဿ အာပတ္တိယေဝါတိ ဧတ္ထ န အနာဒရိယဒုက္ကဋံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယထာပရိစ္ဆေဒမေဝါတိ အဝဓာရဏတ္တာ ပရိစ္ဆေဒတော အဗ္ဘန္တရေ န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပုန ‘‘သုပတီ’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဝိယ သန္နိဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ. ဧဝံ နိပဇ္ဇန္တောတိ နိပဇ္ဇနကာလေ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗဒုက္ကဋမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ယထာပရိစ္ဆေဒေန ဥဋ္ဌဟန္တဿ ဒွေ ဒုက္ကဋာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ. အန္ဓကဋ္ဌကထာယမ္ပိ ‘‘ယဒိ ရတ္တိံ ဒွါရံ အသံဝရိတွာ နိပန္နော ‘ဒိဝါ ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’တိ၊ အနာဒရိယေ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဧတ္ထာပိ ‘‘နိပန္နော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘အရုဏေ ဥဋ္ဌိတေ ဥဋ္ဌာဟီ’’တိ န ဝုတ္တတ္တာ စ ဇာနိတဗ္ဗံ. ‘‘မဟာပစ္စရိယံ အနာဒရိယဒုက္ကဋမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တဒုက္ကဋ’’န္တိ ဧကေ ဝဒန္တိ. တဿ အနာပတ္တီတိ အတ္ထတော အနိပန္နတ္တာ ဝုတ္တံ. ‘‘သစေ ပန ရတ္တိံ သံဝရိတွာ နိပန္နော၊ အရုဏုဋ္ဌာနသမယေ ကောစိ ဝိဝရတိ၊ ဒွါရဇဂ္ဂနာဒီနိ အကတွာ နိပန္နဿ အာပတ္တိယေဝ. ကသ္မာ? အာပတ္တိခေတ္တတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ.