၈. ရူပိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၈၃-၄. သဗ္ဗမ္ပီတိ တိဝိဓမ္ပိ. ‘‘မုတ္တာ မဏိ ဝေဠုရိယော သင်္ခေါ’တိအာဒိ ပန ကိဉ္စာပိ ရာဇသိက္ခာပဒေ ‘န ဝဋ္ဋတီ’တိ ပသင်္ဂတော ဝုတ္တံ၊ သရူပတော ပန အာပတ္တိဒဿနဝသေန သကဋ္ဌာနေပိ ဝတ္တုမာရဒ္ဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကထမေတံ? မုတ္တာဒီနံ သကဋ္ဌာနံ ဇာတံ၊ န ဟိ တာနိ ဣဓ ပါဠိယံ ဒိဿန္တီတိ ဣမဿ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တာနိ၊ ရာဇသိက္ခာပဒဿပိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တာနီတိ. န ကေဝလံ ဟိရညသုဝဏ္ဏမေဝ၊ အညမ္ပိ ခေတ္တဝတ္ထာဒိကံ ‘‘အကပ္ပိယံ န သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗ’’န္တိ သာမညေန၊ န သရူပတော. ပါဠိယံ ပန သရူပတော ‘‘စီဝရစေတာပန္နံ နာမ ဟိရညံ ဝါ သုဝဏ္ဏံ ဝါ မုတ္တာ ဝါ မဏိ ဝါ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ရာဇသိက္ခာပဒမေဝဿ သကဋ္ဌာနံ. မုတ္တာမဏိဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ တဇ္ဇာတိယဂ္ဂဟဏံ သိဒ္ဓမေဝါတိ နာဂတော ဣမဿ ပဌမမေဝ ပညတ္တတ္တာ. ယဒိ ဧဝံ ဣဓ အနာဂတတ္တာ ကတရံ နေသံ သကဋ္ဌာနန္တိ? ဣဒမေဝ အတ္ထတော၊ နော သရူပတော.

ကထံ? ဧတာနိ ဟိ ရတနသိက္ခာပဒေ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထူနိ၊ ဒုက္ကဋဝတ္ထူနိ စ ဧကတော ‘‘ရတန’’န္တိ အာဂတာနိ၊ ‘‘ရတနသမ္မတ’’န္တိ ကပ္ပိယဝတ္ထု အာဂတံ. တေသု စ ဒသသု ရတနေသု ရဇတဇာတရူပဒွယံ ဣဓ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထု၊ အဝသေသံ ဒုက္ကဋဝတ္ထူတိ သိဒ္ဓံ. ဣဓ စ သိဒ္ဓတ္တာ ဧဝ ရတနသိက္ခာပဒဿ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘ရတနသမ္မတံ ဝိဿာသံ ဂဏှာတိ၊ တာဝကာလိကံ ဂဏှာတိ၊ ပံသုကူလသညိဿာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ န ရတနံ ဝုတ္တံ. သတ္တဝိဓဓညဒါသိဒါသခေတ္တာဒိ ပန ဗြဟ္မဇာလာဒိသုတ္တဝသေန (ဒီ. နိ. ၁.၁ အာဒယော) အကပ္ပိယန္တိ သိဒ္ဓံ၊ တသ္မာ ဣဓ ဒုက္ကဋဝတ္ထူတိ သိဒ္ဓံ၊ တေနေဝ အနုယောဂဝတ္တေ ‘‘ဓမ္မံ ဇာနာတိ၊ ဓမ္မာနုလောမံ၊ ဝိနယံ၊ ဝိနယာနုလောမံ ဇာနာတီ’’တိ (ပရိ. ၄၄၂) ဝုတ္တံ. တထာ အာမကမံသမ္ပိ ဒုက္ကဋဝတ္ထုံ အာပဇ္ဇတီတိ? န၊ ဣဓ ဝိနယေ အနုညာတတ္တာ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အမနုဿိကာဗာဓေ အာမကမံသ’’န္တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၂၆၄)၊ တသ္မာ န အာမကမံသံ သုတ္တေ အာဂတမ္ပိ ဒုက္ကဋဝတ္ထု ဟောတိ၊ တထာပိ အတ္တနော ပရိဘောဂတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဟဏေ ဒုက္ကဋမေဝါတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော. ‘‘ဣဓ နိက္ခိပါဟီ’တိ ဝုတ္တေ ဥပနိက္ခိတ္တသာဒိယနမေဝ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘အကပ္ပိယဝိစာရဏာ ဧဝ န ဝဋ္ဋတီတိ စေ? ကပ္ပိယဉ္စ အကပ္ပိယဉ္စ နိဿာယ ဌိတန္တိ ဧတ္ထ တံ သယံ အပရိဘောဂါရဟံ ဟုတွာ တဒဂ္ဃနကံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ ပရိဘောဂါရဟံ ဟုတွာ ဌိတန္တိ အတ္ထော’’တိ လိခိတံ၊ ‘‘ပံသုကူလဘာဝေန ဌိတတ္တာ၊ ဂုတ္တဋ္ဌာနာစိက္ခနဿ ကပ္ပိယတ္တာ စ ကပ္ပိယံ နိဿာယ ဌိတံ. ‘ဣဒံ ဂဏှာ’တိအာဒိနာ ဝဒန္တဿ အကပ္ပိယတ္တာ အကပ္ပိယံ နိဿာယ ဌိတ’’န္တိ စ. ဧဝမ္ပိ ကပ္ပိယဉ္စ အကပ္ပိယဉ္စာတိ ‘‘ဣမသ္မိံ ဩကာသေ ဌပိတံ၊ ကိံ န ပဿသီတိ ဆေကတရေ ဣမေဝ ကဟာပဏေ’’တိအာဒိဝစနဿ ကပ္ပိယတ္တာ ကပ္ပိယံ နိဿာယ ဌိတံ. ‘‘ဣဒံ ဂဏှာ’’တိ ဝုတ္တေ ဒုဗ္ဗိစာရိတတ္တာ အတ္တနော အကပ္ပိယတ္တာ တတော အာဂတံ အကပ္ပိယံ နိဿာယ ဌိတမေဝ ဟောတိ. ‘‘ဣဒံ ဂဏှာ’တိ ဝုတ္တေ တေန ဂဟိတေ ‘ဥဂ္ဂဏှာပေယျ ဝါ’တိ ဝုတ္တဝိဓိံ န ပါပုဏာတိ၊ ကေဝလံ ဒုဗ္ဗိစာရိတတ္တာ တဿေဝ တံ အကပ္ပိယံ ဟောတိ၊ မူလပဋိဂ္ဂဟဏဿ သုဒ္ဓတ္တာ ပရတော ပတ္တစတုက္ကေ တတိယပတ္တော ဝိယာတိ စ ဧဝံ ဥပတိဿတ္ထေရော ဝဒတီ’’တိ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. ကိံ ဗဟုနာ၊ ဝိသုဒ္ဓါဂမတ္တာ ကပ္ပိယံ. ဒုဗ္ဗိစာရဏာယ သတိ အကပ္ပိယံ နိဿာယ ဌိတံ ဟောတီတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော. ‘‘ဧဝံ သံဃဂဏာဒီနမ္ပိ အတ္ထာယ ပရိစ္စတ္တေပိ တေန သမာနဂတိကတ္တာ ဌပေတွာ အာပတ္တိဝိသေသ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

န ကိဉ္စိ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ စေတာပိတန္တိ စေတာပိတဉ္စေ၊ ဥပါယာဘာဝံ ဒဿေတိ. ‘‘ဥပနိက္ခေပံ ဌပေတွာတိ သစေ သော ဥပါသကော ‘အတိဗဟုံ ဧတံ ဟိရညံ၊ ဣဒံ ဘန္တေ အဇ္ဇေဝ န ဝိနာသေတဗ္ဗ’န္တိ ဝတွာ သယံ ဥပနိက္ခေပဒေသေ ဌပေတိ၊ အညေန ဝါ ဌပါပေတိ၊ ဧတံ ဥပနိက္ခေပံ ဌပေတွာ တတော လဒ္ဓံ ဥဒယံ ပရိဘုဉ္ဇန္တော သံဃော ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇတိ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ.

၅၈၅. အယံ ကိရ ဣတ္ထံလက္ခဏသမ္ပန္နော ဥက္ကံသတော. ဧဝံ အင်္ဂသမ္ပန္နောပိ အပရဘာဂေ လောဘဝသေန ဝါ အညေန ဝါ ကာရဏေန သစေ နိမိတ္တံ ကတွာ ပါတေတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. သေနာသနမ္ပိ ပရိဘောဂေ ပရိဘောဂေတိ ပဝေသေ ပဝေသေ. သော ဟိ ကာရဏန္တရေန ရုက္ခမူလိကဿ၊ အဗ္ဘောကာသိကဿပိ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ၊ ဌာနနိသဇ္ဇာဒိဝသေန နိဝါသာဓိပ္ပါယေ သတိ ပရိဘောဂေ ပရိဘောဂေ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ. ဘေသဇ္ဇဿ သတိပစ္စယတာ သဗ္ဗကာလမ္ပီတိ ဧကေ. အသန္နိဟိတဿ ပစ္ဆာဘတ္တမေဝ၊ သန္နိဟိတဿ ပုရေဘတ္တမ္ပီတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော. ‘‘ယာမကာလိကံ သတ္တာဟကာလိကံ ယာဝဇီဝိကံ အာဟာရတ္ထာယ။ပေ။ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရေ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါစိ. ၂၄၄) ဟိ ဝုတ္တံ. ဒုက္ကဋဉှိ ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပဒေ အာဂတံ ဝိကာလေ အာပဇ္ဇတိ၊ နော ကာလေ အာဟာရကာလတ္တာ၊ သန္နိဓိသိက္ခာပဒေ အာဂတံ ပန ကာလေပိ သန္နိဓိဇာတတ္တာ၊ တေနေဝ တတ္ထ သတ္တာဟကာလိကယာဝဇီဝိကဒွယမေဝ ဝုတ္တန္တိ. ‘‘သတိ ပစ္စယေ’’တိ ဝစနတော နာယံ ဝိသေသော လဗ္ဘတီတိ စေ? န၊ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂတော၊ ဝစနာနိယမတော စ. သန္နိဓိသိက္ခာပဒေ ဟိ ‘‘အနာပတ္တိ ယာဝကာလိကံ ယာဝကာလံ နိဒဟိတွာ ဘုဉ္ဇတိ. ယာမကာလိကံ ယာမေ နိဒဟိတွာ ဘုဉ္ဇတီ’’တိ (ပါစိ. ၂၅၆) ဧတ္ထ ဝစနပ္ပမာဏတော ယာမကာလိကံ န ပုရေဘတ္တေ၊ န ပစ္ဆာဘတ္တေ၊ န ဒိဝသေ၊ န ရတ္တိယံ ယာမမေဝ နိဒဟိတွာ ဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တီတိ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂေါ. တထာ တတ္ထေဝ ‘‘ယာမကာလိကံ ယာမံ နိဒဟိတွာ ဘုဉ္ဇတိ၊ သတ္တာဟကာလိကံ သတ္တာဟံ နိဒဟိတွာ ဘုဉ္ဇတီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ၊ န ဝုတ္တံ ‘‘သတိ ပစ္စယေ’’တိ၊ တသ္မာ သတိပစ္စယ-ဝစနံ ကတ္ထစိ ဟောတိ၊ ကတ္ထစိ န ဟောတီတိ ဝစနာနိယမတော အာပတ္တိယာပိ အနိယမော သိယာ. ဧဝံ သန္တေပိ ယထာဝုတ္တဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ ဧဝ. န အနာဟာရပ္ပယောဇနတ္တာ ယာမကာလိကာဒီနန္တိ စေ? န၊ သပ္ပိအာဒိမိဿဘောဇနဿ ပဏီတဘောဇနဘာဝပ္ပတ္တိတော. အပိစ သဗ္ဗကာလိကေသု ယာဝကာလိကံ ဩဠာရိကံ၊ တံ အာဟာရတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ ကာလေ အနာပတ္တိ၊ ပဂေဝ အနောဠာရိကံ ယာမကာလိကာဒိံ၊ အာဟာရတ္ထာယ ဧဝ အနုညာတတ္တာ. ယာဝကာလိကေ ဧဝ အနာပတ္တီတိ စေ? န၊ အနာဟာရတ္ထာယ ဂဏှန္တဿ အာပတ္တိသမ္ဘဝတော ဣတရံ အာဟာရတ္ထာယ ဂဏှန္တဿ ဝိယ၊ တသ္မာ ယထာဝုတ္တမေဝေတ္ထ သန္နိဋ္ဌာနံ ပါဠိံ၊ ယုတ္တိဉ္စ အနုလောမေတီတိ.

ဒေသနာသုဒ္ဓီတိ ဧတ္ထ ဒေသနာ နာမ ဝိနယကမ္မံ၊ တေန ဝုဋ္ဌာနမ္ပိ ဒေသနာ ဧဝ နာမ ဟောတီတိ. ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှာတီ’’တိ အဝတွာ ‘‘ပဋိသေဝတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပဋိဂ္ဂဟဏေ ပန သတိံ အကတွာ ပရိဘောဂေ ကရောန္တဿ အနာပတ္တိ. ခီဏာသဝါ ကတကိစ္စတ္တာ ဝိဘတ္တဒါယာဒါ ဝိယ ဟောန္တိ၊ တေန တေသံ သာမိပရိဘောဂါ ဟောန္တိ. အညထာ ယာဝကာလိကဘာဝံ အနတိက္ကန္တတ္တာ ဝိရုဇ္ဈတိ. ဣဏပရိဘောဂေါ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဘေသဇ္ဇေ အာပတ္တိတော၊ ဣတရသ္မိံ အယုတ္တပရိဘောဂတော၊ ဣဏံ ဝိယ အနနုညာတဘုတ္တတ္တာ စ. ‘‘အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဟိ အလဇ္ဇီ နာမ နတ္ထိ၊ တသ္မာ န ကောစိ သင်္ကိတဗ္ဗော’’တိ လိခိတံ. ဘာရဘူတာ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒယော. ယထာဒါနမေဝ ဂဟိတတ္တာတိ ဧတ္ထ ‘‘အတ္တနော ဟတ္ထေန စေ ဒေတိ၊ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘အတိရေကဘာဂံ ဂဟေတွာ ပုနဒိဝသေ အတ္တနော အတ္ထာယ ဥဒ္ဓဋဘာဂံ တတ္ထေဝ ဒါပေတိ၊ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စ. ပရိဝတ္တကံ ဒေတိ၊ ဓမ္မိယဉ္စေ၊ ဝဋ္ဋတိ. နော အဓမ္မိယံ. ‘‘တံ ဓမ္မာနုဂ္ဂဟေန ဥဂ္ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကေန လေသေနာတိ စေ? ‘‘အလဗ္ဘမာနာယ သာမဂ္ဂိယာ အနာပတ္တိ သမ္ဘောဂေ သံဝါသေ’’တိ (မဟာဝ. ၁၃၀) ဣမိနာ ဥပသမ္ပဒက္ခန္ဓကဝစနလေသေန.

၅၈၆. အဿတိယာ ဒိန္နန္တိ ဧတ္ထ ‘‘အဿတိယာ ဒိန္နံ နာမ အပရိစ္စတ္တံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဒုဿန္တေ ဗဒ္ဓကဟာပဏာဒီနိ သတိံ ပဋိလဘိတွာ ဒါယကာ စေ ပုန ဂဏှန္တိ၊ နိဿဂ္ဂိယမေဝ ဒေသေတဗ္ဗံ. တေန အကပ္ပိယဘဏ္ဍေန တေ စေ ဒါယကာ သပ္ပိအာဒီနိ ကိဏိတွာ သံဃဿ ဒေန္တိ၊ တဿပိ ဘိက္ခုနော ကပ္ပတိ ဒါယကာနံယေဝ သန္တကတ္တာ. ဘိက္ခုနာ ဟိ ‘ဝတ္ထံ ဂဏှာမီ’တိ ဝတ္ထသညာယ ဧဝ ဂဟိတံ၊ န ရူပိယသညာယ. ဣဒဉ္စ သိက္ခာပဒံ အတ္တနော အတ္ထာယ ဥဂ္ဂဟဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န စ တေန တံ အတ္တနော အတ္ထာယ ပရေသံ ဝါ အတ္ထာယ ဂဟိတံ. အထ တေ ဒါယကာ နော စေ အာဂန္တွာ ဂဏှန္တိ၊ ဒါယကေ ပုစ္ဆိတွာ အတ္တနော အတ္ထာယ စေ ပရိစ္စတ္တံ၊ သံဃေ နိဿဇ္ဇိတွာ အာပတ္တိ ဒေသေတဗ္ဗာ. နော စေ၊ အာပတ္တိ ဧဝ ဒေသေတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ပုဗ္ဗာပရဝိရုဒ္ဓံ. အာပတ္တိဒေသနာယ ဟိ သတိ ရူပိယံ ပဋိဂ္ဂဟိတန္တိ သိဒ္ဓံ၊ တသ္မိံ သိဒ္ဓေ ‘‘တတော ဥပ္ပန္နံ တဿပိ ကပ္ပတီ’’တိ ဣဒံ န ယုဇ္ဇတီတိ. ကပ္ပတိ ဧဝါတိ စေ? န၊ ဝတ္ထုံ အနိဿဇ္ဇိတွာ အာပတ္တိ ဒေသေတဗ္ဗာတိ န ယုဇ္ဇတိ. အစိတ္တကတ္တာ သိက္ခာပဒဿ ယုဇ္ဇတီတိ စေ? န၊ သဗ္ဗတ္ထ ‘‘ရူပိယံ ပဋိဂ္ဂဏှာတီ’’တိ ဝစနတော. ‘‘ရူပိယံ ပဋိဂ္ဂဏှာတီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ၊ အညထာ သဗ္ဗတ္ထ ‘‘ရူပိယ’’န္တိ ပဒံ နိရတ္ထကံ ဟောတိ ဝိနာပိ တေန တဒတ္ထသိဒ္ဓိတော. အနေန စ ဝတ္ထံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ၊ ဒါယကေန စ ဝတ္ထမေဝ ဒိန္နံ၊ ဝတ္ထဂတမ္ပိ ရူပိယံ ထေယျစိတ္တေန ဂဏှန္တော ပဒဝါရေန ကာရေတဗ္ဗော. အဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘ရူပိယေ အရူပိယသညီတိ သုဝဏ္ဏာဒီသု ခရပတ္တာဒိသညီ’’တိ ဝုတ္တံ ‘‘ရူပိယံ ပဋိဂ္ဂဏှာတီ’’တိ ဝစနဝသေန.

‘‘အပိစ ပုညကာမာ’’တိအာဒိ ပန ဝိဓာနန္တရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ တေနေဝ ဟိ ‘‘ဣမသ္မိံ ဂေဟေ ဣဒံ လဒ္ဓန္တိ သလ္လက္ခေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အညထာ သလ္လက္ခဏေ ဝိမတိဝသေန၊ ဝိမတိယာ စ သတိ နိဿဂ္ဂိယမေဝ ‘‘ရူပိယေ ဝေမတိကော’’တိအာဒိ ဝစနတောတိ. ဣဒံ ဝိဓာနံ နိရတ္ထကမေဝ အာပဇ္ဇတိ၊ န စ နိရတ္ထကံ. ကသ္မာ? ဒုဿန္တေ ဗဒ္ဓကဟာပဏာဒိ အဿတိယာ ဒိန္နံ ဝတ္ထသညာယ ပဋိဂ္ဂဟိတဉ္စ၊ တတော န ရူပိယံ ဒိန္နဉ္စ ဟောတိ ပဋိဂ္ဂဟိတဉ္စာတိ. ဧတ္ထ အာပတ္တိဒေသနာကိစ္စံ နတ္ထိ၊ တံ ပန ဒါယကာနမေဝ ပဋိဒါတဗ္ဗံ. တတော ဥပ္ပန္နံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍဉ္စ သဗ္ဗေသံ ကပ္ပတီတိ ဣမဿ ဝိဓာနန္တရဒဿနတ္ထံ ‘‘အပိစ ပုညကာမာ’’တိအာဒီတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော.

ရူပိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.