၁. ပဌမကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၅၉. သမိတာဝိနာတိ သမိတာ’နေန ကိလေသာတိ သမိတာဝီ၊ တေန သမိတာဝိနာ. ‘‘တီဏိ စီဝရာနီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘တိစီဝရ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သင်္ချာပုဗ္ဗော ဒိဂုနေကဝစနန္တိ ဧတ္ထ လက္ခဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တံ ပန အဓိဋ္ဌိတဿပိ အနဓိဋ္ဌိတဿပိ နာမံ ‘‘ဧကရတ္တမ္ပိ စေ ဘိက္ခု တိစီဝရေန ဝိပ္ပဝသေယျာ’’တိအာဒီသု တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနေန အဓိဋ္ဌိတဿ နာမံ. ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၈) ဧတ္ထ အနဓိဋ္ဌိတဿ နာမံ၊ ဣဓ တဒုဘယမ္ပိ သမ္ဘဝတိ. ‘‘ဘဂဝတာ ဘိက္ခူနံ တိစီဝရံ အနုညာတံ ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ အဓိဋ္ဌိတမေဝ. ‘‘အညေနေဝ တိစီဝရေန ဂါမံ ပဝိသန္တီ’’တိ ဧတ္ထ အနဓိဋ္ဌိတမေဝ. ဧကသ္မိံယေဝ ဟိ စီဝရေ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနံ ရုဟတိ၊ န ဣတရသ္မိံ ပတ္တာဓိဋ္ဌာနံ ဝိယ၊ တသ္မာ ဣတရံ အတိရေကဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကထဉှိ နာမ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေဿန္တီ’’တိအာဒိ.

၄၆၀-၁. ပဌမပညတ္တိယာ ပနေတ္ထ ဧကရတ္တမ္ပိ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေယျ၊ နိဿဂ္ဂိယံ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ တတော ပရံ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေတုံ. ဧဝဉ္စ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ သိက္ခာပဒံ ဥဒ္ဒိသေယျာထ ‘ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေတဗ္ဗံ၊ တံ အတိက္ကာမယတော နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’’န္တိ ဧဝံ ဘဂဝါ ပရိပုဏ္ဏံ သိက္ခာပဒံ ပညာပေသိ. အထ ပစ္ဆိမဗောဓိယံ အဇာတသတ္တုကာလေ ကထိနံ အနုညာတံ၊ တတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခူ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဘိက္ခုနာ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ ဒသာဟ။ပေ။ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဥဒ္ဒိသန္တိ၊ ဧသ နယော ဒုတိယတတိယကထိနေသုပိ. တထာပိ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘ဒသာဟပရမန္တိ အယမေတ္ထ အနုပညတ္တီ’’တိ ဧတ္တကံယေဝ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဘိက္ခုနာ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ’’တိ ဝစနံ န ပညတ္တိ၊ န စ အနုပညတ္တီတိ သိဒ္ဓံ. န ဟိ ပညတ္တိဝတ္ထုသ္မိံ၊ အနုပညတ္တိဝတ္ထုမှိ ဝါ ကထိနာဓိကာရော ဒိဿတီတိ ယထာဝုတ္တနယောဝ သာရောတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ. အထာပိ သိယာ ‘‘ကထိနဿုပ္ပတ္တိကာလတော ပဋ္ဌာယ ဘဂဝတော ဝစနံ အနုပညတ္တိဘာဝေန ဝုတ္တ’’န္တိ. ယဒိ ဧဝံ ဒွေ အနုပညတ္တိယော သိယုံ၊ တတော ပရိဝါရေ (ပရိ. ၂၄) ‘‘ဧကာ အနုပညတ္တီ’’တိဝစနဝိရောဓော. အပိစ ယထာဝုတ္တနယဒီပနတ္ထံ ဣဓ တံ ဝစနံ ပဌမပညတ္တိကာလေ အဝတွာ ပစ္ဆာ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ သာဓိတတ္တာ ဒုတိယတတိယေသု ပစ္ဆာ ဝုတ္တပဌမပညတ္တီသု ဧဝံ ဝုတ္တံ. အညထာ တတ္ထပိ တံ ဝစနံ ပစ္ဆာ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ပစ္ဆာ ဝုတ္တဘာဝံ သန္ဓာယ နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိန္တိအာဒီသု အနုပညတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. သေက္ခပုထုဇ္ဇနာနံ ပေမံ၊ အရဟန္တာနံ ဂါရဝေါ. ဒသမံ ဝါ နဝမံ ဝါတိ ဧတ္ထ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ.

၄၆၂-၃. နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိန္တိ ဣဒံ ကေဝလံ စီဝရပလိဗောဓာဘာဝမတ္တဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ‘‘နဋ္ဌံ ဝါ ဝိနဋ္ဌံ ဝါ ဒဍ္ဎံ ဝါ စီဝရာသာ ဝါ ဥပစ္ဆိန္နာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဒသာဟပရမံ ဓာရေတဗ္ဗစီဝရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ သိယာ၊ နဋ္ဌာဒိကံ သော ဓာရေယျ. ဓာရဏဉ္စေတ္ထ ဌပနံ၊ ပရိဘောဂေါ ဝါ. တံ ဒွယံ ကတေပိ ယုဇ္ဇတိ၊ အကတေပိ ယုဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ‘‘ကတံ ဝါ ဟောတီ’’တိပိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. န ဟိ ကတမေဝ အတိက္ကာမယတော နိဿဂ္ဂိယန္တိ၊ တသ္မာ ယံ စီဝရံ ဥပါဒါယ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တမ္ပိ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ ဒသာဟပရမံ ကာလံ ဓာရေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော န ဂဟေတဗ္ဗော. တဉှိ စီဝရံ သန္တဉ္စေ၊ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ ဧကဒိဝသမ္ပိ ပရိဟာရံ န လဗ္ဘတိ. အပိစ ‘‘စီဝရံ နာမ ဝိကပ္ပနုပဂံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ စ ကတံ နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာပိ န တံ သန္ဓာယ ဓာရေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ အသမ္ဘဝတော.

အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပနေတံ ဝုတ္တံ ‘‘တတ္ထ သိယာ – တဿ ဘိက္ခုနော စီဝရံ နဋ္ဌာဒီသု အညတရံ ယဒိ ဘဝေယျ၊ ကတမံ စီဝရံ ဒသာဟပရမံ ဓာရေယျ. ယသ္မာ ဓာရေတဗ္ဗစီဝရံ နတ္ထိ၊ တသ္မာ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ကရဏပလိဗောဓဒဿနတ္ထံ ‘နဋ္ဌံ ဝါ’တိအာဒိပဒါနိ ဝုတ္တာနိ. အယံ ပနတ္ထော ‘နဋ္ဌံ ဝါ’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တစီဝရာနံ အညတရသ္မိံ စီဝရေ အသတိ ဂဟေတဗ္ဗော၊ သတိ တံ ဒသာဟပရမံ အတိက္ကာမယတော နိဿဂ္ဂိယံ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ‘ကတံ ဝါ ဟောတီ’တိ ဝုတ္တစီဝရမေဝါဓိပ္ပေတံ. ကသ္မာ ပန ကတစီဝရံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတန္တိ န ဝုတ္တန္တိ စေ? ပါကဋတ္တာ. ကထံ? နဋ္ဌဝိနဋ္ဌစီဝရာဒီနံ ဓာရဏဿ အဘာဝတော ကတစီဝရမေဝ ဣဓာဓိပ္ပေတန္တိ ပါကဋံ. ယထာ ကိံ? ယထာ ပဌမာနိယတေ မေထုနကာယသံသဂ္ဂရဟောနိသဇ္ဇာနမေဝါဂတတ္တာ သောတဿ ရဟော အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဝုတ္တောတိ ပါကဋော၊ တသ္မာ ‘စက္ခုဿ ရဟော ဣတရသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတော’တိ န ဝုတ္တော. ဧဝံသမ္ပဒမိဒန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘ကတံ ဝါ ဟောတီ’တိ ဣဒံ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ကသ္မာ? အကတံ အတိက္ကာမယတောပိ နိဿဂ္ဂိယတ္တာ၊ ကိဉ္စာပိ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ၊ ဣဓ ပန တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနမဓိပ္ပေတံ. တသ္မိံ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနေ အကတံ၊ အရဇိတံ၊ အကပ္ပိယကတဉ္စ ‘ဣမံ သင်္ဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’တိအာဒိနာ နယေန အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ တဒတ္ထဒီပနတ္ထံ ‘ကတံ ဝါ ဟောတီ’တိ ဝုတ္တံ. ဣတရထာ ‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ပဋိလဒ္ဓေ’တိ ဝဒေယျ၊ ဧဝံ သန္တေ တိစီဝရံ ဒသာဟံ အတိက္ကာမယတော နိဿဂ္ဂိယန္တိ ကထံ ပညာယတီတိ စေ? ဝစနပ္ပမာဏတော. ‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝိကပ္ပေတု’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဣဓာပိ ‘အတိရေကစီဝရံ နာမ အနဓိဋ္ဌိတ’န္တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. ယသ္မာ ‘ကတံ ဝါ ဟောတီ’တိ ဝစနေန ဣဓာဓိပ္ပေတစီဝရေန သဒ္ဓိံ သေသမ္ပိ ဒသာဟပရမတော ဥတ္တရိ ဓာရေတုံ န လဗ္ဘတီတိ အနုဇာနန္တော ‘အတိရေကစီဝရံ နာမ အနဓိဋ္ဌိတံ အဝိကပ္ပိတ’န္တိ အာဟ. တတ္ထ သိယာ – ယထာ ‘အဝိကပ္ပိတ’န္တိ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဝုတ္တံ၊ တထာ ‘ဝိကပ္ပနုပဂံ ပစ္ဆိမ’န္တိပိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ တိစီဝရမေဝ ဒသာဟပရမံ ဓာရေတဗ္ဗံ ‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိ’န္တိအာဒိအနုပညတ္တိဝသေန. ဣတရထာ ဧကာဟာတိက္ကမေပိ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ ‘ယော ပန၊ ဘိက္ခု၊ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေယျ၊ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’န္တိ ဝစနတော. န တိစီဝရတော အညမ္ပိ စီဝရံ ဒသာဟပရမံ ဓာရေတဗ္ဗံ၊ တတော ပရံ နိဿဂ္ဂိယံ ‘အန္တောဒသာဟ’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ. ယထာဟ ‘အနာပတ္တိ အန္တောဒသာဟံ အဓိဋ္ဌေတိ၊ ဝိကပ္ပေတီ’တိ၊ ဣတရထာ ‘အန္တောဒသာဟံ အဓိဋ္ဌေတီ’တိ ဝစနမတ္တမေဝ ဘဝေယျ၊ တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ဣဒံ သဗ္ဗံ အပရေ ဝဒန္တီ’’တိ. ဧတ္ထ အန္တောကထိနေ ဥပ္ပန္နစီဝရံ ကတမေဝ သန္တဉ္စေ၊ ဒသာဟပရမံ ဓာရေတဗ္ဗန္တိ ဣဒဉ္စိမဿ သာဓနတ္ထံ ဝုတ္တဝစနဉ္စ ပရတော ဣဓေဝ ဝုတ္တဝိစာရဏာယ ယထာဝုတ္တယုတ္တိယာ စ ဝိရုဇ္ဈတီတိ န ဂဟေတဗ္ဗံ.

ဣဓေဝ ဝုတ္တဝိစာရဏာ နာမ – ‘‘သွေ ကထိနုဒ္ဓါရော ဘဝိဿတီ’’တိ အဇ္ဇ ဥပ္ပန္နစီဝရံ တဒဟေဝ အနဓိဋ္ဌဟန္တဿ အရုဏုဂ္ဂမနေ နိဿဂ္ဂိယံ. ကသ္မာ? ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိ’’န္တိအာဒိနာ သိက္ခာပဒဿ ဝုတ္တတ္တာ. အန္တောကထိနေ အတိရေကဒသာဟမ္ပိ ပရိဟာရံ လဘတိ၊ ကထိနတော ဥဒ္ဓံ ဧကဒိဝသမ္ပိ န လဘတိ. ယထာ ကိံ? ယထာ အတ္ထတကထိနော သံဃော အတ္ထတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဥဗ္ဘာရာ ဧကဒိဝသာဝသေသေပိ ကထိနုဗ္ဘာရေ အာနိသံသံ လဘတိ၊ ပုနဒိဝသေ န လဘတိ. သစေ သတိသမ္မောသာ ဘာဇနီယစီဝရံ န ဘာဇိတံ၊ ပုနဒိဝသေ အနတ္ထတကထိနာနမ္ပိ သာဓာရဏံ ဟောတိ. ဒိဝသာ စေ သာဝသေသာ၊ အတ္ထတကထိနဿေဝ သံဃဿ ပါပုဏာတိ၊ ဧဝမေဝ အတ္ထတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဥဗ္ဘာရာ အနဓိဋ္ဌိတံ အဝိကပ္ပိတံ ဝဋ္ဋတိ အနုညာတဒိဝသဗ္ဘန္တရတ္တာ. ကထိနဒိဝသော ဂဏနုပဂေါ ဟောတိ၊ ဥဗ္ဘတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဒသာဟပရမံ ကာလံ ဥပ္ပန္နစီဝရံ ပရိဟာရံ လဘတိ၊ တတော ပရံ န လဘတိ. ကသ္မာ? ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေတု’’န္တိ ဝစနတော. အန္တောကထိနေပိ ဧကာဒသေ အရုဏုဂ္ဂမနေ နိဿဂ္ဂိယပ္ပသင်္ဂံ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ’’တိ အယံ အနုပညတ္တိ ဝါရေတွာ ဌိတာ၊ န စ တေ ဒိဝသေ အဒိဝသေ အကာသီတိ. တထာ တတိယကထိနေ စ ဝိစာရိတံ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဘိက္ခုနာ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ ဘိက္ခုနော ပနေဝ အကာလစီဝရံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’တိ ဝဒန္တေန ဘဂဝတာ ယံ မယာ ဟေဋ္ဌာ ပဌမသိက္ခာပဒေ ‘ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေတဗ္ဗ’န္တိ အနုညာတံ၊ တမ္ပိ ကထိနမာသတော ဗဟိ ဥပ္ပန္နမေဝ၊ န အန္တောတိ ဒီပိတံ ဟောတီ’’တိ စ၊ ‘‘‘ကာလေပိ အာဒိဿ ဒိန္နံ ဧတံ အကာလစီဝရ’န္တိ (ပါရာ. ၅၀၀) ဝစနတော ကထိနုဗ္ဘာရတော ဥဒ္ဓံ ဒသာဟပရိဟာရံ န လဘတီတိ ဒီပိတံ ဟောတိ၊ တေဟိ သဒ္ဓိံ ပုန ကထိနုဗ္ဘာရတော ဥဒ္ဓံ ပဉ္စ ဒိဝသာနိ လဘတီတိ ပသင်္ဂေါပိ ‘နိဋ္ဌိတစီဝရ။ပေ။ ခိပ္ပမေဝ ကာရေတဗ္ဗ’န္တိ အကာလစီဝရဿ ဥပ္ပတ္တိကာလံ နိယမေတွာ ဝုတ္တတ္တာ ဝါရိတော ဟောတိ. တဒုဘယေန ကထိနဗ္ဘန္တရေ ဥပ္ပန္နစီဝရံ ကထိနုဗ္ဘာရတော ဥဒ္ဓံ ဧကဒိဝသမ္ပိ ပရိဟာရံ န လဘတီတိ သိဒ္ဓံ ဟောတီ’’တိ စ. တသ္မာ ဒုဝိဓမ္ပေတံ ဝိစာရဏံ သန္ဓာယ အမှေဟိ ‘‘ဣဓေဝ ဝုတ္တဝိစာရဏာယ ယထာဝုတ္တယုတ္တိယာ စ ဝိရုဇ္ဈတီတိ န ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဧတ္ထာဟ – ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ’’တိ ဣဒံ ဘုမ္မံ ကိံ စီဝရဿ ဥပ္ပတ္တိ နိယမေတိ၊ ဥဒါဟု ဓာရဏံ၊ ဥဒါဟု ဥဘယန္တိ၊ ကိဉ္စေတ္ထ၊ ယဒိ ဥပ္ပတ္တိံ နိယမေတိ၊ ပစ္ဆိမကတ္တိကမာသေ ဧဝ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ ဥပ္ပန္နစီဝရံ တတော ပဋ္ဌာယ ဒသာဟံ ဓာရေတဗ္ဗံ အနိဋ္ဌိတေပိ တသ္မိံ မာသေတိ အာပဇ္ဇတိ. အထ ဓာရဏံ နိယမေတိ၊ အန္တောကထိနေ ဥပ္ပန္နစီဝရံ ဥဗ္ဘတေပိ ဒသာဟပရမံ ဓာရေတဗ္ဗန္တိ အာပဇ္ဇတိ. အထ ဥဘယံ နိယမေတိ၊ တတိယကထိနေ ဝိယ ဝိသေသေတွာ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ? ဝုစ္စတေ – ကာမံ ဥဘယံ နိယမေတိ၊ န ပန ဝိသေသနေ ပယောဇနံ အတ္ထိ. ယံ အန္တောကထိနေ ဥပ္ပန္နစီဝရံ သန္ဓာယ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ န တံ သန္ဓာယ ‘‘ဓာရေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ သာဓိတဉှေတံ. ‘‘ကတံ ဝါ ဟောတီ’’တိအာဒိဝစနတော တဒတ္ထသိဒ္ဓိ၊ တေန ပုန ဝိသေသနေ ပယောဇနံ နတ္ထိ၊ န ဟိ ကတမေဝ နိဿဂ္ဂိယံ ကရောတိ၊ န စ နဋ္ဌာဒိကံ ဓာရေတုံ သက္ကာတိ. ယေန ဝါ အဓိပ္ပါယေန ဘဂဝတာ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ၊ သော အဓိပ္ပါယော တတိယကထိနေ ပကာသိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကသ္မာ တတ္ထ ပကာသိတောတိ စေ? ဝိသေသဝိဓာနဒဿနာဓိပ္ပါယတော. ဝိသေသဝိဓာနဉှိ ‘‘နော စဿ ပါရိပူရီ’’တိအာဒိ. တတ္ထာပိ ‘‘စီဝရံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’’တိ အဝတွာ ‘‘အကာလစီဝရံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’’တိ ဝိသေသနေန ဥဗ္ဘတေပိ ကထိနေ ကာလစီဝရံ အတ္ထီတိ ဒီပေတိ. ကိဉ္စေတံ? ပစ္ဆိမကတ္တိကမာသေ ဥပ္ပန္နစီဝရံ၊ တေနေဝ တတ္ထ ‘‘အနတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသမာသေ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ဥပ္ပတ္တိနိယမေ ဝုတ္တဒေါသာဘာဝသိဒ္ဓိ. ယဉ္စ တတ္ထ ‘‘ကာလေပိ အာဒိဿ ဒိန္နံ ဧတံ အကာလစီဝရံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တဿ ဒွေ အတ္ထဝိကပ္ပါ. အာဒေသဝသေန ‘‘အကာလစီဝရ’’န္တိ လဒ္ဓသင်္ချမ္ပိ ကာလေ ဥပ္ပန္နတ္တာ ကာလပရိဟာရံ လဘတိ၊ ပဂေဝါနာဒေသန္တိ အယံ ပဌမော ဝိကပ္ပေါ ဥပ္ပတ္တိနိယမေ ဝုတ္တဒေါသာဘာဝမေဝ ဥပတ္ထမ္ဘေတိ. တထာ အာဒေသဝသေန အကာလစီဝရသင်္ချံ ဂတံ စီဝရကာလေ ဥပ္ပန္နတ္တာ စီဝရကာလတော ပရံ ဒသာဟပရိဟာရံ န လဘတိ၊ ပဂေဝါနာဒေသန္တိ အယံ ဒုတိယော ဓာရဏနိယမေ ဝုတ္တဒေါသာဘာဝမေဝ ဥပတ္ထမ္ဘေတိ. ယဒိ ဧဝံ အာဒေသဝသေန အကာလစီဝရဿ အကာလစီဝရတာ ကိမတ္ထိကာတိ စေ? သင်္ဃုဒ္ဒေသိကဿ တဿ အတ္ထတကထိနဿပိ ဘိက္ခုသံဃဿ သာဓာရဏဘာဝတ္ထိကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အပိစ ပုဂ္ဂလဿ ကထိနဒိဝသာပိ ဒိဝသာဝ. ဧဝံ ဂဏနုပဂတ္တာ အကာလစီဝရသင်္ခယာပဋိလာဘာနုဘာဝေန ‘‘ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ’’တိ ဝစနာပေက္ခဿ အနိဿဂ္ဂိယတ္တာ တဒနုလောမတ္တာ ‘‘ကာလစီဝရဿပီ’’တိ ဧဝံ သဗ္ဗထာ စတုဗ္ဗိဓံ ဧတ္ထ ဝစနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အပိစ အတ္ထိ ဧကစ္စေန ကထိနုဒ္ဓါရေန ဥဗ္ဘတေ ကထိနေ ဥပ္ပန္နံ ဧကစ္စဿ ဘိက္ခုနော ကာလစီဝရံ ဟောတိ၊ ဧကစ္စဿ အကာလစီဝရံ၊ တံ သီမာတိက္ကန္တဿ၊ နော ဥဗ္ဘာရဂတံ. တံ ဒွိန္နံ ဝသေန ဥဗ္ဘတေ ဥပ္ပန္နံ ဌပေတွာ ဣတရေသံ အညတရေန ဥဗ္ဘတေ ဥပ္ပန္နန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တဉှိ ယဿ ဥဗ္ဘတံ၊ တဿ အကာလစီဝရံ၊ ဣတရဿ ကာလစီဝရံ. တထာ အတ္ထိ ဧကစ္စေန ကထိနုဒ္ဓါရေန ဥဗ္ဘတေ ကထိနေ ဥပ္ပန္နံ သဗ္ဗဿပိ အကာလစီဝရမေဝ ဟောတိ. တံ ယထာဌပိတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ အတ္ထိ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ ဥပ္ပန္နံ ဌပေတွာ ဝဿာနဿ ပစ္ဆိမေ မာသေ ဥပ္ပန္နံ. တထာ အတ္ထိ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ ဥပ္ပန္နံ အကာလစီဝရံ၊ တံ ဟေမန္တေ၊ ဂိမှေ ဝါ ဥပ္ပန္နန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ပုဂ္ဂလကာလဘေဒတော ဗဟုဝိဓတ္တာ ဥပ္ပန္နဿ ‘‘ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ ဥပ္ပန္န’’န္တိ န ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အနေကံသိကတ္တာ ဣမမ္ပိ အတ္ထဝိကပ္ပံ ဒဿေတုံ ‘‘ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေတိ ဘိက္ခုနော ကထိနံ ဥဗ္ဘတံ ဟောတီ’’တိ. ဧတ္တာဝတာ သိဒ္ဓေပိ ‘‘အဋ္ဌန္နံ မာတိကာနံ အညတရာယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဓာရယာမီ’’တိ ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂေ အာဂတောတိ ဝတ္တဗ္ဗော. ‘‘ဧဝ’’န္တိ ဝစနေန ဝစနဘေဒေါ တတ္ထ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

‘‘ဝိကပ္ပနုပဂံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ ဣဒံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကတ္တာ ဝုတ္တံ. ‘‘အဓိဋ္ဌာနုပဂံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ အသဗ္ဗသင်္ဂါဟိကံ. န ဟိ ယတ္တကံ သင်္ဃာဋိ အဓိဋ္ဌာနုပဂံ ပစ္ဆိမံ၊ တတ္တကံ အန္တရဝါသကာဒိ အဓိဋ္ဌာနုပဂံ ပစ္ဆိမံ ဟောတိ အဓိဋ္ဌာနဿ ဗဟုဝိဓတ္တာ. န ဧဝံ ဝိကပ္ပနာယ ဘေဒေါ တဿာ ဧကဝိဓတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ဧကာဒသေ အရုဏုဂ္ဂမနေ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ အန္တိမံ ဌပေတွာ တတော ပုရိမတရသ္မိန္တိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အန္တိမံ နာမ အပရကတ္တိကာယ ပဌမာရုဏုဂ္ဂမနံ. တဉှိ ကာလတ္တာ နိဿဂ္ဂိယံ န ကရောတိ၊ တေနေဝါဟ အစ္စေကစီဝရသိက္ခာပဒဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဆဋ္ဌိတော ပဋ္ဌာယ ပန ဥပ္ပန္နံ အနစ္စေကစီဝရမ္ပိ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဌပိတစီဝရမ္ပိ ဧတံ ပရိဟာရံ လဘတိယေဝါ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၄၆-၉). ဣမံယေဝ နယံ သန္ဓာယ ‘‘အစ္စေကစီဝရဿ အနတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသဒိဝသာဓိကော မာသော၊ အတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသဒိဝသာဓိကာ ပဉ္စ မာသာ၊ တတော ပရံ ဧကဒိဝသမ္ပိ ပရိဟာရော နတ္ထီ’’တိ တတ္ထေဝါဟ. ဣမသ္မိံ နယေ သိဒ္ဓေ အနစ္စေကစီဝရံ ဒွါဒသာဟေ န လဘတီတိ သိဒ္ဓမေဝ ဟောတိ. တတော ‘‘အနစ္စေကစီဝရေ အနစ္စေကစီဝရသညီ၊ အနာပတ္တီ’’တိ (ပါရာ. ၆၅၀) ဧတ္ထ အစ္စေကစီဝရသဒိသေ အညသ္မိံ အနဓိဋ္ဌိတေတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ပန ‘‘ပဉ္စ မာသာ’’တိ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝစနံ. ဝဿိကသာဋိကဉ္စ အဝဿိကသာဋိကဘာဝံ ပတွာ ဧကာဒသမာသေ ပရိဟာရံ လဘတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဒသာဟာတိက္ကန္တံ နိဿဂ္ဂိယန္တိ ဧတ္ထ အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနေ ‘‘ဒသာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နံ ပက္ခအတိရေကပက္ခမာသအတိရေကမာသပဋိစ္ဆန္န’’န္တိအာဒိဝစနဘေဒေါ ဝိယ၊ န ဣဓ ဝစနဘေဒေါ၊ တသ္မာ သံဝစ္ဆရာတိက္ကန္တမ္ပိ ဒသာဟာတိက္ကန္တမေဝ နာမ၊ တထာ ဒုတိယကထိနေပိ သံဝစ္ဆရဝိပ္ပဝုတ္ထမ္ပိ ရတ္တိဝိပ္ပဝုတ္ထမေဝ. တတိယေ သံဝစ္ဆရာတိက္ကန္တမ္ပိ မာသာတိက္ကန္တမေဝ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘အနဓိဋ္ဌိတေ အဓိဋ္ဌိတသညီ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဣဒမေကဿ တိကပါစိတ္တိယဿ အာဒိပဒဒီပနံ. ဧသ နယော အဝိကပ္ပိတေတိအာဒီသုပိ၊ တသ္မာ ဧတ္ထ အဋ္ဌသု တိကစ္ဆေဒေသု ဧကံ ဝိတ္ထာရေတွာ ဣတရေသံ ဧကေကမာဒိပဒံ ဝိတ္ထာရေဟွာ ဒွေ ဒွေ ဘဂဝတာဝ သင်္ခိတ္တတ္တာတိ ဗဟူသုပိ တိကစ္ဆေဒေသု သမ္ဘဝန္တေသု ဧကော ဧဝ ဝုစ္စတိ၊ ‘‘အယံ ဝိနယဿ ဓမ္မတာ’’တိ ဝဒန္တိ. ဒုက္ကဋဝါရေသု ပန ဧကံ ဒုက္ကဋံ ဝိတ္ထာရေတွာ သေသာနိ သတ္တ တထေဝ သင်္ခိတ္တာနိ. တထာ အန္တိမန္တိမော ဧကေကော အနာပတ္တိကောဋ္ဌာသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အနာပတ္တိ အန္တောဒသာဟန္တိ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – တံ ဒသာဟပရမံ ဓာရေတဗ္ဗံ. တံ အတိရေကစီဝရံ ယထာသကံ အဓိဋ္ဌာနံ အန္တောဒသာဟံ အဓိဋ္ဌေတိ ဝါ ဝိကပ္ပေတိ ဝါ ဝိဿဇ္ဇေတိ ဝါ အတ္တနော ဓမ္မတာယ နဿတိ ဝါ ဝိနဿတိ ဝါ ဍယှတိ ဝါ အညော ဝါ တံ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဏှာတိ ဝိဿာသန္တော ဝါ ဂဏှာတိ ပါစိတ္တိယတော အနာပတ္တိ. ဒုက္ကဋတော ပန သိယာ အာပတ္တိ သိယာ အနာပတ္တိ သညာဘေဒေန. အန္တိမာနံ ပနေတ္ထ ဒွိန္နံ ပဒါနံ ဝသေန အနစ္ဆိန္နေ အစ္ဆိန္နသညီ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ. အဝိဿာသဂ္ဂါဟေ ဝိဿာသဂ္ဂါဟသညီ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယန္တိအာဒိကာ ဒွေ တိကပါစိတ္တိယာ၊ ဒွေ စ ဒုက္ကဋာ သင်္ခိတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတ္ထ ဟိ ယဒိ အန္တောဒသာဟံ အဓိဋ္ဌေတိ၊ ဒသာဟပရမံ အရုဏံ အတိက္ကမိတွာ တဿ ဒိဝသဘာဂေ အဓိဋ္ဌဟတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယံ တာဝ ပါဠိဝိနိစ္ဆယော.

အဋ္ဌကထာယံ ပန ဣတော ဂရုကတရာနီတိအာဒိမှိ အယံ စောဒနာပုဗ္ဗင်္ဂမော ဝိနိစ္ဆယော – ဂဏ္ဌိပဒေ ပနဿ ဣတော နိဿဋ္ဌစီဝရဒါနတော ဂရုကမ္ပိ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ ယထာ အပလောကနေန ကရောန္တိ၊ ဧဝမိဒံ ဉတ္တိယာ ကတ္တဗ္ဗမ္ပိ ပကတိဝစနေန ဝဋ္ဋတီတိ. ယဒိ ဧဝံ ပရိဝါရေ ကမ္မဝဂ္ဂဿ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဉတ္တိကမ္မမ္ပိ ဧကံ ဉတ္တိံ ဌပေတွာဝ ကာတဗ္ဗံ၊ အပလောကနကမ္မာဒိဝသေန န ကာတဗ္ဗ’’န္တိ (ပရိ. အဋ္ဌ. ၄၈၂) ယံ ဝုတ္တံ၊ တေန ဝိရုဇ္ဈေယျ. တေနေတံ ဝုစ္စတိ ‘‘တေသံ ဧတံ အနုလောမ’’န္တိ၊ တသ္မာ အနုလောမနယေနေဝ တံ ဝုတ္တံ. နိယမံ ပန ယထာ ဒွိန္နံ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော ဝိနာ ဉတ္တိယာ ဟောတိ၊ ဧဝံ ဒွိန္နံ နိဿဋ္ဌစီဝရဒါနမ္ပီတိ ဝဒါမ၊ တသ္မာ ‘‘အာယသ္မတော ဒေမာ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ကထံ ပနေတံ ဉာတဗ္ဗန္တိ? တဒနုလောမတ္တာတိ. ဧကဒေဝေဒံ ဉတ္တိကမ္မံ အပလောကနေနာပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သာဓနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အာစရိယော. အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပနေတ္ထ စောဒနံ ကတွာ ‘‘ဧတံ သာဓိတံ. ဉတ္တိကမ္မံ ဧကံ ဉတ္တိံ ဌပေတွာဝ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ပါဠိယာ အာဂတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ဣဒံ ပန ပါဠိယံ နာဂတံ၊ လေသတော အာဟရိတွာ ဝုတ္တန္တိ ကတွာ ဧတံ အပလောကနေနာပိ ဝဋ္ဋတီတိ.

၄၆၈. ဧသ နယောတိ အညေသံ စီဝရေသု ဥပစိကာဒီဟိ ခါယိတေသု မမပိ ခါယိတာနီတိအာဒိ. ‘‘အညေန ကတံ။ပေ။ သာဓက’’န္တိ ဝစနတော သမာနဇာတိကံ၊ ဧကတ္ထဇာတိကဉ္စ တတိယကထိနံ ပဌမသမာနမေဝါတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ.

၄၆၉. တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုန္တိ ဧတ္ထ တိစီဝရံ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗယုတ္တကံ၊ ယံ ဝါ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနေန အဓိဋ္ဌာတုံ အဝိကပ္ပေတုံ အနုဇာနာမိ၊ တဿ အဓိဋ္ဌာနကာလပရိစ္ဆေဒါဘာဝတော သဗ္ဗကာလံ ဣစ္ဆန္တဿ အဓိဋ္ဌာတုံယေဝ အနုဇာနာမိ၊ တံ ကာလပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ ဝိကပ္ပေတုံ နာနုဇာနာမိ. သတိ ပန ပစ္စယေ ယဒါ တဒါ ဝါ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘အနာပတ္တိ အန္တောဒသာဟံ အဓိဋ္ဌေတိ၊ ဝိကပ္ပေတီ’’တိ ဝစနတော သိဒ္ဓံ ဟောတီတိ ဝုတ္တမေတံ. ဝဿိကသာဋိကံ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတုံယေဝ နာဓိဋ္ဌာတုံ. ဝတ္ထဉှိ ကတပရိယောသိတံ အန္တောစတုမာသေ ဝဿာနဒိဝသံ အာဒိံ ကတွာ အန္တောဒသာဟေ အဓိဋ္ဌာတုံ အနုဇာနာမိ၊ စတုမာသတော ဥဒ္ဓံ အတ္တနော သန္တကံ ကတွာ ဌပိတုကာမေန ဝိကပ္ပေတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. သုဂတစီဝရတော ဦနကန္တိ တိဏ္ဏမ္ပိ စီဝရာနံ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါ. ‘‘တိစီဝရံ ပန ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝါဒေ ပန သတိ တထာရူပပစ္စယေ ဝဋ္ဋတိ. ယထာ သတိ ပစ္စယေ ဝိကပ္ပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သာဓိတမေတံ၊ ပဂေဝ အညေန အဓိဋ္ဌာနေန အဓိဋ္ဌာတုံ. ‘‘အန္တောဒသာဟံ အဓိဋ္ဌေတိ၊ ဝိကပ္ပေတီ’’တိ အနိယမတော ဝုတ္တန္တိ သင်္ဃာဋိ၊ ဥတ္တရာသင်္ဂေါ၊ အန္တရဝါသကန္တိ အဓိဋ္ဌိတာနဓိဋ္ဌိတာနံ သမာနမေဝ နာမံ. ‘‘အယံ သင်္ဃာဋီ’’တိအာဒီသု (မဟာဝ. ၁၂၆) ဟိ အနဓိဋ္ဌိတာ ဝုတ္တာ. ‘‘တိစီဝရေန ဝိပ္ပဝသေယျာ’’တိ ဧတ္ထ အဓိဋ္ဌိတာ ဝုတ္တာ. သာမန္တဝိဟာရေ ဝါတိ ဂေါစရဂါမတော ဝိဟာရေတိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော. ဒူရတရေပိ လဗ္ဘတေဝါတိ အာစရိယော. အနုဂဏ္ဌိပဒေပိ ‘‘သာမန္တဝိဟာရေ ဝါတိ ဒေသနာသီသမတ္တံ၊ တသ္မာ ဌပိတဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေတွာ ဒူရေ ဌိတမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သာမန္တဝိဟာရော နာမ ယတ္ထ တဒဟေဝ ဂန္တွာ နိဝတ္တိတုံ သက္ကာ. ရတ္တိဝိပ္ပဝါသံ ရက္ခန္တေန တတော ဒူရေ ဌိတံ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဧဝံ ကိရ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တန္တိ. ကေစိ ‘‘စီဝရဝံသေ ဌပိတံ အညော ပရိဝတ္တိတွာ နာဂဒန္တေ ဌပေတိ၊ တံ အဇာနိတွာ အဓိဋ္ဌဟန္တဿပိ ရုဟတိ စီဝရဿ သလ္လက္ခိတတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ. အဓိဋ္ဌဟိတွာတိ ပရိက္ခာရစောဠာဒိဝသေန. မဟန္တတရမေဝါတိအာဒိ သဗ္ဗာဓိဋ္ဌာနသာဓာရဏလက္ခဏံ. တတ္ထ ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗမေဝါတိ အဓိဋ္ဌိတစီဝရဿ ဧကဒေသဘူတတ္တာ. အနဓိဋ္ဌိတဉ္စေ၊ အဓိဋ္ဌိတဿ အပ္ပဘာဝေန ဧကဒေသဘူတံ အဓိဋ္ဌိတသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ. တထာ အဓိဋ္ဌိတဉ္စေ၊ အနဓိဋ္ဌိတဿ ဧကဒေသဘူတံ အနဓိဋ္ဌိတသင်္ချံ ဂစ္ဆတီတိ ဟိ လက္ခဏံ၊ န ကေဝလဉ္စေတ္ထ ဒုတိယပဋ္ဋမေဝ၊ တတိယပဋ္ဋာဒိကမ္ပိ. ယထာဟ ‘‘အနုဇာနာမိ။ပေ။ ဥတုဒ္ဓဋာနံ ဒုဿာနံ စတုဂ္ဂုဏံ သင်္ဃာဋိံ။ပေ။ ပံသုကူလေ ယာဝဒတ္ထ’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၄၈).

အဝသေသာ ဘိက္ခူတိ ဝက္ခမာနကာလေ နိသိန္နာ ဘိက္ခူ. တသ္မာ ဝဋ္ဋတီတိ ယထာ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ ပရိက္ခာရစောဠမ္ပိ ဝုတ္တံ၊ န တဿ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါ ဝုတ္တော၊ န စ သင်္ချာပရိစ္ဆေဒေါ၊ တသ္မာ တီဏိပိ စီဝရာနိ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ‘‘ဣမာနိ စီဝရာနိ ပရိက္ခာရစောဠာနိ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော. ‘‘နိဓာနမုခမေတ’’န္တိ ကထံ ပညာယတီတိ စေ? ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဘိက္ခူနံ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ တိစီဝရံ၊ အတ္ထော စ ဟောတိ ပရိဿာဝနေဟိပိ ထဝိကာဟိပီ’’တိ ဧတသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရိက္ခာရစောဠ’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၈) အနုညာတတ္တာ. ဘိက္ခူနဉ္စ ဧကမေဝ ပရိဿာဝနံ၊ ထဝိကာ ဝါ ဝဋ္ဋတိ၊ န ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါတိ ပဋိက္ခေပါဘာဝတော ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမပ္ပမာဏာနိ၊ အတိရေကပ္ပမာဏာနိ ဝါ ပရိဿာဝနာဒီနိ ပရိက္ခာရာနိ ကပ္ပန္တီတိ သိဒ္ဓံ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘ယံနူနာဟံ ဘိက္ခူနံ စီဝရေ သီမံ ဗန္ဓေယျံ မရိယာဒံ ဌပေယျ’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၄၆) ဝစနဝိရောဓောတိ စေ? န၊ အနုသန္ဓိယာ အဇာနနတော၊ ဝိရောဓတော စ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? စီဝရက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၃၂၆ အာဒယော) ပဌမံ ဂဟပတိစီဝရံ အနုညာတံ၊ တတော ပါဝါရကောသိယကောဇဝကမ္ဗလာဒိ. တတော ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန သံဃဿ ဥစ္စာဝစာနိ စီဝရာနိ ဥပ္ပန္နာနိ ဟောန္တိ. အထ ခေါ ဘိက္ခူနံ ဧတဒဟောသိ ‘ကိံ နု ခေါ ဘဂဝတာ စီဝရံ အနုညာတံ၊ ကိံ အနနုညာတ’’’န္တိ ဧတသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆ စီဝရာနိ ခေါမ’’န္တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၃၃၉) ကပ္ပိယစီဝရဇာတိ အနုညာတာ၊ န ပန သင်္ချာပမာဏံ. တတော ‘‘အဒ္ဒသ ဘဂဝါ။ပေ။ သမ္ဗဟုလေ ဘိက္ခူ စီဝရေဟိ ဥဗ္ဘဏ္ဍိတေ သီသေပိ စီဝရဘိသိံ ကရိတွာ ခန္ဓေပိ စီဝရဘိသိံ ကရိတွာ ကဋိယာပိ စီဝရဘိသိံ ကရိတွာ အာဂစ္ဆန္တေ၊ ဒိသွာန ဘဂဝတော ဧတဒဟောသိ။ပေ။ ယေပိ ခေါ တေ ကုလပုတ္တာ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ သီတာလုကာ သီတဘီရုကာ၊ တေပိ သက္ကောန္တိ တိစီဝရေန ယာပေတုံ၊ ယံနူနာဟံ ဘိက္ခူနံ စီဝရေ သီမံ ဗန္ဓေယျံ မရိယာဒံ ဌပေယျံ တိစီဝရံ အနုဇာနေယျ’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၄၆) စီဝရံ အနုညာတံ၊ တဉ္စ ခေါ ဧကမေဝ. ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ပန မိစ္ဆာ ဂဟေတွာ ဗဟူနိ ပရိဟရိံသု. တာနိ နေသံ အတိရေကဋ္ဌာနေ ဌိတာနိ ဟောန္တိ. တတော ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၄၇) အနုညာတံ၊ တေနေတံ ပညာယတိ. အတိရေကာနိ ဗဟူနိ စီဝရာနိ တေ ပရိဟရိံသု၊ ‘‘တာနိ ဒသာဟပရမမေဝ ဓာရေတုံ အနုဇာနာမိ၊ န တမေဝေက’’န္တိ ဝဒန္တေန ယာ ပုဗ္ဗေ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနသင်္ခါတာ စီဝရေ သီမာဗဒ္ဓါ၊ မရိယာဒါ စ ဌပိတာ၊ တာယ သတိပိ တိစီဝရဗာဟုလ္လပရိဟရဏက္ကမော ဒဿိတော ဒိဝသပရိစ္ဆေဒဝသေန. တတော ပရံ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတိရေကစီဝရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၄၇) အနုဇာနန္တေန ဝိနာပိ ဒိဝသပရိစ္ဆေဒေန အတိရေကစီဝရပရိဟရဏက္ကမော ဒဿိတောတိ ဒွေပိ တာနိ နိဓာနမုခါနီတိ သိဒ္ဓံ. တထာ ပရိက္ခာရစောဠာဓိဋ္ဌာနမ္ပိ သိယာ၊ အညထာ ဣတရစီဝရာဓိဋ္ဌာနာနုဇာနနဝိရောဓော သိယာ သီမာမရိယာဒဋ္ဌပနဝိရောဓတော. တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနပညတ္တိယေဝ တိစီဝရမရိယာဒါ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပါဋေက္ကံ နိဓာနမုခမေတ’’န္တိ. ‘‘ပဌမံ တိစီဝရံ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ၊ ပုန ပရိဟရိတုံ အသက္ကောန္တေန ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ၊ န တွေဝ အာဒိတောဝ ဣဒံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ယထာ တိစီဝရံ ပရိဟရိတုံ အသက္ကောန္တဿ ဂိလာနဿ ဝိပ္ပဝါသသမ္မုတိ အနုညာတာ၊ အဂိလာနဿပိ သာသင်္ကသိက္ခာပဒေ (ပါရာ. ၆၅၂) တဿ အန္တရဃရေ နိက္ခေပေါ စ၊ တတောပိ သတိ ပစ္စယေ ဆာရတ္တဝိပ္ပဝါသော၊ တတောပိ အသက္ကောန္တဿ ပစ္စုဒ္ဓါရော၊ ပစ္စုဒ္ဓဋမ္ပိ အန္တောဒသာဟေ အဓိဋ္ဌာတုံ၊ အသက္ကောန္တဿ ဝိကပ္ပနာ စ အနုညာတာ. တထေဝ ဒွိန္နမ္ပိ သမ္မုခါပရမ္မုခါဝိကပ္ပနာနံ ပရသန္တကတ္တာ ဝိကပ္ပနပစ္စယေ အသတိ ‘ပရိက္ခာရစောဠ’န္တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဘဂဝတာ အနုညာတံ သိယာ၊ ယတော တဒဓိပ္ပါယညူ ဧဝံ ဝဒန္တီ’’တိ မဟာပစ္စရိယမ္ပိ ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗေတိအာဒိ ‘‘ပါဋေက္ကံ နိဓာနမုခ’’န္တိ ဝုတ္တဿ ပယောဂဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. အဗဒ္ဓသီမာယံ ဒုပ္ပရိဟာရန္တိ ဝိကပ္ပနာဒိအတ္ထာယ ဥပစာရံ အတိက္ကမိတွာပိ ဂမနသမ္ဘဝတော.

ဝဿိကသာဋိကာ အနတိရိတ္တပ္ပမာဏာတိ တဿာ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဿ ဝုတ္တတ္တာ ဝုတ္တံ. ပစ္စတ္ထရဏမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗမေဝါတိ ‘‘ဣဒံ၊ ဘန္တေ၊ အမှာကံ သေနာသနဿ ဥပရိ အတ္ထရိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ ဒိန္နံ နာဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ၊ ‘‘ဣဒံ တုမှာက’’န္တိ ဒိန္နံ သယံ အဓိပ္ပေတံဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘သကိံ အဓိဋ္ဌိတံ အဓိဋ္ဌိတမေဝ ဟောတိ၊ န ပုန ပစ္စုဒ္ဓရီယတိ ကာလပရိစ္ဆေဒါဘာဝတော’’တိ လိခိတံ. ‘‘ဧကဝစနေနပိ ဝဋ္ဋတီတိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ. ဘေသဇ္ဇနဝကမ္မမာတာပိတုအာဒီနံ အတ္ထာယာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဣမိနာ ဘေသဇ္ဇံ စေတာပေဿာမိ၊ ဣဒံ မာတုယာ ဒဿာမီ’’တိ ဌပေန္တေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. ‘‘‘ဣဒံ ဘေသဇ္ဇဿ၊ ဣမံ မာတုယာ’တိ ဝိဘဇန္တေန အဓိဋ္ဌာနကိစ္စံ နတ္ထီတိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘သကဘာဝံ မောစေတွာ ဌပနံ သန္ဓာယာဟာ’’တိ လိခိတံ.

‘‘ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ အယံ သင်္ဂီတိတော ပဋ္ဌာယ အာဂတအဋ္ဌကထာဝါဒေါ. တတော ပရံ အာစရိယာနံ တတ္ထ တတ္ထ ယုတ္တိဝိစာရဏာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပမာဏစီဝရဿာတိ ပစ္ဆိမပ္ပမာဏဿ. ဒွေ စီဝရာနီတိ သဟ ဥတ္တရာသင်္ဂေန. ဧသ နယောတိ ပမာဏယုတ္တေသု ယတ္ထ ကတ္ထစီတိအာဒိနယောဝ. ‘‘တံ အတိက္ကာမယတော ဆေဒနက’’န္တိ (ပါစိ. ၅၃၃) ဝစနတော ဥတ္တရိ ပဋိသိဒ္ဓံ၊ တတော ဟေဋ္ဌာ အပ္ပဋိသိဒ္ဓတ္တာ ဝဋ္ဋတိ. တတ္ထ သိယာ – တိစီဝရဿ ပစ္ဆိမပ္ပမာဏံ ဝိသုံ သုတ္တေ နတ္ထီတိ၊ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ သိက္ခာကရဏီယေဟိ သိဒ္ဓတ္တာ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ‘‘‘ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေဿာမိ၊ ပါရုပိဿာမိ၊ သုပ္ပဋိစ္ဆန္နော အန္တရဃရေ ဂမိဿာမီ’တိ (ပါစိ. ၅၇၆-၅၇၉) ဝစနတော ယတ္တကေန ပမာဏေန ပရိမဏ္ဍလတာ၊ သုပ္ပဋိစ္ဆန္နတာ စ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တက္ကမေန သမ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. တေသံ ဝသေန ပစ္ဆိမပ္ပမာဏန္တိ သိဒ္ဓံ၊ တဉ္စ ခေါ မုဋ္ဌိပဉ္စကာဒိ ယထာဝုတ္တမေဝ ဝုစ္စတေ. တေနေဝါဟ လေသံ ဌပေတွာ ‘‘ဝိသုံ သုတ္တေ နတ္ထီ’’တိ.

အပိစေတ္ထ အဓိပ္ပေတံ၊ တထာပိ န သမေတိယေဝါတိ အတ္ထော၊ တသ္မာ ‘‘ယဒီ’’တိအာဒိသမ္ဗန္ဓော အဒ္ဓါ ဝုတ္တော. ယသ္မာ ပရိစ္ဆိန္နော သမေတိ စ. ဣတရေသု ပန ဧကစ္စသ္မိံ အာစရိယဝါဒေ နေဝ ပရိစ္ဆေဒေါ အတ္ထိ. ဧကစ္စသ္မိံ န ပုဗ္ဗာပရံ သမေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. အဓိဋ္ဌာနံ အဓိဋ္ဌာနမေဝ၊ ပရိဘောဂကာလေ ပန အရဇိတံ န ဝဋ္ဋတိ. ဣဒံ သဗ္ဗံ တိစီဝရေ ဧဝ. ဣမဿ ပန သိက္ခာပဒဿ အယံ သင်္ခေပဝိနိစ္ဆယော – အနတ္ထတေ ကထိနေ ဟေမန္တာနံ ပဌမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ အတ္ထတေ ကထိနေ ဂိမှာနံ ပဌမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နစီဝရံ သန္ဓာယ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ.

ဧတ္ထာဟ – ‘‘ရဇကေဟိ ဓောဝါပေတွာ သေတံ ကာရာပေန္တဿာပိ အဓိဋ္ဌာနံ အဓိဋ္ဌာနမေဝါ’’တိ ဝစနတော အရဇိတေပိ အဓိဋ္ဌာနံ ရုဟတိ၊ တေန သူစိကမ္မံ ကတွာ ရဇိတွာ ကပ္ပဗိန္ဒုံ ဒတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ နိယမော န ကာတဗ္ဗောတိ? ဝုစ္စတေ၊ ကာတဗ္ဗောဝ ပတ္တော ဝိယ အဓိဋ္ဌိတော. ယထာ ပုန သေတဘာဝံ၊ တမ္ဗဘာဝံ ဝါ ပတ္တော အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတိ၊ န စ ပန တာဒိသော အဓိဋ္ဌာနံ ဥပဂစ္ဆတိ၊ ဧဝမေတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ. ‘‘ယတော ပဋ္ဌာယ ပရိဘောဂါဒယော ဝဋ္ဋန္တိ၊ တတော ပဋ္ဌာယ အန္တောဒသာဟေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ.

အဝိသေသေန ဝုတ္တဝစနန္တိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ အဓိဋ္ဌေတိ၊ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗံ ဝိကပ္ပေတီတိ ဧဝံ သဝိသေသံ ကတွာ အဝစနံ ‘‘န ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၈) ဣမိနာ ဝိရုဒ္ဓံ ဝိယ ဒိဿတိ. ဣဒါနိ ဣဒံ အဓိဋ္ဌာနဝိကပ္ပနနယပဋိဗဒ္ဓံ ခန္ဓကံ၊ ပရိဝါရဉ္စ မိဿေတွာ ပကိဏ္ဏကံ ဝုစ္စတိ – ခန္ဓကေ တာဝ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝိကပ္ပေတုံ၊ ဝဿိကသာဋိကံ ဝဿာနံ စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတုံ၊ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပရိဝါရေ ‘‘န နဝ စီဝရာနိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာနိ၊ န နဝ စီဝရာနိ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာနီ’’တိ (ပရိ. ၃၂၉)၊ ‘‘ဒသကေ ဒသ၊ ဧကာဒသကေ ဧကာဒသ စီဝရာနိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာနိ၊ န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာနီ’’တိ (ပရိ. ၃၃၁) စ အနေကက္ခတ္တုံ ဝစနေန သုဋ္ဌု ဒဠှံ ကတွာ ‘‘သဗ္ဗာနိ စီဝရာနိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာနိ၊ န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာနီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ဥဘောပိ တေ ဝိရုဒ္ဓါ ဝိယ ဒိဿန္တိ၊ ခန္ဓကေ ဧဝ စ ‘‘ဝဿိကသာဋိကံ ဝဿာနံ စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတုံ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၈) ဝုတ္တံ. တဒဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဝဿိကသာဋိကာ အနတိရိတ္တပ္ပမာဏာ နာမံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ စတ္တာရော ဝဿိကေ မာသေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ၊ တတော ပရံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဒဉ္စ ဝိရုဒ္ဓံ ဝိယ ဒိဿတိ အညမညံ ဟေမန္တေ ပစ္စုဒ္ဓါရသမ္ဘဝတော၊ ဝဿာနေ ဝိကပ္ပနာသမ္ဘဝတော စ. တထာ ဣဓ ‘‘အနာပတ္တိ အန္တောဒသာဟံ အဓိဋ္ဌေတိ ဝိကပ္ပေတီ’’တိ ဝစနပ္ပမာဏတော သဗ္ဗတ္ထ ဝိကပ္ပနာယ အပ္ပဋိသိဒ္ဓဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၉) အဋ္ဌကထာဝစနံ ပရိဝါရဝစနေန ဝိရုဒ္ဓံ ဝိယ ဒိဿတိ၊ န ဟိ ဝိရုဒ္ဓံ တထာဂတာ ဘာသန္တိ၊ တသ္မာ အဋ္ဌကထာနယောဝေတ္ထ ပဋိသရဏံ၊ ယေန သဗ္ဗမ္ပိ တံ ဧကရသံ ဟောတိ. ပရိဝါရဋ္ဌကထာယဉ္စ ဝုတ္တံ ‘‘န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာနီတိ အဓိဋ္ဌိတကာလတော ပဋ္ဌာယ န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာနီ’’တိ (ပရိ. အဋ္ဌ. ၃၂၉). တိစီဝရာနိ အဓိဋ္ဌိတကာလတော ပဋ္ဌာယ၊ ဝဿိကသာဋိကာဒီနိ စ အတ္တနော အတ္တနော အဓိဋ္ဌာနခေတ္တေ န အကာမာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာနီတိ အတ္ထော၊ အဝသေသပါဠိ၊ အတ္ထော စ ဣဓ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တော၊ တသ္မာ သဗ္ဗမ္ပေတံ ဧကရသန္တိ.

ဧတ္ထာဟ – ယဒိ ဧဝံ ‘‘နဝ စီဝရာနိ နာဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာနီ’’တိ စ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဝိကပ္ပိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဟိ နာဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာနီတိ? ဧတ္ထ ဝုစ္စတေ – ‘‘တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝိကပ္ပေတုံ။ပေ။ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ ဧတ္ထ သဗ္ဗတ္ထ အဓိဋ္ဌာနေ ပဋိသေဓာဒဿနတော၊ ဝိကပ္ပနာယ အဒဿနတော စ ‘‘တတော ပရ’’န္တိ ဒွီသွေဝ ပရိစ္ဆေဒဒဿနတော စ ‘‘နဝ စီဝရာနိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာနိ၊ န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာနိ စေဝ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အပရော နယော – အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုံ အကာမာ. ကသ္မာ? ကာလေ ဥပ္ပန္နံ အနဓိဋ္ဌဟန္တဿ ကာလာတိက္ကမေ အာပတ္တိသမ္ဘဝတော၊ အကာလေ ဥပ္ပန္နံ အနဓိဋ္ဌဟန္တဿ ဒသာဟာတိက္ကမေ အာပတ္တိသမ္ဘဝတော စ. တတ္ထ ယံ ကာလေ ဥပ္ပန္နံ အပ္ပဟောန္တေပိ ဒသာဟေ ကာလာတိက္ကမေ အာပတ္တိကရံ၊ တံ နိဿဇ္ဇနကာလေ ‘‘ဣဒံ မေ၊ ဘန္တေ၊ အတိရေကစီဝရံ ဓာရိတံ နိဿဂ္ဂိယံ၊ ဣမာဟံ သံဃဿာ’’တိအာဒိနာ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ၊ ဣတရံ ယထာပါဠိမေဝ. တတ္ထ ပဌမနယော ‘‘ယော ပန၊ ဘိက္ခု၊ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေယျ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ ဣမာယ ပဌမပညတ္တိယာ ဝသေန ဝုတ္တော၊ ဒုတိယော အနုပညတ္တိယာ ဝသေန ဝုတ္တော.

ယထာ စ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗဝတ္ထုမှိ အသတိ ယထာပါဠိံ အဝတွာ ကေဝလံ အာပတ္တိ ဧဝ ဒေသေတဗ္ဗာ၊ ယထာ စ ဝဿိကသာဋိကနိဿဇ္ဇနေ ကေဝလံ ပရိယိဋ္ဌမတ္တေ ယထာပါဠိံ အဝတွာ ယထာသမ္ဘဝံ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ၊ တထာ ဣဒမ္ပီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာ သံဝစ္ဆရာတိက္ကန္တံ အတိရေကစီဝရံ ‘‘ဒသာဟာတိက္ကန္တ’’မိစ္စေဝ ဝုစ္စတိ. သံဝစ္ဆရဝိပ္ပဝုတ္ထတိစီဝရံ၊ မာသာတိက္ကန္တဉ္စ ‘‘ရတ္တိဝိပ္ပဝုတ္ထ’’န္တိ စ ‘‘ဆာရတ္တဝိပ္ပဝုတ္ထ’’န္တိ စ ဝုစ္စတိ၊ တထာ ဣဒမ္ပိ ‘‘ဒသာဟာတိက္ကန္တ’’မိစ္စေဝ ဝုစ္စတီတိ ဧကေ၊ တသ္မာ သိဒ္ဓမိဒံ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုံ အကာမာ’’တိ၊ တထာ အကာမာ န ဝိကပ္ပေတုန္တိ အတ္ထော. ဣစ္ဆာယ ဟိ သတိ ‘‘ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိပ္ပဝါသသုခတ္ထံ ဝိကပ္ပနာယ ဩကာသော ဒိန္နော ဟောတိ၊ ဒသာဟာတိက္ကမေ စ အနာပတ္တီ’’တိ ဝစနတော ဝိကပ္ပေတုံ အနုဇာနာမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တထာ ဝဿိကသာဋိကာ အကာမာ အဓိဋ္ဌာတုံ ဒသာဟာတိက္ကမေ အာပတ္တိသမ္ဘဝတော. ကိတ္တကံ ကာလန္တိ စေ? ဝဿာနံ စာတုမာသံ၊ ဣစ္ဆာယ ပန သတိ ဥဒ္ဓံယေဝ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗံ. ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ဝိကပ္ပနာယ အပ္ပဋိသိဒ္ဓဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ‘‘အတ္ထာပတ္တိ ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတိ၊ နော ဂိမှေ၊ နော ဝဿေ’’တိ (ပရိ. ၃၂၃) စ ဝုတ္တံ၊ တေန ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တတော ပရံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ’’တိ.

တတြာယံ ဝိစာရဏာ – ကဒါ ပစ္စုဒ္ဓရိတဗ္ဗာ၊ ကဒါ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ၊ ကိဉ္စေတ္ထ ယသ္မာ ‘‘တတော ပရ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဟေမန္တဉ္စ ပတ္တမတ္တေ သာ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတိ၊ တသ္မာ ‘‘ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ အဓိဋ္ဌာနဿ နတ္ထိတာယ၊ အထ ‘‘အန္တောစာတုမာသေ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တန္တိ? ဧတ္ထ ဧကစ္စေ ဝဒန္တိ ‘‘ဝတ္တဗ္ဗမေတ’’န္တိ. ယထာ ပရိဝုတ္ထပရိဝါသော၊ စိဏ္ဏမာနတ္တော စ သန္တော နိဋ္ဌိတေသုပိ ပရိဝါသမာနတ္တဒိဝသေသု၊ တထာ နိဋ္ဌိတေသုပိ အဓိဋ္ဌာနဒိဝသေသု သာဓိဋ္ဌာနမေတန္တိ ဧကေ. အဋ္ဌကထာစရိယာနံ ဣဒံ သန္နိဋ္ဌာနံ ‘‘ကတ္တိကပုဏ္ဏမဒိဝသေ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ပါဋိပဒဒိဝသေ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ’’တိ. ဝုတ္တဉှေတံ ပရိဝါရဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကတ္တိကပုဏ္ဏမာသိယာ ပစ္ဆိမေ ပါဋိပဒဒိဝသေ ဝိကပ္ပေတွာ ဌပိတံ ဝဿိကသာဋိကံ နိဝါသေန္တော ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘ကတ္တိကပုဏ္ဏမဒိဝသေ အပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတီ’တိ ဝုတ္တံ၊ တမ္ပိ သုဝုတ္တံ. ‘စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတုံ၊ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’န္တိ ဟိ ဝုတ္တ’’န္တိ (ပရိ. အဋ္ဌ. ၃၂၃). တတ္ထ ကုရုန္ဒိနယော ပစ္ဆာ ဝုတ္တတ္တာ သာရတော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ န ပုရိမော. နိဝါသေန္တော ဟိ ဂိမှေပိ ဩရေနဒ္ဓမာသံ အာပဇ္ဇတိ ဧဝ. ဣဓ စ ‘‘အတ္ထာပတ္တိ ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတိ၊ နော ဂိမှေတိ ဝုတ္တ’’န္တိ ကုရုန္ဒိဝစနဿာယမတ္ထော ဒိဿတိ.

‘‘ကတ္တိကပုဏ္ဏမဒိဝသေ အပစ္စုဒ္ဓရိတွာ တသ္မိံယေဝ ဒိဝသေ အဝိကပ္ပေန္တော ပစ္ဆိမပါဋိပဒဒိဝသေ အပစ္စုဒ္ဓါရပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ၊ န၊ အဝိကပ္ပနပစ္စယာ ဒသာဟပရိဟာရသမ္ဘဝတော’’တိ ကာရဏမေကေ ဝဒန္တိ. ဧဝံ သတိ ဟေမန္တေ ပတ္တမတ္တေ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီတိ အာပဇ္ဇတိ၊ တဉ္စ အယုတ္တံ. အဓိဋ္ဌာနဉှိ ‘‘အညဿ ဒါနေန။ပေ။ ဆိဒ္ဒဘာဝေနာတိ ဣမေဟိ နဝဟိ ကာရဏေဟိ ဝိဇဟတီ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၉) ဝုတ္တံ၊ န ‘‘အဓိဋ္ဌာနခေတ္တာတိက္ကမေန ဝါ’’တိ. အသာဓာရဏတ္တာ န ဝုတ္တန္တိ စေ? န၊ ‘‘ဆိဒ္ဒဘာဝေနာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗပ္ပသင်္ဂတော၊ ဆိဒ္ဒဘာဝေန ပန တိစီဝရဿေဝ သဗ္ဗဋ္ဌကထာသု အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနဿ ဝုတ္တတ္တာ. တသ္မာ ဟေမန္တဿ ပဌမဒိဝသေ အပစ္စုဒ္ဓါရပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ၊ န ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ အဝိကပ္ပနပစ္စယာ. ‘‘ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ ဝစနတော တတော အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတီတိ ပညာယတိ. န ဟိ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာသိယာ ပစ္ဆိမေ ပါဋိပဒဒိဝသေ အဝိကပ္ပေတွာ ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော၊ ယသ္မာ တံ အပစ္စုဒ္ဓါရပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ ဟေမန္တဿ ပဌမအရုဏက္ခဏေ ဧဝ အာပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ‘‘ကတ္တိကပုဏ္ဏမဒိဝသေ အပစ္စုဒ္ဓရိတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပစ္စုဒ္ဓဋံ ပန ဟေမန္တေ ဒသာဟပရိဟာရံ လဘတိ. ‘‘ဒသာဟေ အပ္ပဟောန္တေ စီဝရကာလံ နာတိက္ကာမေတဗ္ဗာ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၃၀) ဟိ ဝုတ္တံ၊ တဉ္စ ခေါ သမယေ ဥပ္ပန္နံ စေ၊ နာသမယေ. တထာ စ သာဓိတံ အပစ္စုဒ္ဓဋံ န နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ၊ နော စ တံ ပရိဒဟိတံ၊ တသ္မာ ကတ္တိကပုဏ္ဏမဒိဝသေ ဧဝ ပစ္စုဒ္ဓရဏဉ္စ ဝိကပ္ပနဉ္စ ကတ္တဗ္ဗန္တိ သိဒ္ဓံ၊ ဧတ္ထ စ ယထာ အတိရေကစီဝရံ ဒသမေ ဒိဝသေ ဝိကပ္ပေန္တေန ဒသာဟပရမံ ဓာရိတံ ဟောတိ၊ အန္တောဒသာဟေ စ ဝိကပ္ပိတံ ဟောတိ၊ တထာ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာယ ဝိကပ္ပေန္တေန ဝဿာနံ စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌိတဉ္စ ဟောတိ၊ တတော ပရံ အနာပတ္တိခေတ္တေ ဧဝ ဝိကပ္ပနာ စ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္တာဝတာ အတ္ထိ ဝိကပ္ပနာခေတ္တေ အဓိဋ္ဌာနံ၊ အဓိဋ္ဌာနခေတ္တေ စ ဝိကပ္ပနာတိ ဒီပိတံ ဟောတိ. အညထာ ‘‘အတ္ထာပတ္တိ အဓိဋ္ဌာနေန အာပဇ္ဇတိ၊ အနဓိဋ္ဌာနေန အာပဇ္ဇတိ. အတ္ထာပတ္တိ ဝိကပ္ပနာယ အာပဇ္ဇတိ၊ အဝိကပ္ပနာယ အာပဇ္ဇတီ’’တိ ဒုကေသု ဒွေ ဒုကာနိ ဝတ္တဗ္ဗာနိ သိယုံ. တတ္ထ ပဌမဒုကေ ပဌမပဒံ သမ္ဘဝတိ. ဝိကပ္ပနခေတ္တေ ဟိ ဝဿိကသာဋိကာဒီနံ အဓိဋ္ဌာနေန ဝိနယာတိသာရဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ. ဧတေနေဝ ဒုတိယဒုက္ကဋဿ ဒုတိယပဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အနဓိဋ္ဌာနေန အာပဇ္ဇတီတိ နတ္ထိ. အန္တောဒသာဟေ အနာပဇ္ဇနတော၊ ဝိကပ္ပနာဒိသမ္ဘဝတော စ ဝိကပ္ပနာယ အာပဇ္ဇတီတိ နတ္ထိ သဗ္ဗတ္ထ ဝိကပ္ပနာယ အပ္ပဋိသိဒ္ဓတ္တာ၊ တသ္မာ တာနိ ဒုကာနိ ‘‘န လဗ္ဘန္တီ’’တိ န ဝုတ္တာနိ. ဧတ္ထာဟ – ယာ သာ ‘‘အတ္ထာပတ္တိ ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတီ’’တိ (ပရိ. ၃၂၃) ဝစနပ္ပမာဏတော ဒုက္ကဋာပတ္တိ သာဓိတာ၊ သာ သဉ္စိစ္စ အပစ္စုဒ္ဓရန္တဿ ယုဇ္ဇတိ၊ အသတိယာ စေ၊ ကဉ္စိ၊ အနာပတ္တိ. ကတ္တိကပုဏ္ဏမာယ ပစ္စုဒ္ဓဋံ သဉ္စိစ္စ အဝိကပ္ပယတော ဒုက္ကဋေန သဟ ပုနဒိဝသေ နိဿဂ္ဂိယံ၊ အသတိယာ အဝိကပ္ပယတော နိဿဂ္ဂိယမေဝ ဣဓ ပဌမပညတ္တိယာ. ယံ ပန ဝုတ္တံ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘ဝဿိကသာဋိကာ ဝဿာနမာသာတိက္ကမေနာပိ၊ ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိ အာဗာဓဝူပသမေနာပိ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတိ၊ တသ္မာ သာ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ’’တိ၊ တေနေတံ ဝိရုဇ္ဈတိ၊ န ကေဝလံ ဣဒမေဝ၊ ‘‘တတော ပရံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနဉ္စ ဝိရုဇ္ဈတိ. တတော ပရံ နာမ ဟိ ဟေမန္တံ၊ တတ္ထ စေ ပစ္စုဒ္ဓါရော၊ ‘‘ဝဿိကသာဋိကာ ဝဿာနမာသာတိက္ကမေနာပီ’’တိအာဒိ န ယုတ္တံ အဓိဋ္ဌာနာဘာဝေန ပစ္စုဒ္ဓါရာဘာဝတော. အဝိရောဓော စ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော၊ တသ္မာ ‘‘ပစ္စုဒ္ဓရဏံ ဝတ္တမတ္တ’’န္တိဝါဒေါ ဧတ္ထာပိ သမ္ဘဝတီတိ စေ? န၊ ကုရုန္ဒိ ဝစနဝိရောဓတော. တတ္ထ ဟိ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာယ ပစ္စုဒ္ဓါရော ဝုတ္တော၊ တသ္မာ ဝဿာနဒိဝသတ္တာ သာဓိဋ္ဌာနာဝသာ ပစ္စုဒ္ဓရီယတီတိ န ပစ္စုဒ္ဓါရော ဝတ္တမတ္တံ၊ တသ္မာ ‘‘တတော ပရ’’န္တိ ယာဝ ပုဏ္ဏမာ အဓိပ္ပေတာ သိယာ. ယထာ စာယံ ဝိကပ္ပေါ၊ တထာ ‘‘ဝဿာနမာသာတိက္ကမေနာပိ အာဗာဓဝူပသမေနာပီ’’တိ ဣဒမ္ပိ အဝဿံ ပစ္စုဒ္ဓရိတဗ္ဗတာယ ဝုတ္တံ သိယာ. ဧဝဉ္စ သတိ ဣဓ သမန္တပါသာဒိကာယ တဒဝစနေန သမေတိ. အညထာ ဣဓပိ တံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ ယထာဝုတ္တောဝ ဝိဓိ ဧတ္ထ သမ္ဘဝတိ၊ ကိဉ္စာပိ သမ္ဘဝတိ၊ ဒုဝိညာပယဿ ပန လောကဿ သုဝိညာပနတ္ထံ ဝုတ္တာ. ယသ္မာ ပန သာ ဝဿာနာတိက္ကမေန အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတိ၊ ဟေမန္တပဌမာရုဏေ စ အပစ္စုဒ္ဓါရပစ္စယာ ဒုက္ကဋာ သာဓိတာ၊ တသ္မာ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာယမေဝ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ၊ အဝိကပ္ပိတာယ ‘‘နိဿဂ္ဂိယာပဇ္ဇနမေဝါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧတ္တာဝတာပိ သန္တောသံ အကတွာ ဝိနိစ္ဆယော ပရိယေသိတဗ္ဗော. ဟောတိ စေတ္ထ –

‘‘ဧဝံ အဘာဝံ ဝိနယဿ ပါဠိ၊

ဘိန္နံ အဘိန္နဉ္စ တဒတ္ထယုတ္တိံ၊

ဝိညာတုကာမေန တဒတ္ထဝိညူ၊

ပရိယေသိတဗ္ဗာ ဝိနယေ ဝိညာယာ’’တိ.

‘‘တုယှံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ဝိနာပိ ‘‘မယှံ ဂဏှာမီ’’တိ ဝစနေန သုဒိန္နံ ဟောတိ. ဣတရော စေ အဓိဝါသေတိ၊ တေနာပိ သုဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ၊ နော စေ အဓိဝါသေတိ၊ ဒေန္တေန သုဒိန္နံ. တံ ပန ဝတ္ထု န ကဿစိ ဟောတိ. တထာ ‘‘မယှံ ဂဏှာမီ’’တိ ဝဒတိ၊ သာမိကော စေ အဓိဝါသေတိ၊ ဝိနာပိ ‘‘ဂဏှာဟီ’’တိ ဝစနေန သုဂ္ဂဟိတံ. နော စေ အဓိဝါသေတိ၊ သာမိကဿေဝ တံ၊ န ဟိ တဿေတံ ဝိနယကမ္မန္တိ ဧတ္ထ ဝိနယကမ္မဿတ္ထာယ စေ ဂဏှာတိ၊ န ဝဋ္ဋတိ. န ကေဝလံ အတ္တနော အတ္ထာယ ဂဟိတံ၊ ပုန တဿပိ ဒေတိ၊ ဝဋ္ဋတီတိ စ. တထာ အနပေက္ခော ဟုတွာ ပရဿ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ပုန တေန ဒိန္နံ ဝါ တဿ ဝိဿာသန္တော ဝါ ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ ဝဋ္ဋတိ. တတ္ထာပိ ဝိနယကမ္မဝသေန န ဝဋ္ဋတီတိ ဧကေ. တေ ဧဝ ‘‘မဟန္တံ ဝါ ခုဒ္ဒကံ ကရောတီ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘တိစီဝရေ ဒီဃတော ဝိဒတ္ထိ အနတိက္ကမိတွာ ဆိန္ဒိတွာ ကရောတိ၊ ဧဝံ သေသေသုပီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဧဝရူပေသု ဌာနေသု ပေါရာဏာစရိယာနံ ကထာမဂ္ဂံ သုဋ္ဌု အာစရိယကုလသေဝနာယ သဉ္ဇာနိတွာ တေန သံသန္ဒိတွာ သတော သမ္ပဇာနော ဟုတွာ သောတူနဉ္စ စိတ္တံ အဝိမောဟေတွာ ကထေတဗ္ဗံ. ဧသာ အမှာကံ အာယာစနာ.

ပဌမကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.