၂. ကာယသံသဂ္ဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၇၀. ‘‘ဩတိဏ္ဏော’’တိ ဣမိနာဿ သေဝနာဓိပ္ပါယတာ ဒဿိတာ. ‘‘ဝိပရိဏတေန စိတ္တေန မာတုဂါမေန သဒ္ဓိ’’န္တိ ဣမိနာဿ ဝါယာမော ဒဿိတော. ‘‘သဒ္ဓိ’’န္တိ ဟိ ပဒံ သံယောဂံ ဒီပေတိ၊ သော စ ပယောဂေါ သမာဂမော အလ္လီယနံ. ကေန စိတ္တေန? ဝိပရိဏတေန စိတ္တေန၊ န ပတ္တပဋိဂ္ဂဟဏာဓိပ္ပါယာဒိနာတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇေယျာ’’တိ ဣမိနာဿ ဝါယမတော ဖဿပဋိဝိဇာနနာ ဒဿိတာ ဟောတိ. ဝါယမိတွာ ဖဿံ ပဋိဝိဇာနန္တော ဟိ သမာပဇ္ဇတိ နာမ. ဧဝမဿ တိဝင်္ဂသမ္ပတ္တိ ဒဿိတာ ဟောတိ. အထ ဝါ ဩတိဏ္ဏော. ကေန? ဝိပရိဏတေန စိတ္တေန ယက္ခာဒိနာ သတ္တော ဝိယ. ဥပယောဂတ္ထေ ဝါ ဧတံ ကရဏဝစနံ. ဩတိဏ္ဏော ဝိပရိဏတံ စိတ္တံ ကူပါဒိံ ဝိယ သတ္တော. အထ ဝါ ‘‘ရာဂတော ဥတ္တိဏ္ဏော ဘဝိဿာမီ’’တိ ဘိက္ခုဘာဝံ ဥပဂတော၊ တတော ဥတ္တိဏ္ဏာဓိပ္ပါယတော ဝိပရိဏတေန စိတ္တေန ဟေတုဘူတေန တမေဝ ရာဂံ ဩတိဏ္ဏော. မာတုဂါမေန အတ္တနော သမီပံ အာဂတေန၊ အတ္တနာ ဥပဂတေန ဝါ. ဧတေန မာတုဂါမဿ သာရတ္တတာ ဝါ ဟောတု ဝိရတ္တတာ ဝါ၊ သာ ဣဓ အပ္ပမာဏာ၊ န ဘိက္ခုနီနံ ကာယသံသဂ္ဂေ ဝိယ ဥဘိန္နံ သာရတ္တတာယ ပယောဇနံ အတ္ထိ.

ကာယသံသဂ္ဂန္တိ ဥဘိန္နံ ကာယာနံ သမ္ပယောဂံ. ပဒဘာဇနေ ပန ‘‘သမာပဇ္ဇေယျာတိ အဇ္ဈာစာရော ဝုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ သမာပဇ္ဇနံ သန္ဓာယ၊ န ကာယသံသဂ္ဂံ. ကာယသံသဂ္ဂဿ သမာပဇ္ဇနာ ဟိ ‘‘အဇ္ဈာစာရော’’တိ ဝုစ္စတိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ယော သော ကာယသံသဂ္ဂေါ နာမ၊ သော အတ္ထတော အဇ္ဈာစာရော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ပရတော ပါဠိယံ ‘‘သေဝနာဓိပ္ပါယော၊ န စ ကာယေန ဝါယမတိ၊ ဖဿံ ပဋိဝိဇာနာတိ၊ အနာပတ္တီ’’တိ (ပါရာ. ၂၇၉) ဝုတ္တလက္ခဏေန ဝိရုဇ္ဈတီတိ. ဖဿပဋိဝိဇာနနာယ ဟိ သံသဂ္ဂေါ ဒီပိတော. သော စေ အဇ္ဈာစာရော ဟောတိ၊ ကထံ အနာပတ္တိ ဟောတီတိ. သုဝုတ္တမေတံ၊ ကိန္တု ‘‘ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇေယျာ’’တိ ပဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘အဇ္ဈာစာရော ဝုစ္စတီ’’တိ ဥဘိန္နမ္ပိ ပဒါနံ သာမညဘာဇနီယတ္တာ၊ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗာဘာဝေ သမာပဇ္ဇနာဘာဝေန ‘‘သော အတ္ထတော အဇ္ဈာစာရော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ သိယာ.

‘‘ဟတ္ထဂ္ဂါဟံ ဝါ’’တိ ဧတ္ထ ဟတ္ထေန သဗ္ဗောပိ ဥပါဒိန္နကော ကာယော သင်္ဂဟိတော၊ န ဘိန္နသန္တာနော တပ္ပဋိဗဒ္ဓေါ ဟတ္ထာလင်္ကာရာဒိ. ဝေဏိဂ္ဂဟဏေန အနုပါဒိန္နကော အဘိန္နသန္တာနော ကေသလောမနခဒန္တာဒိကော ကမ္မပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနော ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနေဝါဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အနုပါဒိန္နကေနပိ ကေနစိ ကေသာဒိနာ ဥပါဒိန္နကံ ဝါ အနုပါဒိန္နကံ ဝါ ဖုသန္တောပိ သံဃာဒိသေသံ အာပဇ္ဇတိယေဝါ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၂၇၄). တေန အနုပါဒိန္နကာနမ္ပိ ကေသလောမာဒီနံ အင်္ဂဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ သန္တေပိ ‘‘ဖဿံ ပဋိဇာနာတီတိ တိဝင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ သံဃာဒိသေသော. ဖဿဿ အပ္ပဋိဝိဇာနနတော ဒုဝင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဣမိနာ ပါဠိအဋ္ဌကထာနယေန ဝိရုဇ္ဈတီတိ စေ? န၊ တဒတ္ထဇာနနတော. ဖုဋ္ဌဘာဝဉှိ ပဋိဝိဇာနန္တောပိ ဖဿံ ပဋိဝိဇာနာတိ နာမ၊ အယမေကော အတ္ထော၊ တသ္မာ မာတုဂါမဿ၊ အတ္တနော စ ကာယပရိယာပန္နာနံ ကေသာဒီနံ အညမညံ ဖုဋ္ဌဘာဝံ ဖုသိတွာ တံ သာဒိယနံ ဖဿံ ပဋိဝိဇာနာတိ နာမ၊ န ကာယဝိညာဏုပ္ပတ္တိယာ ဧဝ. အနေကန္တိကဉှေတ္ထ ကာယဝိညာဏံ. မာတုဂါမဿ ဥပါဒိန္နကေန ကာယေန၊ အနုပါဒိန္နကေန ဝါ ကာယေန ဘိက္ခုနော ဥပါဒိန္နကကာယေ ဖုဋ္ဌေ ပသန္နကာယိန္ဒြိယော စေ ဟောတိ၊ တဿ ကာယဝိညာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တေနေဝ ဖဿံ ပဋိဝိဇာနာတိ နာမ သော ဟောတိ. အနုပါဒိန္နကကာယော၊ လောလုပ္ပေါ အပ္ပသန္နကာယိန္ဒြိယော ဝါ ဟောတိ၊ တိမိရဝါတေန ဥပဟတကာယော ဝါ တဿ ကာယဝိညာဏံ နုပ္ပဇ္ဇတိ. န စ တေန ဖဿံ ပဋိဝိဇာနာတိ နာမ၊ ကေဝလံ သေဝနာဓိပ္ပါယေန ဝါယမိတွာ ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇန္တော ဖဿံ ပဋိဝိဇာနာတိ နာမ မနောဝိညာဏေန၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇေယျာတိ ဣမိနာဿ ဝါယမတော ဖဿပဋိဝိဇာနနာ ဒဿိတာ’’တိ. အပရောပိ ဘိက္ခု မာတုဂါမဿ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ နိဿဂ္ဂိယေန ဝါ ဖုဋ္ဌော ကာယဝိညာဏံ ဥပ္ပါဒေန္တေန ဖဿံ ပဋိဝိဇာနာတိ နာမ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘အနေကန္တိကဉှေတ္ထ ကာယဝိညာဏ’’န္တိ. အပရော ဝတ္ထံ ပါရုပိတွာ နိဒ္ဒါယန္တံ မာတုဂါမံ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန ဝတ္ထဿ ဥပရိဘာဂေ သဏိကံ ဖုသန္တော ဝတ္ထန္တရေန နိက္ခန္တလောမသမ္ဖဿံ အပ္ပဋိဝိဇာနန္တောပိ သေဝနာဓိပ္ပါယော ကာယေန ဝါယမိတွာ ဖဿံ ပဋိဝိဇာနာတိ နာမ၊ သံဃာဒိသေသံ အာပဇ္ဇတိ. ‘‘နီလံ ဃဋ္ဋေဿာမီတိ ကာယံ ဃဋ္ဋေတိ၊ သံဃာဒိသေသော’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. အယံ ဒုတိယော အတ္ထော. ဧဝံ အနေကတ္ထတ္တာ၊ ဧဝံ ဒုဝိညေယျာဓိပ္ပါယတော စ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ ဖဿပဋိဝိဇာနနံ အင်္ဂန္တွေဝ န ဝုတ္တံ. တသ္မိဉှိ ဝုတ္တေ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ ဘိက္ခု သံဃာဒိသေသံ အာပဇ္ဇိတွာပိ နခေန လောမေန သံသဂ္ဂေါ ဒိဋ္ဌော၊ န စ မေ လောမဃဋ္ဋနေန ကာယဝိညာဏံ ဥပ္ပန္နံ၊ တိမိရဝါတထဒ္ဓဂတ္တော စာဟံ န ဖဿံ ပဋိဝိဇာနာမီတိ အနာပန္နသညီ သိယာတိ န ဝုတ္တံ၊ အပိစ ‘‘ဖဿံ ပဋိဝိဇာနာတိ၊ န စ ဖဿံ ပဋိဝိဇာနာတီ’’တိ စ ဧတေသံ ပဒါနံ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယံ ဒဿေတွာ သော ပညာပေတဗ္ဗော. ဧတ္တာဝတာ န တဒတ္ထဇာနနတောတိ ကာရဏံ ဝိတ္ထာရိတံ ဟောတိ.

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၂၇၁. ‘‘ရတ္တံ စိတ္တံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတံ ဝိပရိဏတ’’န္တိ ကိဉ္စာပိ သာမညေန ဝုတ္တံ၊ ဝိနီတဝတ္ထူသု ‘‘မာတုယာ မာတုပေမေန အာမသတိ။ပေ။ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေနေဝ ရတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ ‘‘မာတုဂါမော နာမ မနုဿိတ္ထီ’’တိ ကိဉ္စာပိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ၊ အထ ခေါ အဝိနဋ္ဌိန္ဒြိယာဝ မနုဿိတ္ထီ ဣဓာဓိပ္ပေတာ ‘‘မတိတ္ထိယာ ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇိ။ပေ။ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. ‘‘မနုဿိတ္ထီ’’တိ ဧတ္တာဝတာ သိဒ္ဓေ ‘‘န ယက္ခီ န ပေတီ န တိရစ္ဆာနဂတာ’’တိ ဝစနံ အဝိနဋ္ဌိန္ဒြိယာပိ န သဗ္ဗာ မနုဿဝိဂ္ဂဟာ ဣတ္ထီ ဣဓ မနုဿိတ္ထီ နာမ. ယက္ခိအာဒယော ဟိ အတ္တနော ဇာတိသိဒ္ဓေန ဣဒ္ဓိဝိသေသေန ဣဇ္ဈန္တိယော မနုဿဝိဂ္ဂဟာပိ ဟောန္တီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တာသု ယက္ခီ ထုလ္လစ္စယဝတ္ထု ဟောတိ ဝိနီတဝတ္ထူသု ယက္ခိယာ ကာယသံသဂ္ဂေန ထုလ္လစ္စယဿ ဝုတ္တတ္တာ. တဒနုလောမတ္တာ ပေတိတ္ထီ၊ ဒေဝိတ္ထီ စ ထုလ္လစ္စယဝတ္ထု. တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထီ ဒုက္ကဋဝတ္ထု. တိရစ္ဆာနဂတမနုဿဝိဂ္ဂဟိတ္ထီ စ ထုလ္လစ္စယဝတ္ထုမေဝါတိ ဧကေ. ဝိဘင်္ဂေ ပန ‘‘မနုဿိတ္ထီ စ ဟောတိ မနုဿိတ္ထိသညီ’’တိ ပါဠိယာ အဘာဝေန ‘‘ဣတ္ထီ စ ဟောတိ ယက္ခိသညီ’’တိအာဒိဝစနေ သတိ ယက္ခိအာဒီနံ အနိတ္ထိတာပသင်္ဂတော၊ ‘‘ဣတ္ထီ စ ဟောတိ ဣတ္ထိသညီ’’တိအာဒိမှိ ယက္ခိအာဒီနံ အန္တောကရဏေ သတိ တာသံ သံဃာဒိသေသဝတ္ထုဘာဝပ္ပသင်္ဂတော စ ယက္ခိအာဒယော န ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧကေ ပန ‘‘ဝိနီတဝတ္ထုမှိ ‘အညတရော ဘိက္ခု တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိယာ ကာယ။ပေ။ ဒုက္ကဋဿာ’တိ ဧတ္ထ အမနုဿဝိဂ္ဂဟာ ပါကတိကတိရစ္ဆာနဂတိတ္ထီ အဓိပ္ပေတာ၊ တသ္မာ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ. ‘ဣတ္ထီ စ ဟောတိ တိရစ္ဆာနဂတသညီတိ တိရစ္ဆာနဂတာ စ ဟောတိ ဣတ္ထိသညီ’တိအာဒိဝါရေသုပိ ပါကတိကတိရစ္ဆာနဂတောဝ အဓိပ္ပေတော၊ သော စ တိရစ္ဆာနဂတပုရိသောဝ. တေနေဝ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာအတ္တကအာမပါရိစရိယသိက္ခာပဒေသု မနုဿပုရိသပဋိသံယုတ္တဝါရာ ဝိယ တိရစ္ဆာနပဋိသံယုတ္တဝါရာပိ နာဂတာ’’တိ ဝဒန္တိ. တထာ ပဏ္ဍကောတိ ဣဓ မနုဿပဏ္ဍကောဝ၊ ပုရိသောတိ စ ဣဓ မနုဿပုရိသောဝ အာဂတော၊ တသ္မာ အမနုဿိတ္ထီ အမနုဿပဏ္ဍကော အမနုဿပုရိသော တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထီ တိရစ္ဆာနဂတပဏ္ဍကော မနုဿာမနုဿတိရစ္ဆာနဂတဥဘတောဗျဉ္ဇနကာ စာတိ အဋ္ဌ ဇနာ ဣဓ နာဂတာ၊ တေသံ ဝသေန ဝတ္ထုသညာဝိမတိဘေဒဝသေန အာပတ္တိဘေဒါဘေဒဝိနိစ္ဆယော၊ အနာဂတဝါရဂဏနာ စ အသမ္မုယှန္တေန ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ တထာ တေသံ ဒုကမိဿကာဒိဝါရာ၊ အာပတ္တိအနာပတ္တိဘေဒဝိနိစ္ဆယော စ. ‘‘တတ္ထ အမနုဿပဏ္ဍကအမနုဿပုရိသတိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိတိရစ္ဆာနဂတပဏ္ဍကာတိ စတ္တာရော ဒုက္ကဋဝတ္ထုကာ၊ အမနုဿိတ္ထိမနုဿဥဘတောဗျဉ္ဇနကာ ထုလ္လစ္စယဝတ္ထုကာ၊ အမနုဿဥဘတောဗျဉ္ဇနကာ တိရစ္ဆာနဂတဥဘတောဗျဉ္ဇနကာ ဒုက္ကဋဝတ္ထုကာ၊ ပါဠိယံ ပန အမနုဿိတ္ထိယာ အနာဂတတ္တာ အမနုဿပဏ္ဍကာ၊ ဥဘတောဗျဉ္ဇနကာ ပုရိသာ စ နာဂတာ. တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိပဏ္ဍကဥဘတောဗျဉ္ဇနကာ တိရစ္ဆာနဂတပုရိသေန သမာနဂတိကတ္တာ နာဂတာ၊ မနုဿဥဘတောဗျဉ္ဇနကော မနုဿပဏ္ဍကေန သမာနဂတိကတ္တာ အနာဂတော’’တိ ဝဒန္တိ. အဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၂၈၁) ပန ‘‘နာဂမာဏဝိကာယပိ သုပဏ္ဏမာဏဝိကာယပိ ကိန္နရိယာပိ ဂါဝိယာပိ ဒုက္ကဋမေဝါ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ တဒေဝ ပမာဏတော ဂဟေတဗ္ဗံ.

တတြာယံ ဝိစာရဏာ – ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိရစ္ဆာနဂတဿ နိသိန္နပရိသာယ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗ’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၈၃) ဧတ္ထ ‘‘တိရစ္ဆာနဂတောတိ ယဿ ဥပသမ္ပဒါ ပဋိက္ခိတ္တာ’’တိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ တိရစ္ဆာနဂတမနုဿဝိဂ္ဂဟော ပါကတိကတိရစ္ဆာနဂတတော ဝိသိဋ္ဌော၊ တထာ ယက္ခပေတတိရစ္ဆာနဂတမနုဿဝိဂ္ဂဟာနံ ‘‘တိရစ္ဆာနဂတဿ စ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိယံ အပိစ ဒုက္ကဋမေဝါ’’တိ ဧတ္ထ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တတ္တာ စ ‘‘ပတနရူပံ ပမာဏံ၊ န မရဏရူပ’’န္တိ ဧတ္ထ အာပတ္တိဝိသေသဝစနတော စ ‘‘ဥဘတော အဝဿုတေ ယက္ခဿ ဝါ ပေတဿ ဝါ ပဏ္ဍကဿ ဝါ တိရစ္ဆာနဂတမနုဿဝိဂ္ဂဟဿ ဝါ အဓက္ခကံ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလံ ကာယေန ကာယံ အာမသတိ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ (ပါစိ. ၆၆၁) သာမညေန ဝစနတော စ သော ဝိသိဋ္ဌောတိ သိဒ္ဓံ. ဝိသိဋ္ဌတ္တာ စ တိရစ္ဆာနဂတမနုဿဝိဂ္ဂဟိတ္ထိယာ ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇန္တဿာတိ ဝိသေသော ဟောတိ၊ တသ္မာ တတ္ထ အာပတ္တိဝိသေသေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ယဒိ ကာယသံသဂ္ဂသိက္ခာပဒေ တိရစ္ဆာနဂတမနုဿဝိဂ္ဂဟိတ္ထီပိ အဓိပ္ပေတာ၊ ရူပသာမညေန သညာဝိရာဂတ္တာသမ္ဘဝတော ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာအတ္တကာမပါရိစရိယသိက္ခာပဒေသုပိ သာ ဝတ္တဗ္ဗာ ဘဝေယျ၊ သာ စာနာဂတာ. သရူပေန သံခိတ္တဝါရတ္တာ နာဂတာတိ စေ? ဣတ္ထီ စ ဟောတိ တိရစ္ဆာနဂတော စ ဥဘိန္နံ ဣတ္ထိသညီတိ ဣဓ အာဂတတ္တာ ပုရိသလိင်္ဂနိဒ္ဒေသော န ယုဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ တိရစ္ဆာနဂတပုရိသော စ ဣဓ အာဂတော၊ တိရစ္ဆာနဂတမနုဿဝိဂ္ဂဟိတ္ထိယာ ပါဠိယံ အနာဂတာယပိ ဒုက္ကဋမေဝ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာတိ ဣမဿ ဝစနဿ ကာရဏစ္ဆာယာ ပရိယေသိတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပါယော. ဣဒံ န ယုဇ္ဇတိ. ကသ္မာ? ဣတ္ထီနံ၊ ပုရိသာနဉ္စ ဧကတော ဝစနေ ပုရိသလိင်္ဂသဗ္ဘာဝတော. ဣဓ တိရစ္ဆာနဂတပုရိသပဏ္ဍကိတ္ထိယော တိဿောပိ ဧကတော သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ‘‘တိရစ္ဆာနဂတော’’တိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ စ မနုဿဝိဂ္ဂဟာမနုဿဝိဂ္ဂဟေသု ဣတ္ထိပဏ္ဍကပုရိသသညိတာ ယထာသမ္ဘဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာဒိသိက္ခာပဒဒွယေ ဝါရာနံ သံခိတ္တတ္တာ ပုရိသတိရစ္ဆာနဂတာဒယော နာဂတာ. ယထာဝုတ္တေသု အာပတ္တိ၊ တထာ တတ္ထာပိ. အညထာ ပုရိသံ ဩဘာသန္တဿ စ အနာပတ္တီတိ ပဏ္ဍကံ ဩဘာသန္တဿ စ ထုလ္လစ္စယန္တိ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. တသ္မာ တေ ဝါရာ သံခိတ္တာတိ ပညာယန္တီတိ. ဝိသေသော စ ပဏ္ဍကေ၊ ပုရိသေ၊ တိရစ္ဆာနဂတေ စ ဣတ္ထိသညိဿ အတ္ထိ၊ တထာပိ တတ္ထ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တမေဝ ပမာဏန္တိ ဒွိန္နမေတေသံ ဝါဒါနံ ယတ္ထ ယုတ္တိ ဝါ ကာရဏံ ဝါ အတိရေကံ ဒိဿတိ၊ တံ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အာရိစယော. ဧဝရူပေသု ဌာနေသု သုဋ္ဌု ဝိစာရေတွာ ကထေတဗ္ဗံ.

တတ္ထ ပါဠိယံ အာဂတဝါရဂဏနာ တာဝ ဧဝံ သင်္ခေပတော ဝေဒိတဗ္ဗာ – ဣတ္ထိမူလကာ ပဉ္စ ဝါရာ ပဏ္ဍကပုရိသတိရစ္ဆာနဂတမူလကာ စ ပဉ္စ ပဉ္စာတိ ဝီသတိ ဝါရာ ဧကမူလကာ၊ တထာ ဒုမူလကာ ဝီသတိ၊ မိဿကမူလကာ ဝီသတီတိ သဋ္ဌိ ဝါရာ၊ တာနိ တီဏိ ဝီသတိကာနိ ဟောန္တိ. ဧကေကသ္မိံ ဝီသတိကေ ဧကေကမူလဝါရံ ဂဟေတွာ ကာယေန ကာယပဋိဗဒ္ဓဝါရာ တယော ဝုတ္တာ. သေသာ သတ္တပညာသ ဝါရာ သံခိတ္တာ၊ တထာ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ကာယဝါရာ တယော ဝုတ္တာ၊ သေသာ သံခိတ္တာ၊ ဧဝံ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ကာယပဋိဗဒ္ဓဝါရေပိ နိဿဂ္ဂိယေန ကာယဝါရေပိ နိဿဂ္ဂိယေန ကာယပဋိဗဒ္ဓဝါရေပိ နိဿဂ္ဂိယေန နိဿဂ္ဂိယဝါရေပိ တယော တယော ဝါရာ ဝုတ္တာ၊ သေသာ သံခိတ္တာ. ဧဝံ ဆန္နံ တိကာနံ ဝသေန အဋ္ဌာရသ ဝါရာ အာဂတာတိ သရူပတော ဝုတ္တာ၊ သေသာ ဒွေစတ္တာလီသာဓိကာနိ တီဏိ ဝါရသတာနိ သံခိတ္တာနိ. တတော ပရံ မာတုဂါမဿ သာရတ္တပက္ခေ ကာယေန ကာယန္တိ ဧကမေကံ ဝဍ္ဎေတွာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာ အဋ္ဌာရသ ဝါရာ အာဂတာတိ ဧကဝီသတိ ဝါရာ သရူပေန အာဂတာ၊ နဝနဝုတာဓိကာနိ တီဏိ ဝါရသတာနိ သံခိတ္တာနိ. တတော ပရံ အာပတ္တာနာပတ္တိဒီပကာ စတ္တာရော သေဝနာဓိပ္ပါယမူလကာ စတ္တာရော မောက္ခာဓိပ္ပါယမူလကာတိ ဒွေ စတုက္ကာ အာဂတာ.

တတ္ထာယံ ဝိသေသော – ယဒိဒံ မာတိကာယ ပရာမသနပဒံ၊ တေန ယသ္မာ အာမသနာဒီနိ ဆုပနပရိယောသာနာနိ ဒွါဒသပိ ပဒါနိ ဂဟိတာနိ၊ တသ္မာ ပဒုဒ္ဓါရံ အကတွာ ‘‘အာမသနာ ပရာမသနံ ဆုပန’’န္တိ အာဟ. ပရာမသနံ နာမ အာမသနာ. ‘‘ဆုပန’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တေ ပရာမသနမ္ပိ ဝိသုံ ဧကတ္တံ ဘဝေယျာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣတ္ထီ စ ဟောတိ ဣတ္ထိသညီ စာတိ ဣမသ္မိံ ပဌမဝါရေ ဧဝ ဒွါဒသပိ အာမသနာဒီနိ ယောဇေတွာ ဒဿိတာနိ. တတော ပရံ အာဒိမှိ ဒွေ ပဒါနီတိ စတ္တာရိ ပဒါနိ အာဂတာနိ၊ ဣတရာနိ သံခိတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. နိဿဂ္ဂိယေန ကာယဝါရာဒီသု ပန သဗ္ဗာကာရေန အလာဘတော အာမသနမေဝေကံ အာဂတံ၊ နေတရာနိ. ‘‘သဉ္စောပေတိ ဟရတီ’’တိ ပါဌော၊ သဉ္စောပေတိ စ. ဂဏ္ဌိပဒေသု ပန ‘‘ပုရိမနယေနေဝါတိ ရဇ္ဇုဝတ္ထာဒီဟိ ပရိက္ခိပနေ’’တိ စ ပစ္ဆာ ‘‘ပုရိမနယေနေဝါတိ သမ္မသနာ ဟောတီ’’တိ စ ‘‘ဝေဏိဂ္ဂါဟေ အာပတ္တိယာ ပညတ္တတ္တာ လောမဖုသနေပိ သံဃာဒိသေသော’’တိ စ ‘‘တံ ပကာသေတုံ ဥပါဒိန္နကေန ဟီတိအာဒိ ဝုတ္တ’’န္တိ စ လိခိတံ.

ယထာနိဒ္ဒိဋ္ဌနိဒ္ဒေသေတိ ဣမသ္မိံယေဝ ယထာနိဒ္ဒိဋ္ဌေ နိဒ္ဒေသေ. ‘‘သဒိသံ အဂ္ဂဟေသီ’’တိ ဝုတ္တေ တာဒိသံ အဂ္ဂဟေသီတိ ဂရုကံ တတ္ထ ကာရယေတိ အတ္ထော၊ ကာယသံသဂ္ဂဝိဘင်္ဂေ ဝါတိ အတ္ထော. ဣတရောပိ ကာယပဋိဗဒ္ဓဆုပနကော. ဂဟဏေ စာတိ ဂဟဏံ ဝါ. ဝိရာဂိတေတိ ဝိရဒ္ဓေ. သာရတ္တန္တိ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန ရတ္တံ၊ အတ္တနာ အဓိပ္ပေတန္တိ အတ္ထော. ‘‘မာတုဘဂိနိအာဒိဝိရတ္တံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝိရတ္တံ ဉာတိပေမဝသေန ဂဏှိ၊ ဧတ္ထ ဒုက္ကဋံ ယုတ္တံ. ‘‘ကာယသံသဂ္ဂရာဂံ ဝါ သာရတ္တံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝိရတ္တံ မာတရံ ဂဏှိ၊ အနဓိပ္ပေတံ ဂဏှိ. ဧတ္ထ မဟာသုမတ္ထေရဝါဒေန ထုလ္လစ္စယံ ‘‘ကာယံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓံ ဂဏှာတိ၊ ထုလ္လစ္စယန္တိ လဒ္ဓိကတ္တာ. ‘‘ဣတ္ထီ စ ဟောတိ ဣတ္ထိသညီ သာရတ္တော စ၊ ဘိက္ခု စ နံ ဣတ္ထိယာ ကာယေန ကာယံ အာမသတိ၊ အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿာ’’တိ (ပါရာ. ၂၇၃) ဝစနတော သံဃာဒိသေသောပိ ခါယတိ. ‘‘ဝိရတ္တံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ သာရတ္တံ ဂဏှာတိ၊ ဧတ္ထပိ သံဃာဒိသေသောဝ ခါယတိ ‘‘နီလံ ဃဋ္ဋေဿာမီ’တိ ကာယံ ဃဋ္ဋေတိ၊ သံဃာဒိသေသော’’တိ ဝစနတော. ဧတ္ထ ပန ‘‘န ပုဗ္ဗဘာဂေ ကာယသံသဂ္ဂရာဂတ္တာ’’တိ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ကာရဏံ ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ‘‘ဂရုကာပတ္တိဘယေန ‘နီလမေဝ ဃဋ္ဋေဿာမီ’တိ ဝါယာမန္တော ကာယံ ဃဋ္ဋေတိ၊ ပုဗ္ဗဘာဂေ တဿ ‘ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ဃဋ္ဋေဿာမီ’တိ ပဝတ္တတ္တာ ဒုက္ကဋေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ဓမ္မသိရိတ္ထေရော ‘‘ဧဝရူပေ သံဃာဒိသေသော’’တိ ဝဒတိ ကိရ. ‘‘ဣတ္ထိဥဘတောဗျဉ္ဇနကဣတ္ထိယာ ပုရိသဥဘတောဗျဉ္ဇနကပုရိသေ ဝုတ္တနယေန အာပတ္တိဘေဒေါ၊ ဣတ္ထိလိင်္ဂဿ ပဋိစ္ဆန္နကာလေပိ ဣတ္ထိဝသေနေဝ အာပတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ.

ဝိနီတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၂၈၁. တိဏဏ္ဍုပကန္တိ ဟိရိဝေရာဒိမူလာနိ ဂဟေတွာ ကတ္တဗ္ဗံ. တာလပဏ္ဏမုဒ္ဒိကန္တိ တာလပဏ္ဏမယံ အင်္ဂုလိမုဒ္ဒိကံ၊ တေန တာလပဏ္ဏမယံ ကဋံ၊ ကဋိသုတ္တကံ၊ ကဏ္ဏပိဠန္ဓနာဒိ သဗ္ဗံ န ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ. တမ္ဗပဏ္ဏိဝါသိနော ဣတ္ထိရူပံ လိခိတံ၊ ကဋိကပဋဉ္စ န ဆုပန္တိ ကိရ. အာကရတော မုတ္တမတ္တော. ရတနမိဿောတိ အလင်္ကာရတ္ထံ ကတော ကဉ္စနလတာဒိဝိနဒ္ဓေါ. သုဝဏ္ဏေန သဒ္ဓိံ ယောဇေတွာ ပစိတွာတိ သုဝဏ္ဏရသံ ပက္ခိပိတွာ ပစိတွာ. ဗီဇတော ဓာတုပါသာဏတော ပဋ္ဌာယ. ထေရော န ကပ္ပတီတိ ‘‘တုမှာကံ ပေသိတ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ. ‘‘စေတိယဿ ပူဇံ ကရောထာ’’တိ ဝုတ္တေ ဝဋ္ဋတိ ကိရ. ဗုဗ္ဗုဠကံ တာရကံ. အာရကူဋလောဟမ္ပိ ဇာတရူပဂတိကမေဝ.

ဝုတ္တဉှေတံ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ –

‘‘အာရကူဋလောဟံ သုဝဏ္ဏသဒိသမေဝ၊ သုဝဏ္ဏံ အနုလောမေတိ၊ အနာမာသ’’န္တိ.

‘‘ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ ပန ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝစနတော မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေကဒေသောပိ အနုညာတော ဟောတီတိ တတ္ထ တတ္ထ အဓိပ္ပါယံ ဉတွာ ဝိဘာဝေတဗ္ဗံ.

ကာယသံသဂ္ဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.