၁. သဂါထာဝဂ္ဂေါ

၁. သမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၉. ဝေဒနာ စ ပဇာနာတီတိ သစ္စာဘိသမ္ဗောဓဝသေန ဝုစ္စမာနဝေဒနာနံ ပဇာနနံ သာတိသယသမာဓာနပုဗ္ဗကန္တိ ဘဂဝတာ ‘‘သမာဟိတော’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဥပစာရေန ဝါ အပ္ပနာယ ဝါ သမာဟိတော’’တိ. ဝေဒနာတိ တိဿောပိ ဝေဒနာ. ဒုက္ခသစ္စဝသေနာတိ ဒုက္ခသစ္စဘာဝေန၊ ပရိဇာနနဝသေနာတိ အတ္ထော. သမ္ဘဝန္တိ သမုဒယံ တဏှာဝိဇ္ဇာကမ္မဖဿာဒိပ္ပဘေဒံ ဥပ္ပတ္တိကာရဏံ. တေနာဟ ‘‘သမုဒယသစ္စဝသေန ပဇာနာတီ’’တိ. ယတ္ထာတိ ယံနိမိတ္တံ၊ ယံ အာဂမ္မ ကာမတဏှာဝိဇ္ဇာဒိနိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓော၊ တေသံ အယံ နိရောဓော. နိဗ္ဗာနံ အာရဗ္ဘ အရိယမဂ္ဂပ္ပဝတ္တိယာ ဟိ နိဗ္ဗာနံ ဝေဒနာနိရောဓောတိ ဝုတ္တော. ခယံ ဂမေတီတိ ခယဂါမီ၊ တံ ခယဂါမိနံ. ဆာတံ ဝုစ္စတိ တဏှာ ကာမာနံ ပါတုကာမတာဝသေန ပဝတ္တနတော၊ အစ္စန္တမေဝ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ နတ္ထိ ဧတသ္မိံ ဆာတန္တိ နိစ္ဆာတော. တေနာဟ ‘‘နိတ္တဏှော’’တိ. သမ္မသနစာရဝေဒနာတိ သမ္မသနူပစာရဝေဒနာ. ဒွီဟိ ပဒေဟီတိ ‘‘သမာဟိတော သမ္ပဇာနော’’တိ ဣမေဟိ ဒွီဟိ. ‘‘သတော’’တိ ပန ဣဒံ သမ္ပဇာနပဒဿေဝ ဥပဗြူဟနန္တိ အဓိပ္ပါယော. သေသေဟိ စတူဟိ စတုသစ္စံ ကထိတံ၊ ဣတရေဟိ ပန ဒွီဟိ စတုသစ္စဗုဇ္ဈနမေဝ ကထိတံ. သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကောတိ သဗ္ဗသဘာဝဓမ္မာနံ သင်္ဂဏှနကော. တေနာဟ ‘‘စတုဘူမကဓမ္မပရိစ္ဆေဒေါ ဝုတ္တော’’တိ.

သမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. သုခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅၀. ဒုက္ခံ န ဟောတီတိ အဒုက္ခံ၊ သုခံ န ဟောတီတိ အသုခံ၊ မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော. အဒုက္ခမသုခန္တိ ဝေဒယိတသဒ္ဒါပေက္ခာယ နပုံသကနိဒ္ဒေသော. သပရသန္တာနဂတေ သန္ဓာယ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါဂဟဏန္တိ အာဟ ‘‘အတ္တနော စ ပရဿ စာ’’တိ. တေန သဗ္ဗမ္ပိ ဝေဒယိတံ ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နဿနသဘာဝန္တိ ဣတ္တရခဏတာယ ဘင်္ဂတော ဥဒ္ဓံ အပဿိတဗ္ဗသဘာဝံ. ပလောကော ဘေဒေါ ဧတဿ အတ္ထီတိ ပလောကိနံ. တေနာဟ ‘‘ဘိဇ္ဇနသဘာဝ’’န္တိ. ဉာဏေန ဖုသိတွာ ဖုသိတွာတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝိပဿနာဉာဏေန အနိစ္စာ ပဘင်္ဂုနောတိ အာရမ္မဏတော၊ ဥတ္တရကာလံ အသမ္မောဟတော မဂ္ဂပရမ္ပရာယ ဖုသိတွာ ဖုသိတွာ ဝယံ ပဿန္တော. ဝိရဇ္ဇတီတိ မဂ္ဂဝိရာဂေန ဝိရဇ္ဇတိ. သမ္မသနစာရဝေဒနာ ကထိတာ အာရဒ္ဓဝိပဿကာနံ ဝသေန ဒေသနာတိ. လောကိယလောကုတ္တရေဟိ ဉာဏေဟိ ယာထာဝတော ပရိဇာနနံ ပဋိဝိဇ္ဈနံ ဉာဏဖုသနံ.

သုခသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ပဟာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅၁. သဗ္ဗမ္ပိ အဋ္ဌသတပဘေဒံ တဏှံ ဆိန္ဒိ သမုစ္ဆေဒပဟာနဝသေန ပဇဟိ. တေနာဟ ‘‘သမုစ္ဆိန္ဒီ’’တိ. ယဒဂ္ဂေန တဏှာ သဗ္ဗသော သမုစ္ဆိန္နာ၊ တဒဂ္ဂေန သဗ္ဗာနိပိ သညောဇနာနီတိ အာဟ ‘‘ဒသဝိဓမ္ပီ’’တိအာဒိ. သမ္မာတိ သုဋ္ဌု. ပဟာနဉ္စ နာမ ဥပါယေန ဉာယေန ပဟာနန္တိ အာဟ ‘‘ဟေတုနာ ကာရဏေနာ’’တိ. ဒဿနာဘိသမယာတိ အသမ္မောဟပဋိဝေဓာ. အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောဝ သဘာဝပဋိစ္ဆာဒကံ မောဟံ ဝိဒ္ဓံသေန္တော ဧဝ ပဝတ္တတိ၊ တေန မာနော ယာထာဝတော ဒိဋ္ဌော နာမ ဟောတိ၊ အယမဿ ဒဿနာဘိသမယော. ယထာ ဟိ သူရိယေ ဥဋ္ဌိတေ အန္ဓကာရော ဝိဒ္ဓံသိယမာနော ဝိဟတော၊ ဧဝံ အရဟတ္တမဂ္ဂေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ သော သဗ္ဗသော ပဟီနော ဧဝ ဟောတိ၊ န တသ္မိံ သန္တာနေ ပတိဋ္ဌံ လဘတိ၊ အယမဿ ပဟာနာဘိသမယော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဟီ’’တိအာဒိ. ကိစ္စဝသေနာတိ အသမ္မောဟပဋိဝေဓသင်္ခါတဿ ဒဿနကိစ္စဿ အနိပ္ဖါဒနဝသေန.

ယေ ဣမေ စတ္တာရော အန္တာတိ သမ္ဗန္ဓော. မရိယာဒန္တောတိ မရိယာဒသင်္ခါတော အန္တော. ဧသ နယော သေသတ္တယေပိ. တေသူတိ စတူသု အန္တေသု. အဒုံ စတုတ္ထကောဋိသင်္ခါတံ သဗ္ဗဿေဝ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တံ ပရိစ္ဆေဒံ အရဟတ္တမဂ္ဂေန မာနဿ ဒိဋ္ဌတ္တာ ပဟီနတ္တာ စ အကာသီတိ ယောဇနာ. သမုဿယော အတ္တဘာဝေါ.

န ရိဉ္စတီတိ န ဝိဝေစေတိ န ဝိဿဇ္ဇေတိ. တေနာဟ ‘‘သမ္ပဇညံ န ဇဟတီ’’တိ၊ သမ္ပဇညံ န ပရိစ္စဇတီတိ အတ္ထော. သင်္ချံ နောပေတီတိ ဣမဿ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မေ အနာသဝေါ’’တိ ဣမဿ ဝသေန အတ္ထံ ဝဒန္တော ‘‘ရတ္တော ဒုဋ္ဌော’’တိ အဝေါစ သဥပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဝသေန. သင်္ချံ နောပေတီတိ ဝါ ဒိဋ္ဌေ-ဓမ္မေ အနာသဝေါ ဓမ္မဋ္ဌော ဝေဒဂူ ကာယဿ ဘေဒါ မနုဿော ဒေဝေါတိ ဝါ ပညတ္တိံ န ဥပေတီတိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဝသေနပိ အတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော. ဧတ္ထ စ သုခါဒီသု ဝေဒနာသု ယထာက္ကမံ ရာဂါနုသယာဒယော ကထိတာတိ အာဟ – ‘‘ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အာရမ္မဏာနုသယော ကထိတော’’တိ. ယော ဟိ ရာဂါဒိ ပစ္စယသမဝါယေ အတိဣဋ္ဌာဒီသု ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟော မဂ္ဂေန အပ္ပဟီနော၊ သော ‘‘ရာဂါနုသယော’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တော၊ အပ္ပဟီနတ္ထော သော မဂ္ဂေန ပဟာတဗ္ဗော၊ န ပရိယုဋ္ဌာနာဘိဘဝတ္ထောတိ.

ပဟာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ပါတာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅၂. ယတ္ထ ပတိဋ္ဌာ နတ္ထိ ဧကန္တိကာတိ ဧကန္တိကဿ မဟတော ပါတဿ အလန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘နတ္ထိ ဧတ္ထ ပတိဋ္ဌာ’’တိ. အသမ္ဘူတတ္ထန္တိ န သမ္ဘူတတ္ထံ၊ မုသာတိ အတ္ထော. သောတိ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော. ယံ တံ ဥဒကံ ပတတီတိ ယောဇနာ. ယသ္မာ သမုဒ္ဒပိဋ္ဌေ အန္တရန္တရာ ဝေရမ္ဘဝါတသဒိသော မဟာဝါတော ဥဋ္ဌဟိတွာ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ ဥဂ္ဂစ္ဆာပေတိ၊ တံ ကဒါစိ စက္ကဝါဠာဘိမုခံ၊ ကဒါစိ သိနေရုပါဒါဘိမုခံ ဂန္တွာ တံ ပတိဟနတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဗလဝါမုခံ မဟာသမုဒ္ဒဿာ’’တိအာဒိ. ဝေဂေန ပက္ခန္ဒိတွာတိ မဟတာ ဝါတဝေဂေန သမုဒ္ဓတံ တေနေဝ ဝေဂေန ပက္ခန္ဒန္တဉ္စ ဟုတွာ. မဟာနရကပပါတော ဝိယာတိ ယောဇနာယာမဝိတ္ထာရဂမ္ဘီရသောဗ္ဘပပါတော ဝိယ ဟောတိ. တထာရူပါနန္တိ တတ္ထ ဝသိတုံ သမတ္ထာနံ. အသန္တန္တိ အဘူတံ. အတ္ထဝသေန ဟိ ဝါစာ အဘူတံ နာမ.

န ပတိဋ္ဌာသီတိ ပတိဋ္ဌံ န လဘိ. အနိဗဒ္ဓန္တိ အနိဗန္ဓနတ္ထံ ယံကိဉ္စိ. ဒုဗ္ဗလဉာဏောတိ ဉာဏဗလရဟိတော. ‘‘အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော’’တိ ဝတွာ ‘‘သုတဝါ အရိယသာဝကော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘သောတာပန္နော ဓုရ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣတရေသု အရိယသာဝကေသု ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. တေသဉှိ ဝေဒနာ သုပရိညာတာ. ဗလဝဝိပဿကော။ပေ။ ယောဂါဝစရောပိ ဝဋ္ဋတိ မတ္တသော ဝေဒနာနံ ပရိညာတတ္တာ.

ပါတာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ဒဋ္ဌဗ္ဗသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅၃. ဝိပရိဏာမနဝသေန ဒုက္ခတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ ကိဉ္စာပိ သုခါ၊ ပရိဏာမဒုက္ခတာ ပန သုခဝေဒနာယ ဧကန္တိကာတိ. ဝိနိဝိဇ္ဈနဋ္ဌေနာတိ ပီဠနဝသေန အတ္တဘာဝဿ ဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန. ဟုတွာတိ ပစ္စယသမာဂမေန ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ. တေန ပါကဘာဝပုဗ္ဗကော အတ္တလာဘော ဝုတ္တော. အဘာဝါကာရေနာတိ ဘင်္ဂုပဂမနာကာရေန. တေန ဝိဒ္ဓံသဘာဝေါ ဝုတ္တော. ဥဘယေန ဥဒယဗ္ဗယပရိစ္ဆိန္နတာယ သိခပ္ပတ္တံ အနိစ္စတံ ဒဿေတိ. သွာယံ ဟုတွာ အဘာဝါကာရော ဣတရာသုပိ ဝေဒနာသု လဗ္ဘတေဝ၊ အဓိကော စ ပန ဒွိန္နံ ဒုက္ခသဘာဝေါ. ဒုက္ခတာဝသေန ပုရိမာနံ ဝေဒနာနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗတာယ ဒဿိတတ္တာ ပစ္ဆိမာယ ဝေဒနာယ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗတာ ဒဿိတာ. အဒ္ဒါတိ ဉာဏဂတိယာ သစ္ဆိကတွာ အဒက္ခိ. ဉာဏဂမနဉှေတံ၊ ယဒိဒံ ဒုက္ခတော ဒဿနံ. သန္တသဘာဝံ သုခဒုက္ခတော ဥပသန္တရူပတ္တာ.

ဒဋ္ဌဗ္ဗသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. သလ္လသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅၄. ဒွီသု ဇနေသူတိ သုတဝန္တအဿုတဝန္တေသု ဒွီသု ဇနေသု. အနုဂတဝေဓန္တိ ပုဗ္ဗေ ပဝတ္တဝေဓဿ အနုဂတဝေဓံ. ဗလဝတရာ ဒိဂုဏာ ဝိယ ဟုတွာ ဒဠှတရပဝတ္တိယာ. ဧဝမေဝါတိ ယထာ ဝိဒ္ဓဿ ပုရိသဿ အနုဝေဓနာ ဗလဝတရာ၊ ဧဝမေဝ. သမာဓိမဂ္ဂဖလာနိ နိဿရဏံ ဝိက္ခမ္ဘနသမုစ္ဆေဒပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝသေန. သမာဓိသီသေန ဟေတ္ထ ဈာနဉ္စ ဂဟိတံ. သော န ဇာနာတိ အနဓိဂတတ္တာ. နိဿရဏန္တိ ဇာနာတိ အနိဿရဏမေဝ. တာသံ သမဓိဂတာနံ သုခဒုက္ခဝေဒနာနံ. န ဝိပ္ပယုတ္တော အပ္ပဟီနကိလေသတ္တာ. သင်္ခါတဓမ္မဿာတိ သင်္ခါယ ပညာယ ပရိညာတစတုက္ခန္ဓဿ. တေနာဟ ‘‘တုလိတဓမ္မဿာ’’တိ. ဣမသ္မိမ္ပိ သုတ္တေ ပုရိမသုတ္တေ ဝိယ အာရမ္မဏာနုသယောဝ ကထိတော၊ သော ပန တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. အနုရောဓဝိရောဓပဟာနဿ ဝုတ္တတ္တာ ခီဏာသဝေါ ဓုရံ. အနာဂါမီပိ ဝဋ္ဋတိ၊ တဿ ဝိရောဓပ္ပဟာနံ လဗ္ဘတိ.

သလ္လသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ပဌမဂေလညသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅၅. သဒ္ဒဟိတွာ ဂိလာနေ ဥပဋ္ဌာတဗ္ဗေ မညိဿန္တီတိ ယောဇနာ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဌာနေ. ကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂေါ သပ္ပါယော ယေသံ တေ ကမ္မဋ္ဌာနသပ္ပါယာ၊ သတိပဋ္ဌာနရတာတိ အတ္ထော. အနိစ္စတံ အနုပဿန္တောတိ ကာယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာယ ဝေဒနာယ စ အနိစ္စတံ အနုပဿန္တော. ဝယံ အနုပဿန္တောတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝယန္တိ ပန တာယ ဧဝ ခယသင်္ခါတံ. ဝိရာဂန္တိ ဝိရဇ္ဇနံ. ပဋိနိဿဂ္ဂန္တိ ပရိစ္စာဂပဋိနိဿဂ္ဂံ၊ ပက္ခန္ဒနပဋိနိဿဂ္ဂမ္ပိ ဝါ.

အာဂမနီယပဋိပဒါတိ အရိယမဂ္ဂဿ အာဂမနဋ္ဌာနိယာ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ. ပုဗ္ဗဘာဂါယေဝ န လောကုတ္တရာ. သမ္ပဇညံ ပုဗ္ဗဘာဂိယမေဝ. တိဿော အနုပဿနာ ပုဗ္ဗဘာဂါယေဝ ဝိပဿနာပရိယာပန္နတ္တာ. မိဿကာတိ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာ. ဘာဝနာကာလော ဒဿိတော ‘‘နိရောဓာနုပဿိနော ဝိဟရတော၊ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿိနော ဝိဟရတော ရာဂါနုသယော ပဟီယတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ.

ပဌမဂေလညသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈-၉. ဒုတိယဂေလညသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၂၅၆-၂၅၇. ဖဿံ ပဋိစ္စာတိ ဧတ္ထ ဖဿသီသေန ဖဿာယတနာနံ ဂဟဏံ. န ဟိ ဖဿာယတနေဟိ ဝိနာ ဖဿဿ သမ္ဘဝေါ. တေနာဟ ‘‘ကာယောဝ ဟိ ဧတ္ထ ဖဿောတိ ဝုတ္တော’’တိ၊ ဖဿသီသေန ဝုတ္တောတိ အဓိပ္ပါယော. နဝမံ ဥတ္တာနမေဝ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ.

ဒုတိယဂေလညသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ဖဿမူလကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅၈. သုခဝေဒနာယ ဟိတံ သုခဝေဒနိယံ. သော ပနေသ ဟိတဘာဝေါ ပစ္စယဘာဝေနာတိ အာဟ ‘‘သုခဝေဒနာယ ပစ္စယဘူတ’’န္တိ. ဣမသ္မိမ္ပိ သုတ္တဒွယေတိ ဣမသ္မိံ နဝမေ ဒသမေ စ သုတ္တေပိ. သမ္မသနစာရဝေဒနာတိ သမ္မသနီယဝေဒနာ ဧဝ ကထိတာ၊ န လောကုတ္တရာတိ အဓိပ္ပါယော.

ဖဿမူလကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သဂါထာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.