၉. ဆန္နဝဂ္ဂေါ

၁. ပလောကဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၄. အနိစ္စလက္ခဏမေဝ ကထိတံ၊ တဉ္စ ပရိယာယေန၊ အနိစ္စလက္ခဏေ ကထိတေ ဣတရလက္ခဏာနိ ကထိတာနေဝ ဟောန္တိ ဗျဘိစာရဘာဝတော.

၂. သုညတလောကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၅. အတ္တနော ဣဒန္တိ အတ္တနိယန္တိ အာဟ ‘‘အတ္တနော သန္တကေနာ’’တိ.

၃. သံခိတ္တဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၆. ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ ခန္ဓိယဝဂ္ဂေ ခန္ဓဝသေန အာဂတံ၊ ဣဓ အာယတနဝသေနာတိ အယမေဝ ဝိသေသော.

၄. ဆန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၇. သဗ္ဗနိမိတ္တေဟိ ပဋိသလ္လီယတိ ဧတေနာတိ ပဋိသလ္လာနံ၊ ဖလသမာပတ္တိ. ဇီဝိတဟာရကသတ္ထံ ဇီဝိတဿ ဟရဏတော၊ သတ္တာနဉ္စ သသနတော ဟိံသနတော. ပရိစရိတောတိ ပယိရုပါသိတော. တေန ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇိန္တိ ဒီပေတိ.

အနုပဝဇ္ဇန္တိ ပရေဟိ န ဥပဝဒိတဗ္ဗံ. တံ ပနေတ္ထ အာယတိံ အပ္ပဋိသန္ဓိဘာဝတော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အပ္ပဝတ္တိက’’န္တိ. ‘‘နေတံ မမာ’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တော အရဟတ္တေ ပက္ခိပိတွာ ကထေသိ. ပုထုဇ္ဇနဘာဝမေဝ ဒီပေန္တော ဝဒတိ အကတကိစ္စဘာဝဒီပနေန. ကိဉ္စာပိ ထေရော ပုစ္ဆိတံ ပဉှံ အရဟတ္တေ ပက္ခိပိတွာ ကထေသိ၊ ‘‘န သမနုပဿာမီ’’တိ ပန ဝဒန္တော ကိဉ္စိ နိပ္ဖတ္တိံ န ကထေသိ၊ တသ္မာ ‘‘ဣဒမ္ပိ မနသိ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော.

ကိလေသပဿဒ္ဓီတိ ကိလေသပရိဠာဟဝူပသမော. ဘဝတ္ထာယ ပုန ဘဝတ္ထာယ. အာလယနိကန္တိ ပရိယုဋ္ဌာနေတိ ဘဝန္တရေ အပေက္ခာသညိတေ အာလယေ နိကန္တိယာ စ ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပတ္တိယာ. အသတိ အဝိဇ္ဇမာနာယ. ပဋိသန္ဓိဝသေန အညဘဝတော ဣဓာဂမနံ အာဂတိ နာမ. စုတိဝသေန ဂမနန္တိ စဝနဝသေန ဣတော ဂတိ. အနုရူပဂမနံ ဂတိ နာမ တဒုဘယံ န ဟောတိ. စုတူပပါတော အပရာပရဘဝနဝသေန စုတိ၊ ဥပပဇ္ဇနဝသေန ဥပပါတော၊ တဒုဘယမ္ပိ န ဟောတိ. ဧဝံ ပန စုတူပပါတေ အသတိ နေဝိဓ န ဣဓ လောကေ. န ဟုရံ န ပရလောကေ ဟောတိ. တတော ဧဝ န ဥဘယတ္ထ ဟောတိ. အယမေဝ အန္တော အယံ ဣဓလောကေ ပရလောကေ စ အဘာဝေါယေဝ ဒုက္ခဿ ပရိယောသာနံ. အယမေဝါတိ ယထာဝုတ္တော ဧဝ – ဧတ္ထ ဧတသ္မိံ ပါဌေ ပရမ္ပရာဂတော ပမာဏဘူတော အတ္ထော.

ယေ ပနာတိ သမ္မဝါဒိနော သန္ဓာယ ဝဒတိ. အန္တရာဘဝံ ဣစ္ဆန္တိ ‘‘ဧဝံ ဘဝေန ဘဝန္တရသမ္ဗန္ဓော ယုဇ္ဇေယျာ’’တိ. နိရတ္ထကံ အန္တရာဘဝဿ နာမ ကဿစိ အဘာဝတော. စုတိက္ခန္ဓာနန္တရဉှိ ပဋိသန္ဓိက္ခန္ဓာနံယေဝ ပါတုဘာဝေါ. တေနာဟ ‘‘အန္တရာဘဝဿ။ပေ။ ပဋိက္ခိတ္တောယေဝါ’’တိ. တတ္ထ ဘာဝေါတိ အတ္ထိတာ. အဘိဓမ္မေ ကထာဝတ္ထုပ္ပကရဏေ (ကထာ. ၅၀၅-၅၀၇) ပဋိက္ခိတ္တောယေဝ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘အန္တရေနာ’’တိ ဣဒံ ကထန္တိ အာဟ ‘‘အန္တရေနာ’’တိအာဒိ. ဝိကပ္ပတော အညံ ဝိကပ္ပန္တရံ၊ တဿ ဒီပနံ ‘‘အန္တရေနာ’’တိ ဝစနံ. န အန္တရာဘဝဒီပနံ တာဒိသဿ အနုပလဗ္ဘနတော ပယောဇနာဘာဝတော စ. ယတ္ထ ဟိ ဝိပါကဝိညာဏဿ ပစ္စယော၊ တတ္ထဿ နိဿယဘူတဿ ဝတ္ထုဿ သဟဘာဝီနဉ္စ ခန္ဓာနံ သမ္ဘဝေါတိ သဒ္ဓိံ အတ္တနော နိဿယေန ဝိညာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတေဝါတိ နာဿ ဥပ္ပတ္တိယာ ဒေသဒူရတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘နေဝ ဣဓ န ဟုရ’’န္တိ ဝုတ္တဒွယတော အပရံ ဝိကပ္ပေန ‘‘န ဥဘယ’’န္တိ၊ တတ္ထပိ န ဟောတိယေဝါတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘အန္တရေနာ’’တိ ဝါ ‘‘ဝိနာ’’တိ ဣမိနာ သမာနတ္ထော နိပါတော၊ တသ္မာ နေဝိဓ၊ န ဟုရံ၊ ဥဘယံ ဝိနာပိ နေဝါတိ အတ္ထော.

အာဟရီတိ ဆိန္နဝသေန ဂဏှိ. တေနာဟ ‘‘ကဏ္ဌနာဠံ ဆိန္ဒီ’’တိ. ပရိဂ္ဂဏှန္တောတိ သမ္မသန္တော. ပရိနိဗ္ဗုတော ဒီဃရတ္တံ ဝိပဿနာယံ ယုတ္တပယုတ္တဘာဝတော. ‘‘အနုပဝဇ္ဇံ ဆန္နေန ဘိက္ခုနာ သတ္ထံ အာဟရိတ’’န္တိ၊ ကထေသီတိ အသေက္ခကာလေ ဗျာကရဏံ ဝိယ ကတွာ ကထေသိ.

ဣမိနာတိ ‘‘ဥပဝဇ္ဇကုလာနီ’’တိ ဣမိနာ ဝစနေန. ထေရောတိ သာရိပုတ္တတ္ထေရော. ဧဝန္တိ ဧဝံ ပုဗ္ဗကာလေသု သံသဋ္ဌဝိဟာရီ ဟုတွာ ဌိတော ပစ္ဆာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿတီတိ အာသင်္ကန္တော ပုစ္ဆတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

ဆန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅-၆. ပုဏ္ဏသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၈၈-၈၉. တန္တိ စက္ခုရူပဒွယံ. တေနာဟ ‘‘စက္ခုဉ္စေဝ ရူပဉ္စာ’’တိ. နန္ဒိသမုဒယာတိ နန္ဒိယာ သမုဒယတဏှာယ သေသကာရဏေဟိ နန္ဒိယာ သမုဒိတိ သမောဓာနံ နန္ဒိသမုဒယော၊ တသ္မာ နန္ဒိသမုဒယာ. တေနာဟ ‘‘တဏှာယ သမောဓာနေနာ’’တိ. ပဉ္စက္ခန္ဓသင်္ခါတဿ ဒုက္ခဿ သမောဓာနေန သမုဒိတိ ပဝတ္တိယေဝါတိ သဟ သမုဒယေန ဒုက္ခဿ ဒဿိတတ္တာ ‘‘ဝဋ္ဋံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. နိရောဓူပါယေန သဒ္ဓိံ နိရောဓဿ ဒဿိတတ္တာ ‘‘ဝိဝဋ္ဋံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ’’တိ. ပုစ္ဆာနုသန္ဓိအာဒီသု အညတရော န ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓီ’’တိ.

စဏ္ဍာတိ ကောဓနာ. ဒုဋ္ဌာတိ ဒေါသဝန္တောတိ အတ္ထော. ကိဗ္ဗိသာတိ ပါပါ. ကက္ခဠာတိ ဒါရုဏာ. ဃဋိကမုဂ္ဂရေနာတိ ဧကသ္မိံ ပက္ခေ ဃဋိကံ ဒဿေတွာ ကတေန ရဿဒဏ္ဍေန. သတ္တာနံ သသနတော သတ္ထံ၊ တတော ဧဝ ဇီဝိတဿ ဟရဏတော ဟာရကဉ္စာတိ သတ္ထဟာရကံ. ဣန္ဒြိယသံဝရော ‘‘ဒမော’’တိ ဝုတ္တော မနစ္ဆဋ္ဌာနံ ဣန္ဒြိယာနံ ဒမနတော. ပညာ ‘‘ဒမော’’တိ ဝုတ္တာ ကိလေသဝိသေဝိတာနံ ဒမနတော ဝူပသမနတော. ဥပေါသထကမ္မံ ‘‘ဒမော’’တိ ဝုတ္တံ ကာယဒွါရာဒီဟိ ဥပ္ပဇ္ဇနကအသမဿ ဒမနတော. ခန္တိ ‘‘ဒမော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ အက္ခန္တိယာ ဒမနတော ဝူပသမနတော. တေနာဟ ‘‘ဥပသမောတိ တဿေဝ ဝေဝစန’’န္တိ.

ဧတ္ထာတိ သုနာပရန္တဇနပဒေ. ဧတေ ဒွေတိ အယံ ပုဏ္ဏတ္ထေရော တဿ ကနိဋ္ဌောတိ ဧတေ ဒွေ ဘာတရော. အာဟစ္စ အဋ္ဌာသိ ဥဠာရံ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ပီတိံ ဥပ္ပါဒေတွာ. သတ္တ သီဟနာဒေ နဒိတွာတိ မမ္မစ္ဆေဒကာနမ္ပိ အက္ကောသပရိဘာသာနံ ခမနေ သန္တောသာဘာဝဒီပနံ၊ ပါဏိပ္ပဟာရဿ၊ လေဍ္ဍုပ္ပဟာရဿ၊ ဒဏ္ဍပ္ပဟာရဿ၊ သတ္ထပ္ပဟာရဿ၊ ဇီဝိတဝေါရောပနဿ၊ ခမနေ သန္တောသာဘာဝဒီပနဉ္စာတိ ဧဝံ သတ္တ သီဟနာဒေ နဒိတွာ. စတူသု ဌာနေသု ဝသိတတ္တာ ပါဠိယံ ဝသနဋ္ဌာနံ အနုဒ္ဒေသိကံ ကတွာ ‘‘သုနာပရန္တသ္မိံ ဇနပဒေ ဝိဟရတိ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ.

စတူသု ဌာနေသူတိ အဗ္ဗုဟတ္ထပဗ္ဗတေ၊ သမုဒ္ဒဂိရိဝိဟာရေ၊ မာတုလဂိရိမှိ၊ မကုဠကာရာမဝိဟာရေတိ ဣမေသု စတူသု ဌာနေသု. တန္တိ စင်္ကမံ အာရုယှ ကောစိ ဘိက္ခု စင်္ကမိတုံ သမတ္ထော နတ္ထိ မဟတာ သမုဒ္ဒပရိဿယေန ဘာဝနာမနသိကာရဿ အနဘိသမ္ဘုဏနတော. ဥပ္ပါတိကန္တိ ဥပ္ပါတကရံ မဟာသင်္ခေါဘံ ဥဋ္ဌပေတွာ. သမ္မုခေတိ အနိလပဒေသေ. ပဋိဝေဒေသုန္တိ ပဝေဒေသုံ.

အာရဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယာတိ မဏ္ဍလမာဠဿ ကာတုံ ပထဝီမိတကာလတော ပဘုတိ. သစ္စဗန္ဓေန ပဉ္စသတာနိ ပရိပူရေတုံ ‘‘ဧကူနပဉ္စသတာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဂန္ဓကုဋိန္တိ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ မဟာဂန္ဓကုဋိံ.

သစ္စဗန္ဓနာမောတိ သစ္စဗန္ဓေ ပဗ္ဗတေ စိရနိဝါသိတာယ ‘‘သစ္စဗန္ဓော’’တွေဝ လဒ္ဓနာမော. အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ ပဉ္စာဘိညာပရိဝါရံ အရဟတ္တံ အဓိဂစ္ဆိ. တေနာဟ ‘‘မဂ္ဂေနေဝဿ အဘိညာ အာဂတာ’’တိ.

တသ္မိံ သန္နိပတိတာ မဟာဇနာ ကေစိ သောတာပန္နာ၊ ကေစိ သကဒါဂါမိနော၊ ကေစိ အနာဂါမိနော၊ ကေစိ အရဟန္တော အဟေသုံ. တတ္ထာပိ ကေစိ တေဝိဇ္ဇာ၊ ကေစိ ဆဠဘိညာ၊ ကေစိ ပဋိသမ္ဘိဒပ္ပတ္တာ အဟေသုံ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘မဟာဇနဿ ဗန္ဓနမောက္ခော ဇာတော’’တိ. ယေ ပန တတ္ထ သရဏဂမနပဉ္စသီလဒသသီလသမာဒါနေန လဒ္ဓါနုဂ္ဂဟာ၊ တေသံ ဒေဝတာနဉ္စ ဝသေန ‘‘မဟန္တံ ဗုဒ္ဓကောလာဟလံ အဟောသီ’’တိ ဝုတ္တံ.

အရုဏံ ပန မဟာဂန္ဓကုဋိယံယေဝ ဥဋ္ဌပေသိ ဒေဝတာနုဂ္ဂဟတ္ထဉ္စေဝ ကုလာနုဒယာယ စ. အပါယမဂ္ဂေ ဩတာရိတော ‘‘ကောစိ လောကဿ သဇိတာ အတ္ထိ၊ တဿ ဝသေန ပဝတ္တိသံဟာရာ ဟောန္တိ၊ တေနေဝါယံ ပဇာ သနာထာ ဟောတိ၊ တံ ယုဉ္ဇတိ စ တသ္မိံ တသ္မိံ ကမ္မေ’’တိ မိစ္ဆာဂါဟေဟိ. ပရိစရိတဗ္ဗံ ယာစိ ‘‘ဧတ္ထ မယာ စိရံ ဝသိတဗ္ဗ’’န္တိ.

ဆဋ္ဌန္တိ ဗာဟိယသုတ္တံ. တံ ဥတ္တာနမေဝ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ.

ပုဏ္ဏသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇-၈. ပဌမဧဇာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၉၀-၉၁. ဧဇတိ ဆဠာရမ္မဏနိမိတ္တံ ကမ္ပတီတိ ဧဇာ. တေနာဟ ‘‘စလနဋ္ဌေနာ’’တိ. အာဗာဓနဋ္ဌေန ပီဠနဋ္ဌေန. အန္တော ဒေါသနဋ္ဌေနာတိ အန္တောစိတ္တေ ဧဝ ပဒုဿနဋ္ဌေန. နိကန္တနဋ္ဌေနာတိ ဆိန္ဒနဋ္ဌေန. ဟေဋ္ဌာ ဂဟိတမေဝါတိ ဟေဋ္ဌာ မညိတသမုဂ္ဃါတသာရုပ္ပသုတ္တေ အာဂတမေဝ. ဝုတ္တနယမေဝ မညိတသမုဂ္ဃါတသုတ္တေ.

ပဌမဧဇာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉-၁၀. ပဌမဒွယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၉၂-၉၃. ဒွယန္တိ ဒုကံ. ပါဠိယံ အာမေဍိတလောပေန နိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘ဒွေ ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ’’တိ. ဧဝမေတန္တိ ဧဝံ အနိစ္စာဒိဘာဝေန ဧတံ စက္ခုရူပဉ္စာတိ ဒွယံ. စလတီတိ အနဝဋ္ဌာနေန ပစလတိ. ဗျထတီတိ ဇရာယ မရဏေန စ ပဝေဓတိ. ဟေတု စေဝ ဥပ္ပတ္တိနိမိတ္တတ္တာ. သဟဂတီတိ သဟပ္ပဝတ္တိ၊ တာယ ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ ‘‘သင်္ဂတီ’’တိ ဖဿော ဝုတ္တော. ဧသ နယော သေသပဒဒွယေပိ. ယသ္မာ စ သံဂစ္ဆမာနဓမ္မဝိမုတ္တာ သင်္ဂတိ နာမ နတ္ထိ၊ တထာ သန္နိပါတသမဝါယာ၊ တေသံ ဝသေန နိဗ္ဗတ္တော ဖဿော တထာ ဝုစ္စတီတိ. တေနာဟ ‘‘ဣမိနာ’’တိအာဒိ.

ဝတ္ထူတိ စက္ခု နိဿယပစ္စယာဒိဘာဝေန. အာရမ္မဏန္တိ ရူပံ အာရမ္မဏပစ္စယာဒိဘာဝေန. သဟဇာတာ တယော ခန္ဓာ ဝေဒနာဒယော၊ တေ သဟဇာတာဒိပစ္စယဘာဝေန. အယံ ဟေတူတိ အယံ တိဝိဓော ဟေတူ. ဖဿေနာတိအာဒီသု အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယသ္မာ ရူပါရမ္မဏေ ဖဿေ အတ္တနော ဖုသနကိစ္စံ ကရောန္တေ ဧဝံ ဝေဒနာ အနုဘဝနကိစ္စံ၊ သညာ သဉ္ဇာနနကိစ္စံ ကရောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဖဿေန ဖုဋ္ဌမေဝါ’’တိအာဒိဝုတ္တမေဝ အတ္ထံ ဣဒါနိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနေန ဒဿေတုံ ‘‘ဖုဋ္ဌော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပဉ္စေဝ ခန္ဓာ ဘဂဝတာ သမတိံသာယ အာကာရေဟိ ဝုတ္တာ. ကသ္မာတိ အာဟ ‘‘ကထ’’န္တိအာဒိ. ရုက္ခသာခါသု ရုက္ခဝေါဟာရော ဝိယ ဧကေကဓမ္မေပိ ခန္ဓဝေါဟာရော ဟောတိယေဝ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ဝိညာဏံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော’’တိ (ယမ. ခန္ဓယမက ၂).

ပဌမဒွယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဆန္နဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.