၁၂. လောကကာမဂုဏဝဂ္ဂေါ

၁-၂. ပဌမမာရပါသသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၁၄-၁၁၅. အာဝသတိ ဧတ္ထ ကိလေသမာရောတိ အာဝါသော. ကာမဂုဏအဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနိ အာယတနာနိ. ကိလေသမာရဿ အာဝါသံ ဂတော ဝသံ ဂတော. တိဝိဓဿာတိ ပပဉ္စသညာသင်္ခါတဿ တိဝိဓဿပိ မာရဿ. တတော ဧဝ ဒေဝပုတ္တမာရဿပိ ဝသံ ဂတောတိ သက္ကာ ဝိညာတုံ.

ပဌမမာရပါသသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. လောကန္တဂမနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၆. လောကိယန္တိ ဧတ္ထ သတ္တကာယဘူတဂါမာဒီတိ လောကော၊ စက္ကဝါဠော. သင်္ခါရော ပန လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန လောကော. အန္တန္တိ ဩသာနံ. သဗ္ဗညုတညာဏေန သံသန္ဒိတွာတိ သဗ္ဗညုတညာဏဂတိယာ သမာနေတွာ အဝိရောဓေတွာ. ထောမေဿာမီတိ ပသံသိဿာမိ.

ဧဝံသမ္ပတ္တိကန္တိ ဧဝံသမ္ပဇ္ဇနကံ ဧဝံပဿိတဗ္ဗံ ဣဒံ မမ အဇ္ဈေသနံ. တေနာဟ ‘‘ဤဒိသန္တိ အတ္ထော’’တိ. ဇာနံ ဇာနာတီတိ သဗ္ဗညုတညာဏေန ဇာနိတဗ္ဗံ ဇာနာတိ ဧဝ. န ဟိ ပဒေသညာဏေ ဌိတော ဇာနိတဗ္ဗံ သဗ္ဗံ ဇာနာတိ. ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေန ဟိ အဝိသေသဂ္ဂဟဏေန စ ‘‘ဇာန’’န္တိ ဣမိနာ နိရဝသေသံ ဉေယျဇာတံ ပရိဂ္ဂယှတီတိ တဗ္ဗိသယာယ ဇာနနကိရိယာယ သဗ္ဗညုတညာဏမေဝ ကရဏံ ဘဝိတုံ ယုတ္တံ. ပကရဏဝသေန ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ပဒသန္နိဓာနေန စ အယမတ္ထော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော. ပဿိတဗ္ဗမေဝ ပဿတီတိ ဒိဗ္ဗစက္ခု-ပညာစက္ခု-ဓမ္မစက္ခု-ဗုဒ္ဓစက္ခု-သမန္တစက္ခု-သင်္ခါတေဟိ ဉာဏစက္ခူဟိ ပဿိတဗ္ဗံ ပဿတိ ဧဝ. အထ ဝါ ဇာနံ ဇာနာတီတိ ယထာ အညေ သဝိပလ္လာသာ ကာမရူပပရိညာဝါဒိနော ဇာနန္တာပိ ဝိပလ္လာသဝသေန ဇာနန္တိ၊ န ဧဝံ ဘဂဝါ. ဘဂဝါ ပန ပဟီနဝိပလ္လာသတ္တာ ဇာနန္တော ဇာနာတိ ဧဝ၊ ဒိဋ္ဌိဒဿနဿ အဘာဝါ ပဿန္တော ပဿတိ ဧဝါတိ အတ္ထော.

ဒဿနပရိဏာယကဋ္ဌေနာတိ ယထာ စက္ခု သတ္တာနံ ဒဿနတ္ထံ ပရိဏေတိ သာဓေတိ၊ ဧဝံ လောကဿ ယာထာဝဒဿနသာဓနတောပိ ဒဿနကိစ္စပရိဏာယကဋ္ဌေန စက္ခုဘူတော၊ ပညာစက္ခုမယတ္တာ ဝါ သယမ္ဘူဉာဏေန ပညာစက္ခုံ ဘူတော ပတ္တောတိ ဝါ စက္ခုဘူတော. ဉာဏဘူတောတိ ဧတဿ စ ဧဝမေဝ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဓမ္မာ ဝါ ဗောဓိပက္ခိယာ၊ တေဟိ ဥပ္ပန္နတ္တာ လောကဿ စ တဒုပ္ပါဒနတော အနညသာဓာရဏံ ဝါ ဓမ္မံ ပတ္တော အဓိဂတောတိ ဓမ္မဘူတော. ‘‘ဗြဟ္မာ’’ဝုစ္စတိ သေဋ္ဌဋ္ဌေန မဂ္ဂဉာဏံ၊ တေန ဥပ္ပန္နတ္တာ လောကဿ စ တဒုပ္ပါဒနတော တဉ္စ သယမ္ဘူဉာဏေန ပတ္တောတိ ဗြဟ္မဘူတော. စတုသစ္စဓမ္မံ ဝဒတီတိ ဝတ္တာ. စိရံ သစ္စပဋိဝေဓံ ပဝတ္တေန္တော ဝဒတီတိ ပဝတ္တာ. အတ္ထံ နီဟရိတွာတိ ဒုက္ခာဒိအတ္ထံ ဥဒ္ဓရိတွာ. ပရမတ္ထံ ဝါ နိဗ္ဗာနံ ပါပယိတာ. အမတသစ္ဆိကိရိယံ သတ္တေသု ဥပ္ပါဒေန္တော အမတံ ဒဒါတီတိ အမတဿ ဒါတာ. ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနံ တဒါယတ္တဘာဝတော ဓမ္မဿာမီ. ပုနပ္ပုနံ ယာစာပေန္တော ဘာရိယံ ကရောန္တော ဂရုံ ကရောတိ နာမ၊ တထာ ဒုဝိညေယျံ ကတွာ ကထေန္တောပိ.

စက္ခုနာ ဝိဇ္ဇမာနေန လောကသညီ ဟောတိ၊ န တသ္မိံ အသတိ. န ဟိ အဇ္ဈတ္တိကာယတနဝိရဟေန လောကသမညာ အတ္ထိ. တေနာဟ ‘‘စက္ခုဉှိ လောကော’’တိအာဒိ. အပ္ပဟီနဒိဋ္ဌီတိ အသမူဟတသက္ကာယဒိဋ္ဌိကော ဃနဝိနိဗ္ဘောဂံ ကာတုံ အသက္ကောန္တော သမုဒါယံ ဝိယ အဝယဝံ ‘‘လောကော’’တိ သဉ္ဇာနာတိ စေဝ မညတိ စ. တထာတိ ဣမိနာ ‘‘လောကောတိ သဉ္ဇာနာတိ စေဝ မညတိ စာ’’တိ ပဒတ္တယံ အာကဍ္ဎတိ. တဿာတိ ပုထုဇ္ဇနဿ၊ စက္ကဝါဠလောကဿ ဝါ. စက္ခာဒိမေဝ ဟိ သဟောကာသေန ‘‘စက္ကဝါဠော’’တိ ပုထုဇ္ဇနော သဉ္ဇာနာတိ. ဂမနေနာတိ ပဒသာ ဂမနေန. န သက္ကာ တေသံ အနန္တတ္တာ. လုဇ္ဇနဋ္ဌေနာတိ အဘိသင်္ခါရလောကဝသေန လောကဿ အန္တံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. တဿ အန္တော နာမ နိဗ္ဗာနံ. တံ ပတ္တုံ သက္ကာ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ ပတ္တဗ္ဗတ္တာ. စက္ကဝါဠလောကဿ ပန အန္တော နာမ၊ နတ္ထိ တဿ ဂမနေန အပ္ပတ္တဗ္ဗတ္တာ.

ဣမေဟိ ပဒေဟီတိ ဣမေဟိ ဝါကျဝိဘာဂေဟိ ပဒေဟိ. တာနိ ပန အက္ခရသမုဒါယလက္ခဏာနီတိ အာဟ ‘‘အက္ခရသမ္ပိဏ္ဍနေဟီ’’တိ. ပါဋိယေက္ကအက္ခရေဟီတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ပဒေ ပဋိနိယတသန္နိဝေသေဟိ ဝိသုံ ဝိသုံ စိတ္တေန ဂယှမာနေဟိ အက္ခရေဟီတိ အတ္ထော.

ဂမနဋ္ဌေန ‘‘ပဏ္ဍာ’’ ဝုစ္စတိ ပညာ၊ တာယ ဣတော ဂတော ပတ္တောတိ ပဏ္ဍိတော၊ ပညဝါ. မဟာပညတာ နာမ ပဋိသမ္ဘိဒါဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘မဟန္တေ အတ္ထေ’’တိအာဒိ. ယထာ တန္တိ ဧတ္ထ တန္တိ နိပါတမတ္တံ ပဌမဝိကပ္ပေ၊ ဒုတိယဝိကပ္ပေ ပန ပစ္စာမသနန္တိ အာဟ ‘‘တံ ဗျာကတ’’န္တိ.

လောကန္တဂမနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ကာမဂုဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၇. စေတသောတိ ကရဏေ သာမိဝစနံ. စိတ္တေန သံဖုသနံ နာမ အနုဘဝေါတိ အာဟ ‘‘စိတ္တေန အနုဘူတပုဗ္ဗာ’’တိ. ဥတုတ္တယာနုရူပတာဝသေန ပါသာဒတ္တယံ၊ တံ ဝသေန တိဝိဓနာဋကဘေဒေါ. မနောရမ္မတာမတ္တေန ကာမဂုဏံ ကတွာ ဒဿိတံ၊ န ကာမဝသေန. န ဟိ အဘိနိက္ခမနတော ဥဒ္ဓံ ဗောဓိသတ္တဿ ကာမဝိတက္ကာ ဘူတပုဗ္ဗာ. တေနာဟ မာရော ပါပိမာ –

‘‘သတ္တ ဝဿာနိ ဘဂဝန္တံ၊ အနုဗန္ဓိံ ပဒါပဒံ၊

ဩတာရံ နာဓိဂစ္ဆိဿံ၊ သမ္ဗုဒ္ဓဿ သတီမတော’’တိ. (သု. နိ. ၄၄၈)၊

မေတ္တေယျော နာမာတိအာဒိ အနာဂတာရမ္မဏဒဿနမတ္တံ၊ န ဗောဓိသတ္တဿ ဧဝံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. အတ္တာ ပိယာယိတဗ္ဗရူပေါ ဧတဿာတိ အတ္တရူပေါ၊ ဥတ္တရပဒေ ပုရိမပဒလောပေနာတိ ‘‘အတ္တနော ဟိတကာမဇာတိကေနာ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော. အတ္တရူပေနာတိ ဝါ ပီတိသောမနဿေဟိ ဂဟိတသဘာဝေန တုဋ္ဌပဟဋ္ဌေန ဥဒဂ္ဂုဒဂ္ဂေန. အပ္ပမာဒေါတိ အပ္ပမဇ္ဇနံ ကုသလဓမ္မေသု အခဏ္ဍကာရိတာတိ အာဟ ‘‘သာတစ္စကိရိယာ’’တိ. အဝေါဿဂ္ဂေါတိ စိတ္တဿ ကာမဂုဏေသု အဝေါဿဇ္ဇနံ ပက္ခန္ဒိတုံ အပ္ပဒါနံ. ပုရိမော ဝိကပ္ပေါ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ကရဏဝသေန ဒဿိတော၊ ပစ္ဆိမော အကုသလာနံ အကရဏဝသေန. ဒွေ ဓမ္မာတိ အပ္ပမာဒေါ သတီတိ ဒွေ ဓမ္မာ. အပ္ပမာဒေါ သတိ စ တထာ ပဝတ္တာ စတ္တာရော ကုသလဓမ္မက္ခန္ဓာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကတ္တဗ္ဗာတိ ပဝတ္တေတဗ္ဗာ.

တသ္မိံ အာယတနေတိ တသ္မိံ နိဗ္ဗာနသညိတေ ကာရဏေ ပဋိဝေဓေ. တံ ကာရဏန္တိ ဆန္နံ အာယတနာနံ ကာရဏံ. သဠာယတနံ နိရုဇ္ဈတိ ဧတ္ထာတိ သဠာယတနနိရောဓော ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ. တေနာဟ ‘‘နိဗ္ဗာနံ. တံ သန္ဓာယာ’’တိအာဒိ. နိဗ္ဗာနသ္မိန္တိ နိဗ္ဗာနမှိ.

ကာမဂုဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅-၆. သက္ကပဉှသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၁၈-၁၁၉. ဒိဋ္ဌေတိ ပစ္စက္ခဘူတေ. ဓမ္မေတိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓဓမ္မေ. တတ္ထ ဟိ အတ္တာတိ ဘဝတိ သညာ ဒိဋ္ဌိ စာတိ အတ္တဘာဝသညာ. တေနာဟ – ‘‘ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ’’တိ. ‘‘တန္နိဿိတ’’န္တိ ဧတ္ထ တံ-သဒ္ဒေန ဟေဋ္ဌာ အဘိနန္ဒနာဒိပရိယာယေန ဝုတ္တာ တဏှာ ပစ္စာမဋ္ဌာတိ အာဟ – ‘‘တဏှာနိဿိတ’’န္တိ. တံ ဥပါဒါနံ ဧတဿာတိ တဒုပါဒါနံ. တေနာဟ – ‘‘တံဂဟဏ’’န္တိအာဒိ. တဏှုပါဒါနသင်္ခါတံ ဂဟဏံ ဧတဿာတိ တံဂဟဏံ. ဆဋ္ဌံ ဥတ္တာနမေဝ ပဉ္စမေ ဝုတ္တနယတ္တာ.

သက္ကပဉှသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. သာရိပုတ္တသဒ္ဓိဝိဟာရိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂၀. ဃဋေဿတီတိ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဃဋိတံ သမ္ဗန္ဓံ ကရိဿတိ. ဝိစ္ဆေဒန္တိ ဗြဟ္မစရိယဿ ဝိရောဓိပစ္စယသမုပ္ပတ္တိယာ ဥစ္ဆေဒံ.

၈. ရာဟုလောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂၁. ယေ ဓမ္မာ သမ္မဒေဝ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ဝိမုတ္တိယာ အရဟတ္တဿ သစ္ဆိကိရိယာယ သံဝတ္တန္တိ၊ တေ သဒ္ဓါဒယော သမ္ဘာရာ ဝိမုတ္တိပရိပါစနိယာတိ အဓိပ္ပေတာ. ပရိပါစေန္တီတိ ပရိပါကံ ပရိဏာမံ ဂမေန္တိ. ဓမ္မာတိ ကာရဏဘူတာ ဓမ္မာ. ဝိသုဒ္ဓိကာရဏဝသေနာတိ ဝိသုဒ္ဓိကာရဏတာဝသေန၊ သာ ပန သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒီနံ ကာရဏတော ဝိသုဒ္ဓိ. ယထာ နာမ ဇာတိသမ္ပန္နဿ ခတ္တိယကုမာရဿ ဝိပက္ခဝိဂမေန ပက္ခသင်္ဂဟေန ပဝတ္တိဋ္ဌာနသမ္ပတ္တိယာ စ ပရိသုဒ္ဓိ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဝုတ္တံ ဟေတ’’န္တိအာဒိမာဟ.

အဿဒ္ဓါဒယောပိ ပုဂ္ဂလာ သဒ္ဓါဒီနံ ယာဝဒေဝ ပရိဟာနာယ ဟောန္တိ၊ သဒ္ဓါဒယော ပါရိပူရိယာဝ၊ တထာ ပသာဒနိယသုတ္တန္တာဒိပစ္စဝေက္ခဏာ၊ ပသာဒနိယသုတ္တန္တာ နာမ သမ္ပသာဒနီယသုတ္တာဒယော. သမ္မပ္ပဓာနေတိ သမ္မပ္ပဓာနသုတ္တန္တေ. သတိပဋ္ဌာနေတိ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ. ဈာနဝိမောက္ခေတိ ဈာနာနိ စေဝ ဝိမောက္ခေ စ ဥဒ္ဒိဿ ပဝတ္တသုတ္တန္တေ. ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယေတိ ခန္ဓာယတနဓာတုပဋိစ္စသမုပ္ပါဒပဋိသံယုတ္တသုတ္တန္တေ.

ကလျာဏမိတ္တတာဒယောတိ ကလျာဏမိတ္တတာ သီလသံဝရော အဘိသလ္လေခကထာ ဝီရိယာရမ္ဘော နိဗ္ဗေဓိကပညာတိ ဣမေ ကလျာဏမိတ္တာဒယော ပဉ္စ ဓမ္မာ၊ ယေ ‘‘ဣဓ၊ မေဃိယ၊ ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ ဥဒါနေ (ဥဒါ. ၃၁) ကထိတာ. လောကံ ဝေါလောကေန္တဿာတိ အာယသ္မတော ရာဟုလဿ တာသဉ္စ ဒေဝတာနံ ဣန္ဒြိယပရိပါကံ ပဿန္တဿ. တတော ယေန အန္ဓဝနံ၊ တတ္ထ ဒိဝါဝိဟာရာယ မဟာသမာဂမော ဘဝိဿတီတိ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘ဧတ္တကာတိ ဂဏနာဝသေန ပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထီ’’တိ.

ရုက္ခပဗ္ဗတနိဿိတာ ဘူမဋ္ဌကာ၊ အာကာသစာရိဝိမာနဝါသိနော အန္တလိက္ခဋ္ဌကာ. ဓမ္မစက္ခုန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ စတုသစ္စဓမ္မာနံ ဒဿနဋ္ဌေန.

ရာဟုလောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

လောကကာမဂုဏဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.