၁. အဿုတဝါသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၁. ‘‘အဿုတဝါ’’တိ သောတဒွါရာနုသာရေန ဥပဓာရိတံ၊ ဥပဓာရဏံ ဝါ သုတံ အဿ အတ္ထီတိ သုတဝါ၊ တပ္ပဋိက္ခေပေန န သုတဝါတိ အဿုတဝါ. ဝါ-သဒ္ဒေါ စာယံ ပသံသာယံ၊ အတိသယဿ ဝါ ဗောဓနကော၊ တသ္မာ ယဿ ပသံသိတံ၊ အတိသယေန ဝါ သုတံ အတ္ထိ၊ သော ‘‘သုတဝါ’’တိ သံကိလေသဝိဒ္ဓံသနသမတ္ထော ပရိယတ္တိဓမ္မပရိစယော ‘‘တံ သုတွာ တထတ္တာယ ပဋိပတ္တိ စ သုတဝါ’’တိ ဣမိနာ ပဒေန ပကာသိတော. အထ ဝါ သောတဗ္ဗယုတ္တံ သုတွာ ကတ္တဗ္ဗနိပ္ဖတ္တိံ သုဏီတိ သုတဝါ. တပ္ပဋိက္ခေပေန န သုတဝါတိ အဿုတဝါ. တေနာဟု ပေါရာဏာ ‘‘အာဂမာဓိဂမာဘာဝါ၊ ဉေယျော အဿုတဝါ ဣတီ’’တိ. တထာ စာဟ ‘‘ခန္ဓဓာတု။ပေ။ ဝိနိစ္ဆယရဟိတော’’တိ. တတ္ထ ဝါစုဂ္ဂတကရဏံ ဥဂ္ဂဟော၊ တတ္ထ ပရိပုစ္ဆနံ ပရိပုစ္ဆာ၊ ကုသလေဟိ သဟ စောဒနာပရိဟရဏဝသေန ဝိနိစ္ဆယဿ ကာရဏံ ဝိနိစ္ဆယော. ပုထူနန္တိ ဗဟူနံ. ကိလေသာဒီနံ ကိလေသာဘိသင်္ခါရာနံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂနိဒ္ဒေသေသု (မဟာနိ. ၅၁၊ ၉၄) အာဂတနယေန. အန္ဓပုထုဇ္ဇနော ဂဟိတော ‘‘နာလံ နိဗ္ဗိန္ဒိတု’’န္တိအာဒိဝစနတော. အာသန္နပစ္စက္ခဝါစီ ဣဒံ-သဒ္ဒေါတိ အာဟ ‘‘ဣမသ္မိန္တိ ပစ္စုပ္ပန္နပစ္စက္ခကာယံ ဒဿေတီ’’တိ. စတူသု မဟာဘူတေသု နိယုတ္တောတိ စာတုမဟာဘူတိကော. ယထာ ပန မဟာမတ္တိကာယ နိဗ္ဗတ္တံ မတ္တိကာမယံ၊ ဧဝမယံ စတူဟိ မဟာဘူတေဟိ နိဗ္ဗတ္တော ‘‘စတုမဟာဘူတမယော’’တိ ဝုတ္တံ. နိဗ္ဗိန္ဒေယျာတိ နိဗ္ဗိန္ဒနမ္ပိ အာပဇ္ဇေယျ. နိဗ္ဗိန္ဒနာ နာမ ဥက္ကဏ္ဌနာ အနဘိရတိဘာဝတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဥက္ကဏ္ဌေယျာ’’တိ. ဝိရဇ္ဇေယျာတိ ဝီတရာဂေါ ဘဝေယျ. တေနာဟ ‘‘န ရဇ္ဇေယျာ’’တိ. ဝိမုစ္စေယျာတိ ဣဓ ပန အစ္စန္တာယ ဝိမုစ္စနံ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘မုစ္စိတုကာမော ဘဝေယျာ’’တိ. စတူဟိ စ ရူပဇနကပစ္စယေဟိ အာဂတော စယောတိ၊ အာစယော၊ ဝုဒ္ဓိ. စယတော အပက္ကမောတိ အပစယော၊ ပရိဟာနိ. အာဒါနန္တိ ဂဟဏံ၊ ပဋိသန္ဓိယာ နိဗ္ဗတ္တိ. ဘေဒေါတိ ခန္ဓာနံ ဘေဒေါ. သော ဟိ ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါတိ ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘နိက္ခေပနန္တိ ဘေဒေါ’’တိ.

ပညာယန္တီတိ ပကာရတော ဉာယန္တိ. ရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတုံ ပရိဂ္ဂဏှနဝသေနပိ ရူပံ အာလမ္ဗိတုံ. အယုတ္တရူပံ ကတွာ တဏှာဒီဟိ ပရိဂ္ဂဟေတုံ အရူပံ ပရိဂ္ဂဏှိတုံ ယုတ္တရူပံ ကရောတိ တေသံ ဘိက္ခူနံ သပ္ပါယဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘ကသ္မာ’’တိအာဒိ. နိက္ကဍ္ဎန္တောတိ တတော ဂါဟတော နီဟရန္တော.

မနာယတနဿေဝ နာမံ၊ န သမာဓိပညတ္တီနံ ‘‘စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝယံ (သံ. နိ. ၁.၂၃၊ ၁၉၂၊ ပေဋကော. ၂၂၊ မိ. ပ. ၁.၉.၉)၊ စိတ္တော ဂဟပတီ’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၇၄) ဝိယ. စိတ္တီကာတဗ္ဗဘူတံ ဝတ္ထု ဧတဿာတိ စိတ္တဝတ္ထု၊ တဿ ဘာဝေါ စိတ္တဝတ္ထုတာ၊ တေန ကာရဏေန စိတ္တဘာဝမာဟ. စိတ္တဂေါစရတာယာတိ စိတ္တဝိစိတ္တဝိသယတာယ. သမ္ပယုတ္တဓမ္မစိတ္တတာယာတိ ရာဂါဒိသဒ္ဓါဒိသမ္ပယုတ္တဓမ္မဝသေန စိတ္တသဘာဝတ္တာ. တေန စိတ္တတာယ စိတ္တတ္တမာဟ. ဝိဇာနနဋ္ဌေနာတိ ဗုဇ္ဈနဋ္ဌေန. အဇ္ဈောသိတန္တိ အဇ္ဈောသာဘူတာယ တဏှာယ ဂဟိတံ. တေနာဟ ‘‘တဏှာယာ’’တိအာဒိ. ပရာမသိတွာတိ ဓမ္မသဘာဝံ အနိစ္စတာဒိံ အတိက္ကမိတွာ ပရတော နိစ္စာဒိတော အာမသိတွာ. အဋ္ဌသတန္တိ အဋ္ဌာဓိကံ သတံ. နဝ မာနာတိ သေယျဿ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိအာဒိနာ အာဂတာ နဝဝိဓမာနာ. ဗြဟ္မဇာလေ အာဂတာ သဿတဝါဒါဒယော ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိယော. ဧဝန္တိ ဝုတ္တာကာရေန. ယသ္မာ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟဝသေန ပုထုဇ္ဇနေန ဒဠှဂ္ဂါဟံ ဂဟိတံ၊ တသ္မာ သော တတ္ထ နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ နိဗ္ဗိဒါဉာဏံ ဥပ္ပါဒေတုံ န သမတ္ထော.

ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော၊ တေန ‘‘ဝရ’’န္တိ ဧဝမာဒိကံ သင်္ဂဏှာတိ. ဣဒံ အနုသန္ဓိဝစနံ ‘‘ကသ္မာ အာဟာ’’တိ ကထေတုကာမတာယ ကာရဏံ ပုစ္ဆတိ. တေနာဟ ‘‘ပဌမံ ဟီ’’တိအာဒိ. အဿုတဝတာ ပုထုဇ္ဇနေန. တေနာတိ ဘဂဝတာ. အယုတ္တရူပံ ကတံ ‘‘နိဗ္ဗိန္ဒေယျာ’’တိအာဒိနာ အာဒီနဝဿ ဝိဘာဝိတတ္တာ. အရူပေ ပန တထာ အာဒီနဝဿ အဝိဘာဝိတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘အရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတုံ ယုတ္တရူပ’’န္တိ၊ ယုတ္တရူပံ ဝိယ ကတန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဂါဟောတိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟော. ‘‘နိက္ခမိတွာ အရူပံ ဂတော’’တိ ဣဒံ ဘဂဝတာ အာဒီနဝံ ဒဿေတွာ ရူပေ ဂါဟော ပဋိက္ခိတ္တော၊ န အရူပေ၊ တသ္မာ ‘‘ကာတဗ္ဗော နု ခေါ သော တတ္ထာ’’တိ မိစ္ဆာဂဏှန္တာနံ သော တတော ရူပတော နိက္ခမိတွာ အရူပံ ဂတော ဝိယ ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. တိဋ္ဌမာနန္တိ တိဋ္ဌန္တံ. ‘‘အာပဇ္ဇိတွာ ဝိယ ဟောတီ’’တိ သဘာဝေန ပဝတ္တမာနံ ‘‘ပဌမဝယေ’’တိအာဒိနာ ရူပဿ ဘေဒံ ဝယာဒီဟိ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတိ.

ပါဒဿ ဥဒ္ဓရဏေတိ ယထာ ဌပိတဿ ပါဒဿ ဥက္ခိပနေ. အတိဟရဏန္တိ ယထာဥဒ္ဓတံ ယထာဋ္ဌိတဋ္ဌာနံ အတိက္ကမိတွာ ဟရဏံ. ဝီတိဟရဏန္တိ ဥဒ္ဓတော ပါဒေါ ယထာဋ္ဌိတံ ပါဒံ ယထာ န ဃဋ္ဋေတိ၊ ဧဝံ ထောကံ ပဿတော ပရိဏာမေတွာ ဟရဏံ. ဝေါဿဇ္ဇနန္တိ တထာ ပရပါဒံ ဝီတိသာရေတွာ ဘူမိယံ နိက္ခိပနတ္ထံ အဝေါဿဇ္ဇနံ. သန္နိက္ခေပနန္တိ ဝေါဿဇ္ဇေတွာ ဘူမိယံ သမံ နိက္ခိပနံ ဌပနံ. သန္နိရုဇ္ဈနန္တိ နိက္ခိတ္တဿ သဗ္ဗသော နိရုဇ္ဈနံ ဥပ္ပီဠနံ. တတ္ထ တတ္ထေဝါတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ပဌမဝယာဒိကေ ဧဝ. အဝဓာရဏေန တေသံ ကောဋ္ဌာသန္တရသင်္ကမနာဘာဝမာဟ. ဩဓီတိ ဘာဝေါ၊ ပဗ္ဗန္တိ သန္ဓိ. ပဌမဝယာဒယော ဧဝ ဟေတ္ထ ဩဓိ ပဗ္ဗန္တိ စ အဓိပ္ပေတာ. ပဋပဋာယန္တာတိ ‘‘ပဋပဋာ’’ဣတိ ကရောန္တာ ဝိယ၊ တေန နေသံ ပဝတ္တိက္ခဏဿ ဣတ္တရတံ ဒဿေတိ. ဧတန္တိ ဧတံ ရူပဓမ္မာနံ ယထာဝုတ္တံ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇနံ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရမေဝ. ဝဋ္ဋိပ္ပဒေသန္တိ ဝဋ္ဋိယာ ပုလကံ ဗရဟံ. တဉှိ ဝဋ္ဋိယာ ပုလကံ အနတိက္ကမိတွာဝ သာ ဒီပဇာလာ ဘိဇ္ဇတိ. ပဝေဏိသမ္ဗန္ဓဝသေနာတိ သန္တတိဝသေန.

ရတ္တိန္တိ ရတ္တိယံ. ဘုမ္မတ္ထေ ဟေတံ ဥပယောဂဝစနံ. ဧဝံ ပန အတ္ထော န ဂဟေတဗ္ဗော အနုပ္ပန္နဿ နိရောဓာဘာဝတော. ပုရိမပဝေဏိတောတိ ရူပေ ဝုတ္တပဝေဏိတော. အနေကာနိ စိတ္တကောဋိသတသဟဿာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝုတ္တမတ္ထံ ထေရဝါဒေန ဒီပေတုံ ‘‘ဝုတ္တမ္ပိ စေတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဍ္ဎစူဠန္တိ ထောကေန ဦနံ ဥပဍ္ဎံ၊ တဿ ပန ဥပဍ္ဎံ အဓိကာရတော ဝါဟသတဿာတိ ဝိညာယတိ. ‘‘အဍ္ဎစုဒ္ဒသ’’န္တိ ကေစိ၊ ‘‘အဍ္ဎစတုတ္ထ’’န္တိ အပရေ. ‘‘သာဓိကံ ဒိယဍ္ဎသတံ ဝါဟာ’’တိ ဒဠှံ ကတွာ ဝဒန္တီတိ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. စတုနာဠိကော တုမ္ဗော. မဟာရညတာယ ပဝဒ္ဓံ ဝနံ ပဝနန္တိ အာဟ ‘‘ပဝနေတိ မဟာဝနေ’’တိ. တန္တိ ပဌမံ ဂဟိတသာခံ. အယမတ္ထောတိ အယံ ဘူမိံ အနောတရိတွာ ဌိတသာခါယ ဧဝ ဂဟဏသင်္ခါတော အတ္ထော. ဧတဒတ္ထမေဝ ဟိ ဘဂဝါ ‘‘အရညေ’’တိ ဝတွာပိ ‘‘ပဝနေ’’တိ အာဟ.

အရညမဟာဝနံ ဝိယာတိ အရညဋ္ဌာနေ ဗြဟာရညေ ဝိယ. အာရမ္မဏောလမ္ဗနန္တိ အာရမ္မဏဿ အဝလမ္ဗနံ. န ဝတ္တဗ္ဗံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ဝိနာ အနုပ္ပဇ္ဇနတော. ဧကဇာတိယန္တိ ရူပါဒိနီလာဒိဧကသဘာဝံ. ‘‘ဒိဿတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမဿ စာတုမဟာဘူတိကဿ ကာယဿ အာစယောပိ အပစယောပီ’’တိ ဝဒန္တေန ရူပတော နီဟရိတွာ အရူပေ ဂါဟော ပတိဋ္ဌာပိတော နာမ၊ ‘‘ဝရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော’’တိအာဒိံ ဝဒန္တေန အရူပတော နီဟရိတွာ ရူပေ ဂါဟော ပတိဋ္ဌာပိတော နာမ.

နန္တိ ဂါဟံ. ဥဘယတောတိ ရူပတော စ အရူပတော စ. ဟရိဿာမီတိ နီဟရိဿာမိ. ပရိဝတ္တေတွာတိ မန္တံ ဇပ္ပိတွာ. ကဏ္ဏေ ဓုမေတွာတိ ကဏ္ဏေ ဓမေတွာ. အဿာတိ ဝိသဿ. နိမ္မထေတွာတိ နိမ္မဒ္ဒိတွာ၊ နီဟရိတွာတိ အဓိပ္ပါယော.

မဂ္ဂေါတိ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ. ‘‘နိဗ္ဗိန္ဒ’’န္တိ ဣမိနာ ဗလဝဝိပဿနာ ကထိတာ.

အဿုတဝါသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.