နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

သံယုတ္တနိကာယေ

နိဒါနဝဂ္ဂဋီကာ

၁. နိဒါနသံယုတ္တံ

၁. ဗုဒ္ဓဝဂ္ဂေါ

၁. ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁. ဒုတိယသုတ္တာဒီနိပိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝသေနေဝ ဒေသိတာနီတိ အာဟ ‘‘ပဌမံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒသုတ္တ’’န္တိ. တတြာတိ ပဒံ ယေ ဒေသကာလာ ဣဓ ဝိဟရဏကိရိယာယ ဝိသေသနဘာဝေန ဝုတ္တာ၊ တေသံ ပရိဒီပနန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ယံ သမယံ။ပေ။ ဒီပေတီ’’တိ အာဟ. တံ-သဒ္ဒေါ ဟိ ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ပဋိနိဒ္ဒေသော၊ တသ္မာ ဣဓ ဒေသဿ ကာလဿ ဝါ ပဋိနိဒ္ဒေသော ဘဝိတုံ အရဟတိ၊ န အညဿ. အယံ တာဝ တတြသဒ္ဒဿ ပဋိနိဒ္ဒေသဘာဝေ အတ္ထဝိဘာဝနာ. ယသ္မာ ပန ဤဒိသေသု ဌာနေသု တတြသဒ္ဒေါ ဓမ္မဒေသနာဝိသိဋ္ဌံ ဒေသံ ကာလဉ္စ ဝိဘာဝေတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဘာသိတဗ္ဗယုတ္တေ ဝါ ဒေသကာလေ’’တိ. တေန တတြာတိ ယတ္ထ ဘဂဝါ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ဘိက္ခူ အာလပိ အဘာသိ၊ တာဒိသေ ဒေသေ၊ ကာလေ ဝါတိ အတ္ထော. န ဟီတိအာဒိနာ တမေဝတ္ထံ သမတ္ထေတိ.

နနု စ ယတ္ထ ဌိတော ဘဂဝါ ‘‘အကာလော ခေါ တာဝါ’’တိအာဒိနာ ဗာဟိယဿ ဓမ္မဒေသနံ ပဋိက္ခိပိ၊ တတ္ထေဝ အန္တရဝီထိယံ ဌိတောဝ တဿ ဓမ္မံ ဒေသေသီတိ? သစ္စမေတံ. အဒေသေတဗ္ဗကာလေ အဒေသနာယ ဟိ ဣဒံ ဥဒါဟရဏံ. တေနာဟ ‘‘အကာလော ခေါ တာဝါ’’တိ. ယံ ပန တတ္ထ ဝုတ္တံ ‘‘အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌမှာ’’တိ၊ တမ္ပိ တဿ အကာလဘာဝဿေဝ ပရိယာယေန ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တဿ ဟိ တဒါ အဒ္ဓါနပရိဿမေန ရူပကာယေ အကမ္မညတာ အဟောသိ၊ ဗလဝပီတိဝေဂေန နာမကာယေ. တဒုဘယဿ ဝူပသမံ အာဂမေန္တော ပပဉ္စပရိဟာရတ္ထံ ဘဂဝါ ‘‘အကာလော ခေါ’’တိ ပရိယာယေန ပဋိက္ခိပိ. အဒေသေတဗ္ဗဒေသေ အဒေသနာယ ပန ဥဒါဟရဏံ ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ၊ ဝိဟာရတော နိက္ခမိတွာ ဝိဟာရပစ္ဆာယာယံ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒီ’’တိ ဧဝမာဒိကံ ဣဓ အာဒိသဒ္ဒေန သင်္ဂဟိတံ. ‘‘သ ခေါ သော ဘိက္ခဝေ ဗာလော ဣဓ ပါပါနိ ကမ္မာနိ ကရိတွာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (မ. နိ. ၃.၂၄၈) ပဒပူရဏမတ္တေ ခေါ-သဒ္ဒေါ၊ ‘‘ဒုက္ခံ ခေါ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၂၁) အဝဓာရဏေ၊ ‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ သတ္ထု ပဝိဝိတ္တဿ ဝိဟရတော သာဝကာ ဝိဝေကံ နာနုသိက္ခန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၁) အာဒိကာလတ္ထေ၊ ဝါကျာရမ္ဘေတိ အတ္ထော. တတ္ထ ပဒပူရဏေန ဝစနာလင်္ကာရမတ္တံ ကတံ ဟောတိ၊ အာဒိကာလတ္ထေန ဝါကျဿ ဥပညာသမတ္တံ၊ အဝဓာရဏတ္ထေန ပန နိယမဒဿနံ. ‘‘တသ္မာ အာမန္တေသိ ဧဝါ’’တိ အာမန္တနေ နိယမော ဒဿိတော ဟောတီတိ.

‘‘ဘဂဝါတိ လောကဂရုဒီပန’’န္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ နနု ပုဗ္ဗေ ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ပဒံ ဝုတ္တန္တိ? ယဒိပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ၊ တံ ပန ယထာဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဝိဟရဏကိရိယာယ ကတ္တုဝိသေသဒဿနပရံ၊ န အာမန္တနကိရိယာယ၊ ဣဓ ပန အာမန္တနကိရိယာယ၊ တသ္မာ တဒတ္ထံ ပုန ဘဂဝါတိ ပါဠိယံ ဝုတ္တန္တိ. တဿတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဘဂဝါတိ လောကဂရုဒီပန’’န္တိ အာဟ. ကထာသဝနယုတ္တပုဂ္ဂလဝစနန္တိ ဝက္ခမာနာယ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒေသနာယ သဝနယောဂျပုဂ္ဂလဝစနံ. စတူသုပိ ပရိသာသု ဘိက္ခူ ဧဝ ဧဒိသာနံ ဒေသနာနံ ဝိသေသေန ဘာဇနဘူတာတိ သာတိသယေန သာသနသမ္ပဋိဂ္ဂါဟကဘာဝဒဿနတ္ထံ ဣဓ ဘိက္ခုဂဟဏန္တိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သဒ္ဒတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိ အာဟ. တတ္ထ ဘိက္ခကောတိ ဘိက္ခူတိ ဘိက္ခနသီလတ္တာ ဘိက္ခနဓမ္မတ္တာ ဘိက္ခူတိ အတ္ထော. ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတောတိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိပိ အဇ္ဈုပဂတံ ဘိက္ခာစရိယံ ဥဉ္ဆာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတတ္တာ အနုဋ္ဌိတတ္တာ ဘိက္ခု. ယော ဟိ ကောစိ အပ္ပံ ဝါ မဟန္တံ ဝါ ဘောဂက္ခန္ဓံ ပဟာယ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော၊ သော ကသိဂေါရက္ခာဒီဟိ ဇီဝိကကပ္ပနံ ဟိတွာ လိင်္ဂသမ္ပဋိစ္ဆနေနေဝ ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတတ္တာ ဘိက္ခု. ပရပဋိဗဒ္ဓဇီဝိကတ္တာ ဝါ ဝိဟာရမဇ္ဈေ ကာဇဘတ္တံ ဘုဉ္ဇမာနောပိ ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတောတိ ဘိက္ခု ပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇနံ နိဿာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဥဿာဟဇာတတ္တာ ဝါ ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတောတိ ဘိက္ခူတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

အာဒိနာ နယေနာတိ ‘‘ဘိန္နပဋဓရောတိ ဘိက္ခု၊ ဘိန္ဒတိ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေတိ ဘိက္ခု၊ ဘိန္နတ္တာ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိနာ ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၅၀၉) အာဂတနယေန. ဉာပနေတိ အဝဗောဓနေ၊ ပဋိဝေဒနေတိ အတ္ထော. ဘိက္ခနသီလတာ၊ န ကသိဝါဏိဇ္ဇာဒီဟိ ဇီဝနသီလတာ. ဘိက္ခနဓမ္မတာ ‘‘ဥဒ္ဒိဿ အရိယာ တိဋ္ဌန္တီ’’တိ (ဇာ. ၁.၇.၅၉) ဧဝံ ဝုတ္တဘိက္ခနသဘာဝတာ၊ န ယာစနာကောဟညသဘာဝတာ. ဘိက္ခနေ သာဓုကာရိတာ ‘‘ဥတ္တိဋ္ဌေ နပ္ပမဇ္ဇေယျာ’’တိ (ဓ. ပ. ၁၆၈) ဝစနံ အနုဿရိတွာ တတ္ထ အပ္ပမဇ္ဇတာ. အထ ဝါ သီလံ နာမ ပကတိသဘာဝေါ. ဣဓ ပန တထာဓိဋ္ဌာနံ. ဓမ္မောတိ ဝတံ. အပရေ ပန ‘‘သီလံ နာမ ဝတဝသေန သမာဒါနံ. ဓမ္မော နာမ ပဝေဏိ-အာဂတံ စာရိတ္တံ. သာဓုကာရိတာ သက္ကစ္စကာရိတာ အာဒရကိရိယာ’’တိ ဝဏ္ဏေန္တိ.

ဟီနာဓိကဇနသေဝိတဝုတ္တိန္တိ ယေ ဘိက္ခုဘာဝေ ဌိတာပိ ဇာတိမဒါဒိဝသေန ဥဒ္ဓတာ ဥန္နဠာ၊ ယေ စ ဂိဟိဘာဝေ ပရေသု အတ္ထိကဘာဝမ္ပိ အနုပဂတတာယ ဘိက္ခာစရိယံ ပရမကာပညံ မညန္တိ၊ တေသံ ဥဘယေသမ္ပိ ယထာက္ကမံ ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဝစနေန ဟီနဇနေဟိ ဒလိဒ္ဒေဟိ ပရမကာပညတံ ပတ္တေဟိ ပရကုလေသု ဘိက္ခာစရိယာယ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တေဟိ သေဝိတံ ဝုတ္တိံ ပကာသေန္တော ဥဒ္ဓတဘာဝနိဂ္ဂဟံ ကရောတိ၊ အဓိကဇနေဟိ ဥဠာရဘောဂခတ္တိယကုလာဒိတော ပဗ္ဗဇိတေဟိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ အာဇီဝသောဓနတ္ထံ သေဝိတံ ဝုတ္တိံ ပကာသေန္တော ဒီနဘာဝနိဂ္ဂဟံ ကရောတီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ယသ္မာ ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဝစနံ အာမန္တနဘာဝတော အဘိမုခီကရဏံ၊ ပကရဏတော သာမတ္ထိယတော စ သုဿူသာဇနနံ၊ သက္ကစ္စသဝနမနသိကာရနိယောဇနဉ္စ ဟောတိ၊ တသ္မာ တမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဘိက္ခဝေါတိ ဣမိနာ’’တိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ သာဓုကံ မနသိကာရေပီတိ သာဓုကံ သဝနေ သာဓုကံ မနသိကာရေ စ. ကထံ ပဝတ္တိတာ သဝနာဒယော သာဓုကံ ပဝတ္တိတာ ဟောန္တီတိ? ‘‘အဒ္ဓါ ဣမာယ ပဋိပတ္တိယာ သကလသာသနသမ္ပတ္တိ ဟတ္ထဂတာ ဘဝိဿတီ’’တိ အာဒရဂါရဝယောဂေန ကထာဒီသု အပရိဘဝါဒိနာ စ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ပဉ္စဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သုဏန္တော သဒ္ဓမ္မံ ဘဗ္ဗော နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တံ. ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? န ကထံ ပရိဘောတိ၊ န ကထိကံ ပရိဘောတိ၊ န အတ္တာနံ ပရိဘောတိ၊ အဝိက္ခိတ္တစိတ္တော ဓမ္မံ သုဏာတိ ဧကဂ္ဂစိတ္တော၊ ယောနိသော စ မနသိ ကရောတိ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သုဏန္တော သဒ္ဓမ္မံ ဘဗ္ဗော နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တ’’န္တိ (အ. နိ. ၅.၁၅၁). တေနာဟ ‘‘သာဓုကံ မနသိကာရာယတ္တာ ဟိ သာသနသမ္ပတ္တီ’’တိ. သာသနသမ္ပတ္တိ နာမ သီလာဒိနိပ္ဖတ္တိ. ပဌမံ ဥပ္ပန္နတ္တာ အဓိဂမဝသေန. သတ္ထုစရိယာနုဝိဓာယကတ္တာ သီလာဒိဂုဏာနုဋ္ဌာနေန. တိဏ္ဏံ ယာနာနံ ဝသေန အနုဓမ္မပဋိပတ္တိသမ္ဘဝတော သကလသာသနပဋိဂ္ဂါဟကတ္တာ.

သန္တိကတ္တာတိ သမီပဘာဝတော. သန္တိကာဝစရတ္တာတိ သဗ္ဗကာလံ သံဝုတ္တိဘာဝတော. ယထာနုသိဋ္ဌန္တိ အနုသာသနိယာနုရူပံ၊ အနုသာသနိံ အနဝသေသတော ပဋိဂ္ဂဟေတွာတိ အတ္ထော. ဧကစ္စေ ဘိက္ခူတိ ယေ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဓမ္မေ ဒေသနာပသုတာ၊ တေ. ပုဗ္ဗေ ‘‘သဗ္ဗပရိသသာဓာရဏာ ဟိ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာ’’တိအာဒိနာ ဘိက္ခူနံ ဧဝ အာမန္တနကာရဏံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဘိက္ခူ အာမန္တေတွာ ဓမ္မဒေသနာယ ပယောဇနံ ဒဿေတုံ ကိမတ္ထံ ပန ဘဂဝါတိ စောဒနံ သမုဋ္ဌာပေတိ. တတ္ထ အညံ စိန္တေန္တာတိ အညဝိဟိတာ. ဝိက္ခိတ္တစိတ္တာတိ အသမာဟိတစိတ္တာ. ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခန္တာတိ ဟိယျော တတော ပရဒိဝသေသု ဝါ သုတဓမ္မံ ပတိ မနသာ အဝေက္ခန္တာ. ဘိက္ခူ အာမန္တေတွာ ဓမ္မေ ဒေသိယမာနေ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဒေသနံ သလ္လက္ခေတုံ သက္ကောတီတိ ဣမမေဝတ္ထံ ဗျတိရေကမုခေန ဒဿေတုံ ‘‘တေ အနာမန္တေတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ဘိက္ခဝေါတိ စ သန္ဓိဝသေန ဣ-ကာရလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော ‘‘ဘိက္ခဝေါ ဣတီ’’တိ၊ အယဉှိ ဣတိသဒ္ဒေါ ဟေတုပရိသမာပနာဒိပဒတ္ထဝိပရိယာယပကာရာဝဓာရဏနိဒဿနာဒိအနေကတ္ထပဘေဒေါ. တထာ ဟေသ ‘‘ရုပ္ပတီတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တသ္မာ ‘ရူပ’န္တိ ဝုစ္စတီ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၃.၇၉) ဟေတုမှိ ဒိဿတိ၊ ‘‘တသ္မာတိဟ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မဒါယာဒါ ဘဝထ၊ မာ အာမိသဒါယာဒါ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၉) ပရိသမာပနေ၊ ‘‘ဣတိ ဝါ ဧဝရူပါ ဝိသူကဒဿနာ ပဋိဝိရတော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၁၃) အာဒိအတ္ထေ ‘‘မာဂဏ္ဍိယောတိ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဝေါဟာရော နာမံ နာမကမ္မံ နာမဓေယျံ နိရုတ္တိ ဗျဉ္ဇနံ အဘိလာပေါ’’တိအာဒီသု (မဟာနိ. ၇၃၊ ၇၅) ပဒတ္ထဝိပရိယာယေ၊ ‘‘ဣတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သပ္ပဋိဘယော ဗာလော၊ အပ္ပဋိဘယော ပဏ္ဍိတော. သဥပဒ္ဒဝေါ ဗာလော၊ အနုပဒ္ဒဝေါ ပဏ္ဍိတော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၁၂၄) ပကာရေ၊ ‘‘အတ္ထိ ဣဒပ္ပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ဣတိ ပုဋ္ဌေန သတာ၊ အာနန္ဒ၊ အတ္ထီတိဿ ဝစနီယံ. ကိံ ပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ဣတိ စေ ဝဒေယျ၊ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ဣစ္စဿ ဝစနီယ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၉၆) အဝဓာရဏေ၊ ‘‘သဗ္ဗမတ္ထီတိ ခေါ၊ ကစ္စာန၊ အယမေကော အန္တော၊ သဗ္ဗံ နတ္ထီတိ အယံ ဒုတိယော အန္တော’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၂.၁၅၊ ၃.၉၀) နိဒဿနေ. ဣဓာပိ နိဒဿနေ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဘိက္ခဝေါတိ အာမန္တနာကာရော တမေသ ဣတိ-သဒ္ဒေါ နိဒဿေတိ ‘‘ဘိက္ခဝေါတိ အာမန္တေသီ’’တိ. ဣမိနာ နယေန ဘဒ္ဒန္တေတိအာဒီသုပိ ယထာရဟံ ဣတိသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ပုဗ္ဗေ ‘‘ဘဂဝါ အာမန္တေသီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုန္တိ ဣဓ ဘဂဝတောတိ သာမိဝစနံ အာမန္တနမေဝ သမ္ဗန္ဓီအန္တရံ အပေက္ခတီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ဘဂဝတော အာမန္တနံ ပဋိအဿောသု’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဘဂဝတောတိ ဣဒံ ပန ပဋိဿဝသမ္ဗန္ဓေန သမ္ပဒါနဝစနံ. ဧတ္တာဝတာ ယံ ကာလဒေသဒေသကပရိသာပဒေသပဋိမဏ္ဍိတံ နိဒါနံ ဘာသိတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထာဟ – ကိမတ္ထံ ပန ဓမ္မဝိနယသင်္ဂဟေ ကရိယမာနေ နိဒါနဝစနံ၊ နနု ဘဂဝတာ ဘာသိတဝစနဿေဝ သင်္ဂဟော ကာတဗ္ဗောတိ? ဝုစ္စတေ – ဒေသနာယ ဌိတိအသမ္မောသသဒ္ဓေယျဘာဝသမ္ပာဒနတ္ထံ. ကာလဒေသဒေသကနိမိတ္တပရိသာပဒေသေဟိ ဥပနိဗန္ဓိတွာ ဌပိတာ ဟိ ဒေသနာ စိရဋ္ဌိတိကာ ဟောတိ အသမ္မောသဓမ္မာ သဒ္ဓေယျာ စ၊ ဒေသကာလကတ္တုသောတုနိမိတ္တေဟိ ဥပနိဗန္ဓော ဝိယ ဝေါဟာရဝိနိစ္ဆယော. တေနေဝ စာယသ္မတာ မဟာကဿပေန ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒသုတ္တံ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ကတ္ထ ဘာသိတ’’န္တိအာဒိနာ ဒေသာဒိပုစ္ဆာသု ကတာသု တာသံ ဝိဿဇ္ဇနံ ကရောန္တေန ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကေန ‘‘ဧဝံ မေ သုတ’’န္တိ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန ဣမဿ သုတ္တဿ နိဒါနံ ဘာသိတံ.

အပိစ သတ္ထု သမ္ပတ္တိပကာသနတ္ထံ နိဒါနဝစနံ. တထာဂတဿ ဟိ ဘဂဝတော ပုဗ္ဗရစနာနုမာနာဂမတက္ကာဘာဝတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝသိဒ္ဓိ. န ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပုဗ္ဗရစနာဒီဟိ အတ္ထော အတ္ထိ၊ သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိဟတဉာဏစာရတာယ ဧကပ္ပမာဏတ္တာ စ ဉေယျဓမ္မေသု. တထာ အာစရိယမုဋ္ဌိဓမ္မမစ္ဆရိယသတ္ထုသာဝကာနုရောဓာဘာဝတော ခီဏာသဝတ္တသိဒ္ဓိ. န ဟိ သဗ္ဗသော ခီဏာသဝဿ တေ သမ္ဘဝန္တီတိ သုဝိသုဒ္ဓါ စဿ ပရာနုဂ္ဂဟပ္ပဝတ္တိ၊ ဧဝံ ဒေသကသံကိလေသဘူတာနံ ဒိဋ္ဌိသီလသမ္ပဒါဒူသကာနံ အဝိဇ္ဇာတဏှာနံ အစ္စန္တာဘာဝသံသူစကေဟိ ဉာဏသမ္ပဒါပဟာနသမ္ပဒါဘိဗျဉ္ဇနကေဟိ စ သံဗုဒ္ဓဝိသုဒ္ဓဘာဝေဟိ ပုရိမဝေသာရဇ္ဇဒွယသိဒ္ဓိ၊ တတော ဧဝ စ အန္တရာယိကနိယျာနိကဓမ္မေသု သမ္မောဟာဘာဝသိဒ္ဓိတော ပစ္ဆိမဝေသာရဇ္ဇဒွယသိဒ္ဓီတိ ဘဂဝတော စတုဝေသာရဇ္ဇသမန္နာဂမော အတ္တဟိတပရဟိတပဋိပတ္တိ စ နိဒါနဝစနေန ပကာသိတာ ဟောတိ၊ တတ္ထ တတ္ထ သမ္ပတ္တပရိသာယ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဌာနုပ္ပတ္တိကပဋိဘာနေန ဓမ္မဒေသနာဒီပနတော၊ ဣဓ ပန မူလဒွယဝသေန အန္တဒွယရဟိတဿ တိသန္ဓိကာလဗန္ဓဿ စတုဗ္ဗိဓနယသင်္ခေပဂမ္ဘီရဘာဝယုတ္တဿ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ ဗောဓိယာ နိဒဿနတော စာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သတ္ထု သမ္ပတ္တိပကာသနတ္ထံ နိဒါနဝစန’’န္တိ.

တထာ သာသနသမ္ပတ္တိပကာသနတ္ထံ နိဒါနဝစနံ. ဉာဏကရုဏာပရိဂ္ဂဟိတသဗ္ဗကိရိယဿ ဟိ ဘဂဝတော နတ္ထိ နိရတ္ထိကာ ပဝတ္တိ၊ အတ္တဟိတတ္ထာ ဝါ၊ တသ္မာ ပရေသံ ဧဝ အတ္ထာယ ပဝတ္တသဗ္ဗကိရိယဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သကလမ္ပိ ကာယဝစီမနောကမ္မံ ယထာပဝတ္တံ ဝုစ္စမာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ သတ္တာနံ အနုသာသနဋ္ဌေန သာသနံ၊ န ကဗ္ဗရစနာ. တယိဒံ သတ္ထုစရိတံ ကာလဒေသဒေသကပရိသာပဒေသေဟိ သဒ္ဓိံ တတ္ထ တတ္ထ နိဒါနဝစနေဟိ ယထာရဟံ ပကာသီယတိ၊ ဣဓ ပန ဒွါဒသပဒိကပစ္စယာကာရဝိဘာဝနေန တေန. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သာသနသမ္ပတ္တိပကာသနတ္ထံ နိဒါနဝစန’’န္တိ.

အပိစ သတ္ထု ပမာဏဘာဝပ္ပကာသနေန သာသနဿ ပမာဏဘာဝဒဿနတ္ထံ နိဒါနဝစနံ၊ တဉ္စဿ ပမာဏဘာဝဒဿနံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ‘‘ဘဂဝါ’’တိ စ ဣမိနာ ပဒေန ဝိဘာဝိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ဘဂဝါ’’တိ စ ဣမိနာ တထာဂတဿ ရာဂဒေါသမောဟာဒိ-သဗ္ဗသံကိလေသမလဒုစ္စရိတာဒိဒေါသပ္ပဟာနဒီပနေန ဝစနေန အနညသာဓာရဏသုပရိသုဒ္ဓဉာဏကရုဏာဒိဂုဏဝိသေသယောဂပရိဒီပနေန တတော ဧဝ သဗ္ဗသတ္တုတ္တမဘာဝဒီပနေန အယမတ္ထော သဗ္ဗထာ ပကာသိတော ဟောတီတိ. ဣဒမေတ္ထ နိဒါနဝစနေ ပယောဇနနိဒဿနံ.

နိက္ခိတ္တဿာတိ ဒေသိတဿ. ဒေသနာပိ ဟိ ဒေသေတဗ္ဗဿ သီလာဒိအတ္ထဿ ဝိနေယျသန္တာနေသု နိက္ခိပနတော ‘‘နိက္ခေပေါ’’တိ ဝုစ္စတီတိ ‘‘သုတ္တနိက္ခေပံ တာဝ ဝိစာရေတွာ ဝုစ္စမာနာ ပါကဋာ ဟောတီ’’တိ သာမညတော ဘဂဝတော ဒေသနာယ သမုဋ္ဌာနဿ ဝိဘာဂံ ဒဿေတွာ ‘‘ဧတ္ထာယံ ဒေသနာ ဧဝံသမုဋ္ဌာနာ’’တိ ဒေသနာယ သမုဋ္ဌာနေ ဒဿိတေ သုတ္တဿ သမ္မဒေဝ နိဒါနပရိဇာနနေန ဝဏ္ဏနာယ သုဝိညေယျတ္တာ ဝုတ္တံ. တတော ဟေဋ္ဌာ ‘‘ကသ္မာ ဘဂဝတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝသေနေဝ ဒေသနာ အာရဒ္ဓါ’’တိ ကေနစိ စောဒနာယ ကတာယ ‘‘ပရဇ္ဈာသယောယံ သုတ္တနိက္ခေပေါ’’တိ ပရိဟာရော သုကထိတော ဟောတိ. တတ္ထ ယထာ အနေကသတအနေကသဟဿဘေဒါနိပိ သုတ္တန္တာနိ သံကိလေသဘာဂိယာဒိပဓာနနယေန သောဠသဝိဓတံ နာတိဝတ္တန္တိ၊ ဧဝံ အတ္တဇ္ဈာသယာဒိသုတ္တနိက္ခေပဝသေန စတုဗ္ဗိဓဘာဝန္တိ အာဟ ‘‘စတ္တာရော ဟိ သုတ္တနိက္ခေပါ’’တိ. ဧတ္ထ စ ယထာ အတ္တဇ္ဈာသယဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ စ ပရဇ္ဈာသယပုစ္ဆာဟိ သဒ္ဓိံ သံသဂ္ဂဘေဒေါ သမ္ဘဝတိ ‘‘အတ္တဇ္ဈာသယော စ ပရဇ္ဈာသယော စ၊ အတ္တဇ္ဈာသယော စ ပုစ္ဆာဝသိကော စ၊ အတ္တဇ္ဈာသယော စ ပရဇ္ဈာသယော စ ပုစ္ဆာဝသိကော စ၊ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော စ ပရဇ္ဈာသယော စ၊ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော စ ပုစ္ဆာဝသိကော စ၊ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော စ ပရဇ္ဈာသယော စ ပုစ္ဆာဝသိကော စာ’’တိ အဇ္ဈာသယပုစ္ဆာနုသန္ဓိသမ္ဘဝတော၊ ဧဝံ ယဒိပိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ အဇ္ဈာသယေနပိ သံသဂ္ဂဘေဒေါ သမ္ဘဝတိ၊ အတ္တဇ္ဈာသယာဒီဟိ ပန ပုရတော ဌိတေဟိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ သံသဂ္ဂေါ နတ္ထီတိ. နယိဓ နိရဝသေသော ဝိတ္ထာရနယော သမ္ဘဝတီတိ ‘‘စတ္တာရော ဟိ သုတ္တနိက္ခေပါ’’တိ ဝုတ္တံ. တဒန္တောဂဓတ္တာ ဝါ သမ္ဘဝန္တာနံ သေသနိက္ခေပါနံ မူလနိက္ခေပဝသေန စတ္တာရောဝ ဒဿိတာ၊ တထာဒဿနဉ္စေတ္ထ အယံ သံသဂ္ဂဘေဒေါ ဂဟေတဗ္ဗောတိ.

တတြာယံ ဝစနတ္ထော – နိက္ခိပီယတီတိ နိက္ခေပေါ၊ သုတ္တံ ဧဝ နိက္ခေပေါ သုတ္တနိက္ခေပေါ. အထ ဝါ နိက္ခိပနံ နိက္ခေပေါ၊ သုတ္တဿ နိက္ခေပေါ သုတ္တနိက္ခေပေါ၊ သုတ္တဒေသနာတိ အတ္ထော. အတ္တနော အဇ္ဈာသယော အတ္တဇ္ဈာသယော၊ သော အဿ အတ္ထိ ကာရဏဘူတောတိ အတ္တဇ္ဈာသယော. အတ္တနော အဇ္ဈာသယော ဧတဿာတိ ဝါ အတ္တဇ္ဈာသယော. ပရဇ္ဈာသယေပိ ဧသေဝ နယော. ပုစ္ဆာယ ဝသေန ပဝတ္တဓမ္မော ဧတဿ အတ္ထီတိ၊ ပုစ္ဆာဝသိကော. သုတ္တဒေသနာယ ဝတ္ထုဘူတဿ အတ္ထဿ ဥပ္ပတ္တိ အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ အတ္ထုပ္ပတ္တိယေဝ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ၊ သာ ဧတဿ အတ္ထီတိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော. အထ ဝါ နိက္ခိပီယတိ သုတ္တံ ဧတေနာတိ သုတ္တနိက္ခေပေါ၊ အတ္တဇ္ဈာသယာဒိ ဧဝ. ဧတသ္မိံ ပန အတ္ထဝိကပ္ပေ အတ္တနော အဇ္ဈာသယော အတ္တဇ္ဈာသယော. ပရေသံ အဇ္ဈာသယော ပရဇ္ဈာသယော. ပုစ္ဆီယတီတိ ပုစ္ဆာ၊ ပုစ္ဆိတွာ ဉာတဗ္ဗော အတ္ထော. တဿ ပုစ္ဆာဝသေန ပဝတ္တံ ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟကာနံ ဝစနံ ပုစ္ဆာဝသိကံ၊ တဒေဝ နိက္ခေပသဒ္ဒါပေက္ခာယ ပုလ္လိင်္ဂဝသေန ‘‘ပုစ္ဆာဝသိကော’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ ဧဝ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကောတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

အပိစေတ္ထ ပရေသံ ဣန္ဒြိယပရိပါကာဒိကာရဏနိရပေက္ခတ္တာ အတ္တဇ္ဈာသယဿ ဝိသုံ သုတ္တနိက္ခေပဘာဝေါ ယုတ္တော ကေဝလံ အတ္တနော အဇ္ဈာသယေနေဝ ဓမ္မတန္တိဌပနတ္ထံ ပဝတ္တိတဒေသနတ္တာ. ပရဇ္ဈာသယပုစ္ဆာဝသိကာနံ ပန ပရေသံ အဇ္ဈာသယပုစ္ဆာနံ ဒေသနာပဝတ္တိဟေတုဘူတာနံ ဥပ္ပတ္တိယံ ပဝတ္တိတာနံ ကထံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ အနဝရောဓော၊ ပုစ္ဆာဝသိကအဋ္ဌုပ္ပတ္တိကာနံ ဝါ ပရဇ္ဈာသယာနုရောဓေန ပဝတ္တိတာနံ ကထံ ပရဇ္ဈာသယေ အနဝရောဓောတိ? န စောဒေတဗ္ဗမေတံ. ပရေသဉှိ အဘိနီဟာရပရိပုစ္ဆာဒိဝိနိမုတ္တဿေဝ သုတ္တဒေသနာကာရဏုပ္ပါဒဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ ပရဇ္ဈာသယပုစ္ဆာဝသိကာနံ ဝိသုံ ဂဟဏံ. တထာ ဟိ ဗြဟ္မဇာလဓမ္မဒါယာဒသုတ္တာဒီနံ ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏအာမိသုပ္ပါဒါဒိဒေသနာနိမိတ္တံ ‘‘အဋ္ဌုပ္ပတ္တီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပရေသံ ပုစ္ဆံ ဝိနာ အဇ္ဈာသယံ ဧဝ နိမိတ္တံ ကတွာ ဒေသိတော ပရဇ္ဈာသယော၊ ပုစ္ဆာဝသေန ဧဝ ဒေသိတော ပုစ္ဆာဝသိကောတိ ပါကဋောဝါယမတ္ထောတိ. အတ္တနော အဇ္ဈာသယေနေဝ ကထေတိ ဓမ္မတန္တိဌပနတ္ထန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဒသဗလသုတ္တန္တဟာရကောတိ ဒသဗလဝဂ္ဂေ အနုပုဗ္ဗေန နိက္ခိတ္တာနံ သုတ္တာနံ အာဝလိ၊ တထာ စန္ဒောပမဟာရကာဒယော.

ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာ ဓမ္မာ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒယော. အဇ္ဈာသယန္တိ အဓိမုတ္တိံ. ခန္တိန္တိ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိံ. မနန္တိ စိတ္တံ. အဘိနီဟာရန္တိ ပဏိဓာနံ. ဗုဇ္ဈနဘာဝန္တိ ဗုဇ္ဈနသဘာဝံ၊ ပဋိဝိဇ္ဈနာကာရံ ဝါ.

ဥဂ္ဃဋိတညူတိ ဥဂ္ဃဋနံ နာမ ဉာဏုဂ္ဃဋနံ၊ ဉာဏေန ဥဂ္ဃဋိတမတ္တေ ဧဝ ဓမ္မံ ဇာနာတီတိ အတ္ထော. ဝိပဉ္စိတံ ဝိတ္ထာရိတမေဝ အတ္ထံ ဇာနာတီတိ ဝိပဉ္စိတညူ. ဥဒ္ဒေသာဒီဟိ နေတဗ္ဗောတိ နေယျော. ဗျဉ္ဇနပဒံ ပရမံ အဿာတိ ပဒပရမော. သဟ ဥဒါဟဋဝေလာယာတိ ဥဒါဟာရဓမ္မဿ ဥဒ္ဒေသေ ဥဒါဟဋမတ္တေ ဧဝ. ဓမ္မာဘိသမယောတိ စတုသစ္စဓမ္မဿ ဉာဏေန သဒ္ဓိံ အဘိသမာယောဂေါ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိအာဒိနာ နယေန သံခိတ္တေန မာတိကာယ ဌပိယမာနာယ ဒေသနာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှိတုံ သမတ္ထော ပုဂ္ဂလော ‘‘ဥဂ္ဃဋိတညူ’’တိ ဝုစ္စတိ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ သံခိတ္တေန မာတိကံ ဌပေတွာ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထေ ဝိဘဇိယမာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ သမတ္ထော ပုဂ္ဂလော ‘‘ဝိပဉ္စိတညူ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဥဒ္ဒေသတောတိ ဥဒ္ဒေသဟေတု၊ ဥဒ္ဒိသန္တဿ ဥဒ္ဒိသာပေန္တဿ ဝါတိ အတ္ထော၊ ‘‘ဥဒ္ဒိသတော’’တိပိ ပါဌော၊ အယမေဝတ္ထော. ပရိပုစ္ဆတောတိ ပရိပုစ္ဆန္တဿ. အနုပုဗ္ဗေန ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတီတိ အနုက္ကမေန အရဟတ္တပ္ပတ္တိ ဟောတိ. န တာယ ဇာတိယာ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတီတိ တေန အတ္တဘာဝေန မဂ္ဂံ ဝါ ဖလံ ဝါ အန္တမသော ဈာနံ ဝါ ဝိပဿနံ ဝါ နိဗ္ဗတ္တေတုံ န သက္ကောတိ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ပုဂ္ဂလော ဗျဉ္ဇနပဒမေဝ ပရမံ ကတွာ ဌိတတ္တာ ‘‘ပဒပရမော’’တိ ဝုစ္စတိ.

ဧကစရာတိ ဝိဝေကာဘိရတိယာ ဧကဝိဟာရိနော. ဒွိစရာတိ ဒွေ ဧကဇ္ဈာသယာ ဟုတွာ ဉာဏစရိယာဒိဝသေန ဝိစရန္တာ. ဧသ နယော သေသေသု. သတ္တသုညတာပကာသနေန သုညတံ. တတော ဧဝ သဏှံ သုခုမံ. ‘‘ပရေသံ အဇ္ဈာသယဝသေန ဘဂဝါ ဣဒံ သုတ္တံ အာရဘီ’’တိ ဝတွာ တေ ပန ‘‘ပရေ’’တိ ဝုတ္တပုဂ္ဂလာ အပရိကမ္မိကာ သုပရိသောဓိတပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ စာတိ ဒုဝိဓာ၊ တဒုဘယေသု သတ္ထု ပဋိပတ္တိံ ဥပမာမုခေန ပကာသေန္တော ယထာ ဟီတိအာဒိမာဟ. ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေတိ လိခနဝသေန န ဥပ္ပါဒေတိ. အကတာဘိနိဝေသန္တိ ဝိပဿနာဘာဝနာယ အကတာနုယောဂံ. သီလ။ပေ။ သမ္ပဒါယာတိ အသမာဒိန္နသီလံ သီလသမ္ပဒါယ၊ သုပရိသုဒ္ဓသီလံ သမာဓိသမ္ပဒါယ၊ အနုဇုကတဒိဋ္ဌိဇုကမ္မံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါယ ယောဇေန္တောတိ ယောဇနာ.

ယန္တိ ယံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ သန္ဓာယ. သီလန္တိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ. ဒိဋ္ဌိ စာတိ ကမ္မဿကတာဒိဋ္ဌိ စေဝ ကမ္မပထသမ္မာဒိဋ္ဌိ စ. တိဝိဓေနာတိ အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါတိ ဧဝံ ဝိသယဘာဝတော တိပ္ပကာရေန. ယထာဝုတ္တဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိယာ ဝိသေသပစ္စယံ သီလံယေဝ ဘာဝနာယ အဓိဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယာ’’တိ.

သုဓန္တသုဝဏ္ဏံ အပဂတသဗ္ဗကာဠကံ. စတုရဿာဒိဓောတော သုပရိမဇ္ဇိတမဏိက္ခန္ဓော. ပစ္စယဓမ္မာနံ အဝိဇ္ဇာဒီနံ တဿ တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နဿ ဟေတုပစ္စယာဒိဘာဝေါ ပစ္စယာကာရော. သော ပန အတ္ထတော အဝိဇ္ဇာ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒန္တိ ပစ္စယာကာရ’’န္တိ. တေနာဟ ‘‘ပစ္စယာကာရော ဟီ’’တိအာဒိ.

ကာမံ ဝေါ-သဒ္ဒေါ ပဒပရဋ္ဌိတော ပဋိယောဂီအတ္ထဝိသေသဝါစကော၊ နာမပရဘူတော ပန တံ တံ ကတ္တုကမ္မကရဏာဒိသာဓနဝိသိဋ္ဌမေဝ ပဗောဓေတိ၊ ဟိ-နိပါတပရဘူတော ပန ဝစနာလင်္ကာရမတ္တမေဝါတိ အာဟ ‘‘ဝေါတိ။ပေ။ ဒိဿတီ’’တိ. တံဒေသနန္တိ တဿ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ ဒေသနံ. သာ ဟိ ဣဓ တ-သဒ္ဒေန ပစ္စာမသီယတိ. ‘‘သုဏာထာ’’တိ သောတဝိညေယျတာဝစနတော န ကေဝလံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ.

ဧကတ္ထမေတံ ပဒံ က-သဒ္ဒေန ပဒဝဍ္ဎနမတ္တဿ ကတတ္တာ၊ တသ္မာ သာဓုသဒ္ဒဿ ကတော အတ္ထုဒ္ဓါရော သာဓုကသဒ္ဒဿပိ ကတော ဧဝ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. သာဓု ဘန္တေတိ ယာစာမဟံ ဘန္တေတိ အယမေတ္ထ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘အာယာစနေ’’တိ. ပုန သာဓု ဘန္တေတိ ဧဝံ ဘန္တေတိ အယမေတ္ထ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘သမ္ပဋိစ္ဆနေ’’တိ. သာဓု သာဓူတိ အဟော အဟောတိ အယမေတ္ထ အတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ‘‘သမ္ပဟံသနေ’’တိ. သာဓု ဓမ္မရုစီတိ ပုညကာမော သုန္ဒရောတိ အတ္ထော. ပညာဏဝါတိ ပညဝါ. အဒ္ဒုဗ္ဘောတိ အဒူသကော. ဒဠှီကမ္မေတိ ထိရီကရဏေ သက္ကစ္စကိရိယာယံ. အာဏတ္တိယန္တိ အာဏာပနေ. ‘‘သုဏာထ သာဓုကံ မနသိ ကရောထာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တေ သာဓုကသဒ္ဒေန သဝနမနသိကာရာနံ သက္ကစ္စကိရိယာ ဝိယ တဒါဏာပနမ္ပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အာယာစနတ္ထတာ ဝိယ စဿ အာဏာပနတ္ထတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဣဒါနေတ္ထ ဧဝံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ သမ္ဗန္ဓော. သောတိန္ဒြိယဝိက္ခေပနိဝါရဏံ သဝနေ နိယောဇနဝသေန ကိရိယန္တရပဋိသေဓနဘာဝတော၊ သောတံ ဩဒဟထာတိ ဟိ အတ္ထော. မနိန္ဒြိယဝိက္ခေပနိဝါရဏံ အညစိန္တာပဋိသေဓနတော. ပုရိမန္တိ ‘‘သုဏာထာ’’တိ ပဒံ. ဧတ္ထာတိ ‘‘သုဏာထ၊ မနသိ ကရောထာ’’တိ ပဒဒွယေ၊ ဧတသ္မိံ ဝါ အဓိကာရေ. ဗျဉ္ဇနဝိပလ္လာသဂ္ဂါဟနိဝါရဏံ သောတဒွါရေ ဝိက္ခေပပဋိဗာဟကတ္တာ. န ဟိ ယာထာဝတော သုဏန္တဿ သဒ္ဒတော ဝိပလ္လာသဂ္ဂါဟော ဟောတိ. အတ္ထဝိပလ္လာသဂ္ဂါဟနိဝါရဏံ မနိန္ဒြိယဝိက္ခေပပဋိဗာဟကတ္တာ. န ဟိ သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ ဥပဓာရေန္တဿ အတ္ထဝိပလ္လာသဂ္ဂါဟော ဟောတိ. ဓမ္မဿဝနေ နိယောဇေတိ ‘‘သုဏာထာ’’တိ ဝိဒဟနတော. ဓာရဏူပပရိက္ခာသူတိ ဧတ္ထ ဥပပရိက္ခဂ္ဂဟဏေနေဝ တုလနတီရဏာဒိကေ ဒိဋ္ဌိယာ စ သုပ္ပဋိဝေဓံ သင်္ဂဏှာတိ. သဗျဉ္ဇနောတိ ဧတ္ထ ယထာဓိပ္ပေတမတ္ထံ ဗျဉ္ဇယတီတိ ဗျဉ္ဇနံ၊ သဘာဝနိရုတ္တိ. သဟ ဗျဉ္ဇနေဟီတိ သဗျဉ္ဇနော၊ ဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နောတိ အတ္ထော. အရဏီယတော ဥပဂန္တဗ္ဗတော အတ္ထော၊ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလာဒိကော. သဟ အတ္ထေနာတိ သာတ္ထော၊ အတ္ထသမ္ပန္နောတိ အတ္ထော. ဓမ္မဂမ္ဘီရောတိအာဒီသု ဓမ္မော နာမ တန္တိ. ဒေသနာ နာမ တဿာ မနသာ ဝဝတ္ထပိတာယ တန္တိယာ ဒေသနာ ကထနံ. အတ္ထော နာမ တန္တိယာ အတ္ထော. ပဋိဝေဓော နာမ တန္တိယာ တန္တိအတ္ထဿ စ ယထာဘူတာဝဗောဓော. ယသ္မာ စေတေ ဓမ္မဒေသနာအတ္ထပဋိဝေဓာ သသာဒီဟိ ဝိယ မဟာသမုဒ္ဒေါ မန္ဒဗုဒ္ဓီဟိ ဒုက္ခောဂါဠှာ အလဗ္ဘနေယျပတိဋ္ဌာ စ၊ တသ္မာ ဂမ္ဘီရာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယသ္မာ အယံ ဓမ္မော။ပေ။ သာဓုကံ မနသိ ကရောထာ’’တိ.

ဧတ္ထ စ ပဋိဝေဓဿ ဒုက္ကရဘာဝတော ဓမ္မတ္ထာနံ ဒေသနာဉာဏဿ ဒုက္ကရဘာဝတော ဒေသနာယ ဒုက္ခောဂါဟတာ၊ ပဋိဝေဓဿ ပန ဥပ္ပါဒေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ တဗ္ဗိသယဉာဏုပ္ပတ္တိယာ စ ဒုက္ကရဘာဝတော ဒုက္ခောဂါဟတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဒေသနံ နာမ ဥဒ္ဒိသနံ သင်္ခေပဒဿနသဒိသံ. တထာ ဟိ ဝိဘင်္ဂသုတ္တေ ‘‘ဒေသေဿာမီ’’တိ ဝတွာ ပုန ‘‘ဘာသိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တံ. တဿ နိဒ္ဒိသနံ ဘာသနန္တိ ဣဓာဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘ဝိတ္ထာရတောပိ နံ ဘာသိဿာမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ. ပရိဗျတ္တံ ကထနံ ဝါ ဘာသနံ.

သာဠိကာယိဝ နိဂ္ဃေါသောတိ သာဠိကာယ အာလာပေါ ဝိယ မဓုရော ကဏ္ဏသုခေါ ပေမနီယော. ပဋိဘာနံ သဒ္ဒေါ. ဥဒီရယီတိ ဥစ္စာရီယတိ၊ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဥဿာဟဇာတာတိ ဧဝံ ‘‘သုဏာထ သာဓုကံ မနသိ ကရောထ၊ ဘာသိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န ကိရ သတ္ထာ သင်္ခေပေနေဝ ဒေသေဿတိ၊ ဝိတ္ထာရေနပိ ဘာသိဿတီ’’တိ သဉ္ဇာတုဿာဟာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ဟုတွာ.

ကတမောတိ တဿ ပဒဿ သာမညတော ပုစ္ဆာဘာဝေါ ဉာယတိ၊ န ဝိသေသတောတိ တဿ ပုစ္ဆာဝိသေသဘာဝံ ကထေန္တော ‘‘ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ’’တိ ဝတွာ တေနေဝ ပသင်္ဂေန မဟာနိဒ္ဒေသေ အာဂတာ သဗ္ဗာပိ ပုစ္ဆာ အတ္ထုဒ္ဓါရနယေန ဒဿေတိ ‘‘ပဉ္စဝိဓာ ဟိ ပုစ္ဆာ’’တိအာဒိနာ. တတ္ထ အဒိဋ္ဌံ ဇောတေတိ ဧတာယာတိ အဒိဋ္ဌဇောတနာ. ဒိဋ္ဌံ သံသန္ဒီယတိ ဧတာယာတိ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာ. သံသန္ဒနဉ္စေတ္ထ သာကစ္ဆာဝသေန ဝိနိစ္ဆယကရဏံ. ဝိမတိံ ဆိန္ဒတိ ဧတာယာတိ ဝိမတိစ္ဆေဒနာ. အနုမတိယာ ပုစ္ဆနံ အနုမတိပုစ္ဆာ. ‘‘တံ ကိံ မညထ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိပုစ္ဆာယ ဟိ ‘‘ကာ တုမှာကံ အနုမတီ’’တိ အနုမတိ ပုစ္ဆိတာ ဟောတိ. ကထေတုကမျတာ ကထေတုကမျတာယ.

လက္ခဏန္တိ ဉာတုံ ပုစ္ဆိတော ယော ကောစိ သဘာဝေါ. အညာတန္တိ ယေန ကေနစိ ဉာဏေန အညာတဘာဝမာဟ. အဒိဋ္ဌန္တိ ဒဿနဘူတေန ဉာဏေန စက္ခုနာ ဝိယ န ဒိဋ္ဌတံ. အတုလိတန္တိ ‘‘ဧတ္တကံ ဣဒ’’န္တိ တုလနဘူတေန ဉာဏေန န တုလိတတံ. အတီရိတန္တိ တီရဏဘူတေန ဉာဏေန အကတဉာဏကိရိယာသမာပနတံ. အဝိဘူတန္တိ ဉာဏဿ အပါကဋဘာဝံ. အဝိဘာဝိတန္တိ ဉာဏေန အပါကဋီကတဘာဝံ.

ပဉ္စသု ပုစ္ဆာသု ယာ ဗုဒ္ဓါနံ သဗ္ဗတော န သန္တိ၊ တာ ဒဿေတွာ ဣဓာဓိပ္ပေတပုစ္ဆံ နိဂမေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ သုဝိညေယျမေဝ. ယဒိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ပစ္စယာကာရော၊ အထ ကသ္မာ ဘဂဝတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒေသနာယ သင်္ခါရာဒယော ပစ္စယုပ္ပန္နာ ကထိတာတိ အာဟ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိ. ပစ္စယုပ္ပန္နမ္ပိ ကထေတိ ပစ္စယုပ္ပန္နဒဿနေန ပစ္စယဓမ္မာနံ ပစ္စယဘာဝဿ ကထိတဘာဝတော. အာဟာရဝဂ္ဂဿာတိအာဒိ ‘‘ပစ္စယာကာရော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ’’တိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ‘‘သမ္ဘဝန္တီ’’တိ ပါဠိယံ ပရတော ဝုတ္တံ ကိရိယာပဒံ အာနေတွာ ယောဇေတိ၊ အညထာ သင်္ခါရာ ကိံ ကတာတိ ဝါ ကရောန္တီတိ ဝါ န ဉာယေယျ. ပဝတ္တိယာ အနုလောမတော ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ’’တိအာဒိကာ အနုလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကထာ.

‘‘အဝိဇ္ဇာယ တွေဝါ’’တိအာဒိကာ ပန တဿ ဝိလောမတော ပဋိလောမကထာ. အစ္စန္တမေဝ သင်္ခါရေ ဝိရဇ္ဇတိ ဧတေနာတိ ဝိရာဂေါ၊ မဂ္ဂေါ. အသေသနိရောဓာတိ အသေသေတွာ နိရောဓာ သမုစ္ဆိန္ဒနာ. ဧဝံ နိရောဓာနန္တိ ဧဝံ အနုပ္ပါဒနိရောဓေန နိရုဒ္ဓါနံ သင်္ခါရာနံ နိရောဓာ. ဣတိ အဝိဇ္ဇာဒီနံ နိရောဓဝစနေန အရဟတ္တံ ဝဒတိ. သကလဿာတိ အနဝသေသဿ. သတ္တဝိရဟိတဿာတိ ပရပရိကပ္ပိတဇီဝရဟိတဿ. ဝိနိဝတ္တေတွာတိ အနုပ္ပါဒနိရောဓဒဿနဝသေန ဝိပရိဝတ္တေတွာ.

အတ္တမနာတိ ပီတိသောမနဿေန ဂဟိတစိတ္တာ. တထာဘူတာ စ ဟဋ္ဌစိတ္တာ နာမ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘တုဋ္ဌစိတ္တာ’’တိ. ‘‘တဿ ဝစနံ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧတ္ထ အဘိနန္ဒနသဒ္ဒေါ အနုမောဒနတ္ထော. ‘‘အဘိနန္ဒိတွာ’’တိ ဧတ္ထ သမ္ပဋိစ္ဆနတ္ထော. ဣဓ ပန ဥဘယတ္ထောပိ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘အနုမောဒိံသု စေဝ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု စာ’’တိ.

ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂. ဒုတိယေပီတိ ဒုတိယသုတ္တေပိ. ပိ-သဒ္ဒေန တဒညေသု သုတ္တေသုပီတိ အတ္ထော. ‘‘ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တာ ဧဝါ’’တိ ဝတွာပိ တဒေကဒေသံ ဣဓ ဝိနိယောဂက္ခမံ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တန္တိ မူလံ. ဝိတ္ထာရဒေသနန္တိ ‘‘ဝိဘဇိဿာမီ’’တိ ပဒဿ အတ္ထဿ ဒဿနဝသေန ပဝတ္တံ ဝိဘင်္ဂဒေသနံ. ဥဒ္ဒေသဒေသနာ ပဌမသုတ္တေ အနုလောမဒေသနာသဒိသာဝ. ပုန ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေန္တောတိ ‘‘ဣတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိနာ ပဝတ္တိံ နိဝတ္တိဉ္စ ဒဿေန္တော. ပဌမံ ဥဒ္ဒေသဝသေန ဝိဘဇနဝသေန ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿိတံ၊ တတော ဧဝ ဗျတိရေကနယေန ဝိဝဋ္ဋမ္ပိ ဒဿိတမေဝ ဟောတီတိ ပုနဂ္ဂဟဏံ.

တေသံ တေသံ သတ္တာနန္တိ ဣဒံ ကိဉ္စိ ပကာရတော အနာမသိတွာ သဗ္ဗေပိ သတ္တေ သာမညတော ဗျာပေတွာ ဂဟဏန္တိ အာဟ ‘‘သင်္ခေပတော။ပေ။ နိဒ္ဒေသော’’တိ. ဂတိဇာတိဝသေနာတိ ပဉ္စဂတိဝသေန၊ တတ္ထာပိ ဧကေကာယ ဂတိယာ ခတ္တိယာဒိဘုမ္မဒေဝါဒိဟတ္ထိအာဒိဇာတိဝသေန စ. ‘‘စိတ္တံ မနော’’တိအာဒီသု ဝိယ ကိစ္စဝိသေသံ၊ ‘‘မာနသ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ သမာနေ အတ္ထေ သဒ္ဒဝိသေသံ၊ ‘‘ပဏ္ဍရ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ ဂုဏဝိသေသံ၊ ‘‘စေတသိကံ ဟဒယ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ နိဿယဝိသေသံ၊ ‘‘စိတ္တဿ ဌိတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ အညဿ အဝတ္ထာဘာဝဝိသေသံ၊ ‘‘အလုဗ္ဘနာ’’တိအာဒီသု ဝိယ အညဿ ကိရိယာဘာဝဝိသေသံ၊ ‘‘အလုဗ္ဘိတတ္တ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ အညဿ အဘာဝတာဝိသေသန္တိ ဧဝမာဒိကံ အနပေက္ခိတွာ ဓမ္မမတ္တံ ဝါ ဒီပနာ သဘာဝနိဒ္ဒေသော. ဇိဏ္ဏဿ ဇီရဏဝသေန ပဝတ္တနာကာရော ဇီရဏတာတိ အာဟ ‘‘အာကာရနိဒ္ဒေသော’’တိ.

ကာလာတိက္ကမေ ကိစ္စနိဒ္ဒေသာတိ ကလလကာလတော ပဘုတိ ပုရိမရူပါနံ ဇရာပတ္တက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနိ ပစ္ဆိမရူပါနိ ပရိပက္ကရူပါနုရူပါနိ ပရိဏတပရိဏတာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အနုက္ကမေန သုပရိဏတရူပါနံ ပရိပါကကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနိ ခဏ္ဍိစ္စာဒိသဘာဝါနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ‘‘ခဏ္ဍိစ္စ’’န္တိအာဒယော ကာလာတိက္ကမေ ဇရာယ ကိစ္စနိဒ္ဒေသာ. ပကတိနိဒ္ဒေသာတိ ဖလဝိပစ္စနပကတိယာ နိဒ္ဒေသာ၊ ဇရာယ ဝါ ပါပုဏိတဗ္ဗဖလမေဝ ပကတိ၊ တဿာ နိဒ္ဒေသာ၊ န စ ခဏ္ဍိစ္စာဒီနေဝ ဇရာတိ ဥဒကာဒိဂတမဂ္ဂေသု တိဏရုက္ခသံဘဂ္ဂတာဒယော ဝိယ ပရိပါကဂတမဂ္ဂသင်္ခါတေသု ပရိပုဏ္ဏရူပေသု လဗ္ဘမာနာ ခဏ္ဍိစ္စာဒယော ဇရာယ ဂတမဂ္ဂါဣစ္စေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ န ဇရာတိ.

ယသ္မာ ဇရံ ပတ္တဿ အာယု ဟာယတိ၊ ဣန္ဒြိယာနိ ဇဇ္ဇရာနိ ဟောန္တီတိ အာယုဟာနာဒယော ပကတိနိဒ္ဒေသာ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ပစ္ဆိမာ ဒွေ ပကတိနိဒ္ဒေသာ’’တိ. တေနာဟ ‘‘ဣမေဟိ ပနာ’’တိအာဒိ.

အဝိညာယမာနန္တရတ္တာ အဝီစိဇရာ မဏိအာဒီသု မန္ဒဒသကာဒီသု ဧကေကဒသကေသု စ ခဏေ ခဏေ ဇိဏ္ဏဝိကာရာဒီနံ ဒုဝိညေယျတ္တာ. တတော အညေသူတိ မဏိအာဒိတော အညေသု အဟိစ္ဆတ္တကာဒီသု၊ ပါဏီနံ ဧကဘဝပရိယာပန္နေ သကလအာယုသ္မိံ ဂဟိတတရုဏယုဝါဇရာကာလေသု၊ ဧကဒွိတ္တိဒိဝသာတိက္ကမေသု ပုပ္ဖါဒီသု ဝါတိ အတ္ထော. တတ္ထ ဟိ ဇရာဝိသေသဿ သုဝိညေယျတ္တာ သဝီစိဇရာ နာမ.

စဝနကဝသေနာတိ စဝနကာနံ ခန္ဓာနံ ဝသေန. ဧကစတုပဉ္စက္ခန္ဓာယ စုတိယာ စဝနမေဝ စဝနတာတိ အာဟ ‘‘ဘာဝဝစနေန လက္ခဏနိဒဿန’’န္တိ၊ ပါဠိယံ ‘‘စုတီ’’တိ ဝုတ္တဿ မရဏဿ သဘာဝဒဿနန္တိ အတ္ထော. ဘင်္ဂုပ္ပတ္တိ ဘိဇ္ဇမာနတာ. တေန ‘‘ဘေဒေါ’’တိ ဣမိနာ ခန္ဓာနံ ဘိဇ္ဇမာနတာ ဘေဒသမင်္ဂိတာ ဝုတ္တာတိ ဒဿေတိ. ဌာနာဘာဝပရိဒီပနန္တိ ကေနစိပိ အာကာရေန အဝဋ္ဌာနာဘာဝဒီပနံ. ဃဋဿေဝါတိ ဟိ ဝိသဒိသူဒါဟရဏံ. ယထာ ဃဋေ ဘိန္နေ ကပါလာဒိအဝယဝသေသော လဗ္ဘတိ၊ န ဧဝံ စုတိက္ခန္ဓေသု ဘင်္ဂေသု၊ န ကောစိ ဝိသေသော တိဋ္ဌတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အန္တရဓာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. မစ္စုသင်္ခါတံ မရဏန္တိ မစ္စုသညိတံ မရဏံ. ‘‘ကာလမရဏ’’န္တိ ဝဒန္တိ. သန္တာနဿ အစ္စန္တသမုစ္ဆေဒဘူတံ ခီဏာသဝါနံ မရဏံ သမုစ္ဆေဒမရဏံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ခဏိကမရဏံ သင်္ဂဏှာတိ. တဿ ကိရိယာတိ အန္တကဿ ကိရိယာ၊ ယာ လောကေ ဝုစ္စတိ ‘‘မစ္စူ’’တိ၊ မရဏန္တိ အတ္ထော. စဝနကာလော ဧဝ ဝါ အနတိက္ကမနီယတ္တာ ဝိသေသေန ကာလောတိ ဝုတ္တောတိ တဿ ကိရိယာ အတ္ထတော စုတိက္ခန္ဓာနံ ဘေဒပဝတ္တိယေဝ. ‘‘မစ္စု မရဏ’’န္တိ ဝါ ဧတ္ထ သမာသံ အကတွာ ယော ‘‘မစ္စူ’’တိ ဝုစ္စတိ ဘေဒေါ၊ တမေဝ မရဏံ ‘‘ပါဏစာဂေါ’’တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

စတုဝေါကာရဝသေနာတိ စတုဝေါကာရဘဝဝသေန. တတ္ထ ဟိ ရူပကာယသညိတော ကဠေဝရော နတ္ထိ၊ ယံ နိက္ခိပေယျ. ကိဉ္စာပိ ဧကဝေါကာရဘဝေပိ ကဠေဝရနိက္ခေပေါ နတ္ထိ၊ ရူပကာယဿ ပန တတ္ထ အတ္ထိတာမတ္တံ ဂဟေတွာ ‘‘ဧကဝေါကာရဝသေန ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ’’တိ ဝုတ္တော. စတုဝေါကာရဝသေန စာတိ စ-သဒ္ဒေန ‘‘သေသဒွယဝသေန ခန္ဓာနံ ဘေဒေါ’’တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ သဗ္ဗတ္ထေဝ ခန္ဓဘေဒသဗ္ဘာဝတော. သေသဒွယဝသေနာတိ သေသဘဝဒွယဝသေနေဝ ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ. ယဒိပိ ဧကဝေါကာရဘဝေ ရူပကာယော ဝိဇ္ဇတိ၊ ကဠေဝရနိက္ခေပေါ ပန နတ္ထီတိ ‘‘ကဠေဝရဿ သဗ္ဘာဝတော’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ မနုဿာဒီသု ကဠေဝရနိက္ခေပေါ အတ္ထိ၊ တသ္မာ မနုဿာဒီသု ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါတိ ယောဇနာ. ကဠေဝရံ နိက္ခိပီယတိ ဧတေနာတိ မရဏံ ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ. ဧကတော ကတွာတိ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ၊ ဧကဇ္ဈံ ဂဟဏမတ္တေန.

ဇာယနဋ္ဌေနာတိအာဒိ အာယတနဝသေန ယောနိဝသေန စ ဒွီဟိ ပဒေဟိ သဗ္ဗသတ္တေ ပရိယာဒိယိတွာ ပရိယာဒိယိတွာ ဇာတိံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ‘‘ကတ္တုဘာဝဝသေန ပဒဒွယံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ‘‘တေသံ တေသံ သတ္တာနံ ဇာတိ သဉ္ဇာတီ’’တိ ပန ကတ္တရိ သာမိနိဒ္ဒေသဿ ကတတ္တာ ဥဘယတ္ထာပိ ဘာဝနိဒ္ဒေသော. သမ္ပုဏ္ဏာ ဇာတိ သဉ္ဇာတိ. ပါကဋာ နိဗ္ဗတ္တိ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ. တေသံ တေသံ သတ္တာနံ။ပေ။ အဘိနိဗ္ဗတ္တီတိ သတ္တဝသေန ပဝတ္တတ္တာ ဝေါဟာရဒေသနာ.

တတြ တတြာတိ ဧကစတုဝေါကာရဘဝေသု ဒွိန္နံ သေသရူပဓာတုယံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ ပဉ္စန္နံ၊ ကာမဓာတုယံ ဝိကလာဝိကလိန္ဒြိယာနံ ဝသေန သတ္တန္နံ နဝန္နံ ဒသန္နံ ပုန ဒသန္နံ ဧကာဒသန္နဉ္စ အာယတနာနံ ဝသေန သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. သန္တတိယန္တိ ယေန ကမ္မုနာ ခန္ဓာနံ ပါတုဘာဝေါ၊ တေန အဘိသင်္ခတသန္တတိယံ. တဉ္စ ခေါ ပဋိသန္ဓိက္ခဏဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ကမ္မံယေဝ ကမ္မဘဝေါ ‘‘ဘဝတိ ဧတသ္မာ ဥပပတ္တိဘဝေါ’’တိ ကတွာ. ကမ္မေန နိယျာဒိတအတ္တဘာဝုပပတ္တိဝသေန ဘဝတီတိ ဘဝေါ၊ တထာ တထာ နိဗ္ဗတ္တဝိပါကော ကဋတ္တာရူပဉ္စ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဘဝတီတိ ကတွာ ဘဝေါ’’တိ ဥပပတ္တိဘဝဿ ဝက္ခမာနတ္တာ ‘‘ကမ္မံ ဖလဝေါဟာရေန ဘဝေါတိ ဝုတ္တ’’န္တိ ကထိတံ.

ဥပါဒိယန္တိ သတ္တာ ဒဠှဂ္ဂါဟံ ဂဏှန္တိ ဧတေန ကိလေသကာမေန. န ကေဝလံ ဣဓ ကရဏသာဓနမေဝ၊ အထ ခေါ ကတ္တုသာဓနမ္ပိ လဗ္ဘတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သယံ ဝါ’’တိ. တန္တိ ဝတ္ထုကာမံ. ကာမော စ သော ကာမနဋ္ဌေန၊ ဥပါဒါနဉ္စ ဘုသမာဒါနဋ္ဌေနာတိ ကာမုပါဒါနံ. ဧတန္တိ ကာမုပါဒါနပဒံ. ပုန ဧတန္တိ ကာမုပါဒါနသင်္ခါတံ.

သဿတော အတ္တာတိ ဣဒံ ပုရိမဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယမာနံ ဥတ္တရဒိဋ္ဌိံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ယထာ ဧသာ ဒိဋ္ဌိ ဒဠှီကရဏဝသေန ပုရိမံ ဥတ္တရာ ဥပါဒိယတိ၊ ဧဝံ ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိကာပီတိ. အတ္တဂ္ဂဟဏံ ပန ‘‘အတ္တဝါဒုပါဒါန’’န္တိ ဣဒံ န ဒိဋ္ဌုပါဒါနဒဿနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. လောကော စာတိ အတ္တဂ္ဂဟဏဝိနိမုတ္တဂ္ဂဟဏံ ဒိဋ္ဌုပါဒါနဘူတံ ဣဓ ပုရိမဒိဋ္ဌိဥတ္တရဒိဋ္ဌိဝစနေဟိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ယေန မိစ္ဆာဘိနိဝေသေန ဂေါသီလဂေါဝတာဒိံ သမာဒိယတိ စေဝ အနုတိဋ္ဌတိ စ၊ သော ဂေါသီလဂေါဝတာဒီနီတိ အဓိပ္ပေတာနိ. တေနာဟ ‘‘ဂေါသီလ။ပေ။ သယမေဝ ဥပါဒါနာနီ’’တိ. အဘိနိဝေသတောတိ အဘိနိဝေသနတော.

အတ္တဝါဒုပါဒါနန္တိ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဝါဒဿ ပညာပနဿ ဂဟဏဿ ကာရဏဘူတာ ဒိဋ္ဌီတိ အတ္ထော. အတ္တဝါဒမတ္တမေဝါတိ အတ္တဿ အဘာဝါ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဣဒံ ဝစနမတ္တမေဝ. ဥပါဒိယန္တိ ဒဠှံ ဂဏှန္တိ.

စက္ခုဒွါရာဒီသု ပဝတ္တာယာတိ ဣဒံ တဏှာယ ရူပတဏှာဒိဘာဝဿ ကာရဏဝစနံ ဆဒွါရာရမ္မဏိကဓမ္မာနံ ပဋိနိယတာရမ္မဏတ္တာ. ဇဝနဝီထိယာ ပဝတ္တာယာတိ ဣဒံ တဿာ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဒဿနံ. သဘာဝေနေဝ ဥဋ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တဿ ဝေဠု ဝိယ နိဿယော အဟုတွာ ဩလုမ္ဘကဘာဝေန ဘာဝေါ ဥပါဒါနဿ ပစ္စယဘာဝတော အာရမ္မဏမ္ပိ တံသဒိသံ ဝုတ္တံ. ရူပေတိ ဝိသယေ ဘုမ္မံ. သာ တိဝိဓာ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကာမတဏှာ ကာမဿာဒဘာဝေန ပဝတ္တိယာ. ဧဝံ အဿာဒေန္တီတိ သဿတဒိဋ္ဌိယာ သဟဇာတနိဿယသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတာဒိပစ္စယဘူတာယ သံသဋ္ဌတ္တာ နိစ္စဓုဝသဿတာဘိနိဝေသမုခေန အဿာဒေန္တီ. ဘဝသဟဂတာ တဏှာ ဘဝတဏှာ. ဘဝတိ တိဋ္ဌတိ သဗ္ဗကာလန္တိ ဟိ ဘဝဒိဋ္ဌိ ဘဝေါ ဥတ္တရပဒလောပေန၊ ဘဝဿာဒဝသေန ပဝတ္တိယာ စ. ဣမိနာ နယေန ဝိဘဝတဏှာတိ ဧတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝိဘဝတိ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ ဝိနဿတီတိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ဒိဋ္ဌိ ဝိဘဝေါ ဥတ္တရပဒလောပေန. ဧဝံ တာနိ အဋ္ဌာရသာတိ ယာ ဆ ကာမတဏှာ၊ ဆ ဘဝတဏှာ၊ ဆ ဝိဘဝတဏှာ ဝုတ္တာ၊ ဧတာနိ အဋ္ဌာရသ တဏှာဝိစရိတာနိ တဏှာပစ္စယော. အဇ္ဈတ္တန္တိ သကသန္တတိယံ. ဗဟိဒ္ဓါတိ တတော ဗဟိဒ္ဓါ. အတီတာရမ္မဏာနိ ဝါ ဟောန္တု ဣတရာရမ္မဏာနိ ဝါ၊ သယံ ပန အတီတာနိ ဆတ္တိံသ တဏှာဝိစရိတာနိ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ‘‘အဋ္ဌသတံ တဏှာဝိစရိတာနီ’’တိအာဒိနာ သမ္ဗန္ဓော. ဣဒါနိ အပရေနပိ ပကာရေန အဋ္ဌသတံ တဏှာဝိစရိတာနိ ဒဿေတုံ ‘‘အဇ္ဈတ္တိကဿာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဇ္ဈတ္တိကဿာတိ အဇ္ဈတ္တိကခန္ဓပဉ္စကံ. ဥပယောဂတ္ထေ ဟိ ဣဒံ သာမိဝစနံ. ဥပါဒါယာတိ ဂဟေတွာ. အသ္မီတိ ဟောတီတိ ယဒေတံ အဇ္ဈတ္တိကံ ခန္ဓပဉ္စကံ ဥပါဒါယ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန သမုဒါယဂ္ဂါဟတော အသ္မီတိ ဂါဟော ဟောတိ၊ တသ္မိံ သတီတိ အတ္ထော. ဣဓ ပန ရူပါဒိအာရမ္မဏဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတ္ထမသ္မီတိ ဟောတီတိ ခတ္တိယာဒီသု ‘‘ဣဒံပကာရော အဟ’’န္တိ ဧဝံ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန ဟောတီတိ အတ္ထော. ဣဒံ တာဝ အနုပနိဓာယ ဂဟဏံ.

ဧဝမာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ဧဝမသ္မိ၊ အညထာသ္မိ၊ အဟံ ဘဝိဿံ၊ ဣတ္ထံ ဘဝိဿံ၊ ဧဝံ ဘဝိဿံ၊ အညထာ ဘဝိဿံ၊ အသသ္မိ၊ သတသ္မိ၊ အဟံ သိယံ၊ ဣတ္ထံ သိယံ၊ ဧဝံ သိယံ၊ အညထာ သိယံ၊ အပါဟံ သိယံ၊ အပါဟံ ဣတ္ထံ သိယံ၊ အပါဟံ ဧဝံ သိယံ၊ အပါဟံ အညထာ သိယ’’န္တိ ဧတေသံ သင်္ဂဟော. ဥပနိဓာယ ဂဟဏမ္ပိ ဒုဝိဓံ သမတော အသမတော ဝါတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝမသ္မိ၊ အညထာသ္မီ’’တိ စ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဧဝမသ္မီတိ ဣဒံ သမတော ဥပနိဓာယ ဂဟဏံ၊ ယထာ အယံ ခတ္တိယော၊ ဧဝံ အဟမသ္မီတိ အတ္ထော. အညထာသ္မီတိ ဣဒံ ပန အသမတော ဂဟဏံ၊ ယထာယံ ခတ္တိယော တတော အညထာ အဟံ ဟီနော ဝါ အဓိကော ဝါတိ အတ္ထော. ဣမာနိ တာဝ ပစ္စုပ္ပန္နဝသေန စတ္တာရိ တဏှာဝိစရိတာနိ. ဘဝိဿန္တိအာဒီနိ ပန စတ္တာရိ အနာဂတဝသေန ဝုတ္တာနိ၊ တေသံ ပုရိမစတုက္ကေ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အသသ္မီတိ သဿတော အသ္မိ၊ နိစ္စဿေတံ အဓိဝစနံ. သတသ္မီတိ အသဿတော အသ္မိ၊ အနိစ္စဿေတံ အဓိဝစနံ. ဣတိ ဣမာနိ ဒွေ သဿတုစ္ဆေဒဝသေန ဝုတ္တာနိ. ဣတော ပရာနိ သိယန္တိအာဒီနိ စတ္တာရိ သံသယပရိဝိတက္ကဝသေန ဝုတ္တာနိ၊ တာနိ ပုရိမစတုက္ကေ ဝုတ္တနယေန အတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. အပါဟံ သိယန္တိအာဒီနိ ပန စတ္တာရိ ‘‘အပိ နာမာဟံ ဘဝေယျ’’န္တိ ဧဝံ ပတ္ထနာကပ္ပနဝသေန ဝုတ္တာနိ၊ တာနိပိ ပုရိမစတုက္ကေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧဝမေတေသု –

ဒွေ ဒိဋ္ဌိသီသာ စတ္တာရော၊ သုဒ္ဓသီသာ သီသမူလကာ၊

တယော တယောတိ ဧတာနိ၊ အဋ္ဌာရသ ဝိဘာဝယေ.

ဧတေ ဟိ သဿတုစ္ဆေဒဝသေန ဝုတ္တာ ဒွေ ဒိဋ္ဌိသီသာ နာမ၊ ‘‘အသ္မိ၊ ဘဝိဿံ သိယံ၊ အပါဟံ သိယ’’န္တိ ဧတေ စတ္တာရော သုဒ္ဓသီသာ နာမ၊ ‘‘ဣတ္ထမသ္မီ’’တိအာဒယော တယော တယောတိ ဒွါဒသ သီသမူလကာ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဓ ပါဠိယံ ရူပါရမ္မဏာဒိဝသေန တဏှာ အာဂတာတိ အာဟ ‘‘အဇ္ဈတ္တိကရူပါဒိနိဿိတာနီ’’တိ. အဋ္ဌာရသ တဏှာဝိစရိတာနီတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. ဣမိနာ အသ္မီတိ ဣမိနာ အဘိသေကသေနာပစ္စာဒိနာ ‘‘ခတ္တိယော အဟ’’န္တိ မူလဘာဝတော ‘‘အသ္မီ’’တိ ဟောတိ. သေသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သင်္ဂဟေတိ တဏှာယ ယထာဝုတ္တဝိဘာဂဿ သံခိပနဝသေန သင်္ဂဏှနေ ကရိယမာနေ. ‘‘ဆယိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဏှာကာယာ’’တိအာဒိ နိဒ္ဒေသော. ‘‘ရူပေ တဏှာ ရူပတဏှာ’’တိအာဒိ နိဒ္ဒေသတ္ထော. ‘‘ကာမရာဂဘာဝေနာ’’တိအာဒိကော၊ ‘‘အဇ္ဈတ္တိကဿုပါဒါယာ’’တိအာဒိကော စ နိဒ္ဒေသဝိတ္ထာရော. ‘‘ရူပါဒီသု အာရမ္မဏေသု ဆဠေဝါ’’တိအာဒိကော သင်္ဂဟော.

ယသ္မာ စက္ခုဒွါရာဒီသု ဧကေကသ္မိံ ဒွါရေ ဥပ္ပဇ္ဇနကဝိညာဏာနိ ဝိယ အနေကာ ဧဝ ဝေဒနာ၊ တသ္မာ တာ ရာသိဝသေန ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ‘‘ဆ ဝေဒနာကာယာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဝေဒနာသမူဟာ’’တိ. နိဿယဘာဝေန ဥပ္ပတ္တိဒွါရဘာဝေန နာနာပစ္စယာ ဟောန္တိ စက္ခုဓာတုအာဒယော၊ တာ ကုစ္ဆိနာ ဓာရေန္တိယော ဝိယ ပေါသေန္တိယော ဝိယ စ ဟောန္တီတိ တာသံ မာတုသဒိသတာ ဝုတ္တာ. စက္ခုသမ္ဖဿဟေတူတိ နိဿယာဒိစက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ. အယန္တိ အယံ ဝေဒနာ ‘‘စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ’’တိအာဒိနာ သာဓာရဏတော ဝုတ္တာ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ဝေဒနာပဒေ. သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာတိ ကုသလာကုသလဝိပါကကိရိယာနံ ဝသေန သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာ. ဧဝံ ဝိဘင်္ဂေ အာဂတနယေန သာဓာရဏတော ဝတွာပိ ဣဓာဓိပ္ပေတဝေဒနမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိပါကဝသေန ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. စက္ခုမှိ သမ္ဖဿောတိ စက္ခုမှိ နိဿယဘူတေ ဥပ္ပန္နဖဿော. ဧသ နယော သေသေသု. ယသ္မာ စက္ခာဒီနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ခန္ဓနိဒ္ဒေသေ လက္ခဏာဒိဝိဘာဂတော၊ အာယတနနိဒ္ဒေသေ ဝိသေသတော၊ သာမညတော စ သဒ္ဒတ္ထဒဿနာဒိဝသေန ဝိဘာဝိတာနိ၊ တသ္မာ ‘‘ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ။ပေ။ ဝုတ္တမေဝါ’’တိ အာဟ.

နမနလက္ခဏန္တိ အာရမ္မဏာဘိမုခံ ဟုတွာ နမနသဘာဝံ တေန ဝိနာ အပ္ပဝတ္တနတော. ရုပ္ပနလက္ခဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. ဝေဒနာက္ခန္ဓော ပန ဧကာဝ ဝေဒနာ. သဗ္ဗဒုဗ္ဗလစိတ္တာနိ နာမ ပဉ္စဝိညာဏာနိ. နနု တတ္ထ ဇီဝိတစိတ္တဋ္ဌိတိယော စ သန္တီတိ? သစ္စံ၊ တာသံ ပန ကိစ္စံ န တထာ ပါကဋံ၊ ယထာ စေတနာဒီနန္တိ တေ ဧဝေတ္ထ ပါဠိယံ ဥဒ္ဓဋာ. ယေန မဟန္တပါတုဘာဝါဒိနာ ကာရဏေန. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ မဟာဘူတနိဒ္ဒေသေ. အညော ဝိနိစ္ဆယနယောတိ ‘‘ဝစနတ္ထတော ကလာပတော’’တိအာဒိနာ လက္ခဏာဒိနိစ္ဆယတော အညော ဝိနိစ္ဆယနယော. နနု သော စတုဓာတုဝဝတ္ထာနေ ဝုတ္တော၊ န ရူပက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသေတိ? တတ္ထ ဝုတ္တေပိ ‘‘စတုဓာတုဝဝတ္ထာနေ ဝုတ္တာနီ’’တိ အတိဒေသဝသေန ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ရူပက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တော’’တိ ဝုတ္တံ. ဥပါဒါယာတိ ပဋိစ္စ. ဘူတာနိ ဟိ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဥပါဒါရူပံ ‘‘တာနိ ဂဟေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ အဝိဿဇ္ဇနတော. နိဿာယာတိပိ ဧကေ တေသံ နိဿယပစ္စယဘာဝတော. ပုဗ္ဗကာလကိရိယာ နာမ ဧကံသတော အပရကာလကိရိယာပေက္ခာတိ ပါဌသေသေန အတ္ထံ ဝဒတိ. ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသေန ဝိနာ ဧဝ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘သမူဟတ္ထေ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သမူဟသမ္ဗန္ဓေ သာမိနိဒ္ဒေသေန သမူဟတ္ထော ဒီပိတောတိ တံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သမူဟံ ဥပါဒါယာ’’တိ. ဓမ္မသင်္ဂဏိယံ (ဓ. သ. ၅၈၄) အာဂတနယေန ‘‘တေဝီသတိဝိဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဟိ ဟဒယဝတ္ထု န နိဒ္ဒိဋ္ဌံ၊ ‘‘ယံ ရူပံ နိဿာယာ’’တိ ဝါ ပဋ္ဌာနေ (ပဋ္ဌာန. ၁.၁.၈) အာဂတတ္တာ ဟဒယဝတ္ထုမ္ပိ ဂဟေတွာ ဇာတိရူပဘာဝေန ဥပစယသန္တတိယော ဧကတော ကတွာ ‘‘တေဝီသတိဝိဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

စက္ခုဿ ဝိညာဏန္တိ ဝါ စက္ခုဝိညာဏံ. အသာဓာရဏကာရဏေန စာယံ နိဒ္ဒေသော. ‘‘သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏ’’န္တိ ဧတ္ထ သဗ္ဗလောကိယဝိပါကဝိညာဏဿ ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တေဘူမကဝိပါကစိတ္တဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

အဘိသင်္ခရဏလက္ခဏောတိ အာယူဟနသဘာဝေါ. စောပနဝသေနာတိ ဝိညတ္တိသံစောပနဝသေန၊ ကာယဝိညတ္တိယာ သမုဋ္ဌာပနဝသေနာတိ အတ္ထော. ဝစနဘေဒဝသေနာတိ ဝစီဘေဒုပ္ပါဒဝသေန၊ ဝစီဝိညတ္တိယာ သမုဋ္ဌာပနဝသေနာတိ အတ္ထော. ဧဝံ စောပနံ န ဘဝေယျာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ရဟော နိသီဒိတွာ စိန္တေန္တဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧကူနတိံသာတိ ဧတ္ထ အဘိညာစေတနာဝိနိမုတ္တာ ဧဝ ဧကူနတိံသ စေတနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ တဿာ ဝိပါကဝိညာဏဿ ပစ္စယတ္တာဘာဝတော.

ဒုက္ခေတိ ဧကမ္ပိ ဣဒံ ဘုမ္မဝစနံ သံသိလေသနနိဿယဝိသယဗျာပနဝသေန အတ္တာနံ ဘိန္ဒိတွာ ဝိနိယောဂံ ဂစ္ဆတီတိ ‘‘စတူဟိ ကာရဏေဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧကောပိ ဟိ ဝိဘတ္တိနိဒ္ဒေသော အနေကဓာ ဝိနိယောဂံ ဂစ္ဆတိ ယထာ တဒ္ဓိတတ္ထေ ဥတ္တရပဒသမာဟာရေတိ. တန္တိ အညာဏံ. ဒုက္ခသစ္စန္တိ ဟဒယဝတ္ထုလက္ခဏံ ဒုက္ခသစ္စံ. အဿာတိ အညာဏဿ. နိဿယပစ္စယဘာဝေနာတိ ပုရေဇာတနိဿယဘာဝေန. သဟဇာတနိဿယပစ္စယဘာဝေန ပန တံသဟဇာတာ ဖဿာဒယော ဝတ္တဗ္ဗာ. အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝေန ဒုက္ခသစ္စံ အဿ အာရမ္မဏန္တိ ယောဇနာ. ဒုက္ခသစ္စန္တိ ဥပယောဂဧကဝစနံ. ဧတန္တိ အညာဏံ. တဿာတိ ဒုက္ခသစ္စဿ. ‘‘ပဋိစ္ဆာဒေတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တံ ပဋိစ္ဆာဒနာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘ယာထာဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေနပိ ဧကဒေသေန ယာထာဝတော လက္ခဏပဋိဝေဓော ဟောတိယေဝါတိ ‘‘ယာထာဝလက္ခဏပဋိဝေဓနိဝါရဏေနာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဉာဏပဝတ္တိယာ စေတ္ထ အပ္ပဒါနေနာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ. ပုရိမံ ပန ပဋိဝေဓဉာဏုပ္ပတ္တိယာ နိသေဓကထာဒဿနံ၊ ပစ္ဆိမံ အနုဗောဓဉာဏုပ္ပတ္တိယာ. ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္ထာတိ ဒုက္ခသစ္စေ.

သဟဇာတဿ အညာဏဿ သမုဒယသစ္စံ ဝတ္ထု ဟောတိ နိဿယပစ္စယဘာဝတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝတ္ထုတော’’တိ. အာရမ္မဏတောတိ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝေန. ယသ္မာ သမုဒယသစ္စံ အညာဏဿ အာရမ္မဏံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဒုက္ခသမုဒယေ အညာဏ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော. ပဋိစ္ဆာဒနံ ဒုက္ခသစ္စေ ဝုတ္တနယမေဝ ဧကေနေဝ ကာရဏေန ဣတရေသံ တိဏ္ဏံ အသမ္ဘဝတော၊ ကိံ ပန ဧတံ ဧကံ ကာရဏန္တိ အာဟ ‘‘ပဋိစ္ဆာဒနတော’’တိ. ဣဒံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘာဝေတုံ ‘‘နိရောဓပဋိပဒါနံ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တဒါရဗ္ဘာတိ တံ အာရဗ္ဘ တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ. ပစ္ဆိမဉှိ သစ္စဒွယန္တိ နိရောဓော မဂ္ဂေါ. တဉှိ နယဂမ္ဘီရတ္တာ. ဒုဒ္ဒသန္တိ သဏှသုခုမဓမ္မတ္တာ သဘာဝေနေဝ ဂမ္ဘီရတာယ ဒုဒ္ဒသံ ဒုဝိညေယျံ ဒုရဝဂ္ဂါဟံ. တတ္ထာတိ ပုရိမေ သစ္စဒွယေ. အန္ဓဘူတန္တိ အန္ဓကာရဘူတံ. န ပဝတ္တတိ အာရမ္မဏံ ကာတုံ န ဝိသဟတိ. ဝစနီယတ္တေနာတိ ဝါစကဘာဝေန တထာ ဥပဋ္ဌာနတော. သဘာဝလက္ခဏဿ ဒုဒ္ဒသတ္တာတိ ပီဠနာဒိအာယူဟနာဒိဝသေန ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ၊ အယံ သမုဒယော’’တိ (မ. နိ. ၄၈၄၊ ၃.၁၀၄) ယာထာဝတော သဘာဝလက္ခဏဿ ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဒုဝိညေယျတ္တာ ပုရိမဒွယံ ဂမ္ဘီရံ. တတ္ထာတိ ပုရိမသ္မိံ သစ္စဒွယေ. ဝိပလ္လာသဂ္ဂါဟဝသေန ပဝတ္တတီတိ သုဘာဒိဝိပရီတဂ္ဂါဟာနံ ပစ္စယဘာဝဝသေန အညာဏံ ပဝတ္တတိ.

ဣဒါနိ ‘‘ဒုက္ခေ အညာဏ’’န္တိအာဒီသု ပကာရန္တရေနပိ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဒုက္ခေတိ ဧတ္တာဝတာတိ ‘‘အညာဏန္တိ ဝုစ္စမာနာယ အဝိဇ္ဇာယ ဒုက္ခေ’’တိ ဧတ္တကေန. သင်္ဂဟတောတိ သမောဓာနတော. ကိစ္စတောတိ အသမ္ပဋိဝေဓကိစ္စတော. အညာဏမိဝါတိ ဝိသယသဘာဝံ ယာထာဝတော ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အပ္ပဒါနကိစ္စမိဝ. ‘‘ဒုက္ခေ’’တိအာဒိနာ တတ္ထ အဝိဇ္ဇာ ပဝတ္တတိ၊ ဝိသေသတော နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဟောတီတိ ကတွာ သဗ္ဗတ္ထေဝ တထာ အဝိသိဋ္ဌသဘာဝဒဿနံ ဣဒန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘အဝိသေသတော ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ခဏိကနိရောဓဿ ဣဓ အနဓိပ္ပေတတ္တာ အယုဇ္ဇမာနတ္တာ ဝိရာဂဂ္ဂဟဏတော စ အဝိဇ္ဇာဒီနံ ပဋိပက္ခဝသေန ပဋိဗာဟနံ ဣဓ ‘‘နိရောဓော’’တိ အဓိပ္ပေတော၊ သော စ နေသံ သဗ္ဗသော အနုပ္ပဇ္ဇနမေဝါတိ အာဟ ‘‘နိရောဓော ဟောတီတိ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတီ’’တိ. ‘‘အဝိဇ္ဇာ နိရုဇ္ဈတိ ဧတ္ထာတိ အဝိဇ္ဇာနိရောဓော၊ သင်္ခါရာ နိရုဇ္ဈန္တိ ဧတ္ထာတိ သင်္ခါရနိရောဓော’’တိ ဧဝံ သဗ္ဗေဟိ ဧတေဟိ နိရောဓပဒေဟိ နိဗ္ဗာနဿ ဒေသိတတ္တာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တေနာဟ ‘‘နိဗ္ဗာနံ ဟီ’’တိအာဒိ. ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋန္တိ ဝဋ္ဋဉ္စ ဝိဝဋ္ဋဉ္စ. ‘‘ဒွါဒသဟီ’’တိ ဣဒံ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ ‘‘အနုလောမတော ဒွါဒသဟိ ပဒေဟိ ဝဋ္ဋံ၊ ပဋိလောမတော ဒွါဒသဟိ ဝိဝဋ္ဋံ ဣဓ ဒဿိတ’’န္တိ.

ဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ပဋိပဒါသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃. မိစ္ဆာ ပဋိပဇ္ဇတိ ဧတာယာတိ မိစ္ဆာပဋိပဒါ၊ ဝဋ္ဋဂါမိမဂ္ဂေါ ဒုက္ခာဝဟတ္တာ. တံ မိစ္ဆာပဋိပဒံ. တေနာဟ ‘‘အနိယျာနိကပဋိပဒါ’’တိ. သော ပုညာဘိသင်္ခါရော ကထံ မိစ္ဆာပဋိပဒါ ဟောတီတိ? သမ္ပတ္တိဘဝေ သုခါဝဟောဝ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. ဝဋ္ဋသီသတ္တာတိ ဝဋ္ဋပက္ခိယာနံ ဥတ္တမင်္ဂဘာဝတော. အန္တမသောတိ ဥက္ကံသပရိယန္တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ အဝကံသပရိယန္တတော. ‘‘ဣဒံ မေ ပုညံ နိဗ္ဗာနာဓိဂမာယ ပစ္စယော ဟောတူ’’တိ ဧဝံ နိဗ္ဗာနံ ပတ္ထေတွာ ပဝတ္တိတံ. ပဏ္ဏမုဋ္ဌိဒါနမတ္တန္တိ သာကပဏ္ဏမုဋ္ဌိဒါနမတ္တံ. အပ္ပတွာတိ အန္တောဂဓဟေတု ဧသ နိဒ္ဒေသော၊ အပါပေတွာတိ အတ္ထော. ယဒဂ္ဂေန ဝါ ပဋိပဇ္ဇနတော အရဟတ္တံ ပတ္တောတိ ဝုစ္စတိ၊ တဒဂ္ဂေန တဒါဝဟာ ပဋိပဒါပိ ပတ္တာတိ ဝုစ္စတီတိ ‘‘အပ္ပတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. အနုလောမဝသေနာတိ အနုလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝသေန. ပဋိလောမဝသေနာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ပဋိပဒါ ပုစ္ဆိတာတိ ဧတေန ပဋိပဒါ ဒေသေတုံ အာရဒ္ဓါတိ အယမ္ပိ အတ္ထော သင်္ဂဟိတော ယထာရဒ္ဓဿ အတ္ထဿ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာယ ဣဓာဂတတ္တာ. အနုလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒေသနာယမ္ပေတ္ထ ဗျတိရေကမုခေန အဝိဇ္ဇာဒိနိရောဓာ ပန ဝိဇ္ဇာယ သတိ ဟောတိ သင်္ခါရာနံ အသမ္ဘဝေါတိ ဝုတ္တံ ‘‘နိဗ္ဗာနံ ဘာဇိတ’’န္တိ. သရူပေန ပန တာယ ဝဋ္ဋမေဝ ပကာသိတံ. ဝက္ခတိ ဟိ ပရိယောသာနေ ‘‘ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတ’’န္တိ. နိယျာတနေတိ နိဂမနေ. ဖလေနာတိ ပတ္တဗ္ဗဖလေန ပဋိပဒါယ သမ္ပာပကဟေတုနော ဒဿိတတ္တာ. ယထာ ဟိ တိဝိဓော ဟေတု ဉာပကော၊ နိဗ္ဗတ္တကော၊ သမ္ပာပကောတိ၊ ဧဝံ တိဝိဓံ ဖလံ ဉာပေတဗ္ဗံ၊ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗံ၊ သမ္ပာပေတဗ္ဗန္တိ. တသ္မာ ပတ္တဗ္ဗဖလေန နိဗ္ဗာနေန တံသမ္ပာပကဟေတုဘူတာယ ပဋိပဒါယ ဒဿိတတ္တာတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဖလေန ဟေတ္ထာ’’တိအာဒိ. အယံ ဝုစ္စတီတိ ဧဝံ နိဗ္ဗာနဖလာ အယံ ‘‘သမ္မာပဋိပဒါ’’တိ ဝုစ္စတိ. အသေသဝိရာဂါ အသေသနိရောဓာတိ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဝသေန အဝိဇ္ဇာယ အသေသဝိရဇ္ဇနတော အသေသနိရုဇ္ဈနတော စ. ပဒဒွယေနပိ အနုပ္ပါဒနိရောဓမေဝ ဝဒတိ. တဉှိ နိဗ္ဗာနံ. ဒုတိယဝိကပ္ပေ အယံ ဧတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ယေန မဂ္ဂေန ကရဏဘူတေန အသေသနိရောဓော ဟောတိ၊ အဝိဇ္ဇာယ အသေသနိရောဓော ယံ အာဂမ္မ ဟောတိ၊ တံ မဂ္ဂံ ဒဿေတုန္တိ. ဧဝဉှိ သတီတိ ဧဝံ ပဒဘာဇနဿ နိဗ္ဗာနဿ ပဒတ္ထေ သတိ. သာနုဘာဝါ ပဋိပဒါ ဝိဘတ္တာ ဟောတီတိ အဝိဇ္ဇာယ အသေသနိရောဓဟေတုပဋိပဒါ တတ္ထ သာတိသယသာမတ္ထိယသမာယောဂတော သာနုဘာဝါ ဝိဘတ္တာ ဟောတိ. မိစ္ဆာပဋိပဒါဂဟဏေနေတ္ထ ဝဋ္ဋဿပိ ဝိဘတ္တတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတ’’န္တိ.

ပဋိပဒါသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ဝိပဿီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄. ဝိပ္ဖန္ဒန္တီတိ နိမိသနဝသေန. အနိမိသေဟီတိ ဝိဂတနိမိသေဟိ ဥမ္မီလန္တေဟေဝ. တေန ဝုတ္တံ မဟာပဒါနေ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ‘‘ဝိပဿီ’’တိ ပဒေ၊ ဧတသ္မိံ ဝါ ‘‘အနိမိသေဟီ’’တိအာဒိကေ ယထာဂတေ သုတ္တန္တေ.

မဟာပုရိသဿ အနိမိသလောစနတော ‘‘ဝိပဿီ’’တိ သမညာပဋိလာဘဿ ကာရဏံ ဝုတ္တံ၊ တံ အကာရဏံ အညေသမ္ပိ မဟာသတ္တာနံ စရိမဘဝေ အနိမိသလောစနတ္တာတိ စောဒနံ သန္ဓာယ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိံ ဝတွာ တတော ပန အညမေဝ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပလာဠယမာနဿာတိ တောသေန္တဿ. အနာဒရေ စေတံ သာမိဝစနံ. အဋ္ဋဿာတိ အတ္ထဿ.

ပုညုဿယသင်္ခါတော ဘဂေါ အဿ အတိသယေန အတ္ထီတိ ဘဂဝါတိ ‘‘ဘာဂျသမ္ပန္နဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. သမ္မာတိ သမ္မဒေဝ ယာထာဝတော၊ ဉာယေန ကာရဏေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘နယေန ဟေတုနာ’’တိ. သံ-သဒ္ဒေါ ‘‘သာမ’’န္တိ ဣမိနာ သမာနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘သာမံ ပစ္စတ္တပုရိသကာရေနာ’’တိ၊ သယမ္ဘုဉာဏေနာတိ အတ္ထော. သမ္မာ၊ သာမံ ဗုဇ္ဈိ ဧတေနာတိ သမ္ဗောဓော ဝုစ္စတိ မဂ္ဂဉာဏံ၊ ‘‘ဗုဇ္ဈတိ ဧတေနာ’’တိ ကတွာ ဣဓ သဗ္ဗညုတညာဏဿပိ သင်္ဂဟော. ဗောဓိမာ သတ္တော ဗောဓိသတ္တော၊ ပုရိမပဒေ ဥတ္တရပဒလောပေါ ယထာ ‘‘သာကပတ္ထဝေါ’’တိ. ဗုဇ္ဈနကသတ္တောတိ ဧတ္ထ မဟာဗောဓိယာနပဋိပဒါယ ဗုဇ္ဈတီတိ ဗောဓိ စ သော သတ္တဝိသေသယောဂတော သတ္တော စာတိ ဗောဓိသတ္တော. ပတ္ထယမာနော ပဝတ္တတီတိ ‘‘ကုဒါဿု နာမ မဟန္တံ ဗောဓိံ ပါပုဏိဿာမီ’’တိ သဉ္ဇာတစ္ဆန္ဒော ပဋိပဇ္ဇတိ. ဒုက္ခန္တိ ဇာတိအာဒိမူလကံ ဒုက္ခံ. ကာမံ စုတုပပါတာပိ မရဏဇာတိယော၊ ‘‘ဇာယတိ မီယတီ’’တိ ပန ဝတွာ ‘‘စဝတိ ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ ဝစနံ န ဧကဘဝပရိယာပန္နာနံ တေသံ ဂဟဏံ၊ အထ ခေါ နာနာဘဝပရိယာပန္နာနံ ဧကဇ္ဈံ ဂဟဏန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဣဒံ။ပေ။ ဝုတ္တ’’န္တိ. တဿ နိဿရဏန္တိ တဿ ဇရာမရဏဿ နိဿရဏန္တိ ဝုစ္စတိ. ယသ္မာ မဟာသတ္တော ဇိဏ္ဏဗျာဓိမတေ ဒိသွာ ပဗ္ဗဇိတော၊ တသ္မာဿ ဇရာမရဏမေဝ အာဒိတော ဥပဋ္ဌာသိ.

ဥပါယမနသိကာရေနာတိ ဥပါယေန ဝိဓိနာ ဉာယေန မနသိကာရေန ပထေန မနသိကာရဿ ပဝတ္တနတော. သမာယောဂေါ အဟောသီတိ ယာထာဝတော ပဋိဝိဇ္ဈနဝသေန သမာဂမော အဟောသိ. ယောနိသော မနသိကာရာတိ ဟေတုမှိ နိဿက္ကဝစနန္တိ တဿ ‘‘ယောနိသော မနသိကာရေနာ’’တိ ဟေတုမှိ ကရဏဝစနေန အာဟ. ဇာတိယာ ခေါ သတိ ဇရာမရဏန္တိ ‘‘ကိမှိ နု ခေါ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတိ၊ ကိံ ပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ ဇရာမရဏေ ကာရဏံ ပရိဂ္ဂဏှန္တဿ ဗောဓိသတ္တဿ ‘‘ယသ္မိံ သတိ ယံ ဟောတိ၊ အသတိ စ န ဟောတိ၊ တံ တဿ ကာရဏ’’န္တိ ဧဝံ အဗျဘိစာရဇာတိကာရဏပရိဂ္ဂဏှနေန ‘‘ဇာတိယာ ခေါ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတိ၊ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ ယာ ဇရာမရဏဿ ကာရဏပရိဂ္ဂါဟိကာ ပညာ ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ တာယ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိယာ စဿ အဘိသမယော ပဋိဝေဓော အဟောသီတိ အတ္ထော.

ဣတီတိ ဝုတ္တပ္ပကာရပရာမသနံ. ဟီတိ နိပါတမတ္တံ. ဣဒန္တိ ယထာဝုတ္တဿ ဝဋ္ဋဿ ပစ္စက္ခတော ဂဟဏံ. တေနာဟ ‘‘ဧဝမိဒ’’န္တိ. ဣဓ အဝိဇ္ဇာယ သမုဒယဿ အာဂတတ္တာ ‘‘ဧကာဒသသု ဌာနေသူ’’တိ ဝုတ္တံ. သမုဒယံ သမ္ပိဏ္ဍေတွာတိ သင်္ခါရာဒီနံ သမုဒယံ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ. အနေကဝါရဉှိ သမုဒယဒဿနဝသေန ဉာဏဿ ပဝတ္တတ္တာ ‘‘သမုဒယော သမုဒယော’’တိ အာမေဍိတဝစနံ. အထ ဝါ ‘‘ဧဝံ သမုဒယော ဟောတီ’’တိ ဣဒံ န ကေဝလံ နိဗ္ဗတ္တိဒဿနပရံ၊ အထ ခေါ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒသဒ္ဒေါ ဝိယ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒမုခေန ဣဓ သမုဒယသဒ္ဒေါ နိဗ္ဗတ္တိမုခေန ပစ္စယတ္တံ ဝဒတိ. ဝိညာဏာဒယော စ ယာဝန္တော ဣဓ ပစ္စယဓမ္မာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ၊ တေ သာမညရူပေန ဗျာပနိစ္ဆာဝသေန ဂဏှန္တော ‘‘သမုဒယော သမုဒယော’’တိ အဝေါစ. တေနာဟ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာနံ သမုဒယော ဟောတီ’’တိ. ဒဿနဋ္ဌေန စက္ခူတိ သမုဒယဿ ပစ္စက္ခတော ဒဿနဘာဝေါ စက္ခု. ဉာတဋ္ဌေနာတိ ဉာတဘာဝေန. ပဇာနနဋ္ဌေနာတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာဒိတံတံပစ္စယဓမ္မပဝတ္တိယာ ဧတဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော’’တိ ပကာရတော ဝါ ဇာနနဋ္ဌေန. ပဋိဝေဓနဋ္ဌေနာတိ ‘‘အယံ အဝိဇ္ဇာဒိ ပစ္စယဓမ္မော ဣမဿ သင်္ခါရာဒိကဿ ပစ္စယဘာဝတော သမုဒယော’’တိ ပဋိဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန. ဩဘာသနဋ္ဌေနာတိ သမုဒယဘာဝပဋိစ္ဆာဒကဿ မောဟန္ဓကာရဿ ကိလေသန္ဓကာရဿ ဝိဓမနဝသေန အဝဘာသနဝသေန. တံ ပနေတံ ‘‘စက္ခု’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ ဉာဏံ. နိရောဓဝါရေတိ ပဋိလောမဝါရေ. သော ဟိ ‘‘ကိဿ နိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’’တိ နိရောဓကိတ္တနဝသေန အာဂတော.

ဝိပဿီသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅-၁၀. သိခီသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၅-၁၀. န ဧဝံ ယောဇေတွာတိ ‘‘သိခိဿပီ’’တိအာဒိနာ သမုစ္စယဝသေန ဧဝံ န ယောဇေတွာ. ကသ္မာတိအာဒိနာ တတ္ထ ကာရဏံ ဝဒတိ. ဧကာသနေ အဒေသိတတ္တာတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါကဋံ ကာတုံ ‘‘နာနာဌာနေသု ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယဒိပိ တာနိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဝုတ္တဘာဝေန ဒေသိတာနိ၊ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ပန ဧကသဒိသာ တဒတ္ထဿ အဘိန္နတ္တာ. ‘‘ဗုဒ္ဓါ ဇာတာ’’တိ န အညော အာစိက္ခတီတိ ယောဇနာ. န ဟိ မဟာဗောဓိသတ္တာနံ ပစ္ဆိမဘဝေ ပရောပဒေသေန ပယောဇနံ အတ္ထိ. ဂတမဂ္ဂေနေဝါတိ ပဋိပတ္တိဂမနေန ဂတမဂ္ဂေနေဝ ပစ္ဆိမမဟာဗောဓိသတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ၊ အယမေတ္ထ ဓမ္မတာ. ဂစ္ဆန္တီတိ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတစိတ္တာ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ယာထာဝတော ဘာဝေတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈနဝသေန ပဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော. ယထာ ပန တေသံ ပဌမဝိပဿနာဘိနိဝေသော ဟောတိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘သဗ္ဗဗောဓိသတ္တာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဗုဒ္ဓဘာဝါနံ ဝိပဿနာ၊ ဗုဒ္ဓတ္ထာယ ဝါ ဝိပဿနာ ဗုဒ္ဓဝိပဿနာ.

သိခီသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဗုဒ္ဓဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. အာဟာရဝဂ္ဂေါ

၁. အာဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁. အာဟရန္တီတိ အာနေန္တိ ဥပ္ပါဒေန္တိ၊ ဥပတ္ထမ္ဘေန္တီတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗတ္တာတိ ပသုတာ. ဘူတာ နာမ ယသ္မာ တတော ပဋ္ဌာယ လောကေ ဇာတဝေါဟာရော ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပန ပဋ္ဌာယ ယာဝ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တော၊ တာဝ သမ္ဘဝေသိနော၊ ဧသ တာဝ ဂဗ္ဘသေယျကေသု ဘူတသမ္ဘဝေသိဝိဘာဂေါ၊ ဣတရေသု ပန ပဌမစိတ္တာဒိဝသေန ဝုတ္တော. သမ္ဘဝ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ ဂဗ္ဘသေယျကာနံ ဝသေန ပသူတိပရိယာယော၊ ဣတရေသံ ဝသေန ဥပ္ပတ္တိပရိယာယော. ပဌမစိတ္တပဌမဣရိယာပထက္ခဏေသု ဟိ တေ သမ္ဘဝံ ဥပ္ပတ္တိံ ဧသန္တိ ဥပဂစ္ဆန္တိ နာမ၊ န တာဝ ဘူတာ ဥပပတ္တိယာ န သုပ္ပတိဋ္ဌိတတ္တာ၊ ဘူတာ ဧဝ သဗ္ဗသော ဘဝေသနာယ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ. န ပုန ဘဝိဿန္တီတိ အဝဓာရဏေန နိဝတ္တိတမတ္ထံ ဒဿေတိ. ယော စ ‘‘ကာလဃသော ဘူတော’’တိအာဒီသု ဘူတ-သဒ္ဒဿ ခီဏာသဝဝါစိတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝါ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော ‘‘အဂ္ဂိနာ ဝါ ဥဒကေန ဝါ’’တိအာဒီသု ဝိယ.

ယထာသကံ ပစ္စယဘာဝေန အတ္တဘာဝဿ ပဌပနမေဝေတ္ထ အာဟာရေဟိ ကာတဗ္ဗအနုဂ္ဂဟော ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘ဝစနဘေဒေါ။ပေ။ ဧကော ယေဝါ’’တိ. သတ္တဿ ဥပ္ပန္နဓမ္မာနန္တိ သတ္တဿ သန္တာနေ ဥပ္ပန္နဓမ္မာနံ. ယထာ ‘‘ဝဿသတံ တိဋ္ဌတီ’’တိ ဝုတ္တေ အနုပ္ပဗန္ဓဝသေန ပဝတ္တတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ ဧဝံ ဌိတိယာတိ အနုပ္ပဗန္ဓဝသေန ပဝတ္တိယာတိ အတ္ထော၊ သာ ပန အဝိစ္ဆေဒေါတိ အာဟ ‘‘အဝိစ္ဆေဒါယာ’’တိ. အနုပ္ပဗန္ဓဓမ္မုပ္ပတ္တိယာ သတ္တသန္တာနော အနုဂ္ဂဟိတော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အနုပ္ပန္နာနံ ဥပ္ပါဒါယာ’’တိ. ဧတာနီတိ ဌိတိအနုဂ္ဂဟပဒါနိ. ဥဘယတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ န ယထာသမ္ဗန္ဓတော.

ဝတ္ထုဂတာ ဩဇာ ဝတ္ထု ဝိယ တေန သဒ္ဓိံ အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗတံ ဂစ္ဆတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗကော အာဟာရော’’တိ၊ နိဗ္ဗတ္တိတဩဇံ ပန သန္ဓာယ ‘‘ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဩဇဋ္ဌမကရူပါနိ အာဟရတီ’’တိ ဝက္ခတိ. ဩဠာရိကတာ အပ္ပေါဇတာယ န ဝတ္ထုနော ထူလတာယ ကထိနတာယ ဝါ၊ တသ္မာ ယသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ပရိတ္တာ ဩဇာ ဟောတိ၊ တံ ဩဠာရိကံ. သပ္ပါဒယော ဒုက္ခုပ္ပါဒကတာယ ဩဠာရိကာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိသာဏာဒီနံ တိဝဿဆဍ္ဍိတာနံ ပူတိဘူတတ္တာ မုဒုကတာတိ ဝဒန္တိ. တရစ္ဆခေဠတေမိတတာယ ပန တထာဘူတာနံ တေသံ မုဒုကတာ. ဓမ္မသဘာဝေါ ဟေသ. သသာနံ အာဟာရော သုခုမော တရုဏတိဏသဿခါဒနတော. သကုဏာနံ အာဟာရော သုခုမော တိဏဗီဇာဒိခါဒနတော. ပစ္စန္တဝါသီနံ အာဟာရော သုခုမော မာသမုဂ္ဂကုရာဒိဘောဇနတ္တာ. တေသန္တိ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနံ. သုခုမောတွေဝါတိ န ကိဉ္စိ ဥပါဒါယ၊ အထ ခေါ သုခုမောဣစ္စေဝ နိဋ္ဌံ ပတ္တော တတော ပရမသုခုမဿ အဘာဝတော.

ဝတ္ထုဝသေန ပနေတ္ထ အာဟာရဿ ဩဠာရိကသုခုမတာ ဝုတ္တာ၊ သာ စဿ အပ္ပေါဇမဟောဇတာဟိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိမာဟ. ပရိဿယန္တိ ခုဒါဝသေန ဥပ္ပန္နံ ဝိဟိံသံ သရီရဒရထံ. ဝိနောဒေတီတိ ဝတ္ထု တဿ ဝိနောဒနမတ္တံ ကရောတိ. န ပန သက္ကောတိ ပါလေတုန္တိ သရီရံ ယာပေတုံ နပ္ပဟောတိ နိရောဇတ္တာ. န သက္ကောတိ ပရိဿယံ ဝိနောဒေတုံ အာမာသယဿ အပူရဏတော.

ဆဗ္ဗိဓောပီတိ ဣမိနာ ကဿစိ ဖဿဿ အနဝသေသိတဗ္ဗတမာဟ. ဒေသနက္ကမေနေဝေတ္ထ ဖဿာဒီနံ ဒုတိယာဒိတာ၊ န အညေန ကာရဏေနာတိ အာဟ ‘‘ဒေသနာနယော ဧဝ စေသာ’’တိအာဒိ. မနသော သဉ္စေတနာ န သတ္တဿာတိ ဒဿနတ္ထံ မနောဂဟဏံ ယထာ ‘‘စိတ္တဿ ဌိတိ၊ စေတောဝိမုတ္တိ စာ’’တိ အာဟ ‘‘မနောသဉ္စေတနာတိ စေတနာဝါ’’တိ. စိတ္တန္တိ ယံ ကိဉ္စိ စိတ္တမေဝ. ဧကရာသိံ ကတွာတိ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ဝိဘာဂံ အကတွာ၊ သာမညေန ဂဟိတာတိ အတ္ထော. တတ္ထ လဗ္ဘမာနံ ဥပါဒိဏ္ဏကာဒိဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘ကဗဠီကာရော အာဟာရော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာဟာရတ္ထံ န သာဓေန္တီတိ တာဒိသဿ အာဟာရဿ အနာဟရဏတော. တဒါပီတိ ဘိဇ္ဇိတွာ ဝိဂတကာလေပိ. ဥပါဒိဏ္ဏကာဟာရောတိ ဝုစ္စန္တီတိ ကေစိ. ဣဒံ ပန အာစရိယာနံ န ရုစ္စတိ တဒါ ဥပါဒိဏ္ဏကရူပဿေဝ အဘာဝတော. ပဋိသန္ဓိစိတ္တေနေဝ သဟဇာတာတိ လက္ခဏဝစနမေတံ၊ သဗ္ဗာယပိ ကမ္မဇရူပပရိယာပန္နာယ ဩဇာယ အတ္ထိဘာဝဿ အဝိစ္ဆေဒပ္ပဝတ္တိသမ္ဘဝဒဿနတ္ထော. သတ္တမာတိ ဥပ္ပန္နဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ သတ္တမဒိဝသာပိ. ရူပသန္တတိံ ပါလေတိ ပဝေဏိဃဋနဝသေန. အယမေဝါတိ ကမ္မဇဩဇာ. ကမ္မဇဩဇံ ပန ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နဩဇာ အကမ္မဇတ္တာ အနုပါဒိဏ္ဏအာဟာရောတွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. အနုပါဒိဏ္ဏကာ ဖဿာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. လောကုတ္တရာ ဖဿာဒယော ကထန္တိ အာဟ ‘‘လောကုတ္တရာ ပန ရုဠှီဝသေန ကထိတာ’’တိ. ယသ္မာ တေသံ ကုသလာနံ ဥပေတပရိယာယော နတ္ထိ၊ တသ္မာ ဝိပါကာနံ ဥပါဒိဏ္ဏပရိယာယော နတ္ထေဝါတိ အနုပါဒိဏ္ဏပရိယာယောပိ ရုဠှီဝသေန ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ပုဗ္ဗေ ‘‘အာဟာရာတိ ပစ္စယာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ယဒိ ပစ္စယဋ္ဌော အာဟာရဋ္ဌောတိအာဒိနာ စောဒေတိ၊ အထ ကသ္မာ ဣမေ ဧဝ စတ္တာရော ဝုတ္တာတိ အထ ကသ္မာ စတ္တာရောဝ ဝုတ္တာ. ဣမေ ဧဝ စ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ. ဝိသေသပ္ပစ္စယတ္တာတိ ဧတေန ယထာ အညေ ပစ္စယဓမ္မာ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နဿ ပစ္စယာဝ ဟောန္တိ၊ ဣမေ ပန တထာ စ ဟောတိ အညထာ စာတိ သမာနေပိ ပစ္စယတ္တေ အတိရေကပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘အာဟာရာတိ ဝုတ္တာ’’တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ. ဣဒါနိ တံ အတိရေကပစ္စယတံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိသေသပစ္စယော ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝိသေသပ္ပစ္စယော ရူပကာယဿ ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဥပထမ္ဘကဘာဝတော. တေနာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ရူပါရူပါနံ ဥပထမ္ဘကတ္တေန ဥပကာရကာ စတ္တာရော အာဟာရာ အာဟာရပစ္စယော’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၆၀၈၊ ပဋ္ဌာ. အဋ္ဌ. ပစ္စယုဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ). ဥပထမ္ဘကတ္တဉှိ သတီပိ ဇနကတ္တေ အရူပီနံ အာဟာရာနံ အာဟာရဇရူပသမုဋ္ဌာနကရူပါဟာရဿ စ ဟောတိ၊ အသတိ ပန ဥပထမ္ဘကတ္တေ အာဟာရာနံ ဇနကတ္တံ နတ္ထီတိ ဥပထမ္ဘကတ္တံ ပဓာနံ. ဇနယမာနောပိ ဟိ အာဟာရော အဝိစ္ဆေဒဝသေန ဥပထမ္ဘယမာနော ဧဝ ဇနေတီတိ ဥပထမ္ဘကဘာဝေါ ဧဝ အာဟာရဘာဝေါ. ဝေဒနာယ ဖဿော ဝိသေသပစ္စယော. ‘‘ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ‘‘သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏ’’န္တိ ဝစနတော ဝိညာဏဿ မနောသဉ္စေတနာ. ‘‘စေတနာ တိဝိဓံ ဘဝံ ဇနေတီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ ပန ဝစနတော နာမရူပဿ ဝိညာဏံ ဝိသေသပစ္စယော. န ဟိ ဩက္ကန္တဝိညာဏာဘာဝေ နာမရူပဿ အတ္ထိ သမ္ဘဝေါ. ယထာဟ ‘‘ဝိညာဏဉ္စ ဟိ၊ အာနန္ဒ၊ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ န ဩက္ကမိဿထ၊ အပိ နု ခေါ နာမရူပံ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ သမုစ္စိဿထာ’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၁၅). ဝုတ္တမေဝတ္ထံ သုတ္တေန သာဓေတုံ ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ဧဝံ ယဒိပိ ပစ္စယတ္ထော အာဟာရတ္ထော၊ ဝိသေသပစ္စယတ္တာ ပန ဣမေဝ အာဟာရာတိ ဝုတ္တာတိ တံ နေသံ ဝိသေသပစ္စယတံ အဝိဘာဂတော ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိဘာဂတော ဒဿေတုံ ‘‘ကော ပနေတ္ထာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. မုခေ ဌပိတမတ္တော ဧဝ အသင်္ခါဒိတော၊ တတ္တကေနာပိ အဗ္ဘန္တရဿ အာဟာရဿ ပစ္စယော ဟောတိ ဧဝ. တေနာဟ ‘‘အဋ္ဌ ရူပါနိ သမုဋ္ဌာပေတီ’’တိ. သုခဝေဒနာယ ဟိတော သုခဝေဒနီယော. သဗ္ဗထာပီတိ စက္ခုသမ္ဖဿာဒိဝသေန. ယတ္တကာ ဖဿဿ ပကာရဘေဒါ၊ တေသံ ဝသေန သဗ္ဗပ္ပကာရောပိ ဖဿာဟာရော ယထာရဟံ တိဿော ဝေဒနာ အာဟရတိ၊ အနာဟာရကော နတ္ထိ.

သဗ္ဗထာပီတိ ဣဓာပိ ဖဿာဟာရေ ဝုတ္တနယာနုသာရေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တိသန္တတိဝသေနာတိ ကာယဒသကံ ဘာဝဒသကံ ဝတ္ထုဒသကန္တိ တိဝိဓသန္တတိဝသေန. သဟဇာတာဒိပစ္စယနယေနာတိ သဟဇာတာဒိပစ္စယဝိဓိနာ. ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဉှိ အတ္တနာ သဟဇာတနာမဿ သဟဇာတအညမညဝိပါကိန္ဒြိယသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယေဟိ ပစ္စယော ဟောန္တောယေဝ အာဟာရပစ္စယတာယ တံ အာဟာရေတိ ဝုတ္တံ၊ သဟဇာတရူပေသု ပန ဝတ္ထုနော သမ္ပယုတ္တပစ္စယံ ဌပေတွာ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန၊ သေသရူပါနံ အညမညပစ္စယဉ္စ ဌပေတွာ ဣတရေသံ ပစ္စယာနံ ဝသေန ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. တာနီတိ နပုံသကနိဒ္ဒေသော အနပုံသကာနမ္ပိ နပုံသကေဟိ သဟ ဝစနတော. သာသဝကုသလာကုသလစေတနာဝ ဝုတ္တာ ဝိသေသပစ္စယဘာဝဒဿနံ ဟေတန္တိ၊ တေနာဟ ‘‘အဝိသေသေန ပနာ’’တိအာဒိ. ပဋိသန္ဓိဝိညာဏမေဝ ဝုတ္တန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ယထာ တဿ တဿ ဖလဿ ဝိသေသတော ပစ္စယတာယ ဧတေသံ အာဟာရတ္ထော၊ ဧဝံ အဝိသေသတောပီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အဝိသေသေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တံသမ္ပယုတ္တတံသမုဋ္ဌာနဓမ္မာနန္တိ တေဟိ ဖဿာဒီဟိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနဉ္စေဝ တံသမုဋ္ဌာနရူပဓမ္မာနဉ္စ. တတ္ထ သမ္ပယုတ္တဂ္ဂဟဏံ ယထာရဟတော ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ သမုဋ္ဌာနဂ္ဂဟဏံ ပန အဝိသေသတော.

ဥပတ္ထမ္ဘေန္တော အာဟာရကိစ္စံ သာဓေတီတိ ဥပတ္ထမ္ဘေန္တော ဧဝ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ ဩဇဋ္ဌမကသမုဋ္ဌာပနေနေဝ ပနဿ ဥပထမ္ဘနကိစ္စသိဒ္ဓိ. ဖုသန္တောယေဝါတိ ဖုသနကိစ္စံ ကရောန္တော ဧဝ. အာယူဟမာနာဝါတိ စေတယမာနာ ဧဝ အဘိသန္ဒဟန္တီ ဧဝ. ဝိဇာနန္တမေဝါတိ ဥပပတ္တိပရိကပ္ပနဝသေန ဝိဇာနန္တမေဝ အာဟာရကိစ္စံ သာဓေတီတိ ယောဇနာ. သဗ္ဗတ္ထ အာဟာရကိစ္စသာဓနဉ္စ တေသံ ဝေဒနာဒိဥပ္ပတ္တိဟေတုတာယ အတ္တဘာဝဿ ပဝတ္တနမေဝ. ကာယဋ္ဌပနေနာတိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ နနု ကမ္မဇာဒိရူပံ ကမ္မာဒိနာဝ ပဝတ္တတီတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ကမ္မဇနိတောပီ’’တိအာဒိ.

ဥပါဒိဏ္ဏရူပသန္တတိယာ ဥပတ္ထမ္ဘနေနေဝ ဥတုစိတ္တဇရူပသန္တတီနမ္ပိ ဥပတ္ထမ္ဘနသိဒ္ဓိ ဟောတီတိ ‘‘ဒွိန္နံ ရူပသန္တတီန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဥပတ္ထမ္ဘနမေဝ သန္ဓာယ ‘‘အနုပါလကော ဟုတွာ’’တိ စ ဝုတ္တံ. ရူပကာယဿ ဌိတိဟေတုတာ ဟိ ယာပနာ အနုပါလနာ. သုခါဒိဝတ္ထုဘူတန္တိ သုခါဒီနံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘူတံ. အာရမ္မဏမ္ပိ ဟိ ဝသတိ ဧတ္ထ အာရမ္မဏကရဏဝသေန တဒါရမ္မဏာ ဓမ္မာတိ ဝတ္ထူတိ ဝုစ္စတိ. ဖုသန္တောယေဝါတိ ဣဒံ ဖဿဿ ဖုသနသဘာဝတ္တာ ဝုတ္တံ. န ဟိ ဓမ္မာနံ သဘာဝေန ဝိနာ ပဝတ္တိ အတ္ထိ၊ ဝေဒနာပဝတ္တိယာ ဝိနာ သတ္တာနံ သန္ဓာဝနတာ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘သုခါဒိ။ပေ။ ဟောတီ’’တိ. န စေတ္ထ သညီဘဝကထာယံ အသညီဘဝေါ ဒဿေတဗ္ဗော၊ တဿာပိ ဝါ ကာရဏဘူတဝေဒနာပဝတ္တိဝသေနေဝ ဌိတိယာ ဟေတုနော အဗျာပိတတ္တာ၊ တထာ ဟိ ‘‘မနောသဉ္စေတနာ။ပေ။ ဘဝမူလနိပ္ဖါဒနတော သတ္တာနံ ဌိတိယာ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တာ. တတော ဧဝ ဝိညာဏံ ဝိဇာနန္တမေဝါတိ ဥပပတ္တိပရိကပ္ပနဝသေန ဝိဇာနန္တမေဝါတိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော.

စတ္တာရိ ဘယာနိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ အာဒီနဝဝိဘာဝနတော. နိကန္တီတိ နိကာမနာ၊ ရသတဏှံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. သာ ဟိ ကဗဠီကာရေ အာဟာရေ ဗလဝတီ၊ တေနေဝေတ္ထ အဝဓာရဏံ ကတံ. ဘာယတိ ဧတသ္မာတိ ဘယံ၊ နိကန္တိယေဝ ဘယံ မဟာနတ္ထဟေတုတော. ဥပဂမနံ ဝိသယိန္ဒြိယဝိညာဏေသု ဝိသယဝိညာဏေသု စ သင်္ဂတိဝသေန ပဝတ္တိ၊ တံ ဝေဒနာဒိဥပ္ပတ္တိဟေတုတာယ ‘‘ဘယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အဝဓာရဏေ ပယောဇနံ ဝုတ္တနယမေဝ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. အာယူဟနံ အဘိသန္ဒဟနံ၊ သံဝိဓာနန္တိပိ ဝဒန္တိ. တံ ဘဝူပပတ္တိဟေတုတာယ ‘‘ဘယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အဘိနိပါတော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ဝိညာဏဿ နိဗ္ဗတ္တိ. သော ဘဝူပပတ္တိဟေတုကာနံ သဗ္ဗေသံ အနတ္ထာနံ မူလကာရဏတာယ ‘‘ဘယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣဒါနိ နိကန္တိအာဒီနံ သပ္ပဋိဘယတံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘ကိံ ကာရဏာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ နိကန္တိံ ကတွာတိ အာလယံ ဇနေတွာ၊ တဏှံ ဥပ္ပါဒေတွာတိ အတ္ထော. သီတာဒီနံ ပုရက္ခတာတိ သီတာဒီနံ ပုရတော ဌိတာ၊ သီတာဒီဟိ ဗာဓိယမာနာတိ အတ္ထော.

ဖဿံ ဥပဂစ္ဆန္တာတိ စက္ခုသမ္ဖဿာဒိဘေဒံ ဖဿံ ပဝတ္တေန္တာ. ဖဿဿာဒိနောတိ ကာယသမ္ဖဿဝသေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗသင်္ခါတဿ အဿာဒနသီလာ. ကာယသမ္ဖဿဝသေန ဟိ သတ္တာနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာ ပဝတ္တတီတိ ဒဿေတုံ ဖဿာဟာရာဒီနဝဒဿနေ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ ဥဒ္ဓဋံ ‘‘ပရေသံ ရက္ခိတဂေါပိတေသူ’’တိအာဒိနာ. ဖဿဿာဒိနောတိ ဝါ ဖဿာဟာရဿာဒိနောတိ အတ္ထော. သတိ ဟိ ဖဿာဟာရေ သတ္တာနံ ဖဿာရမ္မဏေ အဿာဒေါ၊ နာသတိ၊ တေနာဟ ‘‘ဖဿဿာဒမူလက’’န္တိအာဒိ.

ဇာတိနိမိတ္တဿ ဘယဿ အဘိနိပါတသဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ ‘‘တမ္မူလက’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကမ္မာယူဟနနိမိတ္တန္တိ အတ္ထော. ဘယံ သဗ္ဗန္တိ ပဉ္စဝီသတိ၊ တိဝိဓမဟာဘယံ၊ အညဉ္စ သဗ္ဗဘယံ အာဂတမေဝ ဟောတိ ဘယာဓိဋ္ဌာနဿ အတ္တဘာဝဿ နိပ္ဖါဒနတော.

အဘိနိပတတီတိ အဘိနိဗ္ဗတ္တတိ. ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တိ ဟိ သတ္တာနံ တတ္ထ တတ္ထ အင်္ဂါရကာသုသဒိသေ ဘဝေ အဘိနိပါတသဒိသီ. တမ္မူလကတ္တာတိ နာမရူပနိဗ္ဗတ္တိမူလကတ္တာ. သဗ္ဗဘယာနံ အဘိနိပါတောယေဝ ဘယံ ဘာယတိ ဧတသ္မာတိ ကတွာ.

အပ္ပေတိ ဝိယာတိ ဖလဿ အတ္တလာဘဟေတုဘာဝတော ကာရဏံ၊ တံ နိယျာဒေတိ ဝိယ. တန္တိ ဖလံ. တတောတိ ကာရဏတော. ဧတေသန္တိ အာဟာရာနံ. ယထာဝုတ္တေနာတိ ‘‘ဖလံ နိဒေတီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန အတ္ထေန. သဗ္ဗပဒေသူတိ ‘‘ဝေဒနာနိရောဓေနာ’’တိအာဒီသု သဗ္ဗေသု ပဒေသု.

ပဋိသန္ဓိံ အာဒိံ ကတွာတိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏံ အာဒိံ ကတွာ. ဥပါဒိဏ္ဏကအာဟာရေ သန္ဓာယ ‘‘အတ္တဘာဝသင်္ခါတာနံ အာဟာရာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေ ဟိ နိပ္ပရိယာယတော တဏှာနိဒါနာ. ပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ သတ္တာနံ သတ္တသန္တတိဝသေနာတိ ပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ သဘာဝကာနံ စက္ခု သောတံ ဃာနံ ဇိဝှါ ကာယော ဘာဝေါ ဝတ္ထူတိ ဣမေသံ သတ္တန္နံ သန္တတီနံ ဝသေန. သေသာနံ အပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ အန္ဓဗဓိရအဘာဝကာနံ. ဦနဦနသန္တတိဝသေနာတိ စက္ခုနာ၊ သောတေန၊ တဒုဘယေန၊ ဘာဝေန စ ဦနဦနသန္တတိဝသေန. ပဋိသန္ဓိယံ ဇာတာ ပဋိသန္ဓိကာ. ပဌမဘဝင်္ဂစိတ္တက္ခဏာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန တဒါရမ္မဏစိတ္တဿ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

တဏှာယပိ နိဒါနံ ဇာနာတီတိ ယောဇနာ. တဏှာနိဒါနန္တိပိ ပါဌော. ဝဋ္ဋံ ဒဿေတွာတိ သရူပတော နယတော စ သကလမေဝ ဝဋ္ဋံ ဒဿေတွာ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ဣမသ္မိဉ္စ ပန ဌာနေ’’တိအာဒိမာဟ. အတီတာဘိမုခံ ဒေသနံ ကတွာတိ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝတော ပဋ္ဌာယ အတီတဓမ္မာဘိမုခံ တဗ္ဗိသယံ ဒေသနံ ကတွာ တထာကာရဏေန. အတီတေန ဝဋ္ဋံ ဒဿေတီတိ အတီတဘဝေန ကမ္မကိလေသဝိပါကဝဋ္ဋံ ဒဿေတိ. အတ္တဘာဝေါတိ ပစ္စုပ္ပန္နော အတ္တဘာဝေါ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ‘‘အတီတေန ဝဋ္ဋံ ဒဿေတီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ? နာယံ ဒေါသော ‘‘အတီတေနေဝါ’’တိ အနဝဓာရဏတော၊ ဧဝဉ္စ ကတွာ အတီတာဘိမုခဂ္ဂဟဏံ ဇနကကမ္မံ ဂဟိတံ၊ တဏှာသီသေန နာနန္တရိယဘာဝတော. န ဟိ ကမ္မုနာ ဝိနာ တဏှာ ဘဝနေတ္တိ ယုဇ္ဇတိ.

တံ ကမ္မန္တိ တဏှာသီသေန ဝုတ္တကမ္မံ. ဒဿေတုန္တိ တံ အတီတံ အတ္တဘာဝံ ဒဿေတုံ. တဿတ္တဘာဝဿ ဇနကံ ကမ္မန္တိ တဿ ယထာဝုတ္တဿ အတ္တဘာဝဿ ဇနကံ. တတော ပရမ္ပိ အတ္တဘာဝံ အာယူဟိတံ ကမ္မံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. အဝိဇ္ဇာ စ နာမ တဏှာ ဝိယ ကမ္မတ္တာတိ ကမ္မဿေဝ ဂဟဏံ. ဒွီသု ဌာနေသူတိ အာဟာရဂ္ဂဟဏေန ဝေဒနာဒိဂ္ဂဟဏေနာတိ ဒွီသု ဌာနေသု. အတ္တဘာဝေါတိ ပစ္စုပ္ပန္နကာလိကော အတီတကာလိကော စ အတ္တဘာဝေါ. ပုန ဒွီသူတိ တဏှာဂ္ဂဟဏေ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရဂ္ဂဟဏေတိ ဒွီသု ဌာနေသု. တဿ ဇနကန္တိ ပစ္စုပ္ပန္နဿ စေဝ အတီတဿ စ အတ္တဘာဝဿ ဇနကံ ကမ္မံ ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ. ကမ္မဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ ယတ္ထ တံ ကမ္မံ အာယူဟိတံ၊ သာ အတီတာ ဇာတိ အတ္ထတော ဒဿိတာ ဟောတိ. တေန သံသာရဝဋ္ဋဿ အနမတဂ္ဂတံ ဒီပေတိ. သင်္ခေပေနာတိ သင်္ခေပေန ဟေတုပဉ္စကဖလပဉ္စကဂ္ဂဟဏမ္ပိ ဟိ သင်္ခေပေါ ဧဝ ဟေတုဖလဘာဝေန သင်္ဂဟေတဗ္ဗဓမ္မာနံ အနေကဝိဓတ္တာ.

ယဒိ အတီတေန ဝဋ္ဋံ ဒဿိတံ၊ ဧဝံ သတိ သပ္ပဒေသာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဓမ္မဒေသနာ ဟောတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘တတြာယ’’န္တိအာဒိမာဟ. တေန ဟိ ယဒိပိ သရူပတော အနာဂတေန ဝဋ္ဋံ ဣဓ န ဒဿိတံ၊ နယတော ပန တဿပိ ဒဿိတတ္တာ နိပ္ပဒေသာ ဧဝ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒေသနာတိ ဒဿေတိ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဥဒကပိဋ္ဌေ နိပန္နန္တိ ဥဒကံ ပရိပ္လဝဝသေန နိပန္နံ. ပရဘာဂန္တိ ပရဥတ္တမင်္ဂဘာဂံ. ဩရတောတိ တတော အပရဘာဂတော ဩလောကေန္တော. အပရိပုဏ္ဏောတိ ဝိကလာဝယဝေါ. ဧဝံသမ္ပဒန္တိအာဒိ ဥပမာယ သံသန္ဒနံ.

ယထာ ဟိ ဂီဝါ သရီရသန္ဓာရကကဏ္ဍရာနံ မူလဋ္ဌာနဘူတာ၊ ဧဝံ အတ္တဘာဝသန္ဓာရကာနံ သင်္ခါရာနံ မူလဘူတာ တဏှာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဂီဝါယ ဒိဋ္ဌကာလော’’တိ. ယထာ ဝေဒနာဒိအနေကာဝယဝသမုဒါယဘူတော အတ္တဘာဝေါ၊ ဧဝံ ဖာသုကပိဋ္ဌိကဏ္ဍကာဒိအနေကာဝယဝသမုဒါယဘူတာ ပိဋ္ဌီတိ ‘‘ပိဋ္ဌိယာ။ပေ။ တဿ ဒိဋ္ဌကာလော’’တိ ဝုတ္တံ. တဏှာသင်္ခါတန္တိ တဏှာယ ကထိတံ. ဣဓ ဒေသနာယ ပစ္စယာ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ‘‘နင်္ဂုဋ္ဌမူလဿ ဒိဋ္ဌကာလော ဝိယာ’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ပရိယောသာနေ ‘‘နင်္ဂုဋ္ဌမူလံ ပဿေယျာ’’တိ ဥပမာဒဿနံ ကတံ. နယတော ပရိပုဏ္ဏဘာဝဂ္ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပါဠိယံ အနာဂတဿာပိ ပစ္စယဝဋ္ဋဿ ဟေတုဝသေန ဖလဝသေန ဝါ ပရိပုဏ္ဏဘာဝဿ မုခမတ္တဒဿနီယတ္တာ အာဒိတော ဖလဟေတုသန္ဓိ၊ မဇ္ဈေ ဟေတုဖလသန္ဓိ၊ အန္တေပိ ဖလဟေတုသန္ဓီတိ ဧဝံ တိသန္ဓိကတ္တာ စတုသင်္ခေပမေဝ ဝဋ္ဋံ ဒဿိတန္တိ.

အာဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. မောဠိယဖဂ္ဂုနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂. ဣမသ္မိံယေဝ ဌာနေတိ ‘‘စတ္တာရောမေ ဘိက္ခု။ပေ။ အာဟာရာ’’တိ ဧဝံ စတ္တာရော အာဟာရေ သရူပတော ဒဿေတွာ ‘‘ဣမေ ခေါ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ အနုဂ္ဂဟာယာ’’တိ နိဂမနဝသေန ဒဿိတေ ဣမသ္မိံယေဝ ဌာနေ. ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ စတုအာဟာရဝိဘာဂဒီပကံ ဒေသနံ ဥဒ္ဒေသဝသေနေဝ နိဋ္ဌာပေသိ၊ ဥပရိ အာဝဇ္ဇေတွာ တုဏှီ နိသီဒိ. ဒိဋ္ဌိဂတိကောတိ အတ္တဒိဋ္ဌိဝသေန ဒိဋ္ဌိဂတိကော. ဝရဂန္ဓဝါသိတန္တိ သဘာဝသိဒ္ဓေန စန္ဒနဂန္ဓေန စေဝ တဒညနာနာဂန္ဓေန စ ပရိဘာဝိတတ္တာ ဝရဂန္ဓဝါသိတံ. ရတနစင်္ကောဋဝရေနာတိ ရတနမယေန ဥတ္တမစင်္ကောဋကေန. ဒေသနာနုသန္ဓိံ ဃဋေန္တောတိ ယထာဒေသိတာယ ဒေသနာယ အနုသန္ဓိံ ဃဋေန္တော၊ ယထာ ဥပရိဒေသနာ ဝဒ္ဓေယျ၊ ဧဝံ ဥဿာဟံ ကရောန္တော. ဝိညာဏာဟာရံ အာဟာရေတီတိ တဿ အာဟာရဏကိရိယာယ ဝုတ္တပုစ္ဆာယ တံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပါဋေန္တော ‘‘ယော ဧတံ။ပေ။ ဘုဉ္ဇတိ ဝါ’’တိ အာဟ.

ဝိညာဏာဟာရေ နာမ ဣစ္ဆိတေ တဿ ဥပဘုဉ္ဇကေနပိ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ သော ‘‘ကော နု ခေါ’’တိ အယံ ပုစ္ဆာယ အဓိပ္ပါယော. ဥတုသမယေတိ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနသမယေ. သော ဟိ ဥတုသမယဿ မတ္တကသမယတ္တာ တထာ ဝုတ္တော. ‘‘ဥဒကေန အဏ္ဍာနိ မာ နဿန္တူ’’တိ မဟာသမုဒ္ဒတော နိက္ခမိတွာ. ဂိဇ္ဈပေါတကာ ဝိယ အာဟာရသဉ္စေတနာယ တာနိ ကစ္ဆပဏ္ဍာနိ မနောသဉ္စေတနာဟာရေန ယာပေန္တီတိ အယံ တဿ ထေရဿ လဒ္ဓိ. ကိဉ္စာပိ အယံ လဒ္ဓီတိ ဖဿမနောသဉ္စေတနာဟာရေသု ကိဉ္စာပိ ထေရဿ ယုတ္တာ အယုတ္တာ ဝါ အယံ လဒ္ဓိ. ဣမံ ပဉှန္တိ ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဝိညာဏာဟာရံ အာဟာရေတီ’’တိ ဣမံ ပဉှံ ဧတာယ ယထာဝုတ္တာယ လဒ္ဓိယာ န ပန ပုစ္ဆတိ၊ အထ ခေါ သတ္တုပလဒ္ဓိယာ ပုစ္ဆတီတိ အဓိပ္ပါယော. သောတိ ဒိဋ္ဌိဂတိကော. န နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော ဥမ္မတ္တကသဒိသတ္တာ အဓိပ္ပါယံ အဇာနိတွာ ပုစ္ဆာယ ကတတ္တာ. တေနာဟ ‘‘အာဟာရေတီတိ နာဟံ ဝဒါမီ’’တိအာဒိ.

တသ္မိံ မယာ ဧဝံ ဝုတ္တေတိ တသ္မိံ ဝစနေ မယာ ‘‘အာဟာရေတီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ သတိ. အယံ ပဉှောတိ ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဝိညာဏာဟာရံ အာဟာရေတီ’’တိ အယံ ပဉှော ယုတ္တော ဘဝေယျ. ဧဝံ ပုစ္ဆိတေ ပဉှေတိ သတ္တုပလဒ္ဓိံ အနာဒါယ ‘‘ကတမဿ ဓမ္မဿ ပစ္စယော’’တိ ဧဝံ ဓမ္မပဝတ္တဝသေနေဝ ပဉှေ ပုစ္ဆိတေ. တေနေဝ ဝိညာဏေနာတိ တေနေဝ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏေန သဟ ဥပ္ပန္နံ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ အတီတဘဝေ ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ ဝသေန အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တီတိ ဣဓာဓိပ္ပေတံ. နာမရူပေ ဇာတေ သတီတိ နာမရူပေ နိဗ္ဗတ္တေ တပ္ပစ္စယဘူတံ ဘိန္ဒိတွာ သဠာယတနံ ဟောတိ.

တတြာယံ ပစ္စယဝိဘာဂေါ – နာမန္တိ ဝေဒနာဒိခန္ဓတ္တယံ ဣဓာဓိပ္ပေတံ၊ ရူပံ ပန သတ္တသန္တတိပရိယာပန္နံ၊ နိယမတော စတ္တာရိ ဘူတာနိ ဆ ဝတ္ထူနိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ အာဟာရော စ. တတ္ထ ဝိပါကနာမံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဟဒယဝတ္ထုနော သဟာယော ဟုတွာ ဆဋ္ဌဿ မနာယတနဿ သဟဇာတအညမညနိဿယသမ္ပယုတ္တဝိပါကအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယေဟိ သတ္တဓာ ပစ္စယော ဟောတိ. ကိဉ္စိ ပနေတ္ထ ဟေတုပစ္စယေန ကိဉ္စိ အာဟာရပစ္စယေနာတိ ဧဝံ ဥက္ကံသာဝကံသော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတရေသံ ပန ပဉ္စာယတနာနံ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ သဟာယော ဟုတွာ သဟဇာတနိဿယဝိပါကဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတဝသေန ဆဓာ ပစ္စယော ဟောတိ. ကိဉ္စိ ပနေတ္ထ ဟေတုပစ္စယေန ကိဉ္စိ အာဟာရပစ္စယေနာတိ သဗ္ဗံ ပုရိမသဒိသံ. ပဝတ္တေ ဝိပါကနာမံ ဝိပါကဿ ဆဋ္ဌာယတနဿ ဝုတ္တနယေန သတ္တဓာ ပစ္စယော ဟောတိ၊ အဝိပါကံ ပန အဝိပါကဿ ဆဋ္ဌဿ တတော ဝိပါကပစ္စယံ အပနေတွာ ပစ္စယော ဟောတိ. စက္ခာယတနာဒီနံ ပန ပစ္စုပ္ပန္နံ စက္ခုပသာဒါဒိဝတ္ထုကမ္ပိ ဣတရမ္ပိ ဝိပါကနာမံ ပစ္ဆာဇာတဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယေဟိ စတုဓာ ပစ္စယော ဟောတိ၊ တထာ အဝိပါကမ္ပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ရူပတော ပန ဝတ္ထုရူပံ ပဋိသန္ဓိယံ ဆဋ္ဌဿ သဟဇာတအညမညနိဿယဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယေဟိ ဆဓာ ပစ္စယော ဟောတိ. စတ္တာရိ ပန ဘူတာနိ စက္ခာယတနာဒီနံ ပဉ္စန္နံ သဟဇာတနိဿယအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယေဟိ စတုဓာ ပစ္စယော ဟောတိ. ရူပဇီဝိတံ အတ္ထိအဝိဂတိန္ဒြိယဝသေန တိဓာ ပစ္စယော ဟောတီတိ အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂတော (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၉၄) ဂဟေတဗ္ဗော.

ပဉှဿ ဩကာသံ ဒေန္တောတိ ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဖုသတီ’’တိ ဣမဿ ဒိဋ္ဌိဂတိကပဉှဿ ဩကာသံ ဒေန္တော. တတော ဝိဝေစေတုကာမောတိ အဓိပ္ပါယော. သဗ္ဗပဒေသူတိ ဒိဋ္ဌိဂတိကေန ဘဂဝတာ စ ဝုတ္တပဒေသု. သတ္တောတိ အတ္တာ. သော ပန ဥစ္ဆေဒဝါဒိနောပိ ယာဝ န ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ၊ တာဝ အတ္ထေဝါတိ လဒ္ဓိ၊ ပဂေဝ သဿတဝါဒိနော. ဘူတောတိ ဝိဇ္ဇမာနော. နိပ္ဖတ္တောတိ နိပ္ဖန္နော. န တဿ ဒါနိ နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗံ ကိဉ္စိ အတ္ထီတိ လဒ္ဓိ. ဣဒပ္ပစ္စယာ ဣဒန္တိ ဣမသ္မာ ဝိညာဏာဟာရပစ္စယာ ဣဒံ နာမရူပံ. ပုန ဣဒပ္ပစ္စယာ ဣဒန္တိ ဣမသ္မာ နာမရူပပစ္စယာ ဣဒံ သဠာယတနန္တိ ဧဝံ ဗဟူသု ဌာနေသု ဘဂဝတာ ကထိတတ္တာ ယထာ ပစ္စယတော နိဗ္ဗတ္တံ သင်္ခါရမတ္တမိဒန္တိ သညတ္တိံ ဥပဂတော. တေနာပီတိ သညတ္တုပဂတေနာပိ. ဧကာဗဒ္ဓံ ကတွာတိ ယထာ ပုစ္ဆာယ အဝသရော န ဟောတိ၊ တထာ ဧကာဗဒ္ဓံ ကတွာ. ဒေသနာရုဠှန္တိ ယတော သဠာယတနပဒတော ပဋ္ဌာယ ‘‘သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော’’တိအာဒိနာ ဒေသနာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝီထိံ အာရုဠှမေဝ. တမေဝါတိ သဠာယတနပဒမေဝ ဂဟေတွာ. ဝိဝဇ္ဇေန္တောတိ ဝိဝဋ္ဋေန္တော. ဧဝမာဟာတိ ‘‘ဆန္နံတွေဝါ’’တိအာဒိအာကာရေန ဧဝံ ဒေသိတေ၊ ‘‘ဝိနေယျဇနော ပဋိဝိဇ္ဈတီ’’တိ ဧဝမာဟ. ဝိညာဏာဟာရော အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယာတိ ဧဝံ ပုရိမဘဝတော အာယတိဘဝဿ ပစ္စယဝသေန မူလကာရဏဝသေန စ ဒေသိတတ္တာ ‘‘ဝိညာဏနာမရူပါနံ အန္တရေ ဧကော သန္ဓီ’’တိ ဝုတ္တံ. တဒမိနာ ဝိညာဏဂ္ဂဟဏေန အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿာပိ ဂဟဏံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

မောဠိယဖဂ္ဂုနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. သမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃. ယေ ပစ္စယသမဝါယေ တေနတ္တဘာဝေန သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထာ၊ တေ ဗာဟိရကလိင်္ဂေ ဌိတာပိ တေနေဝ တတ္ထ သမတ္ထတာယောဂေန ဘာဝိနံ သမိတဗာဟိတပါပတံ အပေက္ခိတွာ သမဏသမ္မတာယေဝ ဗြာဟ္မဏသမ္မတာယေဝါတိ တေ နိဝတ္တေတုံ ‘‘သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အသမတ္ထာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒုက္ခသစ္စဝသေနာတိ ဒုက္ခအရိယသစ္စဝသေန. အညထာ ကထံ ဗာဟိရကာပိ ဇရာမရဏံ ဒုက္ခန္တိ န ဇာနန္တိ. သစ္စဒေသနာဘာဝတော ‘‘သဟ တဏှာယာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ကေစိ. တံ န သုဋ္ဌု. ယသ္မာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တိ၊ ဣဓ ဇာတီတိ အဓိပ္ပေတာ၊ သာ စ တဏှာ ဧဝ သန္တာနေန၊ တဏှေဝ သာ ဇာတိ. ဇရာမရဏဉ္စေတ္ထ ပါကဋမေဝ အဓိပ္ပေတံ၊ န ခဏိကံ၊ တသ္မာ သတဏှာ ဧဝ ဇာတိဇရာမရဏဿ သမုဒယောတိ ဘူတကထနမေတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သမုဒယသစ္စဝသေန န ဇာနန္တီတိ ယောဇနာ. ဧသ နယော သေသပဒေသုပိ. သဗ္ဗပဒေသူတိ ယတ္ထ တဏှာ ဝိသေသနဘာဝေန ဝတ္တဗ္ဗာ၊ တေသု သဗ္ဗပဒေသု. ယေန သမန္နာဂတတ္တာ ပုဂ္ဂလော ပရမတ္ထတော သမဏော ဗြာဟ္မဏောတိ ဝုစ္စတိ၊ တံ သာမညံ ဗြဟ္မညဉ္စာတိ အာဟ ‘‘အရိယ။ပေ။ ဗြဟ္မညဉ္စာ’’တိ. ယေန ဟိ ပဝတ္တိနိမိတ္တေန သမဏ-သဒ္ဒေါ ဗြာဟ္မဏ-သဒ္ဒေါ စ သကေ အတ္ထေ နိရုဠှော၊ တဿ ဝသေန အဘိန္နောပိ ဝေနေယျဇ္ဈာသယတော ဒွိဓာ ကတွာ ဝတ္တုံ အရဟတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဥဘယတ္ထာပီ’’တိ. ဧကာဒသသု ဌာနေသု စတ္တာရိ သစ္စာနိ ကထေသိ အဝိဇ္ဇာသမုဒယဿ အနုဒ္ဓဋတ္တာ.

သမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ဒုတိယသမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄. ဣမေ ဓမ္မေ ကတမေ ဓမ္မေတိ စ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော. တေန ‘‘ဣမေသံ ဓမ္မာနံ ကတမေသံ ဓမ္မာန’’န္တိ ဣမေသံ ပဒါနံ သင်္ဂဟော. ဧတာနိ ဟိ ပဒါနိ ဇရာမရဏာဒီနံ သာဓာရဏဘာဝေန ဝုတ္တာနိ ဣမိဿာ ဒေသနာယ ပပဉ္စဘူတာနီတိ အာဟ ‘‘ဧတ္တကံ ပပဉ္စံ ကတွာ ကထိတံ၊ ဒေသနံ။ပေ။ အဇ္ဈာသယေနာ’’တိ. ဣမိနာ တာနေဝ ဇရာမရဏာဒီနိ ဂဟေတွာ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဝသေန အာဒိတော ‘‘ဣမေ ဓမ္မေ’’တိအာဒိနာ သဗ္ဗပဒသာဓာရဏတော ဒေသနာ အာရဒ္ဓါ. ယထာနုလောမသာသနဉှိ သုတ္တန္တဒေသနာ၊ န ယထာဓမ္မသာသနန္တိ.

ဒုတိယသမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ကစ္စာနဂေါတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅. ယသ္မာ ဣဓ ဇာနန္တာပိ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌီ’’တိ ဝဒန္တိ အဇာနန္တာပိ ဗာဟိရကာပိ သာသနိကာပိ အနုဿဝါဒိဝသေနပိ အတ္တပစ္စက္ခေနပိ၊ တသ္မာ တံ ဗဟူနံ ဝစနံ ဥပါဒါယ အာမေဍိတဝသေန ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ၊ ဘန္တေ၊ ဝုစ္စတီ’’တိ အာဟ. တထာနိဒ္ဒိဋ္ဌတာဒဿနတ္ထံ ဟိဿ အယံ အာမေဍိတပယောဂေါ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ‘‘အပရေဟိပိ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ဝုစ္စတိ၊ သာ ပနာယံ ဧဝံ ဝုစ္စမာနာ အတ္ထဉ္စ လက္ခဏဉ္စ ဥပါဒါယ ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဟောတီ’’တိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌီ’’တိ ဝစနေ ယသ္မာ ဝိညူ ဧဝ ပမာဏံ၊ န အဝိညူ၊ တသ္မာ ‘‘ယံ ပဏ္ဍိတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဒွေ အဝယဝါ အဿာတိ ဒွယံ၊ ဒုဝိဓံ ဒိဋ္ဌိဂါဟဝတ္ထု၊ ဒွယံ ဒိဋ္ဌိဂါဟဝသေန နိဿိတော အပဿိတောတိ ဒွယနိဿိတော. တေနာဟ ‘‘ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ နိဿိတော’’တိ. ယာယ ဒိဋ္ဌိယာ ‘‘သဗ္ဗောယံ လောကော အတ္ထိ ဝိဇ္ဇတိ သဗ္ဗကာလံ ဥပလဗ္ဘတီ’’တိ ဒိဋ္ဌိဂတိကော ဂဏှာတိ၊ သာ ဒိဋ္ဌိ အတ္ထိတာ၊ သာ ဧဝ သဒါ သဗ္ဗကာလံ လောကော အတ္ထီတိ ပဝတ္တဂါဟတာယ သဿတော၊ တံ သဿတံ. ယာယ ဒိဋ္ဌိယာ ‘‘သဗ္ဗောယံ လောကော နတ္ထိ န ဟောတိ ဥစ္ဆိဇ္ဇတီ’’တိ ဒိဋ္ဌိဂတိကော ဂဏှာတိ၊ သာ ဒိဋ္ဌိ နတ္ထိတာ၊ သာ ဧဝ ဥစ္ဆိဇ္ဇတီတိ ဥပ္ပန္နဂါဟတာယ ဥစ္ဆေဒေါ၊ တံ ဥစ္ဆေဒံ. လောကော နာမ သင်္ခါရလောကော တမှိ ဂဟေတဗ္ဗတော. သမ္မပ္ပညာယာတိ အဝိပရီတပညာယ ယထာဘူတပညာယ. တေနာဟ ‘‘သဝိပဿနာ မဂ္ဂပညာ’’တိ. နိဗ္ဗတ္တေသု ဓမ္မေသူတိ ယထာ ပစ္စယုပ္ပန္နေသု ရူပါရူပဓမ္မေသု. ပညာယန္တေ သွေဝါတိ သန္တာနနိဗန္ဓနဝသေန ပညာယမာနေသု ဧဝ. ယာ နတ္ထီတိ ယာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ တတ္ထ တတ္ထေဝ သတ္တာနံ ဥစ္ဆိဇ္ဇနတော ဝိနဿနတော ကောစိ ဌိတော နာမ သတ္တော ဓမ္မော ဝါ နတ္ထီတိ သင်္ခါရလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ. ‘‘နတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာ’’တိ ပဝတ္တမာနာပိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ တထာပဝတ္တသင်္ခါရာရမ္မဏာဝ. သာ န ဟောတီတိ ကမ္မာဝိဇ္ဇာတဏှာဒိဘေဒံ ပစ္စယံ ပဋိစ္စ သင်္ခါရလောကဿ သမုဒယနိဗ္ဗတ္တိံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတော၊ သာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ၊ န ဟောတိ၊ နပ္ပဝတ္တတိ အဝိစ္ဆေဒေန သင်္ခါရာနံ နိဗ္ဗတ္တိဒဿနတော. လောကနိရောဓန္တိ သင်္ခါရလောကဿ ခဏိကနိရောဓံ. တေနာဟ ‘‘သင်္ခါရာနံ ဘင်္ဂ’’န္တိ. ယာ အတ္ထီတိ ဟေတုဖလသမ္ဗန္ဓေန ပဝတ္တမာနဿ သန္တာနာနုပစ္ဆေဒဿ ဧကတ္တဂ္ဂဟဏေန သင်္ခါရလောကေ ယာ သဿတဒိဋ္ဌိ သဗ္ဗကာလံ လောကော အတ္ထီတိ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ. သာ န ဟောတီတိ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နာနံ နိရောဓဿ နဝနဝါနဉ္စ ဥပ္ပါဒဿ ဒဿနတော၊ သာ သဿတဒိဋ္ဌိ န ဟောတိ.

လောကော သမုဒေတိ ဧတသ္မာတိ လောကသမုဒယောတိ အာဟ ‘‘အနုလောမပစ္စယာကာရ’’န္တိ. ပစ္စယဓမ္မာနဉှိ အတ္တနော ဖလဿ ပစ္စယဘာဝေါ အနုလောမပစ္စယာကာရော. ပဋိလောမံ ပစ္စယာကာရန္တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. တံတံဟေတုနိရောဓတော တံတံဖလနိရောဓော ဟိ ပဋိလောမပစ္စယာကာရော. ယော ဟိ အဝိဇ္ဇာဒီနံ ပစ္စယဓမ္မာနံ ဟေတုအာဒိပစ္စယဘာဝေါ၊ သော နိပ္ပရိယာယတော လောကသမုဒယော. ပစ္စယုပ္ပန္နဿ သင်္ခါရာဒိကဿ. အနုစ္ဆေဒံ ပဿတောတိ အနုစ္ဆေဒဒဿနဿ ဟေတု. အယမ္ပီတိ န ကေဝလံ ခဏတော ဥဒယဝယနီဟရဏနယော၊ အထ ခေါ ပစ္စယတော ဥဒယဝယနီဟရဏနယောပိ.

ဥပဂမနဋ္ဌေန တဏှာဝ ဥပယော. တထာ ဒိဋ္ဌုပယော. ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ ဥပယေဟိ ဥပါဒါနာဒီနံ အနတ္ထန္တရတံ အတိဒိသတိ. တထာ စ ပန တေသု ဒုဝိဓတာ ဥပါဒီယတိ. နနု စ စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ အညတ္ထ ဝုတ္တာနီတိ? သစ္စံ ဝုတ္တာနိ၊ တာနိ စ ခေါ အတ္ထတော ဒွေ ဧဝါတိ ဣဓ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ကာမံ ‘‘အဟံ မမ’’န္တိ အယထာနုက္ကမေန ဝုတ္တံ၊ ယထာနုက္ကမံယေဝ ပန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အာဒိ-သဒ္ဒေန ပရောပရဿ သုဘံ အသုဘန္တိအာဒီနဉ္စ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. တေ ဓမ္မေတိ တေဘူမကဓမ္မေ. ဝိနိဝိသန္တီတိ ဝိရူပံ နိဝိသန္တိ၊ အဘိနိဝိသန္တီတိ အတ္ထော. တာဟီတိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ. ဝိနိဗဒ္ဓေါတိ ဝိရူပံ ဝိမုစ္စိတုံ ဝါ အပ္ပဒါနဝသေန နိယမေတွာ ဗဒ္ဓေါ.

‘‘အဘိနိဝေသော’’တိ ဥပယုပါဒါနာနံ ပဝတ္တိအာကာရဝိသေသော ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘တဉ္စာယန္တိ တဉ္စ ဥပယုပါဒါန’’န္တိ. စိတ္တဿာတိ အကုသလစိတ္တဿ. ပတိဋ္ဌာနဘူတန္တိ အာဓာရဘူတံ. ဒေါသမောဟဝသေနပိ အကုသလစိတ္တပ္ပဝတ္တိ တဏှာဒိဋ္ဌာဘိနိဝေသူပနိဿယာ ဧဝါတိ တဏှာဒိဋ္ဌိယော အကုသလဿ စိတ္တဿ အဓိဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တာ. တသ္မိန္တိ အကုသလစိတ္တေ. အဘိနိဝိသန္တီတိ ‘‘ဧတံ မမ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’’တိအာဒိနာ အဘိနိဝေသနံ ပဝတ္တေန္တိ. အနုသေန္တီတိ ထာမဂတာ ဟုတွာ အပ္ပဟာနဘာဝေန အနုသေန္တိ. တဒုဘယန္တိ တဏှာဒိဋ္ဌိဒွယံ. န ဥပဂစ္ဆတီတိ ‘‘ဧတံ မမာ’’တိအာဒိနာ တဏှာဒိဋ္ဌိဂတိယာ န ဥပသင်္ကမတိ န အလ္လီယတိ. န ဥပါဒိယတီတိ န ဒဠှဂ္ဂါဟံ ဂဏှာတိ. န အဓိဋ္ဌာတီတိ န တဏှာဒိဋ္ဌိဂါဟေန အဓိဋ္ဌာယ ပဝတ္တတိ. အတ္တနိယဂါဟော နာမ သတိ အတ္တဂါဟေ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တာ မေ’’တိ. ဣဒံ ဒုက္ခဂ္ဂဟဏံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာပဿယံ တဗ္ဗိနိမုတ္တဿ ဒုက္ခဿ အဘာဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဒုက္ခမေဝါတိ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓမတ္တမေဝါ’’တိ. ‘‘သံခိတ္တေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၈၇၊ မ. နိ. ၁.၁၂၀၊ ၃.၃၇၃၊ ဝိဘ. ၁၉၀) ဟိ ဝုတ္တံ. ကင်္ခံ န ကရောတီတိ သံသယံ န ဥပ္ပါဒေတိ သဗ္ဗသော ဝိစိကိစ္ဆာယ သမုစ္ဆိန္ဒနတော.

န ပရပ္ပစ္စယေနာတိ ပရဿ အသဒ္ဒဟနေန. မိဿကသမ္မာဒိဋ္ဌိံ အာဟာတိ နာမရူပပရိစ္ဆေဒတော ပဋ္ဌာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဝုတ္တတ္တာ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကံ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ အဝေါစ. နိကူဋန္တောတိ နိဟီနန္တော. နိဟီနပရိယာယော ဟိ အယံ နိကူဋ-သဒ္ဒေါ. တေနာဟ ‘‘လာမကန္တော’’တိ. ပဌမကန္တိ စ ဂရဟာယံ က-သဒ္ဒေါ. သဗ္ဗံ နတ္ထီတိ ယထာသင်္ခတံ ဘင်္ဂုပ္ပတ္တိယာ နတ္ထိ ဧဝ၊ သဗ္ဗံ နတ္ထိ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ ဝိနဿတီတိ အဓိပ္ပါယော. သဗ္ဗမတ္ထီတိ စ ယထာ အသင်္ခတံ အတ္ထိ ဝိဇ္ဇတိ၊ သဗ္ဗကာလံ ဥပလဗ္ဘတီတိ အဓိပ္ပါယော. သဗ္ဗန္တိ စေတ္ထ သက္ကာယသဗ္ဗံ ဝေဒိတဗ္ဗံ ‘‘သဗ္ဗဓမ္မမူလပရိယာယ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁) ဝိယ. တဉှိ ပရိညာဉာဏာနံ ပစ္စယဘူတံ. ဣတိ-သဒ္ဒေါ နိဒဿနေ. ကိံ နိဒဿေတိ? အတ္ထိ-သဒ္ဒေန ဝုတ္တံ. ‘‘အတ္ထိတ’’န္တိ နိစ္စတံ. သဿတဂ္ဂါဟော ဟိ ဣဓ ပဌမော အန္တောတိ အဓိပ္ပေတော. ဥစ္ဆေဒဂ္ဂါဟော ဒုတိယောတိ တဒုဘယဝိနိမုတ္တာ စ ဣဒပ္ပစ္စယတာ. ဧတ္ထ စ ဥပ္ပန္နနိရောဓကထနတော သဿတတံ၊ နိရုဇ္ဈန္တာနံ အသတိ နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိယံ ယထာပစ္စယံ ပုနူပဂမနကထနတော ဥစ္ဆေဒတဉ္စ အနုပဂမ္မ မဇ္ဈိမေန ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဣဒပ္ပစ္စယတာနယေန. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧတေ။ပေ။ အန္တေ’’တိအာဒိ.

ကစ္စာနဂေါတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ဓမ္မကထိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆. နိဗ္ဗိန္ဒနတ္ထာယာတိ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာပဋိလာဘာယ. သာ ဟိ ဇရာမရဏသီသေန ဝုတ္တေသု သင်္ခတဓမ္မေသု နိဗ္ဗိန္ဒနာကာရေန ပဝတ္တတိ. ဝိရဇ္ဇနတ္ထာယာတိ ဝိရာဂါနုပဿနာပဋိလာဘာယ. သီလတော ပဋ္ဌာယာတိ ဝိဝဋ္ဋသန္နိဿိတသီလသမာဒါနတော ပဋ္ဌာယ. သောတာပတ္တိယင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဝိဝဋ္ဋသန္နိဿိတသီလေ ပတိဋ္ဌိတော ဥပါသကောပိ ပဂေဝ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေ ပတိဋ္ဌိတော ဘိက္ခု သမ္မာပဋိပန္နော နာမ. တေနာဟ ‘‘ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ပဋိပန္နောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ. နိဗ္ဗာနဓမ္မဿာတိ နိဗ္ဗာနာဝဟဿ အရိယဿ မဂ္ဂဿ. အနုရူပသဘာဝဘူတန္တိ နိဗ္ဗာနာဓိဂမဿ အနုစ္ဆဝိကသဘာဝဘူတံ. နိဗ္ဗိဒါတိ ဣမိနာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိပရိယောသာနံ ဝိပဿနံ ဝဒတိ. ဝိရာဂါ နိရောဓာတိ ပဒဒွယေန အရိယမဂ္ဂံ၊ ဣတရေန ဖလံ. ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ. ဧကေန နယေနာတိ ပဌမေန နယေန. တတ္ထ ဟိ ဘဂဝါ တေန ဘိက္ခုနာ ဓမ္မကထိကလက္ခဏံ ပုစ္ဆိတော တံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ယော ဟိ ဝိပဿနံ မဂ္ဂံ အနုပါဒါဝိမုတ္တိံ ပါပေတွာ ကထေတုံ သက္ကောတိ၊ သော ဧကန္တဓမ္မကထိကော. တေနာဟ ‘‘ဓမ္မကထိကဿ ပုစ္ဆာ ကထိတာ’’တိ. ဒွီဟီတိ ဒုတိယတတိယနယေဟိ. တန္တိ ပုစ္ဆံ. ဝိသေသေတွာတိ ဝိသိဋ္ဌံ ကတွာ. ယထာပုစ္ဆိတမတ္တမေဝ အကထေတွာ အပုစ္ဆိတမ္ပိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိံ အနုပါဒါယ ဝိမုတ္တိသင်္ခါတံ ဝိသေသံ ပါပေတွာ. ဘဂဝါ ဟိ အပ္ပံ ယာစိတော ဗဟုံ ဒေန္တော ဥဠာရပုရိသော ဝိယ ဓမ္မကထိကလက္ခဏံ ပုစ္ဆိတော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒမုခေန တဉ္စေဝ တတော စ ဥတ္တရိံ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိံ အနုပါဒါဝိမုတ္တဉ္စ ဝိဿဇ္ဇေသိ. တတ္ထ ‘‘နိဗ္ဗိဒါယ။ပေ။ ဓမ္မံ ဒေသေတီ’’တိ ဣမိနာ ဓမ္မဒေသနံ ဝါသနာဘာဂိယံ ကတွာ ဒဿေသိ. ‘‘နိရောဓာယ ပဋိပန္နော ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ၊ ‘‘အနုပါဒါဝိမုတ္တော ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ ဒေသနံ အသေက္ခဘာဂိယံ ကတွာ ဒဿေသိ. တေနာဟ ‘‘သေက္ခာသေက္ခဘူမိယော နိဒ္ဒိဋ္ဌာ’’တိ.

ဓမ္မကထိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. အစေလကဿပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇. လိင်္ဂေန အစေလကောတိ ပဗ္ဗဇိတလိင်္ဂေန အစေလကော. တေန အစေလကစရဏေန အစေလော၊ န နိစ္စေလတာမတ္တေနာတိ ဒဿေတိ. နာမေနာတိ ဂေါတ္တနာမေန ကဿပေါတိ. ဒေသေတိ ပဝေဒေတိ သံသယဝိဂမနံ ဧတေနာတိ ဒေသော၊ နိစ္ဆယဟေတူတိ အာဟ ‘‘ကိဉ္စိဒေဝ ဒေသ’’န္တိအာဒိ. သော ဟိ သံသယဝိဂမနံ ကရောတီတိ ကာရဏံ. ဩကာသန္တိ အဝသံသန္ဒနပဒေသံ. တေနာဟ ‘‘ခဏံ ကာလ’’န္တိ. အန္တရဃရံ အန္တောနိဝေသနံ. အန္တရေ ဃရာနိ ဧတဿာတိ အန္တရဃရံ၊ အန္တောဂါမော. ယဒါကင်္ခသီတိ ယံ အာကင်္ခသိ. ဣတိ ဘဂဝါ သဗ္ဗညုပဝါရဏာယ ပဝါရေတိ. တေနာဟ ‘‘ယံ ဣစ္ဆသီ’’တိ. ယဒါကင်္ခသီတိ ယံ အာကင်္ခသိ၊ ကဿပ၊ တိက္ခတ္တုံ ပဋိက္ခိပန္တောပိ ပုစ္ဆသိ၊ ယံ အာကင်္ခသိ၊ တမေဝ ပုစ္ဆာတိ အတ္ထော.

‘‘ယာဝတတိယံ ပဋိက္ခိပီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘တတိယမ္ပိ ခေါ’’တိအာဒိနာ ပါဌေန ဘဝိတဗ္ဗံ. သော ပန နယဝသေန သံခိတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယေန ကာရဏေန ဘဂဝါ အစေလကဿ တိက္ခတ္တုံ ယာစာပေတွာ စဿ ပဉှံ ကထေသိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ကသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ဂါရဝဇနနတ္ထံ ယာဝတတိယံ ပဋိက္ခိပိ တဉ္စ ဓမ္မဿ သုဿူသာယ. ဓမ္မဂရုကာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော. သတ္တာနံ ဉာဏပရိပါကံ အာဂမယမာနော ယာဝတတိယံ ယာစာပေတီတိ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမဝသေန သာဓာရဏတော ပဒံ ယောဇေတွာ ပုန ‘‘ဧတ္တကေန ကာလေနာ’’တိ ကဿပဿ ဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ.

မာတိ ပဋိသေဓေ နိပါတော. ဘဏီတိ ပုနဝစနဝသေန ကိရိယာပဒံ ဝဒတိ. မာ ဧဝံ ဘဏိ၊ ကထေသီတိ အတ္ထော. ‘‘ဣတိ ဘဂဝါ အဝေါစာ’’တိ ပန သင်္ဂီတိကာရဝစနံ. သယံကတံ ဒုက္ခန္တိ ပုရိသဿ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဒုက္ခံ၊ တေန ကတံ နာမ တဿ ကာရဏဿ ပုဗ္ဗေ တေနေဝ ကမ္မဿ ဥပစိတတ္တာတိ အယံ နယော အနဝဇ္ဇော. ဒိဋ္ဌိဂတိကော ပန ပဉ္စက္ခန္ဓဝိနိမုတ္တံ နိစ္စံ ကာရကဝေဒကလက္ခဏံ အတ္တာနံ ပရိကပ္ပေတွာ တဿ ဝသေန ‘‘သယံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိ ပုစ္ဆတီတိ ဘဂဝါ ‘‘မာ ဟေဝ’’န္တိ အဝေါစ၊ တေနာဟ ‘‘သယံကတံ ဒုက္ခန္တိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိအာဒိ. ဧတ္ထ စ ယဒိ ဗာဟိရကေဟိ ပရိကပ္ပိတော အတ္တာ နာမ ကောစိ အတ္ထိ၊ သော စ နိစ္စော၊ တဿ နိဗ္ဗိကာရတာယ၊ ပုရိမရူပါဝိဇဟနတော ကဿစိ ဝိသေသာဓာနဿ ကာတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အဟိတတော နိဝတ္တနတ္ထံ၊ ဟိတေ စ ဝတ္တနတ္ထံ ဥပဒေသော စ နိပ္ပယောဇနော သိယာ အတ္တဝါဒိနော. ကထံ ဝါ သော ဥပဒေသော ပဝတ္တီယတိ? ဝိကာရာဘာဝတော. ဧဝဉ္စ အတ္တနော အဇဋာကာသဿ ဝိယ ဒါနာဒိကိရိယာ ဟိံသာဒိကိရိယာ စ န သမ္ဘဝတိ၊ တထာ သုခဿ ဒုက္ခဿ စ အနုဘဝနဗန္ဓော ဧဝ အတ္တဝါဒိနော န ယုဇ္ဇတိ ကမ္မဗန္ဓာဘာဝတော. ဇာတိအာဒီနဉ္စ အသမ္ဘဝတော ကုတော ဝိမောက္ခော. အထ ပန ‘‘ဓမ္မမတ္တံ တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေဝ ဝိနဿတိ စ. ယဿ ဝသေနာယံ ကိရိယာဝေါဟာရော’’တိ ဝဒေယျ၊ ဧဝမ္ပိ ပုရိမရူပါဝိဇဟနေန အဝဋ္ဌိတဿ အတ္တနော ဓမ္မမတ္တန္တိ န သက္ကာ သမ္ဘာဝေတုံ. တေ ဝါ ပနဿ ဓမ္မာ အဝတ္ထာဘူတာ၊ တတော အညေ ဝါ သိယုံ အနညေ ဝါ. ယဒိ အညေ၊ န တာဟိ တဿ ဥပ္ပန္နာဟိပိ ကောစိ ဝိသေသော အတ္ထိ. ယော ဟိ ကရောတိ ပဋိသံဝေဒေတိ စဝတိ ဥပပဇ္ဇတိ စာတိ ဣစ္ဆိတံ၊ တသ္မာ တဒတ္ထော ဧဝ ယထာဝုတ္တဒေါသော. ကိဉ္စ ဓမ္မကပ္ပနာပိ နိရတ္ထိကာ သိယာ. အထ အနညေ၊ ဥပ္ပါဒဝိနာသဝန္တီဟိ အဝတ္ထာဟိ အနညဿ အတ္တနော တာသံ ဝိယ ဥပ္ပါဒဝိနာသသမ္ဘဝတော ကုတော နိစ္စတာဝကာသော. တာသမ္ပိ ဝါ အတ္တနော ဝိယ နိစ္စတာပတ္တီတိ ဗန္ဓဝိမောက္ခာနံ အသမ္ဘဝေါ ဧဝါတိ န ယုဇ္ဇတေဝါယံ အတ္တဝါဒေါ. တေနာဟ ‘‘အတ္တာ နာမ ကောစိ ဒုက္ခဿ ကာရကော နတ္ထီတိ ဒီပေတီ’’တိ. ပရတောတိ ‘‘ပရံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိကေ ပရသ္မိံ တိဝိဓေပိ နယေ. အဓိစ္စသမုပ္ပန္နန္တိ အဓိစ္စ ယဒိစ္ဆာယ ကိဉ္စိ ကာရဏံ ကဿစိ ဝါ ပုဗ္ဗံ ဝိနာ သမုပ္ပန္နံ. တေနာဟ ‘‘အကာရဏေန ယဒိစ္ဆာယ ဥပ္ပန္န’’န္တိ. ကသ္မာ ဧဝမာဟာတိ ဧဝံ ဝက္ခမာနောတိ အဓိပ္ပါယော. အဿာတိ အစေလဿ. အယန္တိ ဘဂဝန္တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. သောဓေန္တောတိ သယံ ဝိသုဒ္ဓံ ကတွာ ပုစ္ဆိတမတ္ထံ ဧဝ အတ္တနော ပုစ္ဆာယ သုဒ္ဓိံ ဒဿေန္တော. လဒ္ဓိယာ ‘‘သယံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိ မိစ္ဆာဂဟဏဿ ပဋိသေဓနတ္ထာယ.

သော ကရောတီတိ သော ကမ္မံ ကရောတိ. သော ပဋိသံဝေဒယတီတိ ကာရကဝေဒကာနံ အနညတ္တဒဿနပရံ ဧတံ၊ န ပန ကမ္မကိရိယာဖလာနံ ပဋိသံဝေဒနာနံ သမာနကာလတာဒဿနပရံ. ဣတီတိ နိဒဿနတ္ထေ နိပါတော. ခေါတိ အဝဓာရဏေ. ‘‘သော ဧဝါ’’တိ ဒဿိတော. အနိယတာဒေသာ ဟိ ဧတေ နိပါတာ. အာဒိတောတိ ဘုမ္မတ္ထေ နိဿက္ကဝစနန္တိ အာဟ ‘‘အာဒိမှိယေဝါ’’တိ. ‘‘သယံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိ လဒ္ဓိယာ ပဂေဝ ‘‘သော ကရောတိ၊ သော ပဋိသံဝေဒယတီ’’တိ သညာစိတ္တဝိပလ္လာသာ ဘဝန္တိ. သညာဝိပလ္လာသတော ဟိ စိတ္တဝိပလ္လာသော၊ စိတ္တဝိပလ္လာသတော ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသော၊ တေနာဟ ‘‘ဧဝံ သတိ ပစ္ဆာ သယံကတံ ဒုက္ခန္တိ အယံ လဒ္ဓိ ဟောတီ’’တိ. ဧဝံ သတိ သညာစိတ္တဝိပလ္လာသာနံ ဗြူဟိတော မိစ္ဆာဘိနိဝေသော၊ ယဒိဒံ ‘‘သယံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိ လဒ္ဓိ. တသ္မာ ပဋိနိဿဇ္ဇေတုံ ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတန္တိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘သယံကတံ။ပေ။ ဧတံ ပရေတီ’’တိ. ဝဋ္ဋဒုက္ခံ အဓိပ္ပေတံ အဝိသေသတော အတ္ထီတိ စ ဝုတ္တတ္တာ. သဿတံ သဿတဂါဟံ ဒီပေတိ ပရေသံ ပကာသေတိ၊ တထာဘူတော စ သဿတံ ဒဠှဂ္ဂါဟံ ဂဏှာတီတိ. တဿာတိ ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ. တံ ‘‘သယံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တံ ဝိပရီတဒဿနံ. ဧတံ သဿတဂ္ဂဟဏံ. ပရေတိ ဥပေတိ. တေနာဟ ‘‘ကာရကဉ္စ။ပေ။ အတ္ထော’’တိ. ဧကမေဝ ဂဏှန္တန္တိ သတိပိ ဝတ္ထုဘေဒေ အယောနိသော ဥပ္ပဇ္ဇနေန ဧကမေဝ ကတွာ ဂဏှန္တံ.

ဣဓ ‘‘အာဒိမှိယေဝါ’’တိ ပဒေ. ‘‘ပရံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိ လဒ္ဓိယာ ပဂေဝါတိအာဒိနာ ဟေတ္ထ ဝုတ္တနယာနုသာရေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယဉှေတ္ထ ယောဇနာ – ‘‘ပရံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိ လဒ္ဓိယာ ပဂေဝ အညော ကရောတိ၊ အညော ပဋိသံဝေဒယတီတိ သညာစိတ္တဝိပလ္လာသာ ဘဝန္တီတိ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧဝံ သတီတိ ဧဝံ မုဒုကေ ဥစ္ဆေဒဝိပလ္လာသေ ပဌမုပ္ပန္နေ သတိ ပစ္ဆာ ‘‘ပရံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိ အယံ လဒ္ဓိ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကာရကောတိ ကမ္မဿ ကာရကော. တေန ကတန္တိ ကမ္မကာရကေန ကတံ. ကမ္မုနာ ဟိ ဖလဿ ဝေါဟာရော အဘေဒေါပစာရကတ္တာ. ဧဝန္တိ ဒိဋ္ဌိသဟဂတာ ဝေဒနာ သာတသဘာဝါ ကိလေသပရိဠာဟာဒိနာ သပရိဿယာ သဥပါယာသာ၊ ဧဝံ. ‘‘ပဂေဝ ဣတရေ’’တိ ဝုတ္တဝေဒနာယ အဘိတုန္နဿ ဝိဒ္ဓဿ. ‘‘ဝုတ္တနယေန ယောဇေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ တံ ယောဇနံ ဒဿေန္တော ‘‘တတြာယ’’န္တိအာဒိမာဟ. ဥစ္ဆေဒန္တိ သတော သတ္တဿ ဥစ္ဆေဒံ ဝိနာသံ၊ ဝိဘဝန္တိ အတ္ထော. အသတော ဟိ ဝိနာသာသမ္ဘဝတော အတ္ထိဘာဝနိဗန္ဓနော ဥစ္ဆေဒေါ. ယထာ ဟေတုဖလဘာဝေန ပဝတ္တမာနာနံ သဘာဝဓမ္မာနံ သတိပိ ဧကသန္တာနပရိယာပန္နာနံ ဘိန္နသန္တတိပတိတေဟိ ဝိသေသေ ဟေတုဖလာနံ ပရမတ္ထတော အဝိနာဘာဝတ္တာ ဘိန္နသန္တာနပတိတာနံ ဝိယ အစ္စန္တဘေဒသန္နိဋ္ဌာနေန နာနတ္တနယဿ မိစ္ဆာဂဟဏံ ဥစ္ဆေဒါဘိနိဝေသဿ ကာရဏံ. ဧဝံ ဟေတုဖလဘူတာနံ ဓမ္မာနံ ဝိဇ္ဇမာနေပိ သဘာဝဘေဒေ ဧကသန္တတိပရိယာပန္နတာယ ဧကတ္တနယေန အစ္စန္တာဘေဒဂဟဏမ္ပိ ကာရဏမေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘သတ္တဿာ’’တိ ဝုတ္တံ ပါဠိယံ. သန္တာနဝသေန ဟိ ဝတ္တမာနေသု ခန္ဓေသု ဃနဝိနိဗ္ဘောဂါဘာဝေန ဧကတ္တဂဟဏနိဗန္ဓနော သတ္တဂ္ဂါဟော၊ သတ္တဿ စ အတ္ထိဘာဝဂ္ဂါဟနိဗန္ဓနော ဥစ္ဆေဒဂ္ဂါဟော၊ ယာဝါယံ အတ္တာ န ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ၊ တာဝါယံ ဝိဇ္ဇတိယေဝါတိ ဂဟဏတော နိရုဒယဝိနာသော ဣဓ ဥစ္ဆေဒေါတိ အဓိပ္ပေတောတိ ‘‘ဥစ္ဆေဒ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝိသေသေန နာသော ဝိနာသော၊ အဘာဝေါ. သော ပန မံသစက္ခုပညာစက္ခူနံ ဒဿနပထာတိက္ကမောယေဝ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဒဿန’’န္တိ. အဒဿနေ ဟိ နာသသဒ္ဒေါ လောကေ နိရုဠှောတိ. သဘာဝဝိဂမော သဘာဝါပဂမော ဝိဘဝေါ. ယော ဟိ နိရုဒယဝိနာသေန ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ၊ န သော အတ္တနော သဘာဝေန တိဋ္ဌတိ.

ဧတေ တေတိ ဝါ ယေ ဣမေ တယာ ‘‘သယံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိ စ ပုဋ္ဌေန မယာ ‘‘သော ကရောတိ၊ သော ပဋိသံဝေဒယတီ’’တိအာဒိနာ၊ ‘‘အညော ကရောတိ၊ အညော ပဋိသံဝေဒယတီ’’တိအာဒိနာ စ ပဋိက္ခိတ္တာ သဿတုစ္ဆေဒသင်္ခါတာ အန္တာ၊ တေ ဥဘော အန္တေတိ ယောဇနာ. အထ ဝါ ဧတေ တေတိ ယတ္ထ ပုထူ အညတိတ္ထိယာ အနုပစိတဉာဏသမ္ဘာရတာယ ပရမဂမ္ဘီရံ သဏှံ သုခုမံ သုညတံ အပ္ပဇာနန္တာ သဿတုစ္ဆေဒေ နိမုဂ္ဂါ သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န ဝိသဟန္တိ၊ ဧတေ တေ ဥဘော အန္တေ အနုပဂမ္မာတိ ယောဇနာ. ဒေသေတီတိ ပဌမံ တာဝ အနညသာဓာရဏေ ပဋိပတ္တိဓမ္မေ ဉာဏာနုဘာဝေန မဇ္ဈိမာယ ပဋိပဒါယ ဌိတော၊ ကရုဏာနုဘာဝေန ဒေသနာဓမ္မေ မဇ္ဈိမာယ ပဋိပဒါယ ဌိတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ. ဧတ္ထ ဟီတိ ဟိ-သဒ္ဒေါ ဟေတုအတ္ထော. ယသ္မာ ကာရဏတော။ပေ။ နိဒ္ဒိဋ္ဌော၊ တသ္မာ မဇ္ဈိမာယ ပဋိပဒါယ ဌိတော ဓမ္မံ ဒေသေတီတိ ယောဇနာ. ကာရဏတော ဖလံ ဒီပိတန္တိ ယောဇနာ၊ အဘိဓေယျာနုရူပဉှိ လိင်္ဂဝစနာနိ ဟောန္တိ. အဿာတိ ဖလဿ. န ကောစိ ကာရကော ဝါ ဝေဒကော ဝါ နိဒ္ဒိဋ္ဌော၊ အညဒတ္ထု ပဋိက္ခိတ္တော ဟေတုဖလမတ္တတာဒဿနတော ကေဝလံ ဒုက္ခက္ခန္ဓဂဟဏတောတိ. ဧတ္တာဝတာတိ ‘‘ဧတေ တေ၊ ကဿပ။ပေ။ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ ဧတ္တကေန တာဝ ပဒေန. သေသပဉှာတိ ‘‘သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိကာ သေသာ စတ္တာရော ပဉှာ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ ဘော ဂေါတမ၊ နတ္ထိ ဒုက္ခ’’န္တိ ပဉှော ပါဠိယံ သရူပေနေဝ ပဋိက္ခိတ္တောတိ န ဥဒ္ဓတော. ပဋိသေဓိတာ ဟောန္တီတိ တတိယပဉှော၊ တာဝ ပဌမဒုတိယပဉှပဋိက္ခေပေနေဝ ပဋိက္ခိတ္တော၊ သော ဟိ ပဉှော ဝိသုံ ဝိသုံ ပဋိက္ခေပေန ဧကဇ္ဈံ ပဋိက္ခေပေန စ. တေနာဟ ‘‘ဥဘော။ပေ။ ပဋိက္ခိတ္တော’’တိ. ဧတ္ထ စ ယဿ အတ္တာ ကာရကော ဝေဒကော ဝါ ဣစ္ဆိတော၊ တေန ဝိပရိဏာမဓမ္မော အတ္တာ အနုညာတော ဟောတိ. တထာ စ သတိ အနုပုဗ္ဗဓမ္မပ္ပဝတ္တိယာ ရူပါဒိဓမ္မာနံ ဝိယ၊ သုခါဒိဓမ္မာနံ ဝိယ စဿ ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိတာယ ဥပ္ပါဒဝန္တတာ အာပဇ္ဇတိ. ဥပ္ပါဒေ စ သတိ အဝဿံဘာဝီ နိရောဓောတိ အနဝကာသာ နိစ္စတာတိ. တဿ ‘‘သယံကတ’’န္တိ ပဌမပဉှပဋိက္ခေပေါ ပစ္ဆာ စေ အတ္တနော နိရုဠှဿ သမုဒယော ဟောတီတိ ပုဗ္ဗေ ဝိယ အနေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ပုဗ္ဗေ ဝိယ ဝါ ပစ္ဆာပိ. သေသပဉှာတိ တတိယပဉှာဒယော. တတိယပဉှော ပဋိက္ခိတ္တောတိ ဧဝဉ္စ တတိယပဉှော ပဋိက္ခိတ္တော ဝေဒိတဗ္ဗော – ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိအာဒိနာ သတတံ သမိတံ ပစ္စယာယတ္တဿ ဒီပနေန ဒုက္ခဿ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နတာ ပဋိက္ခိတ္တာ၊ တတော ဧဝ တဿ အဇာနနဉ္စ ပဋိက္ခိတ္တံ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၂၆၊ သံ. နိ. ၂.၃၉-၄၀၊ မဟာဝ. ၁၊ ဥဒါ. ၁).

ယံ ပရိဝါသံ သမာဒိယိတွာ ပရိဝသတီတိ ယောဇနာ. ဝစနသိလိဋ္ဌတာဝသေနာတိ ‘‘ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ လဘေယျံ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ ယာစန္တေန တေန ဝုတ္တဝစနသိလိဋ္ဌတာဝသေန. ဂါမပ္ပဝေသနာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန နာတိဒိဝါပဋိက္ကမနံ၊ နဝေသိယာဒိဂေါစရတာ၊ သဗြဟ္မစာရီနံ ကိစ္စေသု ဒက္ခတာဒိ၊ ဥဒ္ဒေသာဒီသု တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒတာ၊ တိတ္ထိယာနံ အဝဏ္ဏဘဏနေ အတ္တမနတာ၊ ဗုဒ္ဓါဒီနံ အဝဏ္ဏဘဏနေ အနတ္တမနတာ၊ တိတ္ထိယာနံ ဝဏ္ဏဘဏနေ အနတ္တမနတာ၊ ဗုဒ္ဓါဒီနံ ဝဏ္ဏဘဏနေ အတ္တမနတာတိ (မဟာဝ. ၈၇) ဣမေသံ သင်္ဂဟော. အဋ္ဌ ဝတ္တာနီတိ ဣမာနိ အဋ္ဌ တိတ္ထိယဝတ္တာနိ ပူရေန္တေန. ဧတ္ထ စ နာတိကာလေန ဂါမပ္ပဝေသနာ တတ္ထ ဝိသုဒ္ဓကာယဝစီသမာစာရေန ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ နာတိဒိဝါပဋိက္ကမနန္တိ ဣဒမေကံ ဝတ္တံ.

အယမေတ္ထ ပါဌောတိ ဧတသ္မိံ ကဿပသုတ္တေ အယံ ပါဌော. အညတ္ထာတိ သီဟနာဒသုတ္တာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၄၀၂-၄၀၃). ဃံသိတွာ ကောဋ္ဋေတွာတိ ယထာ သုဝဏ္ဏံ နိဃံသိတွာ အဓိကရဏိယာ ကောဋ္ဋေတွာ နိဒ္ဒေါသမေဝ ဂယှတိ၊ ဧဝံ ပရိဝါသဝတ္တစရဏေန ဃံသိတွာ သုဒ္ဓဘာဝဝီမံသနေန ကောဋ္ဋေတွာ သုဒ္ဓေါ ဧဝ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော ဣဓ ဂယှတိ. တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒတန္တိ သာသနံ အနုပဝိသိတွာ ဗြဟ္မစရိယဝါသေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒတံ ဒဠှတရာဘိရုစိတံ. အညတရံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသီတိ နာမဂေါတ္တေန အပါကဋံ ဧကံ ဘိက္ခုံ အာဏာပေသိ ဧဟိဘိက္ခုဥပသမ္ပဒါယ ဥပနိဿယာဘာဝတော. ဂဏေ နိသီဒိတွာတိ ဘိက္ခူ အတ္တနော သန္တိကေ ပတ္တာသနဝသေန ဂဏေ နိသီဒိတွာ.

အစေလကဿပသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. တိမ္ဗရုကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈. ယသ္မာ တိမ္ဗရုကော ‘‘ဝေဒနာ အတ္တာ. အတ္တာဝ ဝေဒယတီ’’တိ ဧဝံလဒ္ဓိကော၊ တသ္မာ တာယ လဒ္ဓိယာ ‘‘သယံကတံ သုခဒုက္ခ’’န္တိ ဝဒတိ၊ တံ ပဋိသံဟရိတုံ ဘဂဝါ ‘‘သာ ဝေဒနာ’’တိအာဒိံ အဝေါစ. တေနာဟ ‘‘သာ ဝေဒနာတိအာဒိ သယံကတံ သုခဒုက္ခန္တိ လဒ္ဓိယာ နိသေဓနတ္ထံ ဝုတ္တ’’န္တိ. ဧတ္ထာပီတိ ဣမသ္မိမ္ပိ သုတ္တေ. တတြာတိ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘သာ ဝေဒနာ။ပေ။ သုခဒုက္ခ’’န္တိ၊ တသ္မိံ ပါဌေ. အာဒိမှိယေဝါတိ ဧတ္ထ ဘုမ္မဝစနေန ‘‘အာဒိတော’’တိ တော-သဒ္ဒေါ န နိဿက္ကဝစနေ. ဧဝ-ကာရေန ခေါ-သဒ္ဒေါ အဝဓာရဏေတိ ဒဿေတိ. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ အနန္တရသုတ္တေ ဝုတ္တမေဝ. တတ္ထ ပန ‘‘ဝေဒနာတော အညော အတ္တာ၊ ဝေဒနာယ ကာရကော’’တိ လဒ္ဓိကဿ ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ ဝါဒေါ ပဋိက္ခိတ္တော၊ ဣဓ ‘‘ဝေဒနာ အတ္တာ’’တိ ဧဝံလဒ္ဓိကဿာတိ အယမေဝ ဝိသေသော. တေနာဟ ‘‘ဧဝဉှိ သတိ ဝေဒနာယ ဧဝ ဝေဒနာ ကတာ ဟောတီ’’တိအာဒိ. ဣမိဿာတိ ယာယ ဝေဒနာယ သုခဒုက္ခံ ကတံ၊ ဣမိဿာ. ပုဗ္ဗေပီတိ သဿတာကာရတော ပုဗ္ဗေပိ. ပုရိမဉှိ အတ္ထန္တိ အနန္တရသုတ္တေ ဝုတ္တံ အတ္ထံ. အဋ္ဌကထာယန္တိ ပေါရာဏဋ္ဌကထာယံ. တန္တိ ပုရိမသုတ္တေ ဝုတ္တမတ္ထံ. အဿာတိ ဣမဿ သုတ္တဿ. ယသ္မာ တိမ္ဗရုကော ‘‘ဝေဒနာဝ အတ္တာ’’တိ ဂဏှာတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘အဟံ သာ ဝေဒနာ။ပေ။ န ဝဒါမီ’’တိ.

အညာ ဝေဒနာတိအာဒီသုပိ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ အနန္တရသုတ္တေ ဝုတ္တနယမေဝ. ကာရကဝေဒနာတိ ကတ္တုဘူတဝေဒနာ. ဝေဒနာသုခဒုက္ခန္တိ ဝေဒနာဘူတသုခဒုက္ခံ ကထိတံ၊ န ဝဋ္ဋသုခဒုက္ခံ. ‘‘ဝိပါကသုခဒုက္ခမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ ‘‘သယံကတံ သုခံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိဝစနတော.

တိမ္ဗရုကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ဗာလပဏ္ဍိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉. အဝိဇ္ဇာ နီဝရဏာ ဘဝါဒိ-အာဒီနဝဿ နိဝါရိတပဋိစ္ဆာဒိကာ ဧတဿာတိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏော၊ အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတောတိ အာဟ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝါရိတဿာ’’တိ. အယံ ကာယောတိ ဗာလဿ အပ္ပဟီနကိလေသဿ ပစ္စုပ္ပန္နံ အတ္တဘာဝံ ရက္ခံ ကတွာ အဝိဇ္ဇာယ ပဋိစ္ဆာဒိတာဒီနဝေ အယာထာဝဒဿနဝသေန တဏှာယ ပဋိလဒ္ဓစိတ္တဿ တံတံဘဝူပဂါ သင်္ခါရာ သင်္ခရီယန္တိ. တေဟိ စ အတ္တဘာဝဿ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ၊ တသ္မာ အယဉ္စ အဝိဇ္ဇာယ ကာယော နိဗ္ဗတ္တောတိ. အဿာတိ ဗာလဿ. အယံ အတ္ထောတိ ‘‘အယံ ကာယော နာမရူပန္တိ စ ဝုတ္တော’’တိ အတ္ထော ဒီပေတဗ္ဗော ဥပါဒါနက္ခန္ဓသဠာယတနသင်္ဂဟတော တေသံ ဓမ္မာနံ. ဧဝမေတံ ဒွယန္တိ ဧဝံ အဝိဇ္ဇာယ နိဝါရိတတ္တာ၊ တဏှာယ စ သံယုတ္တတ္တာ ဧဝံ သပရသန္တာနဂတသဝိညာဏကကာယသင်္ခါတံ ဒွယံ ဟောတိ. အညတ္ထာတိ သုတ္တန္တရေသု. ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏံ၊ တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၀၄၊ ၄၀၀၊ ၃.၄၂၁၊ ၄၂၅-၄၂၆၊ သံ. နိ. ၂.၄၃-၄၅၊ ၄.၆၀-၆၁၊ ကထာ. ၄၆၅၊ ၄၆၇) အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာယတနာနိ ဘိန္ဒိတွာ စက္ခုရူပါဒိဒွယာနိ ပဋိစ္စ စက္ခုသမ္ဖဿာဒယော ဝုတ္တာ၊ ဣဓ ပန အဘိန္ဒိတွာ ဆ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာယတနာနိ ပဋိစ္စ စက္ခုသမ္ဖဿာဒယော ဝုတ္တာ ‘‘ဒွယံ ပဋိစ္စ ဖဿော’’တိ၊ တသ္မာ မဟာဒွယံ နာမ ကိရေတံ အနဝသေသတော အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာယတနာနံ ဂဟိတတ္တာ. အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနိ အာယတနာနီတိ ဧတ္ထာပိ ဟိ သဠာယတနာနိ သင်္ဂဟိတာနေဝ. ဖဿကာရဏာနီတိ ဖဿပဝတ္တိယာ ပစ္စယာနိ. ယေဟီတိ ဟေတုဒဿနမတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ယေဟိ ကာရဏဘူတေဟီ’’တိ. ဖဿော ဧဝ ဖုသနကိစ္စော၊ န ဖဿာယတနာနီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဖဿေန ဖုဋ္ဌော’’တိ. ပရိပုဏ္ဏဝသေနာတိ အဝေကလ္လဝသေန. အပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ ဟီနာနိ ဖဿဿ ကာရဏာနိ ဟောန္တိ၊ တေသံ ဝိယာတိ ‘‘ဧတေသံ ဝါ အညတရေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကာယနိဗ္ဗတ္တနာဒိမှီတိ သဝိညာဏကဿ ကာယဿ နိဗ္ဗတ္တနံ ကာယနိဗ္ဗတ္တနံ၊ ကာယော ဝါ နိဗ္ဗတ္တတိ ဧတေနာတိ ကာယနိဗ္ဗတ္တနံ၊ ကိလေသာဘိသင်္ခါရာ. အာဒိသဒ္ဒေန ဖဿသဠာယတနာဒိသင်္ဂဟော. အဓိကံ ပယသတိ ပယုဉ္ဇတိ ဧတေနာတိ အဓိပ္ပယာသော၊ ဝိသေသကာရဏန္တိ အာဟ ‘‘အဓိကပယောဂေါ’’တိ.

ဘဂဝါ အမှာကံ ဥပ္ပါဒကဘာဝေန မူလဘာဝေန ဘဂဝံမူလကာ. ဣမေ ဓမ္မာတိ ဣမေ ကာရဏဓမ္မာ. ယေဟိ မယံ ဗာလပဏ္ဍိတာနံ သမာနေပိ ကာယနိဗ္ဗတ္တနာဒိမှိ ဝိသေသံ ဇာနေယျာမ၊ တေနာဟ ‘‘ပုဗ္ဗေ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဥပ္ပါဒိတာ’’တိအာဒိ. အာဇာနာမာတိ အဘိမုခံ ပစ္စက္ခတော ဇာနာမ. ပဋိဝိဇ္ဈာမာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ၊ အဓိဂစ္ဆာမာတိ အတ္ထော. နေတာတိ အမှာကံ သန္တာနေ ပါပေတာ. ဝိနေတာတိ ယထာ အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသော ဟောတိ၊ ဧဝံ ဝိသေသတော နေတာ၊ တဒင်္ဂဝိနယာဒိဝသေန ဝါ ဝိနေတာ. အနုနေတာတိ အနုရူပံ နေတာ. အန္တရန္တရာ ယထာဓမ္မပညတ္တိယာ ပညာပိတာနံ ဓမ္မာနံ အနုရူပတော ဒဿနံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ယထာသဘာဝတော ။ပေ။ ဒဿေတာ’’တိ. အာပါထံ ဥပဂစ္ဆန္တာနံ ဘဂဝါ ပဋိသရဏံ သမောသရဏဋ္ဌာနန္တိ ဘဂဝံပဋိသရဏာ ဓမ္မာ. တေနာဟ ‘‘စတုဘူမကဓမ္မာ’’တိအာဒိ. ပဋိသရတိ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ပဋိသရဏံ၊ တသ္မာ ပဋိဝိဇ္ဈနဝသေန ဘဂဝါ ပဋိသရဏံ ဧတေသန္တိ ဘဂဝံပဋိသရဏာ. တေနာဟ ‘‘အပိ စာ’’တိအာဒိ. ဖဿော အာဂစ္ဆတီတိ ပဋိဝိဇ္ဈနကဝသေန ဖဿော ဉာဏဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ၊ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တောယေဝ သော အတ္ထတော ‘‘အဟံ ကိန္နာမော’’တိ နာမံ ပုစ္ဆန္တော ဝိယ၊ ဘဂဝါ စဿ နာမံ ကရောန္တော ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဟံ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ. ဥပဋ္ဌာတူတိ ဉာဏဿ ပစ္စုပဋ္ဌာတု. ဘဂဝန္တံယေဝ ပဋိဘာတူတိ ဘဂဝတော ဧဝ ဘာဂေါ ဟောတု၊ ဘဂဝါဝ နံ အတ္တနော ဘာဂံ ကတွာ ဝိဿဇ္ဇေတူတိ အတ္ထော၊ ဘဂဝတော ဘာဂေါ ယဒိဒံ ဓမ္မဿ အက္ခာနံ၊ အမှာကံ ပန သဝနံ ဘာဂေါတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော. ဧဝဉှိ သဒ္ဒလက္ခဏေန သမေတိ. ကေစိ ပန ပဋိဘာတူတိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ ဉာဏေန ဒိဿတု ဒေသီယတူတိ ဝါ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘တုမှေယေဝ နော ကထေတွာ ဒေထာတိ အတ္ထော’’တိ.

ဗာလဿ ပဏ္ဍိတဿ စ ကာယဿ နိဗ္ဗတ္တိယာ ပစ္စယဘူတာ အဝိဇ္ဇာ စ တဏှာ စ. တေနာဟ ‘‘ကမ္မံ။ပေ။ နိရုဒ္ဓါ’’တိ. ဇဝါပေတွာတိ ဂဟိတဇဝနံ ကတွာ၊ ယထာ ပဋိသန္ဓိံ အာကဍ္ဎိတုံ သမတ္ထံ ဟောတိ၊ ဧဝံ ကတွာ. ယဒိ နိရုဒ္ဓါ၊ ကထံ အပ္ပဟီနာတိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ယထာ ပနာ’’တိအာဒိ. ဘဝတိ ဟိ တံသဒိသေပိ တဗ္ဗောဟာရော ယထာ ‘‘သာ ဧဝ တိတ္တိရီ၊ တာနေဝ ဩသဓာနိ၊ တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသေနာ’’တိ စ. ဒုက္ခက္ခယာယာတိ တဒတ္ထဝိသေသနတ္ထန္တိ အာဟ ‘‘ခယတ္ထာယာ’’တိ. ပဋိသန္ဓိကာယန္တိ ပဋိသန္ဓိဂဟဏပုဗ္ဗကံ ကာယံ. ပါဠိယံ ‘‘ဗာလေနာ’’တိ ကရဏဝစနံ နိဿက္ကေတိ အာဟ ‘‘ဗာလတော’’တိ. ဘာဝိနာ သဟ ပဋိသန္ဓိနာ သပ္ပဋိသန္ဓိကော. ယော ပန ဧကန္တတော တေနတ္တဘာဝေန အရဟတ္တံ ပတ္တုံ ဘဗ္ဗော၊ သော ဘာဝိနာ ပဋိသန္ဓိနာ ‘‘အပ္ပဋိသန္ဓိကော’’တိ၊ တတော ဝိသေသနတ္ထံ ‘‘သပ္ပဋိသန္ဓိကော’’တိ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တံ၊ သော စ ယာဝ အရိယဘူမိံ န ဩက္ကမတိ၊ တာဝ ဗာလဓမ္မသမင်္ဂီ ဧဝါတိ ကတွာ ‘‘သဗ္ဗောပိ ပုထုဇ္ဇနော ဗာလော’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ‘‘အပ္ပဋိသန္ဓိကော ခီဏာသဝေါ ပဏ္ဍိတော’’တိ ခီဏာသဝ-သဒ္ဒေန အပ္ပဋိသန္ဓိကော ဝိသေသိတော. ယဒိ ဧဝံ သေက္ခာ ကထန္တိ အာဟ ‘‘သောတာပန္နာ’’တိအာဒိ. တေ ဟိ သိခါပတ္တပဏ္ဍိစ္စဘာဝလက္ခဏာဘာဝတော ပဏ္ဍိတာတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ ခီဏာသဝါ ဝိယ၊ ဗလဝတရာနံ ပန ဗာလဓမ္မာနံ ပဟီနတ္တာ ဗာလာတိပိ န ဝတ္တဗ္ဗာ ပုထုဇ္ဇနာ ဝိယ. ဘဇိယမာနာ ပန စတုသစ္စသမ္ပဋိဝေဓံ ဥပါဒါယ ပဏ္ဍိတပက္ခံ ဘဇန္တိ၊ န ဗာလပက္ခံ ဝုတ္တကာရဏေနာတိ.

ဗာလပဏ္ဍိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ပစ္စယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၀. သဗ္ဗမ္ပိ သင်္ခတံ အပ္ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နံ နာမ နတ္ထီတိ ပစ္စယဓမ္မောပိ အတ္တနော ပစ္စယဓမ္မံ ဥပါဒါယ ပစ္စယုပ္ပန္နော၊ တထာ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မောပိ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နံ ဥပါဒါယ ပစ္စယဓမ္မောတိ ယထာရဟံ ဓမ္မာနံ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နတာ. ယေသံ ဝိနေယျာနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒေသနာယေဝ သုဗောဓတော ဥပဋ္ဌာတိ၊ တေသံ ဝသေန သုဋ္ဌု ဝိဘာဂံ ကတွာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ဒေသိတော. ယေသံ ပန ဝိနေယျာနံ တဒုဘယသ္မိံ ဝိဘဇ္ဇ သုတေ ဧဝ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ၊ တေ သန္ဓာယ ဘဂဝါ တဒုဘယံ ဝိဘဇ္ဇ ဒဿေန္တော ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဉ္စ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေ စ ဓမ္မေ’’တိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘီတိ ဣမမတ္ထံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘သတ္ထာ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ’’တိအာဒိမာဟ. ပစ္စယဿ ဘာဝေါ ပစ္စယတ္တံ၊ ပစ္စယနိဗ္ဗတ္တတာ. အသဘာဝဓမ္မေ န လဗ္ဘတီတိ ‘‘သဘာဝဓမ္မေ’’တိ ဝုတ္တံ. နနု စ ဇာတိ ဇရာ မရဏဉ္စ သဘာဝဓမ္မော န ဟောတိ၊ ယေသံ ပန ခန္ဓာနံ ဇာတိ ဇရာ မရဏဉ္စ၊ တေ ဧဝ သဘာဝဓမ္မာ၊ အထ ကသ္မာ ဒေသနာယ တေ ဂဟိတာတိ? နာယံ ဒေါသော၊ ဇာတိ ဇရာ မရဏဉှိ ပစ္စယနိဗ္ဗတ္တာနံ သဘာဝဓမ္မာနံ ဝိကာရမတ္တံ၊ နညေသံ၊ တသ္မာ တေ ဂဟိတာတိ. ဥပ္ပါဒါ ဝါ တထာဂတာနန္တိ န ဝိနေယျပုဂ္ဂလာနံ မဂ္ဂဖလုပ္ပတ္တိ ဝိယ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏုပ္ပတ္တိ တထာဂတုပ္ပါဒါယတ္တာ၊ အထ ခေါ သာ တထာဂတာနံ ဥပ္ပါဒေပိ အနုပ္ပါဒေပိ ဟောတိယေဝ. တသ္မာ သာ ကာမံ အသင်္ခတာ ဝိယ ဓာတု န နိစ္စာ၊ တထာပိ ‘‘သဗ္ဗကာလိကာ’’တိ ဧတေန ဇာတိပစ္စယတော ဇရာမရဏုပ္ပတ္တီတိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘ဇာတိယေဝ ဇရာမရဏဿ ပစ္စယော’’တိ. ဇာတိပစ္စယာတိ စ ဇာတိသင်္ခါတပစ္စယာ. ဟေတုမှိ နိဿက္ကဝစနံ. ဌိတာဝ သာ ဓာတု၊ ယာယံ ဣဒပ္ပစ္စယတာ ဇာတိယာ ဇရာမရဏဿ ပစ္စယတာ တဿ ဗျဘိစာရာဘာဝတော. ဣဒါနိ န ကဒါစိ ဇာတိ ဇရာမရဏဿ ပစ္စယော န ဟောတိ ဟောတိယေဝါတိ ဇရာမရဏဿ ပစ္စယဘာဝေ နိယမေတိ. ဥဘယေနပိ ယထာဝုတ္တဿ ပစ္စယဘာဝေါ ယတ္ထ ဟောတိ၊ တတ္ထ အဝဿံဘာဝိတံ ဒဿေတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ဌိတာဝ သာ ဓာတူ’’တိ. ဒွီဟိ ပဒေဟိ. တိဋ္ဌန္တီတိ ယဿ ဝသေန ဓမ္မာနံ ဌိတိ၊ သာ ဣဒပ္ပစ္စယတာ ဓမ္မဋ္ဌိတတာ. ဓမ္မေတိ ပစ္စယုပ္ပန္နေ ဓမ္မေ. နိယမေတိ ဝိသေသေတိ. ဟေတုဂတဝိသေသသမာယောဂေါ ဟိ ဟေတုဖလဿ ဧဝံ ဓမ္မတာနိယာမော ဧဝါတိ.

အပရော နယော – ဌိတာဝ သာ ဓာတူတိ ယာယံ ဇရာမရဏဿ ဣဒပ္ပစ္စယတာ ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ၊ ဧသာ ဓာတု ဧသ သဘာဝေါ. တထာဂတာနံ ဥပ္ပါဒတော ပုဗ္ဗေ ဥဒ္ဓဉ္စ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈိယမာနော၊ မဇ္ဈေ စ ပဋိဝိဇ္ဈိယမာနော န တထာဂတေဟိ ဥပ္ပါဒိတော၊ အထ ခေါ သမ္ဘဝန္တဿ ဇရာမရဏဿ သဗ္ဗကာလံ ဇာတိပစ္စယတော သမ္ဘဝေါတိ ဌိတာဝ သာ ဓာတု၊ ကေဝလံ ပန သယမ္ဘုဉာဏေန အဘိသမ္ဗုဇ္ဈနတော ‘‘အယံ ဓမ္မော တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ပဝေဒနတော စ တထာဂတော ‘‘ဓမ္မသာမီ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ န အပုဗ္ဗဿ ဥပ္ပါဒနတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဌိတာဝ သာ ဓာတူ’’တိ. သာ ဧဝ ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝိပလ္လာသာဘာဝတော ဧဝံ အဝဗုဇ္ဈမာနဿ ဧတဿ သဘာဝဿ၊ ဟေတုနော ဝါ တထေဝ ဘာဝတော ဌိတတာတိ ဓမ္မဋ္ဌိတတာ၊ ဇာတိ ဝါ ဇရာမရဏဿ ဥပ္ပါဒဋ္ဌိတိ ပဝတ္တအာယူဟန-သံယောဂ-ပလိဗောဓ-သမုဒယ-ဟေတုပစ္စယဋ္ဌိတီတိ တဒုပ္ပါဒါဒိဘာဝေနဿာ ဌိတတာ ‘‘ဓမ္မဋ္ဌိတတာ’’တိ ဖလံ ပတိ သာမတ္ထိယတော ဟေတုမေဝ ဝဒတိ. ဓာရီယတိ ပစ္စယေဟီတိ ဝါ ဓမ္မော၊ တိဋ္ဌတိ တတ္ထ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယ ဖလန္တိ ဌိတိ၊ ဓမ္မဿ ဌိတိ ဓမ္မဋ္ဌိတိ. ဓမ္မောတိ ဝါ ကာရဏံ ပစ္စယဘာဝေန ဖလဿ ဓာရဏတော၊ တဿ ဌိတိ သဘာဝေါ၊ ဓမ္မတော စ အညော သဘာဝေါ နတ္ထီတိ ဓမ္မဋ္ဌိတိ၊ ပစ္စယော. တေနာဟ ‘‘ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေ ပညာ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ’’န္တိ (ပဋိ. မ. မာတိကာ ၄). ဓမ္မဋ္ဌိတိ ဧဝ ဓမ္မဋ္ဌိတတာ. သာ ဧဝ ဓာတု ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ ဣမဿ သဘာဝဿ၊ ဟေတုနော ဝါ အညထတ္တာဘာဝတော၊ ‘‘န ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ ဝိညာယမာနဿ စ တဗ္ဘာဝါဘာဝတော နိယာမတာ ဝဝတ္ထိတဘာဝေါတိ ဓမ္မနိယာမတာ. ဖလဿ ဝါ ဇရာမရဏဿ ဇာတိယာ သတိ သမ္ဘဝေါ ဓမ္မေ ဟေတုမှိ ဌိတတာတိ ဓမ္မဋ္ဌိတတာ၊ အသတိ အသမ္ဘဝေါ ဓမ္မနိယာမတာတိ ဧဝံ ဖလေန ဟေတုံ ဝိဘာဝေတိ၊ တံ ‘‘ဌိတာဝ သာ ဓာတူ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ. ဣမေသံ ဇရာမရဏာဒီနံ ပစ္စယတာသင်္ခါတံ ဣဒပ္ပစ္စယတံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ ပစ္စက္ခကရဏေန အဘိမုခံ ဗုဇ္ဈတိ ယာထာဝတော ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ တတော ဧဝ အဘိသမေတိ အဘိမုခံ သမာဂစ္ဆတိ၊ အာဒိတော ကထေန္တော အာစိက္ခတိ၊ ဥဒ္ဒိသတီတိ အတ္ထော. တမေဝ ဥဒ္ဒေသံ ပရိယောသာပေန္တော ဒေသေတိ. ယထာဥဒ္ဒိဋ္ဌမတ္တံ နိဒ္ဒိသနဝသေန ပကာရေဟိ ဉာပေန္တော ပညာပေတိ. ပကာရေဟိ ဧဝ ပတိဋ္ဌပေန္တော ပဋ္ဌပေတိ. ယထာနိဒ္ဒိဋ္ဌံ ပဋိနိဒ္ဒေသဝသေန ဝိဝရတိ ဝိဘဇတိ. ဝိဝဋဉှိ ဝိဘတ္တဉ္စ အတ္ထံ ဟေတူဒါဟရဏဒဿနေဟိ ပါကဋံ ကရောန္တော ဥတ္တာနီကရောတိ. ဥတ္တာနီကရောန္တော တထာ ပစ္စက္ခဘူတံ ကတွာ နိဂမနဝသေန ပဿထာတိ စာဟ.

ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိအာဒီသူတိ ဇာတိအာဒီနံ ဇရာမရဏပစ္စယဘာဝေသု. တေဟိ တေဟိ ပစ္စယေဟီတိ ယာဝတကေဟိ ပစ္စယေဟိ ယံ ဖလံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာရဟံ၊ အဝိကလေဟိ တေဟေဝ တဿ ဥပ္ပတ္တိ၊ န ဦနာဓိကေဟီတိ. တေနာဟ ‘‘အနူနာဓိကေဟေဝါ’’တိ. ယထာ တံ စက္ခုရူပါလောကမနသိကာရေဟိ စက္ခုဝိညာဏဿ သမ္ဘဝေါတိ. တေန တံတံဖလနိပ္ဖါဒနေ တဿာ ပစ္စယသာမဂ္ဂိယာ တပ္ပကာရတာ တထတာတိ ဝုတ္တာတိ ဒဿေတိ. သာမဂ္ဂိန္တိ သမောဓာနံ၊ သမဝါယန္တိ အတ္ထော. အသမ္ဘဝါဘာဝတောတိ အနုပ္ပဇ္ဇနဿ အဘာဝတော. တထာဝိဓပစ္စယသာမဂ္ဂိယဉှိ သတိပိ ဖလဿ အနုပ္ပဇ္ဇနေ တဿာဝိတထတာ သိယာ. အညဓမ္မပစ္စယေဟီတိ အညဿ ဖလဓမ္မဿ ပစ္စယေဟိ. အညဓမ္မာနုပ္ပတ္တိတောတိ တတော အညဿ ဖလဓမ္မဿ အနုပ္ပဇ္ဇနတော. န ဟိ ကဒါစိ စက္ခုရူပါလောကမနသိကာရေဟိ သောတဝိညာဏဿ သမ္ဘဝေါ အတ္ထိ. ယဒိ သိယာ၊ တဿာ သာမဂ္ဂိယာ အညထတာ နာမ သိယာ၊ န စေတံ အတ္ထီတိ ‘‘အနညထတာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပစ္စယတောတိ ပစ္စယဘာဝတော. ပစ္စယသမူဟတောတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဣဒပ္ပစ္စယာ ဧဝ ဣဒပ္ပစ္စယတာတိ တာ-သဒ္ဒေန ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ ယထာ ‘‘ဒေဝေါယေဝ ဒေဝတာ’’တိ၊ ဣဒပ္ပစ္စယာနံ သမူဟော ဣဒပ္ပစ္စယတာတိ သမူဟတ္ထော တာသဒ္ဒေါ ယထာ ‘‘ဇနာနံ သမူဟော ဇနတာ’’တိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယာဟ ‘‘လက္ခဏံ ပနေတ္ထ သဒ္ဒသတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ.

န နိစ္စံ သဿတန္တိ အနိစ္စံ. ဇရာမရဏံ န အနိစ္စံ သင်္ခါရာနံ ဝိကာရဘာဝတော အနိပ္ဖန္နတ္တာ၊ တထာပိ ‘‘အနိစ္စ’’န္တိ ပရိယာယေန ဝုတ္တံ. ဧသ နယော သင်္ခတာဒီသုပိ. သမာဂန္တွာ ကတံ သဟိတေဟေဝ ပစ္စယေဟိ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗတော ယထာသဘာဝံ သမေစ္စ သမ္ဘုယျ ပစ္စယေဟိ ကတန္တိ သင်္ခတံ. ပစ္စယာရဟံ ပစ္စယံ ပဋိစ္စ န ဝိနာ တေန သဟိတသမေတမေဝ ဥပ္ပန္နန္တိ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ. တေနာဟ ‘‘ပစ္စယေ နိဿာယ ဥပ္ပန္န’’န္တိ. ခယသဘာဝန္တိ ဘိဇ္ဇနသဘာဝံ. ဝိဂစ္ဆနကသဘာဝန္တိ သကဘာဝတော အပဂစ္ဆနကသဘာဝံ. ဝိရဇ္ဇနကသဘာဝန္တိ ပလုဇ္ဇနကသဘာဝံ. နိရုဇ္ဈနကသဘာဝန္တိ ခဏဘင်္ဂဝသေန ပဘင်္ဂုသဘာဝံ. ဝုတ္တနယေနာတိ ဇရာယ ဝုတ္တနယေန. ဇနကပ္ပစ္စယာနံ ကမ္မာဒီနံ. ကိစ္စာနုဘာဝက္ခဏေတိ ဧတ္ထ ကိစ္စာနုဘာဝေါ နာမ ယထာ ပဝတ္တမာနေ ပစ္စယေ တဿ ဖလံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တထာ ပဝတ္တိ၊ ဧဝံ သန္တဿ ပဝတ္တနက္ခဏေ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယသ္မိံ ခဏေ ပစ္စယော အတ္တနော ဖလုပ္ပါဒနံ ပတိ ဗျာဝဋော နာမ ဟောတိ၊ ဣမသ္မိံ ခဏေ ယေ ဓမ္မာ ရူပါဒယော ဥပလဗ္ဘန္တိ တတော ပုဗ္ဗေ၊ ပစ္ဆာ စ အနုပလဗ္ဘမာနာ၊ တေသံ တတော ဥပ္ပတ္တိ နိဒ္ဓါရီယတိ၊ ဧဝံ ဇာတိယာပိ သာ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗာ တံခဏူပလဒ္ဓတောတိ. ယဒိ ဧဝံ နိပ္ပရိယာယတောဝ ဇာတိယာ ကုတောစိ ဥပ္ပတ္တိ သိဒ္ဓိ၊ အထ ကသ္မာ ‘‘ဧကေန ပရိယာယေနာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ? ဇာယမာနဓမ္မာနံ ဝိကာရဘာဝေန ဥပလဒ္ဓဗ္ဗတ္တာ. ယဒိ နိပ္ဖန္နဓမ္မာ ဝိယ ဇာတိ ဥပလဗ္ဘေယျ၊ နိပ္ပရိယာယတောဝ တဿာ ကုတောစိ ဥပ္ပတ္တိ သိယာ၊ န စေဝံ ဥပလဗ္ဘတိ၊ အထ ခေါ အနိပ္ဖန္နတ္တာ ဝိကာရဘာဝေန ဥပလဗ္ဘတိ. တသ္မာ ‘‘ဧကေန ပရိယာယေနေတ္ထ အနိစ္စာတိအာဒီနိ ယုဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. န ပန ဇရာမရဏေ၊ ဇနကပ္ပစ္စယာနံ ကိစ္စာနုဘာဝက္ခဏေ တဿ အလဗ္ဘနတော. တေနေဝ ‘‘ဧတ္ထ စ အနိစ္စန္တိ။ပေ။ အနိစ္စံ နာမ ဇာတ’’န္တိ ဝုတ္တံ.