၆. ဒုက္ခဝဂ္ဂေါ

၁. ပရိဝီမံသနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၁. ဥပပရိက္ခမာနောတိ ပဝတ္တိပဝတ္တိဟေတုံ၊ နိဝတ္တိနိဝတ္တိဟေတုဉ္စ ပရိတုလေန္တော. ကုတော ပနေတန္တိ? ‘‘သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာ’’တိ ဝစနတော. န ဟိ သဗ္ဗဒုက္ခပရိဝီမံသံ ဝိနာ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယော သမ္ဘဝတိ. ကသ္မာတိအာဒိနာ ဇရာမရဏဿေဝ ဂဟဏေ ကာရဏံ ပုစ္ဆတိ. ဇာတိအာဒီနမ္ပိ ပဝတ္တိ ဒုက္ခဘာဝိနီတိ အဓိပ္ပါယော. ယသ္မာ ဇရာမရဏေ ဂဟိတေ သတိ ဇာတိပိ ဂဟိတာ ဟောတိ၊ တဿာ အဘာဝေ ဇရာမရဏဿေဝ အဘာဝတော. ဧသ နယော ဘဝါဒီသုပိ. ဧဝံ ယာဝ ဇာတိဓမ္မော ဇရာမရဏေ ဂဟိတေ ဂဟိတောဝ ဟောတိ၊ ဇရာမရဏပဒေသေန တဗ္ဗိကာရဝန္တော သဗ္ဗေ တေဘူမကာ သင်္ခါရာ ဂဟိတာတိ ဧဝမ္ပိ ဇရာမရဏဂ္ဂဟဏေန သဗ္ဗမ္ပိ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘တသ္မိံ ဂဟိတေ သဗ္ဗဒုက္ခဿ ဂဟိတတ္တာ’’တိ. အနေကဝိဓန္တိ ဗဟုဝိဓံ ဗဟုကောဋ္ဌာသံ. ‘‘အနေက’’န္တိ ဝါ ပါဌော. အနေကန္တိ ဗဟုလဝစနံ. ဝိဓန္တိ ခဏ္ဍိစ္စပါလိစ္စာဒိဝသေန ဝိပရီတကောဋ္ဌာသံ. နာနပ္ပကာရကန္တိ တတော ဧဝ နာနပ္ပကာရံ. နှတွာ ဌိတံ ပုရိသံ ဝိယာတိ ဗာလာနံ အတ္တဘာဝဿ သုဘာကာရေန ဥပဋ္ဌာနံ သန္ဓာယာဟ.

‘‘သာရုပ္ပဘာဝေနာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ကိံ သဗ္ဗထာ သာရုပ္ပဘာဝေနာတိ အာဟ ‘‘နိက္ကိလေသတာယ ပရိသုဒ္ဓတာယာ’’တိ. န ဟိ တဿေသာ အသင်္ခတတာဒိဘာဝေန သဒိသာ. ပဋိပန္နောတိ ပဋိမုခေါ အဘိသင်္ခါရမုခေါ ဟုတွာ ပန္နော အဓိဂတော. အနုဂတန္တိ အနုစ္ဆဝိကဘာဝေန ဂတံ၊ ယထာ စ နိဗ္ဗာနဿ အဓိဂမော ဟောတိ၊ ဧဝံ တဒနုရူပဘာဝေန ဂတံ. ဧတ္ထ စ ပါဠိယံ ‘‘ပဇာနာတီ’’တိ ပုဗ္ဗဘာဂဝသေန ပဇာနနာ ဝုတ္တာ၊ ‘‘တထာ ပဋိပန္နော စ ဟောတီ’’တိ နိယတဝသေန. ‘‘အပရဘာဂဝသေနာ’’တိ အပရေ. ကေစိ ပန ‘‘ယထာ ပဋိပန္နဿ ဇရာမရဏံ နိရုဇ္ဈတိ၊ တထာ ပဋိပန္နော’’တိ ဝဒန္တိ. ပဒဝီမံသနာ ပုဗ္ဗဘာဂဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ န မဂ္ဂက္ခဏဝသေန. သင်္ခါရနိရောဓာယာတိ ဧတ္ထ နယိဒံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယသင်္ခါရဂ္ဂဟဏံ၊ အထ ခေါ သင်္ခတသင်္ခါရဂ္ဂဟဏန္တိ အာဟ ‘‘သင်္ခါရဒုက္ခဿ နိရောဓတ္ထာယာ’’တိ. တေနာဟ ‘‘ဧတ္တာဝတာ ယာဝ အရဟတ္တာ ဒေသနာ ကထိတာ’’တိ.

‘‘ပစ္စတ္တံယေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတီ’’တိအာဒိနာ အရဟတ္တဖလပစ္စဝေက္ခဏံ၊ ‘‘သော သုခဉ္စ ဝေဒနံ ဝေဒယတီ’’တိအာဒိနာ သတတဝိဟာရဉ္စ ဒဿေတွာ ဒေသနာ သဗ္ဗထာဝ ဝဋ္ဋဒေသနာတော နိဝတ္တေတဗ္ဗာ သိယာ. အဝိဇ္ဇာဂတောတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော၊ တေန ဧဝမာဒိကံ ဣဒံ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကထနံ ပုန ဂဏှာတိ. ပုဂ္ဂလသဒ္ဒေါ ဣတရာသံ ဒွိန္နံ ပကတီနံ ဝါစကောတိ တတော ဝိသေသေတွာ ဂဟဏေ ပဌမပကတိမေဝ ဒဿေန္တော ‘‘ပုရိသပုဂ္ဂလော’’တိ အဝေါစာတိ အာဟ ‘‘ပုရိသောယေဝ ပုဂ္ဂလော’’တိ. ဥဘယေနာတိ ပုရိသပုဂ္ဂလဂ္ဂဟဏေန. သမ္မုတိယာ အဝိဇ္ဇမာနာယ ကထာ ဒေသနာ သမ္မုတိကထာ. ပရမတ္ထဿ ကထာ ဒေသနာ ပရမတ္ထကထာ. တတ္ထာတိ သမ္မုတိပရမတ္ထကထာသု၊ န သမ္မုတိပရမတ္ထေသု. တေနာဟ ‘‘ဧဝံ ပဝတ္တာ သမ္မုတိကထာ နာမာ’’တိအာဒိ. တတြိဒံ သမ္မုတိပရမတ္ထာနံ လက္ခဏံ – ယသ္မိံ ဘိန္နေ ဗုဒ္ဓိယာ ဝါ အဝယဝဝိနိဗ္ဘောဂေ ကတေ န တံသမညာ၊ သာ ဃဋပဋာဒိပ္ပဘေဒါ သမ္မုတိ၊ တဗ္ဗိပရိယာယတော ပရမတ္ထော. န ဟိ ကက္ခဠဖုသနာဒိသဘာဝေ အယံ နယော လဗ္ဘတိ. တတ္ထ ရူပါဒိဓမ္မံ သမူဟသန္တာနဝသေန ပဝတ္တမာနံ ဥပါဒါယ ‘‘သတ္တော’’တိအာဒိ ဝေါဟာရောတိ အာဟ ‘‘သတ္တော နရော။ပေ။ သမ္မုတိကထာ နာမာ’’တိ. ယသ္မာ ရူပါဒယော ပရမတ္ထဓမ္မာ ‘‘ခန္ဓာ ဓာတုယော’’တိအာဒိနာ ဝုစ္စန္တိ၊ န ဝေါဟာရမတ္တံ၊ တသ္မာ ‘‘ခန္ဓာ။ပေ။ ပရမတ္ထကထာ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. နနု ခန္ဓကထာပိ သမ္မုတိကထာဝ၊ သမ္မုတိ ဟိ သင်္ကေတော ခန္ဓဋ္ဌော ရာသဋ္ဌော ဝါ ကောဋ္ဌာသဋ္ဌော ဝါတိ? သစ္စမေတံ၊ အယံ ပန ခန္ဓသမညာ ဖဿာဒီသု တဇ္ဇာပညတ္တိ ဝိယ ပရမတ္ထသန္နိဿယာ တဿ အာသန္နတရာ ပုဂ္ဂလသမညာဒယော ဝိယ န ဒူရေတိ ပရမတ္ထသင်္ဂဟတာ ဝုတ္တာ. ခန္ဓသီသေန ဝါ တဒုပါဒါနာ သဘာဝဓမ္မာ ဧဝ ဂဟိတာ. နနု စ သဗ္ဗေပိ သဘာဝဓမ္မာ သမ္မုတိမုခေနေဝ ဒေသနံ အာရောဟန္တိ၊ န သမ္မုခေနာတိ သဗ္ဗာပိ ဒေသနာ သမ္မုတိဒေသနာဝ သိယာတိ? နယိဒမေဝံ ဒေသေတဗ္ဗဓမ္မဝိဘာဂေန ဒေသနာဝိဘာဂဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ၊ န စ သဒ္ဒေါ ကေနစိ ပဝတ္တိနိမိတ္တေန ဝိနာ အတ္ထံ ပကာသေတီတိ. တေနာဟ ‘‘ပရမတ္ထံ ကထေန္တာပိ သမ္မုတိံ အမုဉ္စိတွာဝ ကထေန္တီ’’တိ. သစ္စမေဝ အဝိပရီတမေဝ ကထေန္တိ.

သမ္မုတီတိ သမညာ. ပရမော ဥတ္တမော အတ္ထောတိ ပရမတ္ထော၊ ဓမ္မာနံ ယထာဘူတသဘာဝေါ. တံ ပရမတ္ထံ၊ သမ္မုတိ ပန လောကဿ သင်္ကေတမတ္တသိဒ္ဓါ. ယဒိ ဧဝံ ကထံ သမ္မုတိကထာယ သစ္စတာတိ အာဟ ‘‘လောကသမ္မုတိကာရဏ’’န္တိ လောကသမညံ နိဿာယ ပဝတ္တနတော. လောကသမညာယ ဟိ အဘိနိဝေသနံ ဝိနာ ပညာပနာ ဧကစ္စဿ သုတဿ သာဝနာ ဝိယ၊ န မုသာ အနတိက္ကမိတဗ္ဗတော တဿာ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ဇနပဒနိရုတ္တိံ နာဘိနိဝေသေယျ၊ သမညံ နာတိဓာဝေယျာ’’တိ. ဓမ္မာနံ သဘာဝဓမ္မာနံ. ဘူတလက္ခဏံ ဘာဝဿ လက္ခဏံ ဒီပေန္တီတိ ကတွာ.

တေရသစေတနာဘေဒန္တိ အဋ္ဌကာမာဝစရကုသလစေတနာပဉ္စရူပါဝစရကုသလစေတနာဘေဒံ. အတ္တနော သန္တာနဿ ပုနနတော ပုဇ္ဇဘဝဖလဿ အဘိသင်္ခရဏတော ပုညာဘိသင်္ခါရံ. ကမ္မပုညေနာတိ ကမ္မဘူတေန. ဝိပါကပုညေနာတိ ဝိပါကသင်္ခါတေန. ပုညဖလမ္ပိ ဟိ ဥတ္တရပဒလောပေန ‘‘ပုည’’န္တိ ဝုစ္စတိ ‘‘ဧဝမိဒံ ပုညံ ပဝဍ္ဎတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ. ‘‘အပုညူပဂံ ဟောတိ ဝိညာဏ’’န္တိ ဣဒံ ‘‘ပုညူပဂံ ဟောတိ ဝိညာဏ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယမေဝါတိ န ဥဒ္ဓတံ. အပုညဖလံ ဥတ္တရပဒလောပေန ‘‘အပုည’’န္တိ ဝုစ္စတိ. သင်္ခါရန္တိ သင်္ခါရဿ ဂဟိတတ္တာ ‘‘အဝိဇ္ဇာဂတောယ’’န္တိ ဣမိနာ သင်္ခါရဿ ပစ္စယော ဂဟိတော၊ ‘‘ပုညူပဂံ ဟောတိ ဝိညာဏ’’န္တိအာဒိနာ ပစ္စယုပ္ပန္နံ ဝိညာဏံ. တသ္မိဉ္စ ဂဟိတေ နာမရူပါဒိ သဗ္ဗံ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ဒွါဒသပဒိကော ပစ္စယာကာရော ဂဟိတောဝ ဟောတီ’’တိ.

ဝိဇ္ဇာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေန. တဿာ ဟိ ဥပ္ပါဒါ သဗ္ဗသော အဝိဇ္ဇာ ပဟီနာ ဟောတိ. ပဌမမေဝါတိ ဣဒံ အဝိဇ္ဇာပဟာနဝိဇ္ဇုပ္ပါဒါနံ သမာနကာလတာဒဿနံ. တေနာဟ ‘‘ယထာ ပနာ’’တိအာဒိ. ပဒီပုဇ္ဇလေနာတိ ပဒီပုဇ္ဇလနဟေတုနာ သဟေဝ. ဝိဇ္ဇုပ္ပါဒါတိ ဝိဇ္ဇုပ္ပါဒဟေတု၊ ဧဝံ သတီပိ သမကာလတ္တေတိ အဓိပ္ပါယော. န ဂဏှာတီတိ ‘‘ဧတံ မမာ’’တိအာဒိနာ န ဂဏှာတိ. န တဏှာယတိ န ဘာယတိ တဏှာဝုတ္တိနော အဘာဝါ၊ တတော ဧဝ ဘယဝတ္ထုနော စ အဘာဝါ.

ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌာပေတွာတိ ဂိလိတွာ ဝိယ အညဿ အဝိသယံ ဝိယ ကရဏေန ပရိနိဋ္ဌာပေတွာ. သာမိသသုခဿ အနေကဒုက္ခာနုဗန္ဓဘာဝတော၊ သုခါဘိနန္ဒဿ ဒုက္ခဟေတုဘာဝတော စ သုခံ အဘိနန္ဒန္တောယေဝ ဒုက္ခံ အဘိနန္ဒတိ နာမ အဂ္ဂိသန္တာပသုခံ ဣစ္ဆန္တော ဓူမဒုက္ခာနုညာတော ဝိယ. ဒုက္ခံ ပတွာ သုခံ ပတ္ထနတောတိ ဧတ္ထ ဒုဗ္ဗလဂဟဏိကာဒယော နိဒဿနဘာဝေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေ ဟိ ယာဝ သာယနှသမယာပိ အဘုတွာ သာယမာသာဒီနိ ကရောန္တော ဇိဃစ္ဆာဒိံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဘုဉ္ဇနာဒီနိ ကရောန္တိ. သုခဿ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတော သုခံ အဘိနန္ဒန္တော ဒုက္ခံ အဘိနန္ဒတိ နာမာတိ ယောဇနာ. ကေစိ ပန ဒုက္ခဿ အဘာဝတော ဝိပရိဏာမသုခတော တံ သုခံ အဘိနန္ဒန္တော ဒုက္ခံ အဘိနန္ဒတီတိ ဝဒန္တိ. တံ န၊ န ဟိ တာဒိသံ သုခနိမိတ္တံ ကောစိ ဒုက္ခံ အဘိနန္ဒန္တော ဒိဋ္ဌော၊ ဒုက္ခဟေတုံ ပန သာမိသံ သုခံ အဘိနန္ဒန္တော ဒိဋ္ဌော. ဒုက္ခဟေတုံ သာမိသံ သုခံ အဘိနန္ဒန္တော အတ္ထတော ဒုက္ခံ အဘိနန္ဒတိ နာမာတိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော. ကာယောတိ ပဉ္စဒွါရကာယော၊ သော ပရိယန္တော အဝသာနံ ဧတဿာတိ ကာယပရိယန္တိကံ. တေနာဟ ‘‘ယာဝ ပဉ္စဒွါရကာယော ပဝတ္တတိ၊ တာဝ ပဝတ္တ’’န္တိ. ဇီဝိတပရိယန္တိကန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော.

ပစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပဌမံ နိရုဇ္ဈတီတိ ဧကသ္မိံ အတ္တဘာဝေ မနောဒွါရိကဝေဒနာတော ပစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တတော ပဌမံ နိရုဇ္ဈတိ၊ တတော ဧဝ သိဒ္ဓမတ္ထံ သရူပေနေဝ ဒဿေတုံ ‘‘မနောဒွါရိကဝေဒနာ ပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပစ္ဆာ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဒါနိ တမေဝ သင်္ခေပေန ဝုတ္တံ ဝိဝရိတုံ ‘‘သာ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ယာဝ တေတ္တိံသဝဿာပိ ပဌမဝယော. ပဏ္ဏာသဝဿကာလေတိ ပဌမဝယတော ယာဝ ပညာသဝဿကာလာ၊ တာဝ ဌိတာ ဟောတီတိ ဝုဍ္ဎိဟာနိယော အနုပဂန္တွာ သရူပေနေဝ ဌိတာ ဟောတိ. မန္ဒာတိ မုဒုကာ အတိခိဏာ. တဒါတိ အသီတိနဝုတိဝဿကာလေ. တထာ စိရပရိဝိတက္ကေပိ. ဘဂ္ဂါ နိတ္တေဇာ ဘဂ္ဂဝိဘဂ္ဂါ ဒုဗ္ဗလာ. ဟဒယကောဋိံယေဝါတိ စက္ခာဒိဝတ္ထူသု အဝတ္တေတွာ တေသံ ခီဏတ္တာ ကောဋိဘူတံ ဟဒယဝတ္ထုံယေဝ. ယာဝ ဧသာ ဝေဒနာ ဝတ္တတိ.

ဝါပိယာတိ မဟာတဠာကေန. ပဉ္စဥဒကမဂ္ဂသမ္ပန္နန္တိ ပဉ္စဟိ ဥဒကဿ ပဝိသနနိက္ခမနမဂ္ဂေဟိ ယုတ္တံ. တတော တတော ဝိဿန္ဒမာနံ သဗ္ဗသော ပုဏ္ဏတ္တာ.

ပဌမံ ဒေဝေ ဝဿန္တေတိအာဒိ ဥပမာသံသန္ဒနံ. ဣမံ ဝေဒနံ သန္ဓာယာတိ ဣမံ ယထာဝုတ္တံ ပရိယောသာနပ္ပတ္တံ မနောဒွါရိကဝေဒနံ သန္ဓာယ.

ကာယဿ ဘေဒါတိ အတ္တဘာဝဿ ဝိနာသတော. ‘‘ဥဒ္ဓံ ဇီဝိတပရိယာဒါနာ’’တိ ပါဠိ၊ အဋ္ဌကထာယံ ပန ဇီဝိတပရိယာဒါနာ ဥဒ္ဓန္တိ ပဒုဒ္ဓါရော ကတော. ပရလောကဝသေန အဂန္တွာ. ဝေဒနာနံ သီတိဘာဝေါ နာမ သင်္ခါရဒရထပရိဠာဟဘာဝေါ၊ သော ပနာယံ အပ္ပဝတ္တိဝသေနာတိ အာဟ ‘‘ပဝတ္တိ။ပေ။ ဘဝိဿန္တီ’’တိ. ဓာတုသရီရာနီတိ အဋ္ဌိကင်္ကလသင်္ခါတဓာတုသရီရာနိ. သရီရေကဒေသေ ဟိ သရီရသမညာ.

ကုမ္ဘကာရပါကာတိ ကုမ္ဘကာရပါကတော. ဧတ္ထ ပစ္စတီတိ ပါကော၊ ပစနဋ္ဌာနံ. တဒေဝ ပါစနဝသေန အာဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ အာဝါသော၊ တသ္မာ ကုမ္ဘကာရာဝါသတော. အဝိဂတဝူပသမံ သင်္ခရိတံ ကုမ္ဘံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဌပေန္တော ဆာရိကာယ သတိ ပိဓာနဝသေန ဌပေတိ. တထာ ဌပနံ ပန သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ပဋိသိဿေယျာ’’တိ. ကုမ္ဘဿ ပဒေသဘူတတာယ အာဗဒ္ဓါ အဝယဝါ ‘‘ကုမ္ဘကပါလာနီ’’တိ အဓိပ္ပေတာနိ၊ န ဆိန္နဘိန္နာနိ. အဝယဝမုခေန ဟိ သမုဒါယော ဝုတ္တော. တတ္ထ ကပါလသမုဒါယော ဟိ ဃဋော. တေနာဟ ‘‘မုခဝဋ္ဋိယာ ဧကဗဒ္ဓါနီ’’တိ. အဝသိဿေယျုန္တိ ဝဏ္ဏဝိသေသဥဏှဘာဝါပဂတာ ဃဋကာရာနေဝ တိဋ္ဌေယျုန္တိ. အာဒိတ္တ။ပေ။ တယော ဘဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ ဧကာဒသဟိ အဂ္ဂီဟိ အာဒိတ္တဘာဝတော. ယထာ ကုမ္ဘကာရော ကုမ္ဘကာရာဝါသံ အာဒိတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတိ၊ ဧဝံ အာရဒ္ဓဝိပဿကောပေသ ဘဝတ္တယံ ရာဂါဒီဟိ အာဒိတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ကုမ္ဘကာရော ဝိယ ယောဂါဝစရော’’တိ. နီဟရဏဒဏ္ဍကော ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ ဘဝတ္တယပါကတော နီဟရဏတော. သမော ဘူမိဘာဂေါ ဝိယ နိဗ္ဗာနတလံ သဗ္ဗဝိသမာ နိဝတ္တနတော.

‘‘အာဒါနနိက္ခေပနတော၊ ဝယောဝုဒ္ဓတ္ထင်္ဂမတော၊ အာဟာရမယတော၊ ဥတုမယတော၊ စိတ္တသမုဋ္ဌာနတော၊ ကမ္မဇတော၊ ဓမ္မတာရူပတော’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၇၀၆) ဣမေဟိ သတ္တဟိ အာကာရေဟိ သမ္မသန္တော ရူပသတ္တကံ ဝိပဿတိ နာမ. ‘‘ကလာပတော၊ ယမကတော၊ ခဏိကတော၊ ပဋိပါဋိတော၊ ဒိဋ္ဌိဥဂ္ဃါဋနတော၊ မာနသမုဂ္ဃါဋတော၊ နိကန္တိပရိယာဒါနတော’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၇၁၇) ဣမေဟိ သတ္တဟိ အာကာရေဟိ သမ္မသန္တော အရူပသတ္တကံ ဝိပဿတိ နာမ၊ တသ္မာ ယထာဝုတ္တံ ဣမံ ရူပသတ္တကံ အရူပသတ္တကဉ္စ နီဟရိတွာ ဝိပဿန္တဿ. ယဒိပိ အရဟတော အတ္တဘာဝေါ သဗ္ဗဘဝေဟိပိ ဥဒ္ဓဋော၊ ယာဝ ပန အနုပါဒိသေသပရိနိဗ္ဗာနံ န ပါပုဏာတိ၊ တာဝ တသ္မိမ္ပိ သုဂတိဘဝေ ဌိတောယေဝါတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဗ္ဘတီတိ ‘‘စတူဟိ အပါယေဟိ အတ္တဘာဝံ ဥဒ္ဓရိတွာ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ခီဏာသဝေါ ပနာ’’တိအာဒိ. တထာ စ ဝက္ခတိ ‘‘အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗုတဿ ဝဋ္ဋဝူပသမော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ. န ပရိနိဗ္ဗာတိ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာတိ အဓိပ္ပါယော၊ သဥပါဒိသေသာယ ပန နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာနံ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယေဝ. အဘိသင်္ခါရဟေတုတော ဟေတ္ထ ပရိဠာဟဝူပသမဿ ဥပသမဘာဝေန အဓိပ္ပေတတ္တာ ဥဏှကုမ္ဘနိဗ္ဗာနနိဒဿနမ္ပိ န ဝိရုဇ္ဈတိ. အနုပါဒိန္နကသရီရာနီတိ ဥတုသမုဋ္ဌာနိကရူပကလာပေ ဝဒန္တိ. ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော. ဣဒံ ပန ဝစနံ. အနုယောဂါရောပနတ္ထန္တိ ကာယပရိယန္တိကံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော ခီဏာသဝေါ အပိ နု ပုညာဘိသင်္ခါရာဒိကမ္မံ ကရေယျာတိ ပဉှံ ကာတုံ. အထ ဝါ အနုယောဂါရောပနတ္ထန္တိ ‘‘အပိ နု ခေါ ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု ပုညာဘိသင်္ခါရံ ဝါ အဘိသင်္ခရေယျာ’’တိအာဒိနာ အနုယောဂံ အာရောပေတုံ ဝုတ္တံ၊ န တာဝ ယထာရဒ္ဓဒေသနံ နိဋ္ဌာပေတုန္တိ အတ္ထော.

ပဋိသန္ဓိဝိညာဏေ သိဒ္ဓေ တသ္မိံ ဘဝေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာနံ ဝိညာဏာနံ သိယာ သမ္ဘဝေါ၊ နာသတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိညာဏံ ပညာယေထာတိ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏံ ပညာယေထာ’’တိ. သဗ္ဗသော သင်္ခါရေသု အသန္တေသု ပဋိသန္ဓိဝိညာဏံ အပိ နု ခေါ ပညာယေယျ. တသ္မိဉှိ အပညာယမာနေ သဗ္ဗံ ဝိညာဏံ န ပညာယေယျ. ထေရာနန္တိ ‘‘ဘိက္ခဝေ’’တိ အာလပိတတ္ထေရာနံ. ပဉှဗျာကရဏံ သမ္ပဟံသတိ တဿ သဗ္ဗညုတညာဏေန သံသန္ဒနတော. အပ္ပညာဏန္တိ အပ္ပညာယနံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝိညာဏေ အသတိ နာမရူပဿ အပ္ပညာဏန္တိ ဧဝမာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. သန္နိဋ္ဌာနသင်္ခါတန္တိ သဒ္ဒဟနာကာရေန ပဝတ္တသန္နိဋ္ဌာနသင်္ခါတံ. အဓိမောက္ခန္တိ နိစ္ဆယာကာရဝိမောက္ခံ သဒ္ဓါဝိမောက္ခဉ္စ. တေနာဟ ပါဠိယံ ‘‘သဒ္ဒဟထ မေတံ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိ. သဒ္ဓါသဟိတဉှိ နိစ္ဆယာကာရဝိမောက္ခံ သန္ဓာယာဟ ‘‘သန္နိဋ္ဌာနသင်္ခါတံ အဓိမောက္ခ’’န္တိ. အန္တောတိ ပရိယန္တော. ပရိတော ဆိဇ္ဇတိ ဧတ္ထာတိ ပရိစ္ဆေဒေါ.

ပရိဝီမံသနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဥပါဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၂. အာရမ္မဏာဒိဘာဝေန သံဝတ္တနတော ဥပါဒါနာနံ ဟိတာနိ ဥပါဒါနိယာနိ၊ တေသု ဥပါဒါနိယေသု. တေနာဟ ‘‘စတုန္နံ ဥပါဒါနာနံ ပစ္စယေသူ’’တိ. အဿာဒံ အနုပဿန္တဿာတိ အသာဒေတဗ္ဗံ မိစ္ဆာဉာဏေန အနုပဿတော. တဒါဟာရောတိ သောဠသ ဝါ ဝီသံ တိံသံ စတ္တာလီသံ ပညာသံ ဝါ အာဟာရော ပစ္စယော ဧတဿာတိ တဒါဟာရော. အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဝိယ တယော ဘဝါ ဧကာဒသဟိ အဂ္ဂီဟိ အာဒိတ္တဘာဝတော ဧတဒေဝ ဘဝတ္တယံ. အဂ္ဂိ။ပေ။ ပုထုဇ္ဇနော အဂ္ဂိက္ခန္ဓသဒိသဿ ဘဝတ္တယဿ ပရိဗန္ဓနတော.

ကမ္မဋ္ဌာနဿာတိ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနဿ. တေနာဟ ‘‘တေဘူမကဓမ္မေသူ’’တိ. ဓမ္မပါသာဒန္တိ လောကုတ္တရဓမ္မပါသာဒံ. သော ဟိ အစ္စုဂ္ဂတဋ္ဌေန ‘‘ပါသာဒေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. သတိပဋ္ဌာနမဟာဝီထိယံ ဖလက္ခဏေ ပဝတ္တာယာတိ.

ဥပါဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃-၄. သံယောဇနသုတ္တဒွယဝဏ္ဏနာ

၅၃-၅၄. မဟန္တဝဋ္ဋပ္ပဗန္ဓဩပမ္မဘာဝေန တေလပဒီပဿ အာဟတတ္တာ ‘‘မဟန္တဉ္စ ဝဋ္ဋိကပါလံ ဂဟေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပုရိမနယေနေဝါတိ ပုရိမသ္မိံ ဥပါဒါနိယသုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ. တထာ ဝိနေတဗ္ဗာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန ဟိ ဣမေသံ သုတ္တာနံ ဧဝံ ဝစနံ ဧဝံ ဒေသနာ. ဧသ နယော ဣတော ပရေသုပိ.

သံယောဇနသုတ္တဒွယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅-၆. မဟာရုက္ခသုတ္တဒွယဝဏ္ဏနာ

၅၅-၅၆. ဩဇံ အဘိဟရန္တီတိ ရသဟရဏိယော ဝိယ ပုရိသဿ သရီရေ ရုက္ခမူလာနိ ရုက္ခဿ ပထဝီအာပေါရသေ ဥပရိ အာရောပေန္တိ. တေသံ တထာ အာရောပနံ ‘‘ဩဇာယာ’’တိအာဒိနာ ဝိဘာဝေတိ. ဟတ္ထသတုဗ္ဗေဓမဿာတိ ဟတ္ထသတုဗ္ဗေဓော၊ ဟတ္ထသတံ ဥဗ္ဗိဒ္ဓဿပိ. ဧတ္ထာတိ ဧတိဿံ ဝဋ္ဋကထာယံ. ကမ္မာရောဟနန္တိ ကမ္မပစ္စယော.

ပုန ဧတ္ထာတိ ဧတိဿံ ဝိဝဋ္ဋကထာယံ. ဝဋ္ဋဒုက္ခံ နာသေတုကာမဿ ဒဠှံ ဥပ္ပန္နသံဝေဂဉာဏံ သန္ဓာယ ‘‘ကုဒ္ဒါလော ဝိယာ’’တိ အာဟ. တတော နိဗ္ဗတ္တိတဉာဏံ သမာဓိပစ္ဆိယာ ဌိတံ နိဿာယ ပဝတ္တေတဗ္ဗဝိပဿနာရမ္ဘဉာဏံ. ရုက္ခစ္ဆေဒနဖရသု ဝိယာတိ ဧဝံဘူတဿ ဝိပဿနာ ဧကန္တတော ဝဋ္ဋစ္ဆေဒါယ ဟောတိယေဝါတိ အာဟ ‘‘ရုက္ခဿ။ပေ။ မနသိကရောန္တဿ ပညာ’’တိ. တတ္ထ ကမ္မဋ္ဌာနန္တိ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနံ. တံ စတုဗ္ဗိဓဝဝတ္ထာနဝသေန ဝီသတိ ပထဝီကောဋ္ဌာသာ၊ ဒွါဒသ အာပေါကောဋ္ဌာသာ၊ စတ္တာရော တေဇောကောဋ္ဌာသာ၊ ဆ ဝါယောကောဋ္ဌာသာတိ ဒွေစတ္တာလီသာယ ကောဋ္ဌာသေသု. ဝိညာဏဿ စာတိ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော ပကာရတ္ထော စ. တေန ဘူတရူပါနိ ဝိညာဏသမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ သင်္ဂဏှာတိ. သတ္တသု သပ္ပါယေသု ယဿ အလဘန္တဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိဘူတံ ဟုတွာ န ဥပဋ္ဌာတိ၊ တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အညတရံ သပ္ပါယ’’န္တိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

မဟာရုက္ခသုတ္တဒွယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. တရုဏရုက္ခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၇-၅၉. ပလိမဇ္ဇေယျာတိ အလ္လကရဏဝသေန ပရိတော ပါဠိံ ဗန္ဓေယျ. တထာ ကရောန္တော ယသ္မာ စ တတ္ထ တိဏဂစ္ဆာဒီနံ မူလသန္တာနဂ္ဂဟဏေန တံ ဌာနံ သောဓေတိ နာမ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘သောဓေယျာ’’တိ. ပံသုန္တိ အဿ ပဝဍ္ဎကာရကံ၊ အာဂန္တုကံ ပံသုန္တိ အတ္ထော. ဒဒေယျာတိ ပက္ခိပေယျ. တေနာဟ ‘‘ထဒ္ဓ’’န္တိအာဒိ. ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘ရုက္ခံ နာသေတုကာမော ပုရိသော ဝိယာ’’တိအာဒိနာ ပဉ္စမသုတ္တေ ဝုတ္တနယေန. အဋ္ဌမနဝမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ ဝုတ္တနယတ္တာ.

တရုဏရုက္ခသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. နိဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၀. ဗဟုဝစနဝသေနာတိ ကုရူ နာမ ဇာနပဒိနော ရာဇကုမာရာ၊ တေသံ နိဝါသော ဧကောပိ ဇနပဒေါ ရုဠှီဝသေန ‘‘ကုရူ’’တိ ဧဝံ ဗဟုဝစနဝသေန. ယတ္ထ ဘဂဝတော ဝသနောကာသဘူတော ကောစိ ဝိဟာရော န ဟောတိ၊ တတ္ထ ကေဝလံ ဂေါစရဂါမကိတ္တနံ နိဒါနကထာယ ပကတိ ယထာ ‘‘သက္ကေသု ဝိဟရတိ ဒေဝဒဟံ နာမ သကျာနံ နိဂမော’’တိ. ‘‘အာယသ္မာ’’တိ ဝါ ‘‘ဒေဝါနံ ပိယော’’တိ ဝါ ဘဝန္တိ ဝါ ပိယသမုဒါဟာရော ဧသောတိ အာဟ ‘‘အာယသ္မာတိ ပိယဝစနမေတ’’န္တိ. တယိဒံ ပိယဝစနံ ဂါရဝဝသေန ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ဂရုဝစနမေတ’’န္တိ. အတိဒူရံ အစ္စာသန္နံ အတိသမ္မုခါ အတိပစ္ဆတော ဥပရိဝါတော ဥန္နတပ္ပဒေသောတိ ဣမေ ဆ နိသဇ္ဇဒေါသာ. နီလပီတလောဟိတောဒါတမဉ္ဇိဋ္ဌပဘဿရဝသေန ဆဗ္ဗဏ္ဏာနံ.

ကုလသင်္ဂဟတ္ထာယာတိ ကုလာနုဒ္ဒယတာဝသေန ကုလာနုဂ္ဂဏှနတ္ထာယ. သဟဿဘဏ္ဍိကံ နိက္ခိပန္တော ဝိယ ဘိက္ခာပဋိဂ္ဂဏှနေန တေသံ အဘိဝါဒနာဒိသမ္ပဋိစ္ဆနေန စ ပုညာဘိသန္ဒဿ ဇနနေန. ပဋိသမ္မဇ္ဇိတွာတိ အန္တေဝါသိကေဟိ သမ္မဋ္ဌဋ္ဌာနံ သက္ကစ္စကာရိတာယ ပုန သမ္မဇ္ဇိတွာ. ဥဘယန္တတော ပဋ္ဌာယ မဇ္ဈန္တိ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဝေဒနံ၊ ဇရာမရဏတော ပဋ္ဌာယ စ ဝေဒနံ ပါပေတွာ သမ္မသနမာဟ. တိက္ခတ္တုန္တိ ‘‘အာဒိတော ပဋ္ဌာယ အန္တ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တစတုရာကာရုပသံဟိတေ တယော ဝါရေ. တေန ဒွါဒသက္ခတ္တုံ သမ္မသနမာဟ. အမှာကံ ဘဂဝတာ ဂမ္ဘီရဘာဝေနေဝ ကထိတတ္တာ သေသဗုဒ္ဓေဟိပိ ဧဝမေဝ ကထိတောတိ ဓမ္မနွယေ ဌတွာ ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗဗုဒ္ဓေဟိ။ပေ။ ကထိတော’’တိ.

ပမာဏာတိက္ကမေတိ အပရိမာဏတ္ထေ ‘‘ယာဝဉ္စိဒံ တေန ဘဂဝတာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၃) ဝိယ. အတိရေကဘာဝဇောတနော ဟိ ယံ ယာဝ-သဒ္ဒေါ. တေနာဟ ‘‘အတိဂမ္ဘီရောတိ အတ္ထော’’တိ. အဝဘာသတိ ခါယတိ ဥပဋ္ဌာတိ ဉာဏဿ. တထာ ဥပဋ္ဌာနဉှိ သန္ဓာယ ‘‘ဒိဿတီ’’တိ ဝုတ္တံ. နနု ဧသ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ဧကန္တဂမ္ဘီရောဝ၊ အထ ကသ္မာ ဂမ္ဘီရာဝဘာသတာ ဇောတိတာတိ? သစ္စမေတံ၊ ဧကန္တဂမ္ဘီရတာဒဿနတ္ထမေဝ ပနဿ ဂမ္ဘီရာဝဘာသဂ္ဂဟဏံ၊ တသ္မာ အညတ္ထ လဗ္ဘမာနံ စာတုကောဋိကံ ဗျတိရေကမုခေန နိဒဿေတွာ တမေဝဿ ဧကန္တဂမ္ဘီရတံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ဧကံ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတံ နတ္ထီတိ အဂမ္ဘီရော အဂမ္ဘီရာဝဘာသော စာတိ ဧတံ ဒွယံ နတ္ထိ. တေန ယထာဒဿိတေ စာတုကောဋိကေ ပစ္ဆိမာ ဧကကောဋိ လဗ္ဘတီတိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘အယံ ဟီ’’တိအာဒိ.

ယေဟိ ဂမ္ဘီရဘာဝေဟိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ‘‘ဂမ္ဘီရော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တေ စတူဟိ ဥပမာဟိ ဥလ္လိင်္ဂေန္တော ‘‘ဘဝဂ္ဂဂ္ဂဟဏာယာ’’တိအာဒိမာဟ. ယထာ ဘဝဂ္ဂဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ဂဟေတုံ န သက္ကာ ဒူရဘာဝတော၊ ဧဝံ သင်္ခါရာဒီနံ အဝိဇ္ဇာဒိပစ္စယသမ္ဘူတသမုဒါဂတတ္ထော ပကတိဉာဏေန ဂဟေတုံ န သက္ကာ. ယထာ သိနေရုံ ဘိန္ဒိတွာ မိဉ္ဇံ ပဗ္ဗတရသံ ပါကတိကပုရိသေန နီဟရိတုံ န သက္ကာ၊ ဧဝံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဂတေ ဓမ္မတ္ထာဒိကေ ပကတိဉာဏေန ဘိန္ဒိတွာ ဝိဘဇ္ဇ ပဋိဝိဇ္ဈနဝသေန ဇာနိတုံ န သက္ကာ. ယထာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပကတိပုရိသဿ ဗာဟုဒွယဝသေန ပါရံ တရိတုံ န သက္ကာ. ဧဝံ ဝေပုလ္လဋ္ဌေန မဟာသမုဒ္ဒသဒိသံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ ပကတိဉာဏေန ဒေသနာဝသေန ပရိဟရိတုံ န သက္ကာ. ယထာ ပထဝိံ ပရိဝတ္တေတွာ ပါကတိကပုရိသဿ ပထဝေါဇံ ဂဟေတုံ န သက္ကာ၊ ဧဝံ ဣတ္ထံ အဝိဇ္ဇာဒယော သင်္ခါရာဒီနံ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ တေသံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒသဘာဝေါ ပါကတိကဉာဏေန နီဟရိတွာ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ၊ ဧဝံ စတုဗ္ဗိဓဂမ္ဘီရတာဝသေန စတဿော ဥပမာ ယောဇေတဗ္ဗာ. ပါကတိကဉာဏဝသေန စာယမတ္ထယောဇနာ ကတာ ဒိဋ္ဌသစ္စာနံ တတ္ထ ပဋိဝေဓသဗ္ဘာဝတော၊ တထာပိ ယသ္မာ သာဝကာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနဉ္စ တတ္ထ သပ္ပဒေသမေဝ ဉာဏံ၊ ဗုဒ္ဓါနံယေဝ နိပ္ပဒေသံ. တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဗုဒ္ဓဝိသယံ ပဉှ’’န္တိ.

မာတိ ပဋိသေဓေ နိပါတော. သွာယံ ‘‘ဥတ္တာနကုတ္တာနကော ဝိယ ခါယတီ’’တိ ဝစနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘မာ ဘဏီတိ အတ္ထော’’တိ. ဥဿာဒေန္တောတိ ပညာဝသေန ဥက္ကံသန္တောတိ အတ္ထော. အပသာဒေန္တောတိ နိဗ္ဘစ္ဆန္တော၊ နိဂ္ဂဏှန္တောတိ အတ္ထော. တေနာတိ မဟာပညဘာဝေန.

တတ္ထာတိ ထေရဿ သတိပိ ဥတ္တာနဘာဝေ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ အညေသံ ဂမ္ဘီရဘာဝေ. သုဘောဇနရသပုဋ္ဌဿာတိ သုန္ဒရေန ဘောဇနရသေန ပေါသိတဿ. ကတယောဂဿာတိ နိဗ္ဗုဒ္ဓပယောဂေ ကတပရိစယဿ. မလ္လပါသာဏန္တိ မလ္လေဟိ မဟာဗလေဟေဝ ခိပိတဗ္ဗပါသာဏံ. ကုဟိံ ဣမဿ ဘာရိယဋ္ဌာနန္တိ ကသ္မိံ ပဿေ ဣမဿ ပါသာဏဿ ဂရုတရပဒေသောတိ တဿ သလ္လဟုကဘာဝံ ဒီပေန္တော ဝဒတိ.

တိမိရပိင်္ဂလေနေဝ ဒီပေန္တိ တဿ မဟာဝိပ္ဖါရဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘တဿ ကိရာ’’တိအာဒိ. ပက္ကုထတီတိ ပက္ကုထန္တံ ဝိယ ပရိဝတ္တတိ ပရိတော ဝတ္တတိ. လက္ခဏဝစနဉှေတံ. ပိဋ္ဌိယံ သကလိကအဋ္ဌိကာ ပိဋ္ဌိပတ္တံ. ကာယူပပန္နဿာတိ မဟတာ ကာယေန ဥပေတဿ၊ မဟာကာယဿာတိ အတ္ထော. ပိဉ္ဆ ဝဋ္ဋီတိ ပိဉ္ဆ ကလာပေါ. သုပဏ္ဏဝါတန္တိ နာဂဂ္ဂဟဏာဒီသု ပက္ခပပ္ဖေါဋနဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကဝါတံ.

‘‘ပုဗ္ဗူပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ’’တိအာဒိနာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌကာရဏာနိ ဝိတ္ထာရတော ဝိဝရိတုံ ‘‘ဣတော ကိရာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣတောတိ ဣတော ဘဒ္ဒကပ္ပတော. သတသဟဿိမေတိ သတသဟဿမေ. ဟံသဝတီ နာမ နဂရံ အဟောသိ ဇာတနဂရံ. ဓုရပတ္တာနီတိ ဗာဟိရပတ္တာနိ၊ ယာနိ ဒီဃတမာနိ.

ကနိဋ္ဌဘာတာတိ ဝေမာတိကဘာတာ ကနိဋ္ဌော ယထာ အမှာကံ ဘဂဝတော နန္ဒတ္ထေရော. ဗုဒ္ဓါနဉှိ သဟောဒရာ ဘာတရော နာမ န ဟောန္တိ. တတ္ထ ဇေဋ္ဌာ တာဝ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ကနိဋ္ဌာနံ ပန အသမ္ဘဝေါ ဧဝ. ဘောဂန္တိ ဝိဘဝံ. ဥပသန္တောတိ စောရဇနိတသင်္ခေါဘဝူပသမေန ဥပသန္တော ဇနပဒေါ.

ဒွေ သာဋကေ နိဝါသေတွာတိ သာဋကဒွယမေဝ အတ္တနော ကာယပရိဟာရိယံ ကတွာ၊ ဣတရံ သဗ္ဗသမ္ဘာရံ အတ္တနာ မောစေတွာ.

ပတ္တဂ္ဂဟဏတ္ထန္တိ အန္တောပက္ခိတ္တဥဏှဘောဇနတ္တာ ပတ္တဿ အပရာပရံ ဟတ္ထေ ပရိဝတ္တေန္တဿ သုခေန ပတ္တဂ္ဂဟဏတ္ထံ. ဥတ္တရိသာဋကန္တိ အတ္တနော ဥတ္တရိယံ သာဋကံ. ဧတာနိ ပါကဋဋ္ဌာနာနီတိ ဧတာနိ ယထာဝုတ္တာနိ ဘဂဝတော ဒေသနာယ ပါကဋာနိ ဗုဒ္ဓေ ဗုဒ္ဓသာဝကေ စ ဥဒ္ဒိဿ ထေရဿ ပုညကရဏဋ္ဌာနာနိ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ပန ဗောဓိသတ္တဉ္စ ဥဒ္ဒိဿ ထေရဿ ပုညကရဏဋ္ဌာနာနိ ဗဟူနိယေဝ.

ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာတိ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တဿ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဒိဝသေယေဝ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ.

ဥဂ္ဂဟနံ ပါဠိယာ ဥဂ္ဂဏှနံ၊ သဝနံ အတ္ထသဝနံ၊ ပရိပုစ္ဆနံ ဂဏ္ဌိဋ္ဌာနေသု အတ္ထပရိပုစ္ဆနံ၊ ဓာရဏံ ပါဠိယာ ပါဠိအတ္ထဿ စ စိတ္တေ ဌပနံ. သဗ္ဗဉ္စေတံ ဣဓ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ သဗ္ဗဿပိ ဗုဒ္ဓဝစနဿ ဝသေနာတိပိ ဝဋ္ဋတိ. သောတာပန္နာနဉ္စ။ပေ။ ဥပဋ္ဌာတိ တတ္ထ သမ္မောဟဝိဂမေန ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ၊ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ အတ္တပစ္စက္ခဝသေန ဥပဋ္ဌာနတော. နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါတိ သဟ ပစ္စယေန နာမရူပဿ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ အဝဗောဓော. စတူဟီတိ ဓမ္မဂမ္ဘီရာဒီဟိ စတူဟိ ဂမ္ဘီရတာဟိ သဗ္ဗာပိ ဂမ္ဘီရတာ.

သာဝကေဟိ ဒေသိတာ ဒေသနာပိ ပန သတ္ထု ဧဝ ဒေသနာတိ အာဟ ‘‘မယာ ဒိန္နနယေ ဌတွာ’’တိ. ‘‘သေက္ခေန နာမ နိဗ္ဗာနံ သဗ္ဗာကာရေန ပဋိဝိဒ္ဓံ န ဟောတီ’’တိ န တဿ ဂမ္ဘီရတာတိ တဿ ဂမ္ဘီရဿ ဥပါဒါနဿ ဂမ္ဘီရတာ ဝိယ သုဋ္ဌု ဒိဋ္ဌာ နာမ ဟောတိ. တသ္မာ အာဟ ‘‘ဣဒံ နိဗ္ဗာနမေဝ ဂမ္ဘီရံ၊ ပစ္စယာကာရော ပန ဥတ္တာနကော ဇာတော’’တိ. နိဗ္ဗာနဉှိ သဗ္ဗေပိ အသေက္ခာ သဗ္ဗသော ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ နိပ္ပဒေသတ္တာ၊ ပစ္စယာကာရံ ပန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါယေဝ အနဝသေသတော ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ၊ န ဣတရေ. တသ္မာ ပစ္စယဝသေန ‘‘ဣဒံ အပရဒ္ဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ ထေရံ အပသာဒေန္တေန. တမေဝ ဟိဿ အနဝသေသတော ပဋိဝေဓာဘာဝံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘အထ ကသ္မာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အသတိပိ ဓမ္မတော ဘေဒေ သံယောဇနတ္ထအနုသယတ္ထဝသေန ပန တေသံ လဗ္ဘမာနဘေဒံ ဂဟေတွာ ‘‘ဣမေ စတ္တာရော ကိလေသေ’’တိ ဝုတ္တံ. အညော ဟိ တေသံ ဗန္ဓနတ္ထော၊ အညော ထာမဂမနဋ္ဌောတိ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ဣတိ ဣမေသံ ကိလေသာနံ အပ္ပဟီနတ္တာ တထာရူပံ ဥပနိဿယသမ္ပဒံ အဘာဝယတောဝ အနုတ္တာနမေဝ ဓမ္မံ ဥတ္တာနန္တိ န ဝတ္တဗ္ဗမေဝါတိ အဓိပ္ပါယော. စတ္တာရိ အဋ္ဌ သောဠသ ဝါ အသင်္ချေယျာနီတိ ဣဒံ မဟာဗောဓိသတ္တာနံ သန္တာနေ ဗောဓိပရိပါစကဓမ္မာနံ တိက္ခမဇ္ဈိမမုဒုဘာဝသိဒ္ဓကာလဝိသေသဒဿနံ၊ တဉ္စ ခေါ မဟာဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယာတိ ဝဒန္တိ. ဧတေဟီတိ ယထာဝုတ္တဗုဒ္ဓသာဝကအဂ္ဂသာဝကပစ္စေကဗုဒ္ဓသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ ဝိသေသာဓိဂမေဟိ. ပစ္စနီကန္တိ ပဋိက္ကူလံ ဝိရုဒ္ဓံ. သဗ္ဗထာ ပစ္စယာကာရပဋိဝေဓော နာမ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာဓိဂမော ဧဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပစ္စယာကာရံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ ဝါယမန္တဿေဝါ’’တိ. နဝဟိ အာကာရေဟီတိ ဥပ္ပါဒါဒီဟိ နဝဟိ ပစ္စယာကာရေဟိ. ဝုတ္တဉှေတံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ (ပဋိ. မ. ၁.၄၅) –

‘‘အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာနံ ဥပ္ပါဒဋ္ဌိတိ စ ပဝတ္တဋ္ဌိတိ စ နိမိတ္တဋ္ဌိတိ စ အာယူဟနဋ္ဌိတိ စ သံယောဂဋ္ဌိတိ စ ပလိဗောဓဋ္ဌိတိ စ သမုဒယဋ္ဌိတိ စ ဟေတုဋ္ဌိတိ စ ပစ္စယဋ္ဌိတိ စ၊ ဣမေဟိ နဝဟာကာရေဟိ အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယော၊ သင်္ခါရာ ပစ္စယသမုပ္ပန္နာ’’တိအာဒိ.

တတ္ထ နဝဟာကာရေဟီတိ နဝဟိ ပစ္စယဘာဝူပဂမနေဟိ အာကာရေဟိ. ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧတသ္မာ ဖလန္တိ ဥပ္ပါဒေါ၊ ဖလုပ္ပတ္တိယာ ကာရဏဘာဝေါ. သတိ စ အဝိဇ္ဇာယ သင်္ခါရာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ နာသတိ၊ တသ္မာ အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာနံ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ. တထာ အဝိဇ္ဇာယ သတိ သင်္ခါရာ ပဝတ္တန္တိ စ နိမိယန္တိ စ. ယထာ စ ဘဝါဒီသု ခိပန္တိ၊ ဧဝံ တေသံ အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယော ဟောတိ၊ တထာ အာယူဟန္တိ ဖလုပ္ပတ္တိယာ ဃဋေန္တိ သံယုဇ္ဇန္တိ အတ္တနော ဖလေန. ယသ္မိံ သန္တာနေ သယံ ဥပ္ပန္နာ၊ တံ ပလိဗုန္ဓန္တိ ပစ္စယန္တရသမဝါယေ ဥဒယန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဟိနောတိ စ သင်္ခါရာနံ ကာရဏဘာဝံ ဥပဂစ္ဆတိ. ပဋိစ္စ အဝိဇ္ဇံ သင်္ခါရာ အယန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ ဧဝံ အဝိဇ္ဇာယ သင်္ခါရာနံ ကာရဏဘာဝူပဂမနဝိသေသာ ဥပ္ပါဒါဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာတိ. ဥပ္ပါဒဋ္ဌိတီတိ စ တိဋ္ဌတိ ဧတေနာတိ ဌိတိ၊ ကာရဏံ. ဥပ္ပါဒေါ ဧဝ ဌိတိ ဥပ္ပါဒဌိတိ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ဣဒဉ္စ ပစ္စယာကာရဒဿနံ ယထာ ပုရိမေဟိ မဟာဗောဓိမူလေ ပဝတ္တိတံ၊ တထာ အမှာကံ ဘဂဝတာပိ ပဝတ္တိတန္တိ အစ္ဆရိယဝေဂါဘိဟတာ ဒသသဟဿိလောကဓာတု သင်္ကမ္ပိ သမ္ပကမ္ပီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဒိဋ္ဌမတ္တေ’’တိအာဒိမာဟ.

ဧတဿ ဓမ္မဿာတိ ဧတဿ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒသညိတဿ ဓမ္မဿ. သော ပန ယသ္မာ အတ္ထတော ဟေတုပ္ပဘဝါနံ ဟေတု. တေနာဟ ‘‘ဧတဿ ပစ္စယဓမ္မဿာ’’တိ. ဇာတိအာဒီနံ ဇရာမရဏပစ္စယတာယာတိ အတ္ထော. နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ တဿ စ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟော န ပဌမာဘိနိဝေသမတ္တေန ဟောတိ၊ အထ ခေါ တတ္ထ အပရာပရံ ဉာဏုပ္ပတ္တိသညိတေန အနု အနု ဗုဇ္ဈနေန. တဒုဘယဘာဝံ ပန ဒဿေန္တော ‘‘ဉာတပရိညာဝသေန အနနုဗုဇ္ဈနာ’’တိ အာဟ. နိစ္စသညာဒီနံ ပဇဟနဝသေန ပဝတ္တမာနာ ဝိပဿနာဓမ္မေ ပဋိဝိဇ္ဈတိ ဧဝ နာမ ဟောတိ ပဋိပက္ခဝိက္ခမ္ဘနေန တိက္ခဝိသဒဘာဝါပတ္တိတော၊ တဒဓိဋ္ဌာနဘူတာ စ တီရဏပရိညာ အရိယမဂ္ဂေါ စ ပရိညာပဟာနာဘိသမယဝသေန ပဝတ္တိယာ တီရဏပ္ပဟာနပရိညာသင်္ဂဟော စာတိ တဒုဘယပဋိဝေဓာဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘တီရဏပ္ပဟာနပရိညာဝသေန အပ္ပဋိဝိဇ္ဈနာ’’တိ အာဟ. တန္တံ ဝုစ္စတိ ပဋဝီနနတ္ထံ တန္တဝါယေတိ တန္တံ အာဝဉ္ဆိတွာ ပသာရိတသုတ္တဝဋ္ဋိတံ နီယတီတိ ကတွာ၊ တံ ပန တန္တာကုလတာယ နိဒဿနဘာဝေန အာကုလမေဝ ဂဟိတန္တိ အာဟ ‘‘တန္တံ ဝိယ အာကုလဇာတာ’’တိ. သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေန္တော ‘‘ယထာ နာမာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သမာနေတုန္တိ ပုဗ္ဗေနာပရံ သမံ ကတွာ အာနေတုံ၊ အဝိသမံ ဥဇုံ ကာတုန္တိ အတ္ထော. တန္တမေဝ ဝါ အာကုလံ တန္တာကုလံ၊ တန္တာကုလံ ဝိယ ဇာတာ ဘူတာ တန္တာကုလကဇာတာ. မဇ္ဈိမံ ပဋိပဒံ အနုပဂန္တွာ အန္တဒွယပက္ခန္ဒေန ပစ္စယာကာရေ ခလိတွာ အာကုလဗျာကုလာ ဟောန္တိ၊ တေနေဝ အန္တဒွယပက္ခန္ဒေန တံတံဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟဝသေန ပရိဗ္ဘမန္တာ ဥဇုကံ ဓမ္မဋ္ဌိတိတန္တံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ န ဇာနန္တိ. တေနာဟ ‘‘န သက္ကောန္တိ ပစ္စယာကာရံ ဥဇုံ ကာတု’’န္တိ. ဒွေ ဗောဓိသတ္တေတိ ပစ္စေကဗောဓိသတ္တမဟာဗောဓိသတ္တေ. အတ္တနော ဓမ္မတာယာတိ အတ္တနော သဘာဝေန၊ ပရောပဒေသေန ဝိနာတိ အတ္ထော. တတ္ထ တတ္ထ ဂုဠကဇာတန္တိ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ ဇာတဂုဠကံ ပိဏ္ဍိသုတ္တံ. တတော ဧဝ ဂဏ္ဌိဗဒ္ဓန္တိ ဝုတ္တံ. ပစ္စယေသု ပက္ခလိတွာတိ အနိစ္စဒုက္ခာနတ္တာဒိသဘာဝေသု ပစ္စယဓမ္မေသု နိစ္စာဒိဘာဝဝသေန ပက္ခလိတွာ. ပစ္စယေ ဥဇုံ ကာတုံ အသက္ကောန္တောတိ တဿေဝ နိစ္စာဒိဂါဟဿ အဝိဿဇ္ဇနတော ပစ္စယဓမ္မနိမိတ္တံ အတ္တနော ဒဿနံ ဥဇုံ ကာတုံ အသက္ကောန္တော ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထဝသေန ဂဏ္ဌိကဇာတာ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ဒွါသဋ္ဌိ။ပေ။ ဂဏ္ဌိဗဒ္ဓါ’’တိ.

ယေ ဟိ ကေစိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ သဿတဒိဋ္ဌိအာဒိ ဒိဋ္ဌိယော နိဿိတာ အလ္လီနာ၊ ဝိနနတော ကုလာတိ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန လဒ္ဓနာမဿ တန္တဝါယဿ ဂဏ္ဌိကံ နာမ အာကုလဘာဝေန အဂ္ဂတော ဝါ မူလတော ဝါ ဒုဝိညေယျာဝယဝံ ခလိတဗန္ဓသုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ကုလာဂဏ္ဌိကံ ဝုစ္စတိ ပေသကာရကဉ္ဇိယသုတ္တ’’န္တိ. သကုဏိကာတိ ဝဋ္ဋစာဋကသကုဏိကာ. သာ ဟိ ရုက္ခသာခါသု ဩလမ္ဗနကုလာဝကာ ဟောတိ. တဉှိ သာ ကုလာဝကံ တတော တတော တိဏဟီရာဒိကေ အာနေတွာ တထာ တထာ ဝိနန္ဓတိ၊ ယထာ တေသံ ပေသကာရကဉ္ဇိယသုတ္တံ ဝိယ အဂ္ဂေန ဝါ အဂ္ဂံ၊ မူလေန ဝါ မူလံ သမာနေတုံ ဝိဝေစေတုံ ဝါ န သက္ကာ. တေနာဟ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိ. တဒုဘယမ္ပီတိ ကုလာဂဏ္ဌိကန္တိ ဝုတ္တံ ကဉ္ဇိယသုတ္တံ ကုလာဝကဉ္စ. ပုရိမနယေနေဝါတိ ‘‘ဧဝမေဝ သတ္တာ’’တိအာဒိနာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ.

ကာမံ မုဉ္ဇပဗ္ဗဇတိဏာနိ ယထာဇာတာနိပိ ဒီဃဘာဝေန ပတိတွာ အရညဋ္ဌာနေ အညမညံ ဝိနန္ဓိတွာ အာကုလာနိ ဟုတွာ တိဋ္ဌန္တိ၊ တာနိ ပန တထာ ဒုဗ္ဗိဝေစိယာနိ ယထာ ရဇ္ဇုဘူတာနီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သေသမေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.

အပါယောတိ အယေန သုခေန၊ သုခဟေတုနာ ဝါ ဝိရဟိတော. ဒုက္ခဿ ဂတိဘာဝတောတိ အပါယိကဿ ဒုက္ခဿ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘာဝတော. သုခသမုဿယတောတိ ‘‘အဗ္ဘုဒယတော ဝိနိပတိတတ္တာ’’တိ ဝိရူပံ နိပတိတတ္တာ ယထာ တေနတ္တဘာဝေန သုခသမုဿယော န ဟောတိ၊ ဧဝံ နိပတိတတ္တာ. ဣတရောတိ သံသာရော နနု ‘‘အပါယ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တောပိ သံသာရော ဧဝါတိ? သစ္စမေတံ၊ နိရယာဒီနံ ပန အဓိမတ္တဒုက္ခဘာဝဒဿနတ္ထံ အပါယာဒိဂ္ဂဟဏံ ဂေါဗလိဗဒ္ဒဉာယေန အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ခန္ဓာနဉ္စ ပဋိပါဋီတိ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဟေတုဖလဘာဝေန အပရာပရုပ္ပတ္တိ. အဗ္ဘောစ္ဆိန္နံ ဝတ္တမာနာတိ အဝိစ္ဆေဒေန ပဝတ္တမာနာ.

တံ သဗ္ဗမ္ပီတိ တံ ‘‘အပါယ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ သဗ္ဗံ အပါယဒုက္ခဉ္စေဝ ဝဋ္ဋဒုက္ခဉ္စ. မဟာသမုဒ္ဒေ ဝါတက္ခိတ္တာ နာဝါ ဝိယာတိ ဣဒံ ပရိဗ္ဘမနဋ္ဌာနဿ မဟန္တဘာဝဒဿနတ္ထဉ္စေဝ ပရိဗ္ဘမနဿ အနဝတ္တိတဒဿနတ္ထဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

နိဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒုက္ခဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.