၄. ကဠာရခတ္တိယဝဂ္ဂေါ

၁. ဘူတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၁. အဇိတမာဏဝေနာတိ သောဠသသု ဗာဝရိယဗြာဟ္မဏပရိစာရကေသု ‘‘အဇိတော’’တိ လဒ္ဓနာမေန မာဏဝေန. သင်္ခါ ဝုစ္စတိ ပညာ၊ သင်္ခါတာ ပရိညာတာ ဓမ္မာ ယေသံ တေ သင်္ခါတဓမ္မာ၊ ပဋိဝိဒ္ဓသစ္စာ ခီဏာသဝါ. သေက္ခာ ပန ဝိပါကဿ အပရိညာတတ္တာ ‘‘သင်္ခါတဓမ္မာ’’တိ န ဝုစ္စန္တိ. သေက္ခဓမ္မသမန္နာဂမေန တေ သေက္ခာ. တေ ပန ကာမံ ပုဂ္ဂလပဋိလာဘဝသေန အနေကသဟဿာဝ ဟောန္တိ၊ စတုမဂ္ဂဟေဋ္ဌိမဖလတ္တယဿ ပန ဝသေန တံသမင်္ဂိတာသာမညေန န သတ္တဇနတော ဥဒ္ဓန္တိ အာဟ ‘‘သတ္တ ဇနေ’’တိ နိယမေတွာ ဝိသေသေတိ. သံကိလေသဝဇ္ဇံ၊ တတော ဝါ အတ္တာနံ ဝိယ ဝိနေယျလောကံ နိပါတိ ရက္ခတီတိ နိပကော၊ တဿ ဘာဝေါ နေပက္ကံ၊ ဉာဏန္တိ အာဟ ‘‘နေပက္ကံ ဝုစ္စတိ ပညာ၊ တာယ သမန္နာဂတတ္တာ နိပကော’’တိ.

‘‘ကော နု ခေါ ဣမဿ ပဉှဿ အတ္ထော’’တိ စိန္တေန္တော ပဉှာယ ကင်္ခတိ နာမ. ‘‘ကထံ ဗျာကရမာနော နု ခေါ သတ္ထု အဇ္ဈာသယံ န ဝိရောဓေမီ’’တိ စိန္တေန္တော အဇ္ဈာသယံ ကင်္ခတိ နာမ. သုဇာနနီယတ္ထပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ စိန္တနာ ဟေတ္ထ ‘‘ကင်္ခါ’’တိ အဓိပ္ပေတာ၊ န ဝိစိကိစ္ဆာတိ. ပဟီနဝိစိကိစ္ဆော ဟိ မဟာထေရော အာယသ္မတော အဿဇိမဟာထေရဿ သန္တိကေယေဝ၊ ဝိစိနနဘူတံ ကုက္ကုစ္စသဒိသံ ပနေတံ ဝီမံသနမတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပတ္တံ အာဒါယ စရန္တောတိ ပဗ္ဗဇိတဘာဝလက္ခဏံ. ဓမ္မသေနာပတိဘာဝေန ဝါ မမ ပတ္တဓမ္မဒေသနာဝါရံ အာဒါယ စရန္တောတိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဇာတန္တိ ယထာရဟံ ပစ္စယတော ဥပ္ပန္နံ၊ သင်္ခတန္တိ အတ္ထော. ပဉှဗျာကရဏံ ဥပဋ္ဌာသီတိ ပဉှဿ ဗျာကရဏတာ ပဋိဘာသိ. ‘‘သမ္မပ္ပညာယ ပဿတီ’’တိ ပါဌော၊ အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘သမ္မပ္ပညာယ ပဿတော’’တိ ပဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘ပဿန္တဿာ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော. တံ ‘‘ဘူတန္တိ။ပေ။ ပဋိပန္နော ဟောတီ’’တိ ဣမာယ ပါဠိယာ န သမေတိ၊ တသ္မာ ယထာဒဿိတပါဌော ဧဝ ယုတ္တော. ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ နိဗ္ဗိဒါဒီနံ အတ္ထာယာတိ သမိတာပေက္ခဓမ္မဝသာ ပဒံ ဝဒန္တိ. အာဟာရသမ္ဘဝန္တိ ပစ္စယဟေတုကံ. သေက္ခပဋိပဒါ ကထိတာ ‘‘နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော ဟောတီ’’တိ ဝစနတော. ဧသ နယော နိရောဓဝါရေပိ. နိဗ္ဗိဒါတိ ကရဏေ ပစ္စတ္တဝစနံ၊ ဝိရာဂါ နိရောဓာတိ ကရဏေ နိဿက္ကဝစနန္တိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗာနိ ကာရဏဝစနာနီ’’တိ. အနုပါဒါတိ အနုပါဒါယ. ဘူတမိဒန္တိအာဒိမာဟ သဗ္ဗသုတ္တံ အာဟစ္စဘာသိတံ ဇိနဝစနမေဝ ကရောန္တော.

ဘူတသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ကဠာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၂. တဿ ထေရဿ နာမံ ဇာတိသမုဒါဂတံ. နိဝတ္တောတိ ပုဗ္ဗေ ဝဋ္ဋသောတဿ ပဋိသောတံ ဂန္တုံ အာရဒ္ဓေါ၊ တံ အဝိသဟန္တော အနုသောတမေဝ ဂစ္ဆန္တော၊ တတော နိဝတ္တော ပရိက္လေသဝိဓမေ အသံသဋ္ဌော ဝိယုတ္တော ဟောတိ. ဧတ္ထ စေတနာတိ ဝါ အဿာသော. ဟီနာယာဝတ္တနံ နာမ ကာမေသု သာပေက္ခတာယ၊ တတ္ထ စ နိရပေက္ခတာ တတိယမဂ္ဂါဓိဂမေနာတိ ဒဿေန္တော ‘‘တယော မဂ္ဂေ’’တိအာဒိမာဟ. သာဝကပါရမီဉာဏံ ထေရဿ အရဟတ္တာဓိဂမေန နိပ္ဖန္နံ၊ တသ္မာ တဿ တံ ဥပရိမကောဋိယာ အဿာသော ဝုတ္တော. ဥဂ္ဃါဋိတာတိ ဝိဝဋာ၊ ဝူပသမိတာတိ အတ္ထော. တတ္ထာတိ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယံ. ဝိစိကိစ္ဆာဘာဝန္တိ နိဗ္ဗေမတိကတံ.

န ဧဝံ ဗျာကတာတိ ‘‘ခီဏာ ဇာတီ’’တိအာဒိကာ ဧဝံ ဥတ္တာနကံ န ဗျာကတာ၊ ပရိယာယေန ပန ဗျာကတာ. ကေနစီတိ ကေနစိပိ ကာရဏေန. ဧဝံ ဥတ္တာနကံ ဗျာကရိဿတိ.

တဿ ပစ္စယဿ ခယာတိ တဿ ကမ္မဘဝသင်္ခါတဿ ပစ္စယဿ အဝိဇ္ဇာယ သဟကာရိတာယံ သင်္ဂဟိတဿ ခယာ အနုပ္ပါဒါ နိရောဓာ. ခီဏသ္မိန္တိ ခီဏေ. အနုပ္ပါဒနိရောဓေန နိရုဒ္ဓေ ဇာတိယာ ယထာဝုတ္တေ ပစ္စယေ. ဇာတိသင်္ခါတံ ဖလံ ခီဏံ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အာပါဒိတန္တိ. ဝိဒိတံ ဉာတံ. အာဇာနာတိ စတုသစ္စံ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂေဟိ ဉာတံ အနတိက္ကမိတွာဝ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ အညာ အဂ္ဂမဂ္ဂေါ. တဒုပစာရေန အဂ္ဂဖလံ ဣဓ ‘‘အညာ’’ နာမ. ပစ္စယောတိ ဘဝူပပတ္တိယာ ပစ္စယော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ.

မေတိ မယာ. အညာသိ အာကာရဂ္ဂဟဏေန စိတ္တာစာရံ ဇာနာတိ. တေနာတိ ဘဂဝတာ. ဗျာကရဏံ အနုမောဒိတံ ပဉှဗျာကရဏဿ ဝိသယကတဘာဝတော.

အယမဿ ဝိသယောတိ အယံ ဝေဒနာ အဿ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သဝိသယော တတ္ထ ဝိသယဘာဝေန ပဝတ္တတ္တာ. ကိဉ္စာပီတိ ကိဉ္စာပိ သုခါ ဝေဒနာ ဌိတိသုခါ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ဝိပရိဏာမသုခါ၊ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ ဉာဏသုခါ. ဝိပရိဏာမကောဋိယာတိ အနိစ္စဘာဝေန သဗ္ဗာဝ ဝေဒနာ ဒုက္ခာ နာမ. သုခပဋိက္ခေပတောပိ ဟိ သုခပီတိယာ ဖရဏတာယ သုခါတိ တိက္ခမတ္တေန ဝိပရိဏာမဒုက္ခာတိ ဝိပရိဏာမတော အဘာဝါဓိဂမေန သုခနိရောဓက္ခဏမတ္တေန. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ပပဉ္စသူဒနိယံ ‘‘သုခါယ ဝေဒနာယ အတ္ထိဘာဝေါ သုခ’’န္တိ. သုခကာမော ဒုက္ခံ တိတိက္ခတိ. အပရိညာတဝတ္ထုကာနဉှိ သုခဝေဒနုပရမော ဒုက္ခတော ဥပဋ္ဌာတိ၊ တသ္မာယမတ္ထော ဝိယောဂေန ဒီပေတဗ္ဗော. ‘‘ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမသုခါ’’တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. တထာစာဟ ပပဉ္စသူဒနိယံ ‘‘ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ နတ္ထိဘာဝေါ သုခ’’န္တိ. ဒုက္ခဝေဒနုပရမော ဟိ ဝုတ္တာနံ သုခတော ဥပဋ္ဌာတိ ဧဝါတိ ဝဒန္တိ. တဿ ယောဂဿ ဝူပသမေန ‘‘အဟော သုခံ ဇာတ’’န္တိ မဇ္ဈတ္တဝေဒနာယ ဇာနနဘာဝေါ ယာထာဝတော အဝဗုဇ္ဈနံ သုခံ. အဒုက္ခမသုခါပိ ဝေဒနာ ဝိဇာနန္တဿ သုခံ ဟောတိ တဿ သုခုမတာယ ဝိညေယျဘာဝတော. ယထာ ရူပါရူပဓမ္မာနံ သလက္ခဏတော သာမညလက္ခဏတော စ သမ္မဒေဝ အဝဗောဓော ပရမံ သုခံ. တေနာဟ –

‘‘ယတော ယတော သမ္မသတိ၊ ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ၊

လဘတီ ပီတိပါမောဇ္ဇံ၊ အမတံ တံ ဝိဇာနတ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၃၇၄)၊

အညာဏဒုက္ခာတိ အဇာနနဘာဝေါ အဒုက္ခမသုခါဝေဒနာယ ဒုက္ခံ. သမ္မာ ဝိဘာဂဇာနနသဘာဝေါ ဉာဏဿ သမ္ဘဝေါ. ဉာဏသမ္ပယုတ္တာ ဟိ ဉာဏူပနိဿယာ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ ပသတ္ထာကာရာ၊ ယတော သာ ဣဋ္ဌာ စေဝ ဣဋ္ဌဖလာ စာတိ. အဇာနနဘာဝေါတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ဒုက္ခန္တိ ဝိဒိတော’’တိ ပါဠိ၊ အဋ္ဌကထာယံ ပန ဝိဒိတန္တိ ပဒုဒ္ဓါရော ကတော၊ တံ အတ္ထဒဿနမတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဝေဒနာပရိစ္ဆေဒဇာနနေတိ ‘‘တိဿော ဣမာ ဝေဒနာ’’တိ ဧဝံ ပရိစ္ဆေဒတော ဇာနနေ. အညာသီတိ ကဒါ အညာသိ? ဣမသ္မိံ ဒေသနာကာလေတိ ဝဒန္တိ၊ ပဋိဝေဓကာလေတိ ပန ယုတ္တံ. ယထာပဋိဝိဒ္ဓါ ဟိ ဝေဒနာ ဣဓ ထေရေန ဒေသိတာတိ. ဣမိနာ ကာရဏေနာတိ ‘‘ယဒနိစ္စံ တံ ဒုက္ခ’’န္တိ ဝေဒနာနံ အနိစ္စတာယ ဒုက္ခဘာဝဇာနနသင်္ခါတေန ကာရဏေန. တံနိမိတ္တံ ဟိဿ ဝေဒနာသု တဏှာ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အတိပ္ပပဉ္စောတိ အတိဝိတ္ထာရော. ဒုက္ခသ္မိံ အန္တောဂဓံ ဒုက္ခပရိယာပန္နတ္တာ. ဒုက္ခန္တိ သဗ္ဗံ ဝေဒယိတံ ဒုက္ခံ သင်္ခါရဒုက္ခဘာဝတော. ဉာတမတ္တေတိ ယာထာဝတော အဝဗုဇ္ဈနမတ္တေ. တဏှာ န တိဋ္ဌတီတိ န သန္တိဋ္ဌတိ နပ္ပဝတ္တတိ.

ကထံ ဝိမောက္ခာတိ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါဘေဒေသု ဝိမုတ္တာ. ဟေတုမှိ စေတံ နိဿက္ကဝစနန္တိ ဟေတုအတ္ထေန ကရဏဝစနေန အတ္ထမာဟ ‘‘ကတရေန ဝိမောက္ခေနာ’’တိ. ကရဏတ္ထေပိ ဝါ ဧတံ နိဿက္ကဝစနန္တိ တထာ ဝုတ္တံ. အဘိနိဝေသောတိ ဝိပဿနာရမ္ဘော. ဗဟိဒ္ဓါဓမ္မာပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာယေဝ သဗ္ဗဿပိ ပရိညေယျဿ ပရိဇာနိတဗ္ဗတော. ဉာဏံ ပဝတ္တေတွာ. တေတိ အဇ္ဈတ္တသင်္ခါရေ. ဝဝတ္ထပေတွာတိ သလက္ခဏတော ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ. ဗဟိဒ္ဓါ ဩတာရေတီတိ ဗဟိဒ္ဓါသင်္ခါရေသု ဉာဏံ ဩတာရေတိ. အဇ္ဈတ္တံ ဩတာရေတီတိ အဇ္ဈတ္တသင်္ခါရေ သမ္မသတိ. တတြ တသ္မိံ စတုက္ကေ. တေသံ ဝဝတ္ထာနကာလေတိ တေသံ အဇ္ဈတ္တသင်္ခါရာနံ ဝိပဿနာကာလေ.

သဗ္ဗုပါဒါနက္ခယာတိ သဗ္ဗသော ဥပါဒါနာနံ ခယာ. ကာမံ ဒိဋ္ဌိသီလဗ္ဗတအတ္တဝါဒုပါဒါနာနိ ပဌမမဂ္ဂေနေဝ ခီယန္တိ၊ ကာမုပါဒါနံ ပန အဂ္ဂမဂ္ဂေနာတိ တဿ ဝသေန ‘‘သဗ္ဗုပါဒါနက္ခယာ’’တိ ဝဒန္တော ထေရော အတ္တနော အရဟတ္တပတ္တိံ ဗျာကရောတိ. တေနာဟ ‘‘အာသဝါ နာနုဿဝန္တီ’’တိ. သတောတိ ဣမိနာ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ. စက္ခုတော ရူပေ သဝန္တီတိ စက္ခုဝိညာဏဝီထိယံ တဒနုဂတမနောဝိညာဏဝီထိယဉ္စ ရူပါရမ္မဏာ အာသဝါ ပဝတ္တန္တီတိ. ကိဉ္စာပိ တတ္ထ ကုသလာဒီနမ္ပိ ပဝတ္တိ အတ္ထိ၊ ကာမာသဝါဒယော ဧဝ ဝဏတော ယူသံ ဝိယ ပဂ္ဃရဏကအသုစိဘာဝေန သန္ဒန္တိ၊ တထာ သေသဝါရေသု. တေနာဟ ‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒိ၊ တသ္မာ တေ ဧဝ ‘‘အာသဝါ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. တတ္ထ ဟိ ပဂ္ဃရဏကအသုစိမှိ နိရုဠှော အာသဝသဒ္ဒေါ. ‘‘အတ္တာနံ နာဝဇာနာမီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဩမာနပဟာနံ ကထိတ’’န္တိ အာဟ. တေန အာသဝေသု သမုဒါယုပလက္ခဏံ ကထိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. န ဟိ သေယျမာနာဒိပ္ပဟာနေန ဝိနာ ဟီနမာနံယေဝ ပဇဟတိ. ပဇာနနာတိ ‘‘နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’’တိ ဝုတ္တပဇာနနသမ္ပန္နော ဟောတီတိ.

သရူပဘေဒတောပီတိ ‘‘စတ္တာရော’’တိ ဧဝံ ပရိမာဏပရိစ္ဆေဒတောပိ. ဣဒံ ဘဂဝါ ဒဿေန္တော အာဟာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣဒန္တိ စ ‘‘အယမ္ပိ ခေါ’’တိအာဒိဝစနံ သန္ဓာယာဟ.

အသမ္ဘိန္နာယ ဧဝါတိ ယထာနိသိန္နာယ ဧဝ၊ အဝုဋ္ဌိတာယ ဧဝါတိ အတ္ထော. ပုဂ္ဂလထောမနတ္ထန္တိ ဒေသနာကုသလာနံ အာနန္ဒတ္ထေရာဒီနံ ပုဂ္ဂလာနံ ပသံသနတ္ထံ ဥက္ကံသနတ္ထံ. ဓမ္မထောမနတ္ထန္တိ ပဋိပတ္တိဓမ္မဿ ပသံသနတ္ထံ. တေပီတိ အာနန္ဒတ္ထေရာဒယော ဘိက္ခူပိ. ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟကာ ဘိက္ခူ. အတ္ထေတိ သီလာဒိအတ္ထေ. ဓမ္မေတိ ပါဠိဓမ္မေ.

အဿာတိ ဘဂဝတော. အာနုဘာဝံ ကရိဿတိ ‘‘ဒိဝသဉ္စေပိ ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ. နန္တိ သာရိပုတ္တတ္ထေရံ. အဟမ္ပိ တထေဝ ထောမေဿာမိ ‘‘သာ ဟိ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိနာ. ဧဝံ စိန္တေသီတိ ဧဝံ ဝက္ခမာနေန ဓမ္မဒါယာဒဒေသနာယ စိန္တိတာကာရေန စိန္တေသိ. တေနာဟ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိ. ဧကဇ္ဈာသယာယာတိ သမာနာဓိပ္ပါယာယ. မတိယာတိ ပညာယ. အယံ ဒေသနာ အဂ္ဂါတိ ဘဂဝါ ဓမ္မသေနာပတိံ ဂုဏတော ဧဝံ ပဂ္ဂဏှာတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ.

ပကာသေတွာတိ ဂုဏတော ပါကဋံ ပညာတံ ကတွာ သဗ္ဗသာဝကေဟိ သေဋ္ဌဘာဝေ ဌပေတုကာမော. စိတ္တဂတိယာ စိတ္တဝသေန ကာယဿ ပရိဏာမနေန ‘‘အယံ ကာယော ဣဒံ စိတ္တံ ဝိယ ဟောတူ’’တိ ကာယသမာနဂတိကတ္တာဓိဋ္ဌာနေန. ကထံ ပန ကာယော ဒန္ဓပ္ပဝတ္တိကော လဟုပရိဝတ္တေန စိတ္တေန သမာနဂတိကော ဟောတီတိ? န သဗ္ဗထာ သမာနဂတိကော. ယထေဝ ဟိ ကာယဝသေန စိတ္တဝိပရိဏာမနေ စိတ္တံ သဗ္ဗထာ ကာယေန သမာနဂတိကံ ဟောတိ. န ဟိ တဒါ စိတ္တံ သဘာဝသိဒ္ဓေန အတ္တနော ခဏေန အဝတ္တိတွာ ဒန္ဓဝုတ္တိကဿ ရူပဓမ္မဿ ခဏေန ဝတ္တိတုံ သက္ကောတိ၊ ‘‘ဣဒံ စိတ္တံ အယံ ကာယော ဝိယ ဟောတူ’’တိ ပနာဓိဋ္ဌာနေန ဒန္ဓဂတိကဿ ကာယဿ အနုဝတ္တနတော ယာဝ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနပ္ပတ္တိ ဟောတိ၊ တာဝ ကာယဂတိအနုလောမေနေဝ ဟုတွာ သန္တာနဝသေန ပဝတ္တမာနံ စိတ္တံ ကာယဂတိယာ ပရိဏာမိတံ နာမ ဟောတိ၊ ဧဝံ ‘‘အယံ ကာယော ဣဒံ စိတ္တံ ဝိယ ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာနေန ပဂေဝ သုခလဟုသညာယ သမ္ပာဒိတတ္တာ အဘာဝိတိဒ္ဓိပါဒါနံ ဝိယ ဒန္ဓံ အဝတ္တိတွာ ယထာ လဟုကတိပယစိတ္တဝါရေဟေဝ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနပ္ပတိ ဟောတိ၊ ဧဝံ ပဝတ္တရူပတာ ဝိညာယတီတိ.

အဓိပ္ပါယာနုရူပမေဝ တဿ ဘဂဝတော ထောမနာယ ကတတ္တာ. ဣဒံ နာမ အတ္ထဇာတံ ဘဂဝါ ပုစ္ဆိဿတီတိ ပုဗ္ဗေ မယာ အဝိဒိတံ အပဿံ. အာသယဇာနနတ္ထန္တိ ‘‘ဧဝံ ဗျာကရောန္တေန သတ္ထု အဇ္ဈာသယော ဂဟိတော ဟောတီ’’တိ ဧဝံ သတ္ထု အဇ္ဈာသယဇာနနတ္ထံ. ဒုတိယံ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တော ဘဂဝါ ပဌမံ ပဉှံ အနုမောဒိ ဒုတိယံ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တေနေဝ ပဌမပဉှဝိဿဇ္ဇနဿ သမ္ပဋိစ္ဆိတဘာဝတော.

ဧတံ အဟောသီတိ ဧတံ ပရိဝိတက္ကနံ အဟောသိ. အဿာတိ ကဠာရခတ္တိယဿ ဘိက္ခုနော. ဓမ္မေ ဒဟတီတိ ဓမ္မဓာတု၊ သာဝကပါရမီဉာဏံ၊ သာဝကဝိသယေ ဓမ္မေ ဒဟတိ ယာထာဝတော အဇိတေ ကတွာ ဌပေတီတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဓမ္မဓာတူ’’တိအာဒိ. သဗ္ဗညုတညာဏဂတိကမေဝ ဝိသယေ. ဂေါစရဓမ္မေတိ ဂေါစရဘူတေ ဉေယျဓမ္မေ.

ကဠာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဉာဏဝတ္ထုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၃. ဉာဏမေဝ ဉာဏဝတ္ထု သမ္ပတ္တီနံ ကာရဏဘာဝတော. စတူသူတိ စတုသစ္စဿ ဗောဓနဝသေန ဝုတ္တေသု စတူသု ဉာဏေသု. ပဌမန္တိ ‘‘ဇရာမရဏေ ဉာဏ’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ ဉာဏံ၊ ယေန ဓာရဏပရိစယမနသိကာရဝသေန ပဝတ္တံ သဗ္ဗံ ဂဏှိ. သန္နိစယဉာဏမယံ သဝနမယံ နာမတွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သဘာဝတော ပစ္စယတော စဿ ပရိဂ္ဂဏှနဉာဏံ သမ္မသနဉာဏံတွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဇရာမရဏသီသေန စေတ္ထ ဇရာမရဏဝန္တောဝ ဓမ္မာ ဂဟိတာ. ပဋိဝေဓဉာဏန္တိ အသမ္မောဟတော ပဋိဝိဇ္ဈနဉာဏံ. ဣမိနာ ဓမ္မေနာတိ ဟေတုမှိ ကရဏဝစနံ. ဣမဿ ဟိ ဓမ္မဿ အဓိဂမဟေတု အယံ အရိယော အတီတာနာဂတေ နယေနပိ စတုသစ္စဓမ္မေ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ. မဂ္ဂဉာဏမေဝ ပန အတီတာနာဂတေ နယနသဒိသံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘မဂ္ဂဉာဏဓမ္မေန ဝါ’’တိ ဒုတိယဝိကပ္ပေါ ဝုတ္တော. ဧဝဉှိ ‘‘အကာလိက’’န္တိ သမတ္ထိတံ ဟောတိ.

ဉာဏစက္ခုနာ ဒိဋ္ဌေနာတိ ဓမ္မစက္ခုဘူတေန ဉာဏစက္ခုနာ အသမ္မောဟပဋိဝေဓဝသေန ပစ္စက္ခတော ဒိဋ္ဌေန. ပညာယ ဝိဒိတေနာတိ မဂ္ဂပညာယ တထေဝ ဝိဒိတေန. ယသ္မာ တထာ ဒိဋ္ဌံ ဝိဒိတံ သဗ္ဗသော ပတ္တံ မဟာဥပါယော ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ပရိယောဂါဠှေနာ’’တိ. ဒိဋ္ဌေနာတိ ဝါ ဒဿနေန၊ ဓမ္မံ ပဿိတွာ ဌိတေနာတိ အတ္ထော. ဝိဒိတေနာတိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဝိဒိတွာ ပါကဋာနိ ကတွာ ဌိတေန. အကာလိကေနာတိ န ကာလန္တရဝိပါကဒါယိနာ. ပတ္တေနာတိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပတွာ ဌိတတ္တာ ဓမ္မံ ပတ္တေန. ပရိယောဂါဠှေနာတိ စတုသစ္စဓမ္မေ ပရိယောဂါဟိတွာ ဌိတေန. အတီတာနာဂတေ နယံ နေတီတိ အတီတေ စ အနာဂတေ စ နယံ နေတိ ဟရတိ ပေသေတိ. ဣဒံ ပန ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဿ ကိစ္စံ၊ သတ္ထာရာ ပန မဂ္ဂဉာဏံ အတီတာနာဂတေ နယနသဒိသံ ကတံ တံမူလကတ္တာ. အတီတမဂ္ဂဿ ဟိ ပစ္စဝေက္ခဏံ နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာ မဂ္ဂဉာဏံ နယနသဒိသံ ကတံ နာမ ဟောတိ၊ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေန ပန နယံ နေတိ. တေနာဟ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိ. ယထာ ပန တေန နယံ နေတိ. တံ အာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘ယေ ခေါ ကေစီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ နယနုပ္ပါဒနံ နယဉာဏဿေဝ ပဝတ္တိဝိသေသော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဿ ကိစ္စ’’န္တိ. ကိဉ္စာပိ ‘‘ဣမိနာတိ မဂ္ဂဉာဏဓမ္မေန ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဒုဝိဓံ ပန မဂ္ဂဖလဉာဏံ သမ္မသနဉာဏပစ္စဝေက္ခဏာယ မူလကာရဏံ၊ န နယနဿာတိ ဒုဝိဓေန ဉာဏဓမ္မေနာတိ န န ယုဇ္ဇတိ. တထာ စတုသစ္စဓမ္မဿ ဉာတတ္တာ မဂ္ဂဖလသင်္ခါတဿ ဝါ ဓမ္မဿ သစ္စပဋိဝေဓသမ္ပယောဂံ ဂတတ္တာ ‘‘နယနံ ဟောတူ’’တိ တေန ‘‘ဣမိနာ ဓမ္မေနာ’’တိ ဉာဏဿ ဝိသယဘာဝေန ဉာဏသမ္ပယောဂေန တဒဉာတေနာတိ စ အတ္ထော န န ယုဇ္ဇတိ. အနုအယေတိ ဓမ္မဉာဏဿ အနုရူပဝသေန အယေ ဗုဇ္ဈနဉာဏေ ဒိဋ္ဌာနံ အဒိဋ္ဌာနယနတော အဒိဋ္ဌဿ ဒိဋ္ဌတာယ ဉာပနတော စ. တေနာဟ ‘‘ဓမ္မဉာဏဿ အနုဂမနေ ဉာဏ’’န္တိ. ခီဏာသဝဿ သေက္ခဘူမိ နာမ အဂ္ဂမဂ္ဂက္ခဏော. ကသ္မာ ပနေတံ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ စေ? ‘‘ဧဝံ ဇရာမရဏံ ပဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ ဝတ္တမာနဝသေန ဒေသနာယ ပဝတ္တတ္တာ.

ဉာဏဝတ္ထုသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ဒုတိယဉာဏဝတ္ထုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၄. သတ္တရီတိ တ-ကာရဿ ရ-ကာရာဒေသံ ဝုတ္တံ. သတ္တတိသဒ္ဒေန ဝါ သမာနတ္ထော သတ္တရိသဒ္ဒေါ. ဗျဉ္ဇနရုစိဝသေန ဗျဉ္ဇနံ ဘဏန္တီတိ ဗျဉ္ဇနဘာဏကာ. တေနာဟ ‘‘ဗဟုဗျဉ္ဇနံ ကတွာ’’တိအာဒိ. တိဋ္ဌတိ တတ္ထ ဖလံ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယာတိ ဌိတိ၊ ပစ္စုပ္ပန္နလက္ခဏဿ ဓမ္မဿ ဌိတိ ဓမ္မဋ္ဌိတိ. အထ ဝါ ဓမ္မောတိ ကာရဏံ၊ ပစ္စယောတိ အတ္ထော. ဓမ္မဿ ယော ဌိတိသဘာဝေါ၊ သောဝ ဓမ္မတော အညော နတ္ထီတိ ဓမ္မဋ္ဌိတိ၊ ပစ္စယော. တတ္ထ ဉာဏံ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ. တေနာဟ အာယသ္မာ ဓမ္မသေနာပတိ – ‘‘ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေ ပညာ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ’’န္တိ (ပဋိ. မ. မာတိကာ ၄). တထာ စာဟ ‘‘ပစ္စယာကာရေ ဉာဏ’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ဓမ္မာနန္တိ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မာနံ. ပဝတ္တိဋ္ဌိတိကာရဏတ္တာတိ ပဝတ္တိသင်္ခါတာယ ဌိတိယာ ကာရဏတ္တာ. ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိအာဒိနာ အဒ္ဓတ္တယေ အနွယဗျတိရေကဝသေန ပဝတ္တိယာ ဆဗ္ဗိဓဿ ဉာဏဿ. ခယော နာမ ဝိနာသော၊ သောဝ ဘေဒေါတိ. ဝိရဇ္ဇနံ ပလုဇ္ဇနံ. နိရုဇ္ဈနံ အန္တရဓာနံ. ဧကေကသ္မိန္တိ ဇရာမရဏာဒီသု ဧကေကသ္မိံ. ပုဗ္ဗေ ‘‘ယထာဘူတဉာဏ’’န္တိ တရုဏဝိပဿနံ အာဟ. တသ္မာ ဣဓာပိ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ ဝိပဿနာတိ ဂဟေတွာ ‘‘ဝိပဿနာပဋိဝိပဿနာ ကထိတာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဒုတိယဉာဏဝတ္ထုသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. အဝိဇ္ဇာပစ္စယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၅. ဒေသနံ ဩသာပေသီတိ ယထာရဒ္ဓကထံ ဌပေသိ. တတ္ထ နိသိန္နဿ ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ လဒ္ဓိယာ ဘိန္ဒနဝသေန ဥပရိ ကထေတုကာမော. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ဒေသနာဝါရံ ပစ္ဆိန္ဒာပေတွာ ပုစ္ဆိတုံ သမတ္ထော နာမ ကောစိ နတ္ထိ. တေနာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ ဩကာသဒါနတ္ထ’’န္တိ. ဒုပ္ပဉှော ဧသော သတ္တူပလဒ္ဓိယာ ပုစ္ဆိတတ္တာ. သတ္တူပလဒ္ဓိဝါဒပဒေနာတိ ‘‘သတ္တော ဇီဝေါ ဥပလဗ္ဘတီ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တဒိဋ္ဌိဒီပကပဒဝသေန. ဝဒန္တိ ဧတေနာတိ ဝါဒေါ. ဒိဋ္ဌိ-သဒ္ဒေါ ပန ဒွယသင်္ဂဟိတော၊ ဗြဟ္မစရိယဝါသော ပန ပရမတ္ထတော အရိယမဂ္ဂဘာဝနာတိ အာဟ ‘‘အရိယမဂ္ဂဝါသော’’တိ. အယံ ဒိဋ္ဌီတိ အနညေ သရီရဇီဝါတိ ဒိဋ္ဌိ. ‘‘ဇီဝေါ’’တိ စ ဇီဝိတမေဝ ဝဒန္တိ. ဝဋ္ဋန္တိ ဒုဝိဓံ ဝဋ္ဋံ. နိရောဓေန္တောတိ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အာပါဒေန္တော. သမုစ္ဆိန္ဒန္တောတိ အပ္ပဝတ္တိယံ ပါပနေန ဥပစ္ဆိန္ဒန္တော. တဒေတံ မဂ္ဂေန နိရောဓေတဗ္ဗံ ဝဋ္ဋံ နိရုဇ္ဈတီတိ ယောဇနာ. ‘‘အယံ သတ္တော ဝိနာသံ အဘာဝံ ပတွာ သဗ္ဗသော ဥစ္ဆိဇ္ဇတီ’’တိ ဧဝံ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ ဂဟိတာကာရဿ သမ္ဘဝေ သစ္စဘာဝေ သတိ. န ဟောတီတိ သာတ္ထကော န ဟောတိ.

ဂစ္ဆတီတိ သရီရတော နိက္ခမိတွာ ဂစ္ဆတိ. ဝိဝဋ္ဋေန္တောတိ အပ္ပဝတ္တိံ ကရောန္တောတိ အတ္ထော. ဝိဝဋ္ဋေတုံ န သက္ကောတိ နိစ္စဿ အပ္ပဝတ္တိံ ပါပေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဝိဇ္ဈတိ အသမာဟိတပုဂ္ဂလသေဝနဝသေန တထာ ပဝတ္တိတုံ အပ္ပဒါနဝသေန စ ပဇဟိတဗ္ဗာပဇဟနဝသေန သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဝိဇ္ဈတိ. ဝိသူကမိဝါတိ ကဏ္ဍကော ဝိယ. န ကေဝလံ အနနုဝတ္တကောဝ၊ အထ ခေါ ဝိရောဓောပိ ‘‘နိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ ပဝတ္တနဓမ္မတာယ ဝိညာပနတော. ဝိရူပံ ဗီဘစ္ဆံ ဖန္ဒိတံ ဝိပ္ဖန္ဒိတံ. ပဏ္ဏပုပ္ဖဖလပလ္လဝါနံ အဝတ္ထုဘူတော တာလော ဧဝ တာလာဝတ္ထု ‘‘အသိဝေ သိဝါ’’တိ ဝေါဟာရော ဝိယ. ကေစိ ပန ‘‘တာလဝတ္ထုကတာနီ’’တိ ပဌန္တိ၊ အဝတ္ထုဘူတတာယ တာလော ဝိယ ကတာနီတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘မတ္ထကစ္ဆိန္နတာလော ဝိယာ’’တိ. အနုအဘာဝန္တိ ဝိနာသံ.

အဝိဇ္ဇာပစ္စယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ဒုတိယအဝိဇ္ဇာပစ္စယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၆. ဣတိ ဝါတိ ဧဝံ ဝါ. ဇရာမရဏဿ စေဝ ဇရာမရဏသာမိကဿ စ ခဏဝသေန ယော ဝဒေယျ. အဝိသာရဒဓာတုကော ပုစ္ဆိတုံ အစ္ဆေကတာယ မင်္ကုဘာဝေန ဇာတော. တေနာဟ ‘‘ပုစ္ဆိတုံ န သက္ကောတီ’’တိ.

ဒုတိယအဝိဇ္ဇာပစ္စယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. နတုမှသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၇. န တုမှာကန္တိ ကာယဿ အနတ္တနိယဘာဝဒဿနမေဝ ပနေတန္တိ ယာ တဿ အနတ္တနိယတာ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘အတ္တနိ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယဒိ န အတ္တနိယံ၊ ပရကိယံ နာမ သိယာတိ၊ တမ္ပိ နတ္ထီတိ ဒဿေန္တော ‘‘နာပိ အညေသ’’န္တိ အာဟ. နယိဒံ ပုရာဏကမ္မမေဝါတိ ‘‘ဣဒံ ကာယော’’တိ ဝုတ္တသရီရံ ပုရာဏကမ္မမေဝ န ဟောတိ. န ဟိ ကာယော ဝေဒနာသဘာဝေါ. ပစ္စယဝေါဟာရေနာတိ ကာရဏောပစာရေန. အဘိသင်္ခတန္တိအာဒိ နပုံသကလိင်္ဂဝစနံ. ပုရိမလိင်္ဂသဘာဂတာယာတိ ‘‘ပုရာဏမိဒံ ကမ္မ’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တပုရိမနပုံသကလိင်္ဂသဘာဂတာယ. အညမညာဘိမုခေဟိ သမေစ္စ ပစ္စယေဟိ ကတော အဘိသင်္ခတောတိ အာဟ ‘‘ပစ္စယေဟိ ကတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ. အဘိသဉ္စေတယိတန္တိ တထာ အဘိသင်္ခတတ္တသင်္ခါတေန အဘိမုခဘာဝေန စေတယိတံ ပကပ္ပိတံ၊ ပဝတ္တိတန္တိ အတ္ထော. စေတနာဝတ္ထုကောတိ စေတနာဟေတုကော. ဝေဒနိယန္တိ ဝေဒနာယ ဟိတံ ဝတ္ထာရမ္မဏဘာဝေန ဝေဒနာယ ပစ္စယဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘ဝေဒနိယဝတ္ထူ’’တိ.

နတုမှသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. စေတနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၈. ယဉ္စာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ အဋ္ဌာနေ. တေန စေတနာယ ဝိယ ပကပ္ပါနာနုသယာနမ္ပိ ဝိညာဏဿ ဌိတိယာ ဝက္ခမာနံယေဝ အဝိသိဋ္ဌံ အာရမ္မဏဘာဝံ ဇောတေတိ. ကာမံ တီသုပိ ပဒေသု ‘‘ပဝတ္တေတိ’’ဣစ္စေဝ အတ္ထော ဝုတ္တော၊ ဝတ္တနတ္ထော ပန စေတနာဒီနံ ယထာက္ကမံ စေတယနပကပ္ပနာနုသယနရူပေါ ဝိသိဋ္ဌဋ္ဌော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေဘူမကကုသလာကုသလစေတနာ ဂဟိတာ ကမ္မဝိညာဏဿ ပစ္စယနိဒ္ဓါရဏမေတန္တိ. တဏှာဒိဋ္ဌိကပ္ပါ ဂဟိတာ ယထာရဟန္တိ အဓိပ္ပါယော. အဋ္ဌသုပိ ဟိ လောဘသဟဂတစိတ္တေသု တဏှာကပ္ပေါ၊ တတ္ထ စတူသွေဝ ဒိဋ္ဌိကပ္ပေါတိ. ကာမံ အနုသယာ လောကိယကုသလစေတနာသုပိ အနုသေန္တိယေဝ၊ အကုသလေသု ပန ပဝတ္တိ ပါကဋာတိ ‘‘ဒွါဒသန္နံ စေတနာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. သဟဇာတကောဋိယာတိ ဣဒံ ပစ္စုပ္ပန္နာပိ ကာမရာဂါဒယော အနုသယာဝ ဝုစ္စန္တိ တံသဒိသတာယာတိ ဝုတ္တံ. န ဟိ ကာလဘေဒေန လက္ခဏပ္ပဘေဒေါ အတ္ထီတိ. အနာဂတာ ဧဝ ဟိ ကာမရာဂါဒယော နိပ္ပရိယာယတော ‘‘အနုသယာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟန္တိ. ပစ္စယုပ္ပန္နော ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘အာရမ္မဏံ ပစ္စယော’’တိ. ကမ္မဝိညာဏဿ ဌိတတ္ထန္တိ ကမ္မဝိညာဏဿေဝ ပဝတ္တိယာ. တသ္မိံ ပစ္စယေ သတီတိ တသ္မိံ စေတနာပကပ္ပနာနုသယသညိတေ ပစ္စယေ သတိ ပတိဋ္ဌာ ဝိညာဏဿ ဟောတိ. သန္တာနေ ဖလဒါနသမတ္ထတာယေဝ ဟောတီတိ ‘‘ပတိဋ္ဌာ ဟောတိ၊ တသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတေ’’တိ ဝုတ္တံ. သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာဝသေန ဝိရုဠှေတိ. ပတိဋ္ဌိတေတိ ဟိ ဣမိနာ ကမ္မဿ ကတဘာဝေါ ဝုတ္တော၊ ‘‘ဝိရုဠှေ’’တိ ဣမိနာ ဥပစိတဘာဝေါ. တေနာဟ ‘‘ကမ္မံ ဇဝါပေတွာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ပုရေတရံ ဥပ္ပန္နာဟိ ကမ္မစေတနာဟိ လဒ္ဓပစ္စယတ္တာ ဗလပ္ပတ္တာယ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာယ ကမ္မဝိညာဏံ လဒ္ဓပတိဋ္ဌံ ဝိရုဠှမူလဉ္စ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘နိဗ္ဗတ္တမူလေ ဇာတေ’’တိ. တထာ ဟိ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာ ဝိပါကံ ဒေန္တံ အနန္တရေ ဇာတိဝသေန ဒေတိ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကမ္မန္တိ.

တေဘူမကစေတနာယာတိ တေဘူမကကုသလာကုသလစေတနာယ. အပ္ပဝတ္တနက္ခဏောတိ ဣဓ ပဝတ္တနက္ခဏော ဇာယမာနက္ခဏော. န ဇာယမာနက္ခဏော အပ္ပဝတ္တနက္ခဏော န ကေဝလံ ဘင်္ဂက္ခဏော အပ္ပဟီနာနုသယဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. အပ္ပဟီနကောဋိယာတိ အသမုစ္ဆိန္နဘာဝေန. တဒိဒံ တေဘူမကကုသလာကုသလစေတနာသု အပ္ပဝတ္တမာနာသု အနုသယာနံ သဟဇာတကောဋိအာဒိနာ ပဝတ္တိ နာမ နတ္ထိ၊ ဝိပါကာဒီသု အပ္ပဟီနကောဋိယာ ပဝတ္တတိ ကရောန္တဿ အဘာဝတောတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အဝါရိတတ္တာတိ ပဋိပက္ခေတိ အဝါရိတဗ္ဗတ္တာ. ပစ္စယောဝ ဟောတိ ဝိညာဏဿ ဌိတိယာ.

ပဌမဒုတိယဝါရေဟိ ဝဋ္ဋံ ဒဿေတွာ တတိယဝါရေ ‘‘နော စေ’’တိအာဒိနာ ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿိတန္တိ ‘‘ပဌမပဒေ တေဘူမကကုသလာကုသလစေတနာ နိဝတ္တာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ နိဝတ္တာတိ အကရဏတော အပ္ပဝတ္တိယာ အပဂတာ. တဏှာဒိဋ္ဌိယော နိဝတ္တာတိ ယောဇနာ. ဝုတ္တပ္ပကာရေသူတိ ‘‘တေဘူမကဝိပါကေသူ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေသု.

ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ. ဧတ္ထ စေတနာပကပ္ပနာနံ ပဝတ္တနဝသေန ဓမ္မပရိစ္ဆေဒေါ ဒဿိတောတိ ‘‘စေတေတီတိ တေဘူမကကုသလာကုသလစေတနာ ဂဟိတာ’’တိအာဒိနယော ဣဓေဝ ဟောတီတိ ဒဿိတော. စတဿောတိ ပဋိဃဒွယမောဟမူလသမာဂတာ စတဿော အကုသလစေတနာ. စတူသု အကုသလစေတနာသူတိ ယထာဝုတ္တာသု ဧဝ စတူသု အကုသလစေတနာသု၊ ဣတရာ ပန ‘‘န ပကပ္ပေတီ’’တိ ဣမိနာ ပဋိက္ခေပေန နိဝတ္တာတိ. သုတ္တေ အာဂတံ ဝါရေတွာတိ ‘‘နော စ ပကပ္ပေတီ’’တိ ဧဝံ ပဋိက္ခေပဝသေန သုတ္တေ အာဂတံ ဝဇ္ဇေတွာ. ‘‘န ပကပ္ပေတီ’’တိ ဟိ ဣမိနာ အဋ္ဌသု လောဘသဟဂတစိတ္တေသု သဟဇာတကောဋိယာ ပဝတ္တအနုသယော နိဝတ္တိတော တေသံ စိတ္တာနံ အပ္ပဝတ္တနတော၊ တသ္မာ တံ ဌာနံ ဌပေတွာတိ အတ္ထော. ပုရိမသဒိသောဝ ပုရိမနယေသု ဝုတ္တနယေန ဂဟေတဗ္ဗော ဓမ္မပရိစ္ဆေဒတ္တာ.

တဒပ္ပတိဋ္ဌိတေတိ သမာသဘာဝတော ဝိဘတ္တိလောပေါ၊ သန္ဓိဝသေန ဒ-ကာရာဂမော၊ တဿ အပ္ပတိဋ္ဌိတံ တဒပ္ပတိဋ္ဌိတံ၊ တသ္မိံ တဒပ္ပတိဋ္ဌိတေတိ ဧဝမေတ္ထ သမာသပဒသိဒ္ဓိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ တတိယဝါရေ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ကိစ္စံ ကထိတံ သဗ္ဗသော အနုသယနိဗ္ဗတ္တိဘေဒနတော. ခီဏာသဝဿ ကိစ္စကရဏန္တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ သဗ္ဗသော ဝေဒနာဒီနံ ပဋိက္ခေပဘာဝတော. နဝ လောကုတ္တရဓမ္မာတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အနုသယသမုဂ္ဃါဋနတော မဂ္ဂါနန္တရာနိ ဖလာနိ၊ တဒုဘယာရမ္မဏဉ္စ နိဗ္ဗာနန္တိ. ဝိညာဏဿာတိ ကမ္မဝိညာဏဿ. ပုနဗ္ဘဝသီသေန အနန္တရဘဝသင်္ဂဟိတံ နာမရူပံ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏမေဝ ဝါ ဂဟိတန္တိ အာဟ ‘‘ပုနဗ္ဘဝဿ စ အန္တရေ ဧကော သန္ဓီ’’တိ. ဘဝဇာတီနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဒုတိယဘဝဿ တတိယဘဝေ ဇာတိယာ’’တိ ဧဝံ ပရမ္ပရဝသေန ဂဟေတဗ္ဗံ. အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိဂဟဏေန ပန နာနန္တရိယတော ကမ္မဘဝေါ ဂဟိတော၊ ဇာတိဟေတုဖလသိဒ္ဓိပေတ္ထ ဝုတ္တာ ဧဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စ ‘‘နော စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စေတေတိ နော စ ပကပ္ပေတိ၊ အထ ခေါ အနုသေတီ’’တိ ဧဝံ ဘဂဝတာ ဒုတိယနယေ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဘဝနိဗ္ဗတ္တကကုသလာကုသလာယူဟနံ၊ ပကပ္ပနဉ္စ ဝိနာပိ ဘဝေသု ဒိဋ္ဌာဒီနဝဿ ယောဂိနော အနုသယပစ္စယာ ဝိပဿနာစေတနာပိ ပဋိသန္ဓိဇနကာ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ ကုသလာကုသလဿ အပ္ပဝတ္တိ စေပိ၊ တဒါ ဝိဇ္ဇမာနတေဘူမကဝိပါကာဒိဓမ္မေသု အပ္ပဟီနကောဋိယာ အနုသယိတကိလေသပ္ပစ္စယာ ဘဝဝဇ္ဇဿ ကမ္မဝိညာဏဿ ပတိဋ္ဌိတတာ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထဉ္စ ဝုတ္တော. ‘‘န စေတေတိ ပကပ္ပေတိ အနုသေတီ’’တိ အယံ နယော န ဂဟိတော စေတနံ ဝိနာ ပကပ္ပနဿ အဘာဝတော.

စေတနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ဒုတိယစေတနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၉. ဝိညာဏနာမရူပါနံ အန္တရေ ဧကော သန္ဓီတိ ဟေတုဖလသန္ဓိ ဝိညာဏဂ္ဂဟဏေန ကမ္မဝိညာဏဿ ဂဟိတတ္တာ. နာမရူပံ ပန ဝိပါကနာမရူပမေဝါတိ ပါကဋမေဝ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

ဒုတိယစေတနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. တတိယစေတနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၀. ရူပါဒီသု ဆသု အာရမ္မဏေသု. တေန စေတ္ထ ဘဝတ္တယံ သင်္ဂဏှာတိ ဆဠာရမ္မဏပရိယာပန္နတ္တာ. တဿေဝ ဘဝတ္တယဿ ပတ္ထနာ ပဏိဓာနာဒိဝသေန နတိ နာမ. အာဂတိမှိ ဂတီတိ ပစ္စုပဋ္ဌာနဝသေန အဘိမုခံ ဂတိ ပဝတ္တိ ဧတသ္မာတိ အာဂတိ၊ ကမ္မာဒိနိမိတ္တံ. တသ္မိံ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ ဂတိ ပဝတ္တိ နိဗ္ဗတ္တိ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘အာဂတေ’’တိအာဒိ. စုတူပပါတောတိ စဝနံ စုတိ၊ မရဏံ. ဥပပဇ္ဇနံ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ဥပပါတော. စုတိတော ဥပပါတော ပုနရုပ္ပါဒေါ. တေနာဟ ‘‘ဧဝံ ဝိညာဏဿာ’’တိအာဒိ. ဣတောတိ နိဗ္ဗတ္တဘဝတော. တတ္ထာတိ ပုနဗ္ဘဝသင်္ခါတေ အာယတိဘဝေ. ဧကောဝ သန္ဓီတိ ဧကော ဟေတုဖလသန္ဓိ ဧဝ ကထိတော.

တတိယစေတနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ကဠာရခတ္တိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.