၂. ဒုတိယဒသဗလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၂. တတ္ထာတိ ဒုတိယသုတ္တေ. ဒသဟိ ဗလေဟီတိ ဒသဟိ အနညသာဓာရဏေဟိ ဉာဏဗလေဟိ၊ တာနိ တထာဂတဿေဝ ဗလာနီတိ တထာဂတဗလာနီတိ ဝုစ္စန္တိ. ကာမဉ္စ တာနိ ဧကစ္စာနံ သာဝကာနမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ယာဒိသာနိ ပန ဗုဒ္ဓါနံ ဌာနာဋ္ဌာနဉာဏာဒီနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ န တာဒိသာနိ တဒညေသံ ကဒါစိပိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ. ဟတ္ထိကုလာနုသာရေနာတိ ဝက္ခမာနဟတ္ထိကုလာနုသာရေန. ကာဠာဝကန္တိ ကုလသဒ္ဒါပေက္ခာယ နပုံသကနိဒ္ဒေသော. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ပကတိဟတ္ထိကုလန္တိ ဂိရိစရနဒိစရဝနစရာဒိပ္ပဘေဒါ ဂေါစရိယကာဠာဝကနာမာ သဗ္ဗာပိ ဗလေန ပါကတိကာ ဟတ္ထိဇာတိ. ဒသန္နံ ပုရိသာနန္တိ ထာမမဇ္ဈိမာနံ ဒသန္နံ ပုရိသာနံ. ဧကဿ တထာဂတဿ ကာယဗလန္တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. ဧကဿာတိ စ တထာ ဟေဋ္ဌာကထာယံ အာဂတတ္တာ ဒေသနာသောတေန ဝုတ္တံ. နာရာယနသင်္ဃာတဗလန္တိ ဧတ္ထ နာရာ ဝုစ္စန္တိ ရသ္မိယော၊ တာ ဗဟူ နာနာဝိဓာ ဣတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ နာရာယနံ၊ ဝဇိရံ၊ တသ္မာ နာရာယနသင်္ဃာတဗလန္တိ ဝဇိရသင်္ဃာတဗလန္တိ အတ္ထော. တထာဂတဿ ကာယဗလန္တိ တထာဂတဿ ပါကတိကကာယဗလံ. သင်္ဂဟံ န ဂစ္ဆတိ အတ္တနော ဗလာဘာဝတော၊ တတော ဧဝဿ ဗာဟိရကတာ လာမကတာ စ. တဒုဘယံ ပနဿ ကာရဏေန ဒဿေတုံ ‘‘ဧတဉှိ နိဿာယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အညန္တိ ကာယဗလတော အညံ တတော ဝိသုံယေဝ. ဒသသု ဌာနေသု ဒသသု ဉာတဗ္ဗဋ္ဌာနေသု. ယာထာဝပဋိဝေဓတော သယဉ္စ အကမ္ပယံ၊ ပုဂ္ဂလဉ္စ တံသမင်္ဂိံ နေယျေသု အဓိဗလံ ကရောတီတိ အာဟ ‘‘အကမ္ပနဋ္ဌေန ဥပတ္ထမ္ဘနဋ္ဌေန စာ’’တိ.

ဌာနဉ္စ ဌာနတောတိ ကာရဏဉ္စ ကာရဏတော. ကာရဏဉှိ ယသ္မာ ဖလံ တိဋ္ဌတိ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေဝ ပဝတ္တတိ စ၊ တသ္မာ ‘‘ဌာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဝိပရိယာယေန အဋ္ဌာနန္တိ အကာရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တဒုဘယံ ဘဂဝါ ယေန ဉာဏေန ယေ ယေ ဓမ္မာ ယေသံ ယေသံ ဓမ္မာနံ ဟေတူ ပစ္စယာ ဥပ္ပါဒါယ၊ တံ တံ ဌာနံ၊ ယေ ယေ ဓမ္မာ ယေသံ ယေသံ ဓမ္မာနံ န ဟေတူ န ပစ္စယာ ဥပ္ပါဒါယ၊ တံ တံ အဋ္ဌာနန္တိ ပဇာနာတိ. တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဌာနဉ္စ။ပေ။ ဇာနနံ ဧက’’န္တိ. ကမ္မသမာဒါနာနန္တိ ကမ္မံ သမာဒိယိတွာ ကတာနံ ကုသလာကုသလကမ္မာနံ၊ ကမ္မညေဝ ဝါ ကမ္မသမာဒါနံ. ဌာနသော ဟေတုသောတိ ပစ္စယတော စ ဟေတုတော စ. တတ္ထ ဂတိဥပဓိကာလပယောဂါ ဝိပါကဿ ဌာနံ၊ ကမ္မံ ဟေတု. သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီပဋိပဒါဇာနနန္တိ သဗ္ဗဂတိဂါမိနိယာ အဂတိဂါမိနိယာ စ ပဋိပဒါယ မဂ္ဂဿ ဇာနနံ၊ ဗဟူသုပိ မနုဿေသု ဧကမေဝ ပါဏံ ဟနန္တေသု ‘‘ဣမဿ စေတနာ နိရယဂါမိနီ ဘဝိဿတိ၊ ဣမဿ တိရစ္ဆာနယောနိဂါမိနီ’’တိ ဣမိနာ နယေန ဧကဝတ္ထုသ္မိမ္ပိ ကုသလာကုသလစေတနာသင်္ခါတာနံ ပဋိပတ္တီနံ အဝိပရီတတော သဘာဝဇာနနံ. အနေကဓာတုနာနာဓာတုလောကဇာနနန္တိ စက္ခုဓာတုအာဒီဟိ ကာမဓာတုအာဒီဟိ ဝါ ဗဟုဓာတုနော၊ တာသံယေဝ ဓာတူနံ ဝိပရီတတာယ နာနပ္ပကာရဓာတုနော ခန္ဓာယတနဓာတုလောကဿ ဇာနနံ. ပရသတ္တာနန္တိ ပရေသံ သတ္တာနံ. နာနာဓိမုတ္တိကတာဇာနနန္တိ ဟီနာဒီဟိ အဓိမုတ္တီဟိ နာနာဓိမုတ္တိကဘာဝဿ ဇာနနံ. တေသံယေဝါတိ ပရသတ္တာနံယေဝ. ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဇာနနန္တိ သဒ္ဓါဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ ပရဘာဝဿ အပရဘာဝဿ ဝုဒ္ဓိယာ စေဝ ဟာနိယာ စ ဇာနနံ. ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနန္တိ ပဌမာဒီနံ စတုန္နံ ဈာနာနံ၊ ‘‘ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိအာဒီနံ အဋ္ဌန္နံ ဝိမောက္ခာနံ၊ သဝိတက္ကသဝိစာရာဒီနံ တိဏ္ဏံ သမာဓီနံ၊ ပဌမဇ္ဈာနသမာပတ္တိအာဒီနဉ္စ နဝန္နံ အနုပုဗ္ဗသမာပတ္တီနံ. သံကိလေသဝေါဒါနဝုဋ္ဌာနဇာနနန္တိ ဟာနဘာဂိယဿ၊ ဝိသေသဘာဂိယဿ ‘‘ဝေါဒါနမ္ပိ ဝုဋ္ဌာနံ၊ တမှာ တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌာနမ္ပိ ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ (ဝိဘ. ၈၂၈) ဧဝံ ဝုတ္တပဂုဏဇ္ဈာနဿ စေဝ ဘဝင်္ဂဖလသမာပတ္တီနဉ္စ ဇာနနံ. ဟေဋ္ဌိမံ ဟေဋ္ဌိမဉှိ ပဂုဏဇ္ဈာနံ ဥပရိမဿ ဥပရိမဿ ပဒဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝေါဒါနမ္ပိ ‘‘ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဘဝင်္ဂေန ပန သဗ္ဗဈာနေဟိ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ. ဖလသမာပတ္တိယာ နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာနမေဝ သန္ဓာယ ‘‘တမှာ တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗေနိဝါသဇာနနန္တိ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏေန နိဝုဋ္ဌက္ခန္ဓာနံ ဇာနနံ. စုတူပပါတဇာနနန္တိ သတ္တာနံ စုတိယာ ဥပပတ္တိယာ စ ယာထာဝတော ဇာနနံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. အာသဝက္ခယဇာနနံ အာသဝက္ခယဉာဏံ၊ မဂ္ဂဉာဏန္တိ အတ္ထော. ယတ္ထ ပနေတာနိ ဝိတ္ထာရတော အာဂတာနိ သံဝဏ္ဏိတာနိ၊ တာနိ ဒဿေန္တော ‘‘အဘိဓမ္မေ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ.

ဗျာမောဟဘယဝသေန သရဏပရိယေသနံ သာရဇ္ဇနံ သာရဒေါ၊ ဗျာမောဟဘယံ. ဝိဂတော သာရဒေါ ဧတဿာတိ ဝိသာရဒေါ၊ တဿ ဘာဝေါ ဝေသာရဇ္ဇံ. တံ ပန ဉာဏသမ္ပဒံ ပဟာနသမ္ပဒံ ဒေသနာဝိသေသသမ္ပဒံ ခေမံ နိဿာယ ပဝတ္တံ စတုဗ္ဗိဓံ ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏံ. တေနာဟ ‘‘စတူသု ဌာနေသူ’’တိအာဒိ. စတူသူတိ ပရပရိကပ္ပိတေသု ဝတ္ထူသု. ပရပရိကပ္ပိတေသု ဝါ ဝတ္ထုမတ္တေသု စောဒနာကာရဏေသု. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တေ ပဋိဇာနတောတိ ‘‘အဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဧဝံ ပဋိဇာနန္တေန တယာ. ဣမေ ဓမ္မာတိ ‘‘ဣဒံ ပဉ္စမံ အရိယသစ္စံ၊ အယံ ဆဋ္ဌော ဥပါဒါနက္ခန္ဓော၊ ဣဒံ တေရသမံ အာယတန’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ ဣမေ ဓမ္မာ. အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာတိ.

တတြာတိ တသ္မိံ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓဓမ္မသင်္ခါတေ စောဒနာဝတ္ထုသ္မိံ. ကောစီတိ သမဏာဒီဟိ အညော ဝါ ယော ကောစိ. သဟ ဓမ္မေနာတိ သဟ ဟေတုနာ. ‘‘ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိအာဒီသု ဝိယ ဟေတုပရိယာယော ဣဓ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ. ဟေတူတိ စ ဥပ္ပတ္တိသာဓနဟေတု ဝေဒိတဗ္ဗော၊ န ကာရကော သမ္ပာပကော ဝါ. နိမိတ္တန္တိ ကာရဏံ၊ တံ ပနေတ္ထ စောဒနာဝတ္ထုမေဝ. န သမနုပဿာမိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝတော. ခေမပ္ပတ္တောတိ အခေမပ္ပတ္တရူပါယ စောဒနာယ အနုပဒ္ဒဝံ ပတ္တော နိစ္စလဘာဝပ္ပတ္တော. ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တောတိ ဝိသာရဒဘာဝပ္ပတ္တော. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပန ဝိသေသော – ဣမေ အာသဝါတိ ကာမာသဝါဒီသု ဣမေ နာမ အာသဝါ န ပရိက္ခီဏာတိ အာသဝက္ခယဝစနေနေတ္ထ သဗ္ဗကိလေသပ္ပဟာနံ ဝုတ္တံ. န ဟိ သော ကိလေသော အတ္ထိ၊ ယော သဗ္ဗသော အာသဝေသု ခီဏေသု နပ္ပဟီယေယျ. အန္တရာယိကာတိ အန္တရာယကရာ၊ သဂ္ဂဝိမောက္ခာဓိဂမဿ အန္တရာယကရာတိ အတ္ထော. ဓမ္မော ဟိ ယော သံကိလေသတော နိယျာတိ၊ သော ‘‘နိယျာနိကော’’တိ ဝုတ္တော. ဓမ္မေ နိယျန္တေ တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော နိယျာနိကောတိ ဝေါဟရိတော ဟောတီတိ တဿ ပဋိက္ခိပန္တော ‘‘သော န နိယျာတီ’’တိ အာဟ. ကထံ ပန ဒေသနာဓမ္မော နိယျာတီတိ ဝုစ္စတိ? နိယျာနတ္ထသမာဓာနတော၊ သော အဘေဒေါပစာရေန ‘‘နိယျာတီ’’တိ ဝုတ္တော. အထ ဝါ ‘‘ဓမ္မော ဒေသိတော’’တိ အရိယဓမ္မဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ န ကောစိ ဝိရောဓော.

ဥသဘဿ ဣဒန္တိ အာသဘံ၊ အသန္တသနဋ္ဌေန အာသဘံ ဝိယာတိ အာသဘံ၊ သေဋ္ဌဋ္ဌာနံ သဗ္ဗညုတံ. အာသဘဋ္ဌာနဋ္ဌာယိတာယ အာသဘာ နာမ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါ. သဗ္ဗညုတပဋိဇာနနဝသေန အဘိမုခံ ဂစ္ဆန္တိ၊ စတဿော ဝါ ပရိသာ ဥပသင်္ကမန္တီတိ အာသဘာ. စတဿောပိ ဟိ ပရိသာ ဗုဒ္ဓါဘိမုခါ ဧဝံ တိဋ္ဌန္တိ၊ န တိဋ္ဌန္တိ ပရမ္မုခါ. ဣဒမ္ပီတိ ‘‘ဥသဘော’’တိ ဣဒမ္ပိ ပဒံ. တဿာတိ နိသဘဿ. ယေသံ ဗလုပ္ပါဒါဝဋ္ဌာနာနံ ဝသေန ဥသဘဿ အာသဘဏ္ဌာနံ ဣစ္ဆိတံ၊ တတော သာတိသယာနံ ဧဝ တေသံ ဝသေန အာသဘဏ္ဌာနံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယံ ကိဉ္စိ လောကေ ဥပမံ နာမ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ နိဒဿနဘာဝေန ဝုစ္စတိ၊ သဗ္ဗံ တံ နိဟီနမေဝ. တိဋ္ဌမာနော စာတိ အတိဋ္ဌန္တောပိ တိဋ္ဌမာနော ဧဝ ပဋိဇာနာတိ နာမ. ဥပဂစ္ဆတီတိ အနုဇာနာတိ.

အဋ္ဌ ခေါ ဣမာတိ ဣဒံ ဝေသာရဇ္ဇဉာဏဿ ဗလဒဿနံ. ယထာ ဟိ ဗျတ္တံ ပရိသံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ ဝိညူနံ စိတ္တံ အာရာဓနသမတ္ထာယ ကထာယ ဓမ္မကထိကဿ ဆေကဘာဝေါ ပညာယတိ၊ ဧဝံ ဣမာ အဋ္ဌ ပရိသာ ပတွာ သတ္ထု ဝေသာရဇ္ဇဉာဏဿ ဗလံ ပါကဋံ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပရိသာသူ’’တိ. ခတ္တိယပရိသာတိ ခတ္တိယာနံ သန္နိပတိတာနံ သမူဟော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. မာရပရိသာတိ မာရကာယိကာနံ သန္နိပတိတာနံ သမူဟော. မာရသဒိသာနံ မာရာနံ ပရိသာတိ မာရပရိသာ. သဗ္ဗာ စေတာ ပရိသာ ဥဂ္ဂဋ္ဌာနဒဿနဝသေန ဂဟိတာ. မနုဿာ ဟိ ‘‘ဧတ္ထ ရာဇာ နိသိန္နော’’တိ ဝုတ္တေ ပကတိဝစနမ္ပိ ဝတ္တုံ န သက္ကောန္တိ၊ ကစ္ဆေဟိ သေဒါ မုစ္စန္တိ၊ ဧဝံ ဥဂ္ဂါ ခတ္တိယပရိသာ၊ ဗြာဟ္မဏာ တီသု ဝေဒေသု ကုသလာ ဟောန္တိ၊ ဂဟပတယော နာနာဝေါဟာရေသု စ အက္ခရစိန္တာယ စ ကုသလာ၊ သမဏာ သကဝါဒပရဝါဒေသု ကုသလာ၊ တေသံ မဇ္ဈေ ဓမ္မကထာကထနံ နာမ အတိဝိယ ဘာရိယံ. ဒေဝါနံ ဥဂ္ဂဘာဝေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. အမနုဿောတိ ဟိ ဝုတ္တမတ္တေ မနုဿာနံ သကလသရီရံ ကမ္ပတိ၊ တေသံ ရူပံ ဒိသွာပိ သဒ္ဒံ သုတွာပိ သတ္တာ ဝိသညိတာပိ ဟောန္တိ. ဧဝံ အမနုဿပရိသာ ဥဂ္ဂါ. ဣတိ စေတာ ပရိသာ ဥဂ္ဂဋ္ဌာနဒဿနဝသေန ဝုတ္တာ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ယာမာဒိပရိသာ န ဂဟိတာတိ? ဘုသံ ကာမာဘိဂိဒ္ဓတာယ ယောနိသောမနသိကာရဝိရဟတော. ယာမာဒယော ဟိ ဥဠာရုဠာရေ ကာမေ ပဋိသေဝန္တာ တတ္ထာဘိဂိဒ္ဓတာယ ဓမ္မဿဝနာယ သဘာဝေန စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပါဒေန္တိ၊ မဟာဗောဓိသတ္တာနံ ပန ဗုဒ္ဓါနဉ္စ အာနုဘာဝေန အာကဍ္ဎိယမာနာ ကဒါစိ နေသံ ပယိရုပါသနာဒီနိ ကရောန္တိ တာဒိသေ မဟာသမယေ. တေနေဝ ဟိ ဝိမာနဝတ္ထုဒေသနာပိ တံနိမိတ္တာ ဗဟုလာ နာဟောသိ. သေဋ္ဌနာဒန္တိ ကေနစိ အပ္ပဋိဟတဘာဝေန ဥတ္တမနာဒံ. အဘီတနာဒန္တိ ဝေသာရဇ္ဇယောဂတော ကုတောစိ နိဗ္ဘယနာဒံ. သီဟနာဒသုတ္တေနာတိ ခန္ဓိယဝဂ္ဂေ အာဂတေန သီဟနာဒသုတ္တေန. သဟနတောတိ ခမနတော. ဟနနတောတိ ဝိဓမနတော ဝိဒ္ဓံသနတော. ယထာ ဝါတိအာဒိ ‘‘သီဟနာဒသဒိသံ ဝါ နာဒံ နဒတီ’’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ဝိညာပနံ.

ဧတန္တိ ‘‘ဗြဟ္မစက္က’’န္တိ ဧတံ ပဒံ. ပညာပဘာဝိတန္တိ စိရကာလပရိဘာဝိတာယ ပါရမိတာပညာယ ဝိပဿနာပညာယ စ ဥပ္ပါဒိတံ. ကရုဏာပဘာဝိတန္တိ ‘‘ကိစ္ဆံ ဝတာယံ လောကော အာပန္နော’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာယ မဟာကရုဏာယ ဥပ္ပါဒိတံ. ယထာ အဘိနိက္ခမနတော ပဘုတိ မဟာဗောဓိသတ္တာနံ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမနဝိရောဓိနီ ပဋိပတ္တိ နတ္ထိ၊ ဧဝံ တုသိတဘဝနတော နိယတဘာဝါပတ္တိတော စ ပဋ္ဌာယာတိ ဒုတိယတတိယနယာ စ ဂဟိတာ. ဖလက္ခဏေတိ အဂ္ဂဖလက္ခဏေ. ပဋိဝေဓနိဋ္ဌတ္တာ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ ဝဇိရူပမတာယေဝ သာတိသယော ပဋိဝေဓောတိ ‘‘ဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. တေန ပဋိလဒ္ဓဿပိ ဒေသနာဉာဏဿ ကိစ္စနိပ္ဖတ္တိ ပရဿ ဗုဇ္ဈနမတ္တေန ဟောတီတိ ‘‘အညာသိကောဏ္ဍညဿ သောတာပတ္တိ။ပေ။ ဖလက္ခဏေ ပဝတ္တနံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတော ပရံ ပန ယာဝ ပရိနိဗ္ဗာနာ ဒေသနာဉာဏပ္ပဝတ္တိ၊ တဿေဝ ပဝတ္တိတဿ ဓမ္မစက္ကဿ ဌာနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ ပဝတ္တိတစက္ကဿ စက္ကဝတ္တိနော စက္ကရတနဿ ဌာနံ ဝိယ. ဥဘယမ္ပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန လောကိယဒေသနာဉာဏဿ ဣတရေန အနညသာဓာရဏတာဝသေန သမာနတံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. ဥရသိ ဇာတတာယ ဥရသော သမ္ဘူတန္တိ ဩရသံ ဉာဏံ.

ဣတိ ရူပန္တိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အနဝသေသတော ရူပဿ သရူပနိဒဿနတ္ထောတိ တဿ ‘‘ဣဒံ ရူပ’’န္တိ ဧတေန သာဓာရဏတော စ သရူပနိဒဿနမာဟ. ဧတ္တကံ ရူပန္တိ ဧတေန အနဝသေသတော ‘‘ဣတော ဥဒ္ဓံ ရူပံ နတ္ထီ’’တိ နိမိတ္တဿ အညဿ အဘာဝံ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘ရုပ္ပနသဘာဝဉ္စေဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ရုပ္ပနံ သီတာဒိဝိရောဓိပစ္စယသမဝါယေ ဝိသဒိသုပ္ပတ္တိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာဒိဘေဒံ သင်္ဂဏှာတိ. လက္ခဏ။ပေ။ ဝသေနာတိ ကက္ခဠတ္တာဒိလက္ခဏဝသေန သန္ဓာရဏာဒိရသဝသေန သမ္ပဋိစ္ဆနာဒိပစ္စုပဋ္ဌာနဝသေန ဘူတတ္တယာဒိပဒဋ္ဌာနဝသေန စ. ဧဝံ ပရိဂ္ဂဟိတဿာတိ ဧဝံ သာဓာရဏတော စ လက္ခဏာဒိတော စ ပရိဂ္ဂဟိတဿ. အဝိဇ္ဇာသမုဒယာတိ အဝိဇ္ဇာယ ဥပ္ပါဒါ၊ အတ္ထိဘာဝါတိ အတ္ထော. နိရောဓဝိရောဓီ ဟိ အတ္ထိဘာဝေါ ဟောတိ၊ တသ္မာ နိရောဓေ အသတိ အတ္ထိဘာဝေါ ဟောတိ၊ တသ္မာ ပုရိမဘဝေ သိဒ္ဓါယ အဝိဇ္ဇာယ သတိ ဣမသ္မိံ ဘဝေ ရူပဿ သမုဒယော ရူပဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတီတိ အတ္ထော. တဏှာသမုဒယာ ကမ္မသမုဒယာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အဝိဇ္ဇာဒီဟိ စ တီဟိ အတီတကာလိကတ္တာ တေသံ သဟကာရီကာရဏဘူတံ ဥပါဒါနမ္ပိ ဂဟိတမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပဝတ္တိပစ္စယေသု ကဗဠီကာရအာဟာရဿ ဗလဝတာယ၊ သော ဧဝ ဂဟိတော၊ ‘‘အာဟာရသမုဒယာ’’တိ ပန ဂဟိတေန ပဝတ္တိပစ္စယတာမတ္တေန ဥတုစိတ္တာနိပိ ဂဟိတာနေဝ ဟောန္တီတိ ဒွါဒသသမုဋ္ဌာနိကံ ရူပဿ ပစ္စယတော ဒဿနမ္ပိ ဘဝိတဗ္ဗမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏန္တိအာဒိနာ ကာလဝသေန ဥဒယဒဿနမာဟ. တတ္ထ ဘူတဝသေန မဂ္ဂေ ဥဒယံ ပဿိတွာ ဌိတော ဣဓ သန္တတိဝသေန အနုက္ကမေန ခဏဝသေန ပဿတိ. အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ ရူပနိရောဓောတိ အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏေန အဝိဇ္ဇာယ အနုပ္ပါဒနိရောဓတော အနာဂတဿ အနုပ္ပါဒနိရောဓော ဟောတိ ပစ္စယာဘာဝေ အဘာဝတော. ပစ္စယနိရောဓေနာတိ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါတဿ ပစ္စယဿ နိရောဓဘာဝေန. တဏှာနိရောဓာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အာဟာရနိရောဓာတိ ပဝတ္တိပစ္စယဿ ကဗဠီကာရာဟာရဿ အဘာဝါ. ရူပနိရောဓာတိ တံသမုဋ္ဌာနရူပဿ အဘာဝေါ ဟောတိ. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိပရိဏာမလက္ခဏန္တိ ဘဝကာလဝသေန ဟေတုဒွယဒဿနံ. တသ္မာ တံ ပဒဋ္ဌာနဝသေန ပဂေဝ ပဿိတွာ ဌိတော ဣဓ သန္တတိဝသေန ဒိသွာ အနုက္ကမေန ခဏဝသေန ပဿတိ.

ဣတိ ဝေဒနာတိအာဒီသုပိ ဝုတ္တနယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သုခါဒိဘေဒန္တိ သုခဒုက္ခအဒုက္ခမသုခါဒိဝိဘာဂံ. ရူပသညာဒိဘေဒန္တိ ရူပသညာ၊ သဒ္ဒ။ ဂန္ဓ။ ရသ။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗ ။ ဓမ္မသညာဒိဝိဘာဂံ. ဖဿာဒိဘေဒန္တိ ဖဿစေတနာမနသိကာရာဒိဝိဘာဂံ. လက္ခဏ။ပေ။ ဝသေနာတိ ဣဋ္ဌာနုဘဝနလက္ခဏာဒိလက္ခဏဝသေန ဣဋ္ဌာကာရသမ္ဘောဂရသာဒိရသဝသေန ကာယိကအဿာဒါဒိပစ္စုပဋ္ဌာနဝသေန ဣဋ္ဌာရမ္မဏာဒိပဒဋ္ဌာနဝသေန. ‘‘ဖုဋ္ဌော ဝေဒေတိ၊ ဖုဋ္ဌော သဉ္ဇာနာတိ၊ ဖုဋ္ဌော စေတေတီ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၉၃) ဝစနတော တီသု ဝေဒနာဒီသု ခန္ဓေသု ဖဿသမုဒယာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဝိညာဏပ္ပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ ဝစနတော ဝိညာဏက္ခန္ဓေ နာမရူပသမုဒယာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. တေသံယေဝ ဝသေနာတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာနိရောဓော ဝေဒနာနိရောဓော’’တိအာဒိနာ တေသံယေဝ အဝိဇ္ဇာဒီနံ ဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ.

ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ သမုဒယတ္ထင်္ဂမဝသေန တိတ္ထိယာနံ အဝိသယောပိ သပ္ပဒေသော သီဟနာဒေါ ဒဿိတော. ဣဒါနိ နိပ္ပဒေသော အနုလောမပဋိလောမဝသေန သင်္ခေပတော ဝိတ္ထာရတော ပစ္စယာကာရဝိသယော အနညသာဓာရဏော ဒဿီယတီတိ အာဟ၊ ‘‘အယမ္ပိ အပရော သီဟနာဒေါ’’တိ. တဿာတိ ‘‘ဣမသ္မိံ သတီ’’တိအာဒိနာ သင်္ခေပတော ဝုတ္တပဋိစ္စသမုပ္ပါဒပါဠိယာ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ၊ ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဈ္တီ’’တိ အဝိဇ္ဇာဒီနံ ဘာဝေ သင်္ခါရာဒီနံ ဘာဝဿ၊ အဝိဇ္ဇာဒီနံ နိရောဓေ သင်္ခါရာဒီနံ နိရောဓဿ ကထနေန ပုရိမသ္မိံ ပစ္စယလက္ခဏေ နိယမော ဒဿိတော ‘‘ဣမသ္မိံ သတိ ဧဝ၊ နာသတိ၊ ဣမဿ ဥပ္ပါဒါ ဧဝ၊ နာနုပ္ပါဒါ၊ နိရောဓာ ဧဝ၊ နာနိရောဓာ’’တိ. တေနေဒံ လက္ခဏံ အန္တောဂဓနိယမံ ဣဓ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နိရောဓောတိ စ အဝိဇ္ဇာဒီနံ ဝိရာဂါ ဝိဂမေန အာယတိံ အနုပ္ပါဒေါ အပ္ပဝတ္တိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ’’တိအာဒိ. နိရောဓဝိရောဓီ စ ဥပ္ပါဒေါ၊ ယေန သော ဥပ္ပါဒနိရောဓဝိဘာဂေန ဝုတ္တော ‘‘ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ. တေနေတံ ဒဿေတိ ‘‘အသတိ နိရောဓေ ဥပ္ပါဒေါ နာမ၊ သော စေတ္ထ အတ္ထိဘာဝေါတိ ဝုစ္စတီ’’တိ. ‘‘ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတီ’’တိ ဣဒမေဝ ဟိ လက္ခဏံ. ပရိယာယန္တရေန ‘‘ဣမဿ ဥပ္ပါဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝဒန္တေန ပရေန ပုရိမံ ဝိသေသိတံ ဟောတိ. တသ္မာ န ဝတ္တမာနံယေဝ သန္ဓာယ ‘‘ဣမသ္မိံ သတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ အထ ခေါ မဂ္ဂေန အနိရုဇ္ဈနသဘာဝဉ္စာတိ ဝိညာယတိ. ယသ္မာ စ ‘‘ဣမသ္မိံ အသတိ ဣဒံ န ဟောတိ၊ ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ ဒွိဓာပိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌဿ လက္ခဏဿ နိဒ္ဒေသံ ဝဒန္တေန ဘဂဝတာ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’’တိအာဒိနာ နိရောဓောဝ ဝုတ္တော၊ တသ္မာ နတ္ထိဘာဝေါပိ နိရောဓော ဧဝါတိ နတ္ထိဘာဝဝိရုဒ္ဓေါ အတ္ထိဘာဝေါ အနိရောဓောတိ ဒဿိတံ ဟောတိ. တေန အနိရောဓသင်္ခါတေန အတ္ထိဘာဝေန ဥပ္ပါဒံ ဝိသေသေတိ. တတော ဣဓ န ကေဝလံ အတ္ထိဘာဝမတ္တံ ဥပ္ပါဒေါတိ အတ္ထော အဓိပ္ပေတော၊ အထ ခေါ အနိရောဓသင်္ခါတော အတ္ထိဘာဝေါ စာတိ အယမတ္ထော ဝိဘာဝိတော ဟောတိ. ဧဝမေတံ လက္ခဏဒွယဝစနံ အညမညံ ဝိသေသနဝိသေသိတဗ္ဗဘာဝေန သာတ္ထကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကော ပနာယံ အနိရောဓော နာမ၊ ယော ‘‘အတ္ထိဘာဝေါ၊ ဥပ္ပါဒေါ’’တိ စ ဝုတ္တောတိ? အပ္ပဟီနဘာဝေါ စ အနိဗ္ဗတ္တိတဖလဘာဝေန ဖလုပ္ပါဒနာရဟတာ စာတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရော ပန ပရမတ္ထဒီပနိယံ ဥဒါနဋ္ဌကထာယံ (ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၁). ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

ပဉ္စက္ခန္ဓဝိဘဇနာဒိဝသေနာတိ ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ ဒွါဒသပဒိကဿ ပစ္စယာကာရဿ ဝိဘဇနဝသေန. ဣမသ္မိဉှိ ဒသဗလသုတ္တေ ဓမ္မဿ ဒေသိတာကာရော ပဉ္စက္ခန္ဓပစ္စယာကာရမတ္တော. တေနာဟ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓပစ္စယာကာရဓမ္မော’’တိ. အာစရိယမုဋ္ဌိယာ အကရဏေန ဝိဘူတော၊ သော ပန အတ္ထတော စ သဒ္ဒတော စ ပိဟိတော ဟေဋ္ဌာမုခဇာတော ဝါ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အနိကုဇ္ဇိတော’’တိ. ဝိဝဋောတိ ဝိဘာဝိတော. တေနာဟ ‘‘ဝိဝရိတွာ ဌပိတော’’တိ. ပကာသိတောတိ ဉာဏောဘာသေန ဩဘာသိတော အာဒီပိတောတိ အာဟ ‘‘ဒီပိတော ဇောတိတော’’တိ. တတ္ထ တတ္ထ ဆိန္နဘိန္နဋ္ဌာနေ. သိဗ္ဗိတဂဏ္ဌိတန္တိ ဝါကံ ဂဟေတွာ သိဗ္ဗိတံ၊ သိဗ္ဗိတုံ အသက္ကုဏေယျဋ္ဌာနေ ဝါကေန ဂဏ္ဌိတဉ္စ. ဆိန္နပိလောတိကာဘာဝေန ဝိဂတပိလောတိကော ဓမ္မော၊ တဿ ဆိန္နပိလောတိကဿ ပဋိလောမတာ ဆိန္နဘိန္နတာဘာဝေနာတိ ဒဿေန္တော ‘‘န ဟေတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. နိဝါသနပါရုပနံ ပရိဂ္ဂဟဏံ. သယံ ပဋိဘာနံ ကပ္ပေတွာ. ဝဍ္ဎေန္တာ အတ္တနော သမယံ. သမဏကစဝရန္တိ သမဏဝေသဓာရဏဝသေန သမဏပဋိရူပတာယ သမဏာနံ ကစဝရဘူတံ. အတ္တနော ရူပပဝတ္တိယာ ကရဏ္ဍံ ကုစ္ဆိတံ ဓုတ္တံ ဝါတိ ပဝတ္တေတီတိ ကာရဏ္ဍဝေါ၊ ဒုဿီလော. တံ ကာရဏ္ဍဝံ. နိဒ္ဓမထာတိ နီဟရထ. ကသမ္ဗုန္တိ သမဏကသဋံ. အပကဿထာတိ အပကဍ္ဎထ နန္တိ အတ္ထော. ပလာပေတိ ပလာပသဒိသေ. တထာ ဟိ တဏ္ဍုလသာရရဟိတော ဓညပဋိရူပကော ထုသမတ္တကော ပလာပေါတိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ သီလာဒိသာရရဟိတော သမဏပဋိရူပကော ပလာပေါ ဝိယာတိ ပလာပေါ၊ ဒုဿီလော. တေ ပလာပေ. ဝါဟေထာတိ အပနေထ. ပတိဿတာတိ ဗာဠှသတိတာယ ပတိဿတာ ဟောထာတိ.

သဒ္ဓါယ ပဗ္ဗဇိတေနာတိ ရာဇူပဒ္ဒဝါဒီဟိ အနုပဒ္ဒုတေန ‘‘ဧဝဉှိ တံ ဩတိဏ္ဏံ ဇာတိအာဒိသံသာရဘယံ ဝိဇိနိဿာမီ’’တိ ဝဋ္ဋနိဿရဏတ္ထံ အာဂတာယ သဒ္ဓါယ ဝသေန ပဗ္ဗဇိတေန. အာစာရကုလပုတ္တောတိ အာစာရေန အဘိဇာတော. တေနာဟ ‘‘ယတော ကုတောစီ’’တိအာဒိ. ဇာတိကုလပုတ္တောတိ ဇာတိသမ္ပတ္တိယာ အဘိဇာတော. ဝိညုပ္ပသတ္ထာနိ အင်္ဂါနိ သမ္မာပဓာနိယင်္ဂဘာဝေန၊ ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ နိရပေက္ခဘာဝေန ဝီရိယံ အာရဘန္တဿ တထာပဝတ္တဝီရိယဝသေန ‘‘တစော ဧကံ အင်္ဂ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. နဝသု ဌာနေသု သမာဓာတဗ္ဗန္တိ ‘‘ကာလဝသေန ပဉ္စသု၊ ဣရိယာပထဝသေန စတူသူ’’တိ ဧဝံ နဝသု ဌာနေသု ဝီရိယံ သမာဓာတဗ္ဗံ ပဝတ္တေတဗ္ဗံ.

သော ဒုက္ခံ ဝိဟရတီတိ ကုသီတပုဂ္ဂလော နိယျာနိကသာသနေ ဝီရိယာရမ္ဘဿ အကရဏေန သာမညတ္ထဿ အနုပ္ပတ္တိယာ ဒုက္ခံ ဝိဟရတိ. သကံ ဝါ အတ္ထံ သဒတ္ထံ က-ကာရဿ ဒ-ကာရံ ကတွာ. ကုသီတဿ အတ္ထပရိဟာယနံ မူလတော ပဋ္ဌာယ ဒဿေတုံ ‘‘ဆ ဒွါရာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. နိသဇ္ဇာဝသေန ပီဌမဒ္ဒနတော ပီဌမဒ္ဒနော၊ နိရဿနဝစနံ တဿ၊ ကဿစိပတ္ထဿ အဓာရဏတော ကေဝလံ ပီဌဘာရဘူတောတိ အဓိပ္ပါယော. အညတ္ထ ပန ‘‘မခမဒ္ဒနော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တတ္ထ ဒါနမိစ္ဆာယ ပရေသံ မခံ ပဿန္တောတိ အတ္ထော. လဏ္ဍပူရကောတိ ကုစ္ဆိပူရံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝစ္စကုဋိပူရကော.

‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယော’’တိအာဒီသု ‘‘ကုသီတော ပုဂ္ဂလော’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ အာသီသာယ ဝသေန ထောမိတော. အာရဒ္ဓဝီရိယေတိ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယေ. ပဟိတတ္တေတိ နိဗ္ဗာနံ ပတိပေသိတစိတ္တေ. ဧတေန သာဝကာနံ သမ္မာပဋိပတ္တိံ သတ္ထုဝန္ဒနာနိသံသဉ္စ ဒဿေသိ.

ဟီနေနာတိ ဝဋ္ဋနိဿိတေန ဓမ္မေန. တေနာဟ ‘‘ဟီနာယ သဒ္ဓါယာ’’တိအာဒိ. အဂ္ဂေနာတိ သေဋ္ဌေန ဝိဝဋ္ဋနိဿိတေန ဓမ္မေန၊ ဤသကမ္ပိ ကတကာလုသိယဝိဂတဋ္ဌေန မဏ္ဍဋ္ဌေန စ ပသန္နမ္ပိ သုရာဒိ န ပါတဗ္ဗံ. သာသနန္တိ ပရိယတ္တိပဋိပတ္တိပဋိဝေဓလက္ခဏံ သာသနံ. ပသန္နံ ဝိဂတဒေါသမလတ္တာ ပသာဒနိယတ္တာ စ. ပါတဗ္ဗဉ္စ ပတ္တေန ဝိယ သုခေန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ဒုစ္စရိတသဗ္ဗကိလေသကသာဝမလပင်္ကဒေါသရဟိတတ္တာ စ.

မဏ္ဍဘူတာ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မဒေသနာပိ ဒေသနာမဏ္ဍော. တဿ ဧကဿေဝ ပန ဒေသနာမဏ္ဍဿ ပဋိဂ္ဂါဟကာ သုပ္ပဋိပန္နာ ဒေါသရဟိတာ စတဿော ပရိသာ ပဋိဂ္ဂဟမဏ္ဍော. မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ တဂ္ဂတိကတ္တာ သကလောပိ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မရာသိ ဗြဟ္မစရိယမဏ္ဍော. တေနာဟ ‘‘ကတမော ဒေသနာမဏ္ဍော’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဝိညာတာရောတိ သစ္စာနံ အဘိသမေတာဝိနော. တထာ ဟိ အာဒိတော ‘‘စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ အာစိက္ခဏာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗဘာဂေ ‘‘အတ္ထိ အယံ လောကော’’တိအာဒိနာ ဣဓလောကပရလောကဂတသမ္မောသဝိဂမေန ပဝတ္တော အဓိမောက္ခောဝ အဓိမောက္ခမဏ္ဍော. ဆဍ္ဍေတွာ သမုစ္ဆေဒဝသေန ဝိဇဟိတွာ. စတုဘူမကဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ အဓိမောက္ခမဏ္ဍေန မဏ္ဍဘူတံ အဓိမောက္ခံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ပဂ္ဂဟမဏ္ဍော ဝီရိယိန္ဒြိယံ ကောသဇ္ဇကသဋ’’န္တိအာဒိံ ပါဠိသေသံ သင်္ဂဏှာတိ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ သာသနေ၊ ‘‘မဏ္ဍသ္မိ’’န္တိ ဝါ ဝစနေ. ကာရဏဝစနံ၊ တေန ‘‘သတ္ထာ သမ္မုခီဘူတော’’တိ သမ္မုခဘာဝနာယောဂေါ နိရာသင်္ကဖလာဝဟောတိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘အသမ္မုခါ’’တိအာဒိ. ပမာဏန္တိ အနုရူပံ ဘေသဇ္ဇဿ ပမာဏံ. ဥဂ္ဂမနန္တိ ဘေသဇ္ဇဿ ဝမနံ ဝိရေစနံ၊ တဿ ဝါ ဝသေန ဒေါသဓာတူနံ ဝမနံ ဝိရေစနံ. ဧဝမေဝါတိ ယထာ ဘေသဇ္ဇမဏ္ဍံ ဝေဇ္ဇသမ္မုခါ နိရာသင်္ကာ ပိဝန္တိ၊ ဧဝမေဝ ‘‘သတ္ထာ သမ္မုခီဘူတော’’တိ နိရာသင်္ကာ ဝီရိယံ ကတွာ၊ မဏ္ဍပေယျ သာသနံ ပိဝထာတိ ယောဇနာ. အဘိညာသမာပတ္တိပဋိလာဘေန သာနိသံသာ. မဂ္ဂဖလာဓိဂမနေန သဝဍ္ဎိ. ပရတ္ထန္တိ အတ္တနော ဒိဋ္ဌာနုဂတိအာပတ္တိယာ၊ တထာ သမ္မာပဋိပဇ္ဇန္တာနံ ပရေသံ အတ္ထန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဒုတိယဒသဗလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.