၃. ဒသဗလဝဂ္ဂေါ

၁. ဒသဗလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၁. ပဌမံ ဒုတိယဿေဝ သင်္ခေပေါ ပဌမသုတ္တေ သင်္ခေပဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ဝိတ္ထာရဝသေန ဒုတိယသုတ္တဿ ဒေသိတတ္တာ၊ တဉ္စ ပန ဘဂဝါ ပဌမသုတ္တံ သင်္ခေပတော ဒေသေသိ၊ ဒုတိယံ တတော ဝိတ္ထာရတော. ပဌမံ ဝါ သံခိတ္တရုစီနံ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယေန သင်္ခေပတော ဒေသေသိ၊ ဒုတိယံ ပန အတ္တနော ရုစိယာ တတော ဝိတ္ထာရတော. သီဟသမာနဝုတ္တိကာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော၊ တေ အတ္တနော ရုစိယာ ကထေန္တာ အတ္တနော ထာမံ ဒဿေန္တာဝ ကထေန္တိ၊ တသ္မာ ဒုတိယသုတ္တဝသေန စေတ္ထ အတ္ထဝဏ္ဏနံ ကရိဿာမ၊ တသ္မိံ သံဝဏ္ဏိတေ ပဌမံ သံဝဏ္ဏိတမေဝ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော.

ဒသဗလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဒုတိယဒသဗလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၂. တတ္ထာတိ ဒုတိယသုတ္တေ. ဒသဟိ ဗလေဟီတိ ဒသဟိ အနညသာဓာရဏေဟိ ဉာဏဗလေဟိ၊ တာနိ တထာဂတဿေဝ ဗလာနီတိ တထာဂတဗလာနီတိ ဝုစ္စန္တိ. ကာမဉ္စ တာနိ ဧကစ္စာနံ သာဝကာနမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ယာဒိသာနိ ပန ဗုဒ္ဓါနံ ဌာနာဋ္ဌာနဉာဏာဒီနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ န တာဒိသာနိ တဒညေသံ ကဒါစိပိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ. ဟတ္ထိကုလာနုသာရေနာတိ ဝက္ခမာနဟတ္ထိကုလာနုသာရေန. ကာဠာဝကန္တိ ကုလသဒ္ဒါပေက္ခာယ နပုံသကနိဒ္ဒေသော. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ပကတိဟတ္ထိကုလန္တိ ဂိရိစရနဒိစရဝနစရာဒိပ္ပဘေဒါ ဂေါစရိယကာဠာဝကနာမာ သဗ္ဗာပိ ဗလေန ပါကတိကာ ဟတ္ထိဇာတိ. ဒသန္နံ ပုရိသာနန္တိ ထာမမဇ္ဈိမာနံ ဒသန္နံ ပုရိသာနံ. ဧကဿ တထာဂတဿ ကာယဗလန္တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. ဧကဿာတိ စ တထာ ဟေဋ္ဌာကထာယံ အာဂတတ္တာ ဒေသနာသောတေန ဝုတ္တံ. နာရာယနသင်္ဃာတဗလန္တိ ဧတ္ထ နာရာ ဝုစ္စန္တိ ရသ္မိယော၊ တာ ဗဟူ နာနာဝိဓာ ဣတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ နာရာယနံ၊ ဝဇိရံ၊ တသ္မာ နာရာယနသင်္ဃာတဗလန္တိ ဝဇိရသင်္ဃာတဗလန္တိ အတ္ထော. တထာဂတဿ ကာယဗလန္တိ တထာဂတဿ ပါကတိကကာယဗလံ. သင်္ဂဟံ န ဂစ္ဆတိ အတ္တနော ဗလာဘာဝတော၊ တတော ဧဝဿ ဗာဟိရကတာ လာမကတာ စ. တဒုဘယံ ပနဿ ကာရဏေန ဒဿေတုံ ‘‘ဧတဉှိ နိဿာယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အညန္တိ ကာယဗလတော အညံ တတော ဝိသုံယေဝ. ဒသသု ဌာနေသု ဒသသု ဉာတဗ္ဗဋ္ဌာနေသု. ယာထာဝပဋိဝေဓတော သယဉ္စ အကမ္ပယံ၊ ပုဂ္ဂလဉ္စ တံသမင်္ဂိံ နေယျေသု အဓိဗလံ ကရောတီတိ အာဟ ‘‘အကမ္ပနဋ္ဌေန ဥပတ္ထမ္ဘနဋ္ဌေန စာ’’တိ.

ဌာနဉ္စ ဌာနတောတိ ကာရဏဉ္စ ကာရဏတော. ကာရဏဉှိ ယသ္မာ ဖလံ တိဋ္ဌတိ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေဝ ပဝတ္တတိ စ၊ တသ္မာ ‘‘ဌာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဝိပရိယာယေန အဋ္ဌာနန္တိ အကာရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တဒုဘယံ ဘဂဝါ ယေန ဉာဏေန ယေ ယေ ဓမ္မာ ယေသံ ယေသံ ဓမ္မာနံ ဟေတူ ပစ္စယာ ဥပ္ပါဒါယ၊ တံ တံ ဌာနံ၊ ယေ ယေ ဓမ္မာ ယေသံ ယေသံ ဓမ္မာနံ န ဟေတူ န ပစ္စယာ ဥပ္ပါဒါယ၊ တံ တံ အဋ္ဌာနန္တိ ပဇာနာတိ. တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဌာနဉ္စ။ပေ။ ဇာနနံ ဧက’’န္တိ. ကမ္မသမာဒါနာနန္တိ ကမ္မံ သမာဒိယိတွာ ကတာနံ ကုသလာကုသလကမ္မာနံ၊ ကမ္မညေဝ ဝါ ကမ္မသမာဒါနံ. ဌာနသော ဟေတုသောတိ ပစ္စယတော စ ဟေတုတော စ. တတ္ထ ဂတိဥပဓိကာလပယောဂါ ဝိပါကဿ ဌာနံ၊ ကမ္မံ ဟေတု. သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီပဋိပဒါဇာနနန္တိ သဗ္ဗဂတိဂါမိနိယာ အဂတိဂါမိနိယာ စ ပဋိပဒါယ မဂ္ဂဿ ဇာနနံ၊ ဗဟူသုပိ မနုဿေသု ဧကမေဝ ပါဏံ ဟနန္တေသု ‘‘ဣမဿ စေတနာ နိရယဂါမိနီ ဘဝိဿတိ၊ ဣမဿ တိရစ္ဆာနယောနိဂါမိနီ’’တိ ဣမိနာ နယေန ဧကဝတ္ထုသ္မိမ္ပိ ကုသလာကုသလစေတနာသင်္ခါတာနံ ပဋိပတ္တီနံ အဝိပရီတတော သဘာဝဇာနနံ. အနေကဓာတုနာနာဓာတုလောကဇာနနန္တိ စက္ခုဓာတုအာဒီဟိ ကာမဓာတုအာဒီဟိ ဝါ ဗဟုဓာတုနော၊ တာသံယေဝ ဓာတူနံ ဝိပရီတတာယ နာနပ္ပကာရဓာတုနော ခန္ဓာယတနဓာတုလောကဿ ဇာနနံ. ပရသတ္တာနန္တိ ပရေသံ သတ္တာနံ. နာနာဓိမုတ္တိကတာဇာနနန္တိ ဟီနာဒီဟိ အဓိမုတ္တီဟိ နာနာဓိမုတ္တိကဘာဝဿ ဇာနနံ. တေသံယေဝါတိ ပရသတ္တာနံယေဝ. ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဇာနနန္တိ သဒ္ဓါဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ ပရဘာဝဿ အပရဘာဝဿ ဝုဒ္ဓိယာ စေဝ ဟာနိယာ စ ဇာနနံ. ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနန္တိ ပဌမာဒီနံ စတုန္နံ ဈာနာနံ၊ ‘‘ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိအာဒီနံ အဋ္ဌန္နံ ဝိမောက္ခာနံ၊ သဝိတက္ကသဝိစာရာဒီနံ တိဏ္ဏံ သမာဓီနံ၊ ပဌမဇ္ဈာနသမာပတ္တိအာဒီနဉ္စ နဝန္နံ အနုပုဗ္ဗသမာပတ္တီနံ. သံကိလေသဝေါဒါနဝုဋ္ဌာနဇာနနန္တိ ဟာနဘာဂိယဿ၊ ဝိသေသဘာဂိယဿ ‘‘ဝေါဒါနမ္ပိ ဝုဋ္ဌာနံ၊ တမှာ တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌာနမ္ပိ ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ (ဝိဘ. ၈၂၈) ဧဝံ ဝုတ္တပဂုဏဇ္ဈာနဿ စေဝ ဘဝင်္ဂဖလသမာပတ္တီနဉ္စ ဇာနနံ. ဟေဋ္ဌိမံ ဟေဋ္ဌိမဉှိ ပဂုဏဇ္ဈာနံ ဥပရိမဿ ဥပရိမဿ ပဒဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝေါဒါနမ္ပိ ‘‘ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဘဝင်္ဂေန ပန သဗ္ဗဈာနေဟိ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ. ဖလသမာပတ္တိယာ နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာနမေဝ သန္ဓာယ ‘‘တမှာ တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗေနိဝါသဇာနနန္တိ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏေန နိဝုဋ္ဌက္ခန္ဓာနံ ဇာနနံ. စုတူပပါတဇာနနန္တိ သတ္တာနံ စုတိယာ ဥပပတ္တိယာ စ ယာထာဝတော ဇာနနံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. အာသဝက္ခယဇာနနံ အာသဝက္ခယဉာဏံ၊ မဂ္ဂဉာဏန္တိ အတ္ထော. ယတ္ထ ပနေတာနိ ဝိတ္ထာရတော အာဂတာနိ သံဝဏ္ဏိတာနိ၊ တာနိ ဒဿေန္တော ‘‘အဘိဓမ္မေ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ.

ဗျာမောဟဘယဝသေန သရဏပရိယေသနံ သာရဇ္ဇနံ သာရဒေါ၊ ဗျာမောဟဘယံ. ဝိဂတော သာရဒေါ ဧတဿာတိ ဝိသာရဒေါ၊ တဿ ဘာဝေါ ဝေသာရဇ္ဇံ. တံ ပန ဉာဏသမ္ပဒံ ပဟာနသမ္ပဒံ ဒေသနာဝိသေသသမ္ပဒံ ခေမံ နိဿာယ ပဝတ္တံ စတုဗ္ဗိဓံ ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏံ. တေနာဟ ‘‘စတူသု ဌာနေသူ’’တိအာဒိ. စတူသူတိ ပရပရိကပ္ပိတေသု ဝတ္ထူသု. ပရပရိကပ္ပိတေသု ဝါ ဝတ္ထုမတ္တေသု စောဒနာကာရဏေသု. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တေ ပဋိဇာနတောတိ ‘‘အဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဧဝံ ပဋိဇာနန္တေန တယာ. ဣမေ ဓမ္မာတိ ‘‘ဣဒံ ပဉ္စမံ အရိယသစ္စံ၊ အယံ ဆဋ္ဌော ဥပါဒါနက္ခန္ဓော၊ ဣဒံ တေရသမံ အာယတန’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ ဣမေ ဓမ္မာ. အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာတိ.

တတြာတိ တသ္မိံ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓဓမ္မသင်္ခါတေ စောဒနာဝတ္ထုသ္မိံ. ကောစီတိ သမဏာဒီဟိ အညော ဝါ ယော ကောစိ. သဟ ဓမ္မေနာတိ သဟ ဟေတုနာ. ‘‘ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိအာဒီသု ဝိယ ဟေတုပရိယာယော ဣဓ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ. ဟေတူတိ စ ဥပ္ပတ္တိသာဓနဟေတု ဝေဒိတဗ္ဗော၊ န ကာရကော သမ္ပာပကော ဝါ. နိမိတ္တန္တိ ကာရဏံ၊ တံ ပနေတ္ထ စောဒနာဝတ္ထုမေဝ. န သမနုပဿာမိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝတော. ခေမပ္ပတ္တောတိ အခေမပ္ပတ္တရူပါယ စောဒနာယ အနုပဒ္ဒဝံ ပတ္တော နိစ္စလဘာဝပ္ပတ္တော. ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တောတိ ဝိသာရဒဘာဝပ္ပတ္တော. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပန ဝိသေသော – ဣမေ အာသဝါတိ ကာမာသဝါဒီသု ဣမေ နာမ အာသဝါ န ပရိက္ခီဏာတိ အာသဝက္ခယဝစနေနေတ္ထ သဗ္ဗကိလေသပ္ပဟာနံ ဝုတ္တံ. န ဟိ သော ကိလေသော အတ္ထိ၊ ယော သဗ္ဗသော အာသဝေသု ခီဏေသု နပ္ပဟီယေယျ. အန္တရာယိကာတိ အန္တရာယကရာ၊ သဂ္ဂဝိမောက္ခာဓိဂမဿ အန္တရာယကရာတိ အတ္ထော. ဓမ္မော ဟိ ယော သံကိလေသတော နိယျာတိ၊ သော ‘‘နိယျာနိကော’’တိ ဝုတ္တော. ဓမ္မေ နိယျန္တေ တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော နိယျာနိကောတိ ဝေါဟရိတော ဟောတီတိ တဿ ပဋိက္ခိပန္တော ‘‘သော န နိယျာတီ’’တိ အာဟ. ကထံ ပန ဒေသနာဓမ္မော နိယျာတီတိ ဝုစ္စတိ? နိယျာနတ္ထသမာဓာနတော၊ သော အဘေဒေါပစာရေန ‘‘နိယျာတီ’’တိ ဝုတ္တော. အထ ဝါ ‘‘ဓမ္မော ဒေသိတော’’တိ အရိယဓမ္မဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ န ကောစိ ဝိရောဓော.

ဥသဘဿ ဣဒန္တိ အာသဘံ၊ အသန္တသနဋ္ဌေန အာသဘံ ဝိယာတိ အာသဘံ၊ သေဋ္ဌဋ္ဌာနံ သဗ္ဗညုတံ. အာသဘဋ္ဌာနဋ္ဌာယိတာယ အာသဘာ နာမ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါ. သဗ္ဗညုတပဋိဇာနနဝသေန အဘိမုခံ ဂစ္ဆန္တိ၊ စတဿော ဝါ ပရိသာ ဥပသင်္ကမန္တီတိ အာသဘာ. စတဿောပိ ဟိ ပရိသာ ဗုဒ္ဓါဘိမုခါ ဧဝံ တိဋ္ဌန္တိ၊ န တိဋ္ဌန္တိ ပရမ္မုခါ. ဣဒမ္ပီတိ ‘‘ဥသဘော’’တိ ဣဒမ္ပိ ပဒံ. တဿာတိ နိသဘဿ. ယေသံ ဗလုပ္ပါဒါဝဋ္ဌာနာနံ ဝသေန ဥသဘဿ အာသဘဏ္ဌာနံ ဣစ္ဆိတံ၊ တတော သာတိသယာနံ ဧဝ တေသံ ဝသေန အာသဘဏ္ဌာနံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယံ ကိဉ္စိ လောကေ ဥပမံ နာမ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ နိဒဿနဘာဝေန ဝုစ္စတိ၊ သဗ္ဗံ တံ နိဟီနမေဝ. တိဋ္ဌမာနော စာတိ အတိဋ္ဌန္တောပိ တိဋ္ဌမာနော ဧဝ ပဋိဇာနာတိ နာမ. ဥပဂစ္ဆတီတိ အနုဇာနာတိ.

အဋ္ဌ ခေါ ဣမာတိ ဣဒံ ဝေသာရဇ္ဇဉာဏဿ ဗလဒဿနံ. ယထာ ဟိ ဗျတ္တံ ပရိသံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ ဝိညူနံ စိတ္တံ အာရာဓနသမတ္ထာယ ကထာယ ဓမ္မကထိကဿ ဆေကဘာဝေါ ပညာယတိ၊ ဧဝံ ဣမာ အဋ္ဌ ပရိသာ ပတွာ သတ္ထု ဝေသာရဇ္ဇဉာဏဿ ဗလံ ပါကဋံ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပရိသာသူ’’တိ. ခတ္တိယပရိသာတိ ခတ္တိယာနံ သန္နိပတိတာနံ သမူဟော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. မာရပရိသာတိ မာရကာယိကာနံ သန္နိပတိတာနံ သမူဟော. မာရသဒိသာနံ မာရာနံ ပရိသာတိ မာရပရိသာ. သဗ္ဗာ စေတာ ပရိသာ ဥဂ္ဂဋ္ဌာနဒဿနဝသေန ဂဟိတာ. မနုဿာ ဟိ ‘‘ဧတ္ထ ရာဇာ နိသိန္နော’’တိ ဝုတ္တေ ပကတိဝစနမ္ပိ ဝတ္တုံ န သက္ကောန္တိ၊ ကစ္ဆေဟိ သေဒါ မုစ္စန္တိ၊ ဧဝံ ဥဂ္ဂါ ခတ္တိယပရိသာ၊ ဗြာဟ္မဏာ တီသု ဝေဒေသု ကုသလာ ဟောန္တိ၊ ဂဟပတယော နာနာဝေါဟာရေသု စ အက္ခရစိန္တာယ စ ကုသလာ၊ သမဏာ သကဝါဒပရဝါဒေသု ကုသလာ၊ တေသံ မဇ္ဈေ ဓမ္မကထာကထနံ နာမ အတိဝိယ ဘာရိယံ. ဒေဝါနံ ဥဂ္ဂဘာဝေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. အမနုဿောတိ ဟိ ဝုတ္တမတ္တေ မနုဿာနံ သကလသရီရံ ကမ္ပတိ၊ တေသံ ရူပံ ဒိသွာပိ သဒ္ဒံ သုတွာပိ သတ္တာ ဝိသညိတာပိ ဟောန္တိ. ဧဝံ အမနုဿပရိသာ ဥဂ္ဂါ. ဣတိ စေတာ ပရိသာ ဥဂ္ဂဋ္ဌာနဒဿနဝသေန ဝုတ္တာ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ယာမာဒိပရိသာ န ဂဟိတာတိ? ဘုသံ ကာမာဘိဂိဒ္ဓတာယ ယောနိသောမနသိကာရဝိရဟတော. ယာမာဒယော ဟိ ဥဠာရုဠာရေ ကာမေ ပဋိသေဝန္တာ တတ္ထာဘိဂိဒ္ဓတာယ ဓမ္မဿဝနာယ သဘာဝေန စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပါဒေန္တိ၊ မဟာဗောဓိသတ္တာနံ ပန ဗုဒ္ဓါနဉ္စ အာနုဘာဝေန အာကဍ္ဎိယမာနာ ကဒါစိ နေသံ ပယိရုပါသနာဒီနိ ကရောန္တိ တာဒိသေ မဟာသမယေ. တေနေဝ ဟိ ဝိမာနဝတ္ထုဒေသနာပိ တံနိမိတ္တာ ဗဟုလာ နာဟောသိ. သေဋ္ဌနာဒန္တိ ကေနစိ အပ္ပဋိဟတဘာဝေန ဥတ္တမနာဒံ. အဘီတနာဒန္တိ ဝေသာရဇ္ဇယောဂတော ကုတောစိ နိဗ္ဘယနာဒံ. သီဟနာဒသုတ္တေနာတိ ခန္ဓိယဝဂ္ဂေ အာဂတေန သီဟနာဒသုတ္တေန. သဟနတောတိ ခမနတော. ဟနနတောတိ ဝိဓမနတော ဝိဒ္ဓံသနတော. ယထာ ဝါတိအာဒိ ‘‘သီဟနာဒသဒိသံ ဝါ နာဒံ နဒတီ’’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ဝိညာပနံ.

ဧတန္တိ ‘‘ဗြဟ္မစက္က’’န္တိ ဧတံ ပဒံ. ပညာပဘာဝိတန္တိ စိရကာလပရိဘာဝိတာယ ပါရမိတာပညာယ ဝိပဿနာပညာယ စ ဥပ္ပါဒိတံ. ကရုဏာပဘာဝိတန္တိ ‘‘ကိစ္ဆံ ဝတာယံ လောကော အာပန္နော’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာယ မဟာကရုဏာယ ဥပ္ပါဒိတံ. ယထာ အဘိနိက္ခမနတော ပဘုတိ မဟာဗောဓိသတ္တာနံ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမနဝိရောဓိနီ ပဋိပတ္တိ နတ္ထိ၊ ဧဝံ တုသိတဘဝနတော နိယတဘာဝါပတ္တိတော စ ပဋ္ဌာယာတိ ဒုတိယတတိယနယာ စ ဂဟိတာ. ဖလက္ခဏေတိ အဂ္ဂဖလက္ခဏေ. ပဋိဝေဓနိဋ္ဌတ္တာ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ ဝဇိရူပမတာယေဝ သာတိသယော ပဋိဝေဓောတိ ‘‘ဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. တေန ပဋိလဒ္ဓဿပိ ဒေသနာဉာဏဿ ကိစ္စနိပ္ဖတ္တိ ပရဿ ဗုဇ္ဈနမတ္တေန ဟောတီတိ ‘‘အညာသိကောဏ္ဍညဿ သောတာပတ္တိ။ပေ။ ဖလက္ခဏေ ပဝတ္တနံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတော ပရံ ပန ယာဝ ပရိနိဗ္ဗာနာ ဒေသနာဉာဏပ္ပဝတ္တိ၊ တဿေဝ ပဝတ္တိတဿ ဓမ္မစက္ကဿ ဌာနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ ပဝတ္တိတစက္ကဿ စက္ကဝတ္တိနော စက္ကရတနဿ ဌာနံ ဝိယ. ဥဘယမ္ပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန လောကိယဒေသနာဉာဏဿ ဣတရေန အနညသာဓာရဏတာဝသေန သမာနတံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. ဥရသိ ဇာတတာယ ဥရသော သမ္ဘူတန္တိ ဩရသံ ဉာဏံ.

ဣတိ ရူပန္တိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အနဝသေသတော ရူပဿ သရူပနိဒဿနတ္ထောတိ တဿ ‘‘ဣဒံ ရူပ’’န္တိ ဧတေန သာဓာရဏတော စ သရူပနိဒဿနမာဟ. ဧတ္တကံ ရူပန္တိ ဧတေန အနဝသေသတော ‘‘ဣတော ဥဒ္ဓံ ရူပံ နတ္ထီ’’တိ နိမိတ္တဿ အညဿ အဘာဝံ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘ရုပ္ပနသဘာဝဉ္စေဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ရုပ္ပနံ သီတာဒိဝိရောဓိပစ္စယသမဝါယေ ဝိသဒိသုပ္ပတ္တိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာဒိဘေဒံ သင်္ဂဏှာတိ. လက္ခဏ။ပေ။ ဝသေနာတိ ကက္ခဠတ္တာဒိလက္ခဏဝသေန သန္ဓာရဏာဒိရသဝသေန သမ္ပဋိစ္ဆနာဒိပစ္စုပဋ္ဌာနဝသေန ဘူတတ္တယာဒိပဒဋ္ဌာနဝသေန စ. ဧဝံ ပရိဂ္ဂဟိတဿာတိ ဧဝံ သာဓာရဏတော စ လက္ခဏာဒိတော စ ပရိဂ္ဂဟိတဿ. အဝိဇ္ဇာသမုဒယာတိ အဝိဇ္ဇာယ ဥပ္ပါဒါ၊ အတ္ထိဘာဝါတိ အတ္ထော. နိရောဓဝိရောဓီ ဟိ အတ္ထိဘာဝေါ ဟောတိ၊ တသ္မာ နိရောဓေ အသတိ အတ္ထိဘာဝေါ ဟောတိ၊ တသ္မာ ပုရိမဘဝေ သိဒ္ဓါယ အဝိဇ္ဇာယ သတိ ဣမသ္မိံ ဘဝေ ရူပဿ သမုဒယော ရူပဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတီတိ အတ္ထော. တဏှာသမုဒယာ ကမ္မသမုဒယာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အဝိဇ္ဇာဒီဟိ စ တီဟိ အတီတကာလိကတ္တာ တေသံ သဟကာရီကာရဏဘူတံ ဥပါဒါနမ္ပိ ဂဟိတမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပဝတ္တိပစ္စယေသု ကဗဠီကာရအာဟာရဿ ဗလဝတာယ၊ သော ဧဝ ဂဟိတော၊ ‘‘အာဟာရသမုဒယာ’’တိ ပန ဂဟိတေန ပဝတ္တိပစ္စယတာမတ္တေန ဥတုစိတ္တာနိပိ ဂဟိတာနေဝ ဟောန္တီတိ ဒွါဒသသမုဋ္ဌာနိကံ ရူပဿ ပစ္စယတော ဒဿနမ္ပိ ဘဝိတဗ္ဗမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏန္တိအာဒိနာ ကာလဝသေန ဥဒယဒဿနမာဟ. တတ္ထ ဘူတဝသေန မဂ္ဂေ ဥဒယံ ပဿိတွာ ဌိတော ဣဓ သန္တတိဝသေန အနုက္ကမေန ခဏဝသေန ပဿတိ. အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ ရူပနိရောဓောတိ အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏေန အဝိဇ္ဇာယ အနုပ္ပါဒနိရောဓတော အနာဂတဿ အနုပ္ပါဒနိရောဓော ဟောတိ ပစ္စယာဘာဝေ အဘာဝတော. ပစ္စယနိရောဓေနာတိ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါတဿ ပစ္စယဿ နိရောဓဘာဝေန. တဏှာနိရောဓာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အာဟာရနိရောဓာတိ ပဝတ္တိပစ္စယဿ ကဗဠီကာရာဟာရဿ အဘာဝါ. ရူပနိရောဓာတိ တံသမုဋ္ဌာနရူပဿ အဘာဝေါ ဟောတိ. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိပရိဏာမလက္ခဏန္တိ ဘဝကာလဝသေန ဟေတုဒွယဒဿနံ. တသ္မာ တံ ပဒဋ္ဌာနဝသေန ပဂေဝ ပဿိတွာ ဌိတော ဣဓ သန္တတိဝသေန ဒိသွာ အနုက္ကမေန ခဏဝသေန ပဿတိ.

ဣတိ ဝေဒနာတိအာဒီသုပိ ဝုတ္တနယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သုခါဒိဘေဒန္တိ သုခဒုက္ခအဒုက္ခမသုခါဒိဝိဘာဂံ. ရူပသညာဒိဘေဒန္တိ ရူပသညာ၊ သဒ္ဒ။ ဂန္ဓ။ ရသ။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗ ။ ဓမ္မသညာဒိဝိဘာဂံ. ဖဿာဒိဘေဒန္တိ ဖဿစေတနာမနသိကာရာဒိဝိဘာဂံ. လက္ခဏ။ပေ။ ဝသေနာတိ ဣဋ္ဌာနုဘဝနလက္ခဏာဒိလက္ခဏဝသေန ဣဋ္ဌာကာရသမ္ဘောဂရသာဒိရသဝသေန ကာယိကအဿာဒါဒိပစ္စုပဋ္ဌာနဝသေန ဣဋ္ဌာရမ္မဏာဒိပဒဋ္ဌာနဝသေန. ‘‘ဖုဋ္ဌော ဝေဒေတိ၊ ဖုဋ္ဌော သဉ္ဇာနာတိ၊ ဖုဋ္ဌော စေတေတီ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၉၃) ဝစနတော တီသု ဝေဒနာဒီသု ခန္ဓေသု ဖဿသမုဒယာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဝိညာဏပ္ပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ ဝစနတော ဝိညာဏက္ခန္ဓေ နာမရူပသမုဒယာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. တေသံယေဝ ဝသေနာတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာနိရောဓော ဝေဒနာနိရောဓော’’တိအာဒိနာ တေသံယေဝ အဝိဇ္ဇာဒီနံ ဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ.

ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ သမုဒယတ္ထင်္ဂမဝသေန တိတ္ထိယာနံ အဝိသယောပိ သပ္ပဒေသော သီဟနာဒေါ ဒဿိတော. ဣဒါနိ နိပ္ပဒေသော အနုလောမပဋိလောမဝသေန သင်္ခေပတော ဝိတ္ထာရတော ပစ္စယာကာရဝိသယော အနညသာဓာရဏော ဒဿီယတီတိ အာဟ၊ ‘‘အယမ္ပိ အပရော သီဟနာဒေါ’’တိ. တဿာတိ ‘‘ဣမသ္မိံ သတီ’’တိအာဒိနာ သင်္ခေပတော ဝုတ္တပဋိစ္စသမုပ္ပါဒပါဠိယာ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ၊ ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဈ္တီ’’တိ အဝိဇ္ဇာဒီနံ ဘာဝေ သင်္ခါရာဒီနံ ဘာဝဿ၊ အဝိဇ္ဇာဒီနံ နိရောဓေ သင်္ခါရာဒီနံ နိရောဓဿ ကထနေန ပုရိမသ္မိံ ပစ္စယလက္ခဏေ နိယမော ဒဿိတော ‘‘ဣမသ္မိံ သတိ ဧဝ၊ နာသတိ၊ ဣမဿ ဥပ္ပါဒါ ဧဝ၊ နာနုပ္ပါဒါ၊ နိရောဓာ ဧဝ၊ နာနိရောဓာ’’တိ. တေနေဒံ လက္ခဏံ အန္တောဂဓနိယမံ ဣဓ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နိရောဓောတိ စ အဝိဇ္ဇာဒီနံ ဝိရာဂါ ဝိဂမေန အာယတိံ အနုပ္ပါဒေါ အပ္ပဝတ္တိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ’’တိအာဒိ. နိရောဓဝိရောဓီ စ ဥပ္ပါဒေါ၊ ယေန သော ဥပ္ပါဒနိရောဓဝိဘာဂေန ဝုတ္တော ‘‘ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ. တေနေတံ ဒဿေတိ ‘‘အသတိ နိရောဓေ ဥပ္ပါဒေါ နာမ၊ သော စေတ္ထ အတ္ထိဘာဝေါတိ ဝုစ္စတီ’’တိ. ‘‘ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတီ’’တိ ဣဒမေဝ ဟိ လက္ခဏံ. ပရိယာယန္တရေန ‘‘ဣမဿ ဥပ္ပါဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝဒန္တေန ပရေန ပုရိမံ ဝိသေသိတံ ဟောတိ. တသ္မာ န ဝတ္တမာနံယေဝ သန္ဓာယ ‘‘ဣမသ္မိံ သတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ အထ ခေါ မဂ္ဂေန အနိရုဇ္ဈနသဘာဝဉ္စာတိ ဝိညာယတိ. ယသ္မာ စ ‘‘ဣမသ္မိံ အသတိ ဣဒံ န ဟောတိ၊ ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ ဒွိဓာပိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌဿ လက္ခဏဿ နိဒ္ဒေသံ ဝဒန္တေန ဘဂဝတာ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’’တိအာဒိနာ နိရောဓောဝ ဝုတ္တော၊ တသ္မာ နတ္ထိဘာဝေါပိ နိရောဓော ဧဝါတိ နတ္ထိဘာဝဝိရုဒ္ဓေါ အတ္ထိဘာဝေါ အနိရောဓောတိ ဒဿိတံ ဟောတိ. တေန အနိရောဓသင်္ခါတေန အတ္ထိဘာဝေန ဥပ္ပါဒံ ဝိသေသေတိ. တတော ဣဓ န ကေဝလံ အတ္ထိဘာဝမတ္တံ ဥပ္ပါဒေါတိ အတ္ထော အဓိပ္ပေတော၊ အထ ခေါ အနိရောဓသင်္ခါတော အတ္ထိဘာဝေါ စာတိ အယမတ္ထော ဝိဘာဝိတော ဟောတိ. ဧဝမေတံ လက္ခဏဒွယဝစနံ အညမညံ ဝိသေသနဝိသေသိတဗ္ဗဘာဝေန သာတ္ထကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကော ပနာယံ အနိရောဓော နာမ၊ ယော ‘‘အတ္ထိဘာဝေါ၊ ဥပ္ပါဒေါ’’တိ စ ဝုတ္တောတိ? အပ္ပဟီနဘာဝေါ စ အနိဗ္ဗတ္တိတဖလဘာဝေန ဖလုပ္ပါဒနာရဟတာ စာတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရော ပန ပရမတ္ထဒီပနိယံ ဥဒါနဋ္ဌကထာယံ (ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၁). ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

ပဉ္စက္ခန္ဓဝိဘဇနာဒိဝသေနာတိ ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ ဒွါဒသပဒိကဿ ပစ္စယာကာရဿ ဝိဘဇနဝသေန. ဣမသ္မိဉှိ ဒသဗလသုတ္တေ ဓမ္မဿ ဒေသိတာကာရော ပဉ္စက္ခန္ဓပစ္စယာကာရမတ္တော. တေနာဟ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓပစ္စယာကာရဓမ္မော’’တိ. အာစရိယမုဋ္ဌိယာ အကရဏေန ဝိဘူတော၊ သော ပန အတ္ထတော စ သဒ္ဒတော စ ပိဟိတော ဟေဋ္ဌာမုခဇာတော ဝါ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အနိကုဇ္ဇိတော’’တိ. ဝိဝဋောတိ ဝိဘာဝိတော. တေနာဟ ‘‘ဝိဝရိတွာ ဌပိတော’’တိ. ပကာသိတောတိ ဉာဏောဘာသေန ဩဘာသိတော အာဒီပိတောတိ အာဟ ‘‘ဒီပိတော ဇောတိတော’’တိ. တတ္ထ တတ္ထ ဆိန္နဘိန္နဋ္ဌာနေ. သိဗ္ဗိတဂဏ္ဌိတန္တိ ဝါကံ ဂဟေတွာ သိဗ္ဗိတံ၊ သိဗ္ဗိတုံ အသက္ကုဏေယျဋ္ဌာနေ ဝါကေန ဂဏ္ဌိတဉ္စ. ဆိန္နပိလောတိကာဘာဝေန ဝိဂတပိလောတိကော ဓမ္မော၊ တဿ ဆိန္နပိလောတိကဿ ပဋိလောမတာ ဆိန္နဘိန္နတာဘာဝေနာတိ ဒဿေန္တော ‘‘န ဟေတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. နိဝါသနပါရုပနံ ပရိဂ္ဂဟဏံ. သယံ ပဋိဘာနံ ကပ္ပေတွာ. ဝဍ္ဎေန္တာ အတ္တနော သမယံ. သမဏကစဝရန္တိ သမဏဝေသဓာရဏဝသေန သမဏပဋိရူပတာယ သမဏာနံ ကစဝရဘူတံ. အတ္တနော ရူပပဝတ္တိယာ ကရဏ္ဍံ ကုစ္ဆိတံ ဓုတ္တံ ဝါတိ ပဝတ္တေတီတိ ကာရဏ္ဍဝေါ၊ ဒုဿီလော. တံ ကာရဏ္ဍဝံ. နိဒ္ဓမထာတိ နီဟရထ. ကသမ္ဗုန္တိ သမဏကသဋံ. အပကဿထာတိ အပကဍ္ဎထ နန္တိ အတ္ထော. ပလာပေတိ ပလာပသဒိသေ. တထာ ဟိ တဏ္ဍုလသာရရဟိတော ဓညပဋိရူပကော ထုသမတ္တကော ပလာပေါတိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ သီလာဒိသာရရဟိတော သမဏပဋိရူပကော ပလာပေါ ဝိယာတိ ပလာပေါ၊ ဒုဿီလော. တေ ပလာပေ. ဝါဟေထာတိ အပနေထ. ပတိဿတာတိ ဗာဠှသတိတာယ ပတိဿတာ ဟောထာတိ.

သဒ္ဓါယ ပဗ္ဗဇိတေနာတိ ရာဇူပဒ္ဒဝါဒီဟိ အနုပဒ္ဒုတေန ‘‘ဧဝဉှိ တံ ဩတိဏ္ဏံ ဇာတိအာဒိသံသာရဘယံ ဝိဇိနိဿာမီ’’တိ ဝဋ္ဋနိဿရဏတ္ထံ အာဂတာယ သဒ္ဓါယ ဝသေန ပဗ္ဗဇိတေန. အာစာရကုလပုတ္တောတိ အာစာရေန အဘိဇာတော. တေနာဟ ‘‘ယတော ကုတောစီ’’တိအာဒိ. ဇာတိကုလပုတ္တောတိ ဇာတိသမ္ပတ္တိယာ အဘိဇာတော. ဝိညုပ္ပသတ္ထာနိ အင်္ဂါနိ သမ္မာပဓာနိယင်္ဂဘာဝေန၊ ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ နိရပေက္ခဘာဝေန ဝီရိယံ အာရဘန္တဿ တထာပဝတ္တဝီရိယဝသေန ‘‘တစော ဧကံ အင်္ဂ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. နဝသု ဌာနေသု သမာဓာတဗ္ဗန္တိ ‘‘ကာလဝသေန ပဉ္စသု၊ ဣရိယာပထဝသေန စတူသူ’’တိ ဧဝံ နဝသု ဌာနေသု ဝီရိယံ သမာဓာတဗ္ဗံ ပဝတ္တေတဗ္ဗံ.

သော ဒုက္ခံ ဝိဟရတီတိ ကုသီတပုဂ္ဂလော နိယျာနိကသာသနေ ဝီရိယာရမ္ဘဿ အကရဏေန သာမညတ္ထဿ အနုပ္ပတ္တိယာ ဒုက္ခံ ဝိဟရတိ. သကံ ဝါ အတ္ထံ သဒတ္ထံ က-ကာရဿ ဒ-ကာရံ ကတွာ. ကုသီတဿ အတ္ထပရိဟာယနံ မူလတော ပဋ္ဌာယ ဒဿေတုံ ‘‘ဆ ဒွါရာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. နိသဇ္ဇာဝသေန ပီဌမဒ္ဒနတော ပီဌမဒ္ဒနော၊ နိရဿနဝစနံ တဿ၊ ကဿစိပတ္ထဿ အဓာရဏတော ကေဝလံ ပီဌဘာရဘူတောတိ အဓိပ္ပါယော. အညတ္ထ ပန ‘‘မခမဒ္ဒနော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တတ္ထ ဒါနမိစ္ဆာယ ပရေသံ မခံ ပဿန္တောတိ အတ္ထော. လဏ္ဍပူရကောတိ ကုစ္ဆိပူရံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝစ္စကုဋိပူရကော.

‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယော’’တိအာဒီသု ‘‘ကုသီတော ပုဂ္ဂလော’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ အာသီသာယ ဝသေန ထောမိတော. အာရဒ္ဓဝီရိယေတိ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယေ. ပဟိတတ္တေတိ နိဗ္ဗာနံ ပတိပေသိတစိတ္တေ. ဧတေန သာဝကာနံ သမ္မာပဋိပတ္တိံ သတ္ထုဝန္ဒနာနိသံသဉ္စ ဒဿေသိ.

ဟီနေနာတိ ဝဋ္ဋနိဿိတေန ဓမ္မေန. တေနာဟ ‘‘ဟီနာယ သဒ္ဓါယာ’’တိအာဒိ. အဂ္ဂေနာတိ သေဋ္ဌေန ဝိဝဋ္ဋနိဿိတေန ဓမ္မေန၊ ဤသကမ္ပိ ကတကာလုသိယဝိဂတဋ္ဌေန မဏ္ဍဋ္ဌေန စ ပသန္နမ္ပိ သုရာဒိ န ပါတဗ္ဗံ. သာသနန္တိ ပရိယတ္တိပဋိပတ္တိပဋိဝေဓလက္ခဏံ သာသနံ. ပသန္နံ ဝိဂတဒေါသမလတ္တာ ပသာဒနိယတ္တာ စ. ပါတဗ္ဗဉ္စ ပတ္တေန ဝိယ သုခေန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ဒုစ္စရိတသဗ္ဗကိလေသကသာဝမလပင်္ကဒေါသရဟိတတ္တာ စ.

မဏ္ဍဘူတာ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မဒေသနာပိ ဒေသနာမဏ္ဍော. တဿ ဧကဿေဝ ပန ဒေသနာမဏ္ဍဿ ပဋိဂ္ဂါဟကာ သုပ္ပဋိပန္နာ ဒေါသရဟိတာ စတဿော ပရိသာ ပဋိဂ္ဂဟမဏ္ဍော. မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ တဂ္ဂတိကတ္တာ သကလောပိ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မရာသိ ဗြဟ္မစရိယမဏ္ဍော. တေနာဟ ‘‘ကတမော ဒေသနာမဏ္ဍော’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဝိညာတာရောတိ သစ္စာနံ အဘိသမေတာဝိနော. တထာ ဟိ အာဒိတော ‘‘စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ အာစိက္ခဏာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗဘာဂေ ‘‘အတ္ထိ အယံ လောကော’’တိအာဒိနာ ဣဓလောကပရလောကဂတသမ္မောသဝိဂမေန ပဝတ္တော အဓိမောက္ခောဝ အဓိမောက္ခမဏ္ဍော. ဆဍ္ဍေတွာ သမုစ္ဆေဒဝသေန ဝိဇဟိတွာ. စတုဘူမကဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ အဓိမောက္ခမဏ္ဍေန မဏ္ဍဘူတံ အဓိမောက္ခံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ပဂ္ဂဟမဏ္ဍော ဝီရိယိန္ဒြိယံ ကောသဇ္ဇကသဋ’’န္တိအာဒိံ ပါဠိသေသံ သင်္ဂဏှာတိ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ သာသနေ၊ ‘‘မဏ္ဍသ္မိ’’န္တိ ဝါ ဝစနေ. ကာရဏဝစနံ၊ တေန ‘‘သတ္ထာ သမ္မုခီဘူတော’’တိ သမ္မုခဘာဝနာယောဂေါ နိရာသင်္ကဖလာဝဟောတိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘အသမ္မုခါ’’တိအာဒိ. ပမာဏန္တိ အနုရူပံ ဘေသဇ္ဇဿ ပမာဏံ. ဥဂ္ဂမနန္တိ ဘေသဇ္ဇဿ ဝမနံ ဝိရေစနံ၊ တဿ ဝါ ဝသေန ဒေါသဓာတူနံ ဝမနံ ဝိရေစနံ. ဧဝမေဝါတိ ယထာ ဘေသဇ္ဇမဏ္ဍံ ဝေဇ္ဇသမ္မုခါ နိရာသင်္ကာ ပိဝန္တိ၊ ဧဝမေဝ ‘‘သတ္ထာ သမ္မုခီဘူတော’’တိ နိရာသင်္ကာ ဝီရိယံ ကတွာ၊ မဏ္ဍပေယျ သာသနံ ပိဝထာတိ ယောဇနာ. အဘိညာသမာပတ္တိပဋိလာဘေန သာနိသံသာ. မဂ္ဂဖလာဓိဂမနေန သဝဍ္ဎိ. ပရတ္ထန္တိ အတ္တနော ဒိဋ္ဌာနုဂတိအာပတ္တိယာ၊ တထာ သမ္မာပဋိပဇ္ဇန္တာနံ ပရေသံ အတ္ထန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဒုတိယဒသဗလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဥပနိသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၃. ဇာနတော ပဿတောတိ ဧတ္ထ ဒဿနံ ပညာစက္ခုနာဝ ဒဿနံ အဓိပ္ပေတံ၊ န မံသစက္ခုနာတိ အာဟ ‘‘ဒွေပိ ပဒါနိ ဧကတ္ထာနီ’’တိ. ဧဝံ သန္တေပီတိ ပဒဒွယဿ ဧကတ္ထတ္တေပိ ဉာဏလက္ခဏဉာဏပ္ပဘာဝဝိသယဿ္သ တထာဒဿနဘာဝါဝိရောဓနာတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဇာနနလက္ခဏဉှိ ဉာဏ’’န္တိအာဒိ. ဉာဏပ္ပဘာဝန္တိ ဉာဏာနုဘာဝေန ဉာဏကိစ္စဝိသယောဘာသန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဉာဏေန ဝိဝဋ္ဋေ ဓမ္မေ ပဿတီ’’တိ. ဇာနတော ပဿတောတိ စ ဇာနနဒဿနမုခေန ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာ ဒေသနာ ပဝတ္တာတိ အာဟ – ‘‘ဉာဏလက္ခဏံ ဥပါဒါယာ’’တိအာဒိ. ဇာနတောတိ ဝါ ပုဗ္ဗဘာဂဉာဏေန ဇာနတော၊ အပရဘာဂေန ဉာဏေန ပဿတော. ဇာနတောတိ ဝါ ဝတွာ န ဇာနနံ အနုဿဝါကာရပရိဝိတက္ကမတ္တဝသေန ဣဓာဓိပ္ပေတံ၊ အထ ခေါ ရူပါနိ ဝိယ စက္ခုဝိညာဏေန ရူပါဒီနိ တေသဉ္စ သမုဒယာဒိကေ ပစ္စက္ခေ ကတွာ ဒဿနန္တိ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ပဿတော’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော.

အာသဝါနံ ခယန္တိ အာသဝါနံ အစ္စန္တပ္ပဟာနံ. သော ပန တေသံ အနုပ္ပါဒနိရောဓော သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဘာဝေါ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘အသမုပ္ပါဒေါ ခီဏာကာရော နတ္ထိဘာဝေါ’’တိ. အာသဝက္ခယသဒ္ဒဿ ခီဏာကာရာဒီသု အာဂတဋ္ဌာနံ ဒဿေတုံ ‘‘အာသဝါနံ ခယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဥဇုမဂ္ဂါနုသာရိနောတိ ကိလေသဝင်္ကကာယဝင်္ကာဒီနံ ပဟာနေန ဥဇုဘူတေ သဝိပဿနာဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂဓမ္မေ အနုဿရန္တဿ. ယဒေဝ ဟိဿ ပရိက္ခီဏံ. ခယသ္မိံ ပဌမံ ဉာဏံ ‘‘တတော အညာ အနန္တရာ’’တိ ခယသင်္ခါတေ အဂ္ဂမဂ္ဂေ တပ္ပရိယာပန္နမေဝ ဉာဏံ ပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဒနန္တရံ ပန အညာ အရဟတ္တန္တိ. ယဒိပိ ဂါထာယ ‘‘ခယသ္မိံ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ၊ သမုစ္ဆေဒဝသေန ပန ‘‘အာသဝေ ခီဏေ မဂ္ဂေါ ခယော’’တိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘မဂ္ဂေါ အာသဝက္ခယောတိ ဝုတ္တော’’တိ. သမဏောတိ သမိတပါပေါ အဓိပ္ပေတော၊ သော ပန ခီဏာသဝေါ ဟောတီတိ. ‘‘အာသဝါနံ ခယာ’’တိ ဣဓ ဖလံ၊ ပရိယာယေန ပန အာသဝက္ခယော မဂ္ဂေါ၊ တေန ပတ္တဗ္ဗတော ဖလံ. ဧတေနေဝ နိဗ္ဗာနဿပိ အာသဝက္ခယဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဇာနတော ဧဝ ပဿတော ဧဝါတိ ဧဝမေတ္ထ နိယမော ဣစ္ဆိတော၊ န အညထာ ဝိသေသာဘာဝတော အနိဋ္ဌာပန္နောဝါတိ တဿ နိယမဿ ဖလံ ဒဿေတုံ ‘‘နော အဇာနတော နော အပဿတော’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ယော ပန န ဇာနာတိ၊ န ပဿတိ၊ တဿ နော ဝဒါမီတိ အတ္ထော’’တိ. ဣမိနာ ခန္ဓာနံ ပရိညာ အာသဝက္ခယဿ ဧကန္တိကကာရဏန္တိ ဒဿေတိ. ဧတေနာတိ ‘‘နော အဇာနတော၊ နော အပဿတော’’တိ ဧတေန ဝစနေန. တေ ပဋိက္ခိတ္တာတိ ကေ ပန တေတိ? ‘‘ဗာလေ စ ပဏ္ဍိတေ စ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿန္တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၆၈၊ မ. နိ. ၂.၂၂၈) အဟေတူ အပ္ပစ္စယာ သတ္တာ ဝိသုဇ္ဈန္တီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၆၈၊ မ. နိ. ၂.၁၀၁၊ ၂၂၇) ဧဝမာဒိဝါဒါ. တေသု ကေစိ အဘိဇာတိသင်္ကန္တိမတ္တေန သံသာရသုဒ္ဓိံ ပဋိဇာနန္တိ၊ အညေ ဣဿရပဇာပတိကာရဏာဒိဝသေန. တယိဒံ သဗ္ဗံ သံသာရာဒီဟီတိ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပုရိမေန ပဒဒွယေနာတိ ‘‘ဇာနတော ပဿတော’’တိ ဣမိနာ ပဒဒွယေန. ဥပါယော ဝုတ္တော ‘‘အာသဝက္ခယာ’’တိ အဓိကာရတော. ဣမိနာတိ ‘‘နော အဇာနတော၊ နော အပဿတော’’တိ ဣမိနာ ပဒဒွယေန. အနုပါယော ဟောတိ ဧသ အာသဝါနံ ခယဿ၊ ယဒိဒံ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ အပရိညာတိ ‘‘ဇာနတော ပဿတော’’တိ ဣမိနာဝ အနိယမဝစနေန အနုပါယပဋိသေဓောပိ အတ္ထတော ဗောဓိတော ဟောတီတိ. တမေဝ ဟိ အတ္ထတော ဗောဓိတဘာဝံ ဝိဘာဝေတုံ ဧဝံ သံဝဏ္ဏနာ ကတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဒဗ္ဗဇာတိကောတိ ဒဗ္ဗရူပေါ. သော ဟိ ‘‘ဒြဗျော’’တိ ဝုစ္စတိ ‘‘ဒြဗျံ ဝိနဿတိ နာဒြဗျ’’န္တိအာဒီသု. ဒဗ္ဗဇာတိကော ဝါ သာရသဘာဝေါ၊ သာရုပ္ပသီလာစာရောတိ အတ္ထော. ယထာဟ ‘‘န ခေါ ဒဗ္ဗ ဒဗ္ဗာ ဧဝံ နိဗ္ဗေဌေန္တီ’’တိ (ပါရာ. ၃၈၄). ဝတ္တသီသေ ဌတွာတိ ဝတ္တံ ဥတ္တမံ ဓုရံ ကတွာ. ယော ဟိ ပရိသုဒ္ဓါဇီဝေါ ကာတုံ အဇာနန္တာနံ သဗြဟ္မစာရီနံ အတ္တနော ဝါ ဝဿဝါတာဒိပဋိဗာဟနတ္ထံ ဆတ္တာဒီနိ ကရောတိ၊ သော ဝတ္တသီသေ ဌတွာ ကရောတိ နာမ. ပဒဋ္ဌာနံ န ဟောတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ နာထကရဏဓမ္မဘာဝေန မဂ္ဂဖလာဓိဂမဿ ဥပနိဿယဘာဝတော. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ယာနိ တာနိ သဗြဟ္မစာရီနံ ဥစ္စာဝစာနိ ကိစ္စကရဏီယာနိ၊ တတ္ထ ဒက္ခော ဟောတီ’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၄၅). ဧဝံ ဇာနတောတိ ဧဝံ ဝေဇ္ဇကမ္မာဒီနံ ဇာနနဟေတု မိစ္ဆာဇီဝပစ္စယာ ကာမာသဝါဒယော အာသဝါ ဝဍ္ဎန္တိယေဝ၊ န ပဟီယန္တိ. ‘‘ဧဝံ ခေါ။ပေ။ အာသဝါနံ ခယော ဟောတီ’’တိ ဣမာယ ပါဠိယာ အရဟတ္တဿေဝ ဂဟဏံ ယုတ္တံ ဖလဂ္ဂဟဏေန ဟေတုနော အဝုတ္တသိဒ္ဓတ္တာ. တေနာဟ ‘‘အာသဝါနံ ခယန္တေ ဇာတတ္တာ’’တိ.

အာဂမနံ အာဂမော၊ တံ အာဝဟတီတိ အာဂမနီယာ၊ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ. ခယသ္မိန္တိ ဘာဝေနဘာဝလက္ခဏေ ဘုမ္မံ၊ ခယေတိ ပန ဝိသယေ. တေနာဟ ‘‘အာသဝက္ခယသင်္ခါတေ’’တိ. ဥပနိသီဒတိ ဖလံ ဧတ္ထာတိ ကာရဏံ ဥပနိသာ. အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသတော. သာတိ ဝိမုတ္တိ. အဿာတိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဿ. မနသ္မိံ ဝိဝဋ္ဋနိဿိတေ ပန အနန္တရူပနိဿယာပိ ပစ္စယာ သမ္ဘဝန္တီတိ ‘‘လဗ္ဘမာနဝသေန ပစ္စယဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ.

ဝိရဇ္ဇတိ အသေသသင်္ခါရတော ဧတေနာတိ ဝိရာဂေါ၊ မဂ္ဂေါ. နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဧတာယာတိ နိဗ္ဗိဒါ၊ ဗလဝဝိပဿနာ. တေနာဟ ‘‘ဧတေနာ’’တိအာဒိ. ပဋိသင်္ခါနုပဿနာပိ မုစ္စိတုကမျတာပက္ခိကာ ဧဝါတိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘စတုန္နံ ဉာဏာနံ အဓိဝစန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ယာဝ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ၊ တာဝ တရုဏဝိပဿနာ’’တိ ဟိ ဝစနတော ဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တဥဒယဗ္ဗယဉာဏတော ပရံ ဗလဝဝိပဿနာ. ရူပါရူပဓမ္မာနံ ဝိသေသဘူတော သာမညဘူတော စ ယော ယော သဘာဝေါ ယထာသဘာဝေါ၊ တဿ ဇာနနံ ယထာသဘာဝဇာနနံ. တဒေဝ ဒဿနံ. ပစ္စက္ခကရဏတ္ထေန ဉာတပရိညာ တီရဏပရိညာ စ ဂဟိတာ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘တရုဏဝိပဿန’’န္တိအာဒိ. သင်္ခါရပရိစ္ဆေဒေဉာဏန္တိ နာမရူပပရိဂ္ဂဟဉာဏံ ဝဒတိ. ကင်္ခါဝိတရဏံ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟော ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏန္တိပိ ဝုစ္စတိ. နယဝိပဿနာဒိကံ အနုပဿနာဉာဏံ သမ္မသနံ. မဂ္ဂါမဂ္ဂေဉာဏန္တိ မဂ္ဂါမဂ္ဂံ ဝဝတ္ထပေတွာ ဌိတံ ဉာဏံ. သော ဟိ ပါဒကဇ္ဈာနသမာဓိ တရုဏဝိပဿနာယ ပစ္စယော ဟောတိ. ‘‘သမာဟိတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ ပဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၅.၊ ၄.၉၉၊ ၅.၁၀၇၁) ဟိ ဝုတ္တံ.

ပုဗ္ဗဘာဂသုခန္တိ ဥပစာရဇ္ဈာနသဟိတသုခံ. ဒရထ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓီတိ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိကိလေသဒရထဿ ပဋိပဿမ္ဘနံ. ‘‘သုခံပါဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဥပနိသံ ဝဒါမီ’’တိ ဧတ္ထ အဓိပ္ပေတသုခံ ဒဿေတုံ ‘‘အပ္ပနာပုဗ္ဗဘာဂဿ သုခဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒေတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၄၆၆၊၃.၃၅၉၊ အ.နိ. ၁.၃.၉၆) ဝုတ္တအပ္ပနာသုခဿ ပဿဒ္ဓိယာ ပစ္စယတ္တေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. သုခန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဗလဝပီတီတိ ဖရဏလက္ခဏပ္ပတ္တာ ပီတိ. တာဒိသာ ဟိ ဝိတက္ကဝိစာရသုခသမာဓီဟိ လဒ္ဓပ္ပစ္စယာ နီဝရဏံ ဝိက္ခမ္ဘန္တီ တံနိမိတ္တံ ဒရထံ ပရိဠာဟံ ပဋိပဿမ္ဘေတိ. တေနာဟ ‘‘သာ ဟိ ဒရထပ္ပဿဒ္ဓိယာ ပစ္စယော ဟောတီ’’တိ. ဒုဗ္ဗလပီတီတိ တရုဏပီတိ. တေနာဟ ‘‘သာ ဟိ ဗလဝပီတိယာ ပစ္စယော ဟောတီ’’တိ. သဒ္ဓါတိ ရတနတ္တယဂုဏာနံ ကမ္မဖလဿ စ သဒ္ဒဟနဝသေန ပဝတ္တော အဓိမောက္ခော၊ သာ ပန ယသ္မာ အတ္တနော ဝိသယေ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န ဧကဝါရမေဝ၊ တသ္မာ အာဟ ‘‘အပရာပရံ ဥပ္ပဇ္ဇနသဒ္ဓါ’’တိ. ယသ္မာ သဒ္ဒဟန္တော သဒ္ဓေယျဝတ္ထုသ္မိံ ပမုဒိတော ဟောတိ၊ တသ္မာ အာဟ ‘‘သာ ဟိ ဒုဗ္ဗလပီတိယာ ပစ္စယော ဟောတီ’’တိ. ဒုက္ခဒုက္ခာဒိဘေဒဿ သဗ္ဗဿပိ ဒုက္ခဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခန္တောဂဓတ္တာ တဿ စ ဣဓာဓိပ္ပေတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဒုက္ခန္တိ ဝဋ္ဋဒုက္ခ’’န္တိ. ဇရာမရဏဒုက္ခန္တိ ကေစိ၊ သောကာဒယော စာတိ အပရေ. တဒုဘယဿပိ သင်္ဂဏှနတော ပဌမော ဧဝတ္ထော ယုတ္တော. ယသ္မာ ဒုက္ခပ္ပတ္တော ကမ္မဿ ဖလာနိ သဒ္ဒဟတိ၊ ရတနတ္တယေ စ ပသာဒံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘တဉှိ အပရာပရသဒ္ဓါယ ပစ္စယော ဟောတီ’’တိ. ယသ္မာ ‘‘အာစရိယာနံ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဝတ္တိဒုက္ခ’’န္တိ စိန္တယတော ‘‘ဧကန္တတော အယံ ဓမ္မော ဣမဿ ဒုက္ခဿ သမတိက္ကမာယ ဟောတီ’’တိ သဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေနာဟ ‘‘ဓမ္မံ သုတွာ တထာဂတေ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတီ’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၉၁). သဝိကာရာတိ ဥပ္ပါဒဝိကာရေန သဝိကာရာ ခန္ဓဇာတိ ဇာယနဋ္ဌေန. ဇာတိယာ ပန အသတိ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါတိ အာဟ ‘‘သာ ဟိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ပစ္စယော’’တိ. ကမ္မဘဝေါတိ ကမ္မဘဝါဒိကော တိဝိဓောပိ ကမ္မဘဝေါ. သော ဟိ ဥပပတ္တိဘဝဿ ပစ္စယော. ဧဝမာဒိံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဧတေနုပါယေနာ’’တိ. သေသပဒါနီတိ ဥပါဒါနာဒိပဒါနိ. အနုလောမဉာဏံ သင်္ခါရုပေက္ခာပက္ခိကတ္တာ နိဗ္ဗာနဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတံ၊ ဂေါတြဘုဉာဏံ ပဌမမဂ္ဂဿ အာဝဇ္ဇနံ. သော ဟိ တေန ဝိပဿနာယ ကိဉ္စိ ကိဉ္စိ ဝိသေသဋ္ဌာနံ ကယိရတီတိ တံ အနာမသိတွာ နိဗ္ဗိဒူပနိသော ဝိရာဂေါတိ ‘‘ဝိရာဂေါ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ.

ကေန ဥဒကေန ဝိဒါရယိတွာ ဂတပဒေသောတိ ကတွာ ကန္ဒရော. နိတမ္ဗောတိပိ ဥဒကဿ. ယထာ နိန္နံ ဥဒကံ ပဝတ္တတိ၊ တထာ နိဝတ္တနဘာဝေန နဒီကုဉ္ဆောတိပိ ဝုစ္စတိ. ဟေမန္တဂိမှဥတုဝသေန အဋ္ဌ မာသေ ပဝတ္တော ပထဝီဝိဝရောတိ ကတွာ ပဒရော. ခုဒ္ဒိကာ ဥဒကဝါဟိနိယော သာခါ ဝိယာတိ သာခါ၊ ခုဒ္ဒကာ သောဗ္ဘာ ကုသုဗ္ဘာ ဩ-ကာရဿ ဥ-ကာရံ ကတွာ. ဧဝမေဝ ခေါတိအာဒိ ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိနာ ဥပနီတာယ ဥပမာယ ဥပမေယျေန သံသန္ဒနန္တိ၊ တံ ယောဇေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘အဝိဇ္ဇာ ပဗ္ဗတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာ စ သန္တာနဝသေန စိရံတနကာလပ္ပဝတ္တနတော ပစုရဇနေဟိ ဒုပ္ပဇဟနတော ‘‘ပဗ္ဗတော’’တိ ဝုတ္တာ. လောကတ္တယာဘိဗျာပနတော အဘိသန္ဒနတော စ အဘိသင်္ခါရာ မေဃသဒိသာ. အဘိသင်္ခါရာ မေဃောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. တထာ သေသပဒဒွယေပိ. ဝိညာဏာဒိဝဋ္ဋံ အနုပဝတ္တိတော ပရမ္ပရပစ္စယတော စ ကန္ဒရာဒိသဒိသာ. ဝိမုတ္တိ ဧကရသတ္တာ၊ ဟာနိဝုဒ္ဓိအဘာဝတော စ သာဂရသဒိသာတိ ဥပမာသံသန္ဒနံ.

တတ္ထ ယသ္မာ ပုရိမသိဒ္ဓါယ အဝိဇ္ဇာယ သတိ အဘိသင်္ခါရာ၊ နာသတိ၊ တသ္မာ တေ ဥပရိပဗ္ဗတေ ပဝတ္တာ ဝိယ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဝိဇ္ဇာ။ပေ။ ဝဿနံ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ. အဿုတဝါ ဟီတိအာဒိ ဝုတ္တဿေဝ အတ္ထဿ သမတ္ထနံ. တဏှာယ အဘိလာသံ ကတွာတိ ဧတေန သဗ္ဗဿပိ အဘိသင်္ခါရဝုဋ္ဌိတေမနတ္ထံ ဒီပေတိ. တဏှာ ဟိ ‘‘သ္နေဟော’’တိ ဝုတ္တာ. အန္တိမဘဝိကဿ အန္တဘဝနိဗ္ဗတ္တကော အဘိသင်္ခါရော နိဗ္ဗာနံ န ပတ္တော၊ တဒန္တဿ ဘာဂဿ နိဗ္ဗာနံ အာဟစ္စ ဌိတော ဝိယ ဟောတီတိ ‘‘မဟာသမုဒ္ဒံ အာဟစ္စ ဌိတကာလော ဝိယာ’’တိ ဥပမာနိဒဿနံ ကတံ. ဝိညာဏာဒိဝဋ္ဋံ ပူရေတွာပိ ဣမိနာပိ ဟိ အန္တိမဘဝိကဿေဝ ဝိညာဏပ္ပဝတ္တိ ဒဿိတာ. သာ ဟိ ပူရိတာတိ ဝတ္တဗ္ဗာ တတော ပရံ ဝိညာဏာဒိဝဋ္ဋဿေဝ အဘာဝတော. ဇာတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဇာတိပစ္စယဝဋ္ဋဒုက္ခဝေဒနာယ ဓမ္မဿဝနံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ တံ ပန ယဒိပိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ န အာဂတံ၊ သုတ္တန္တရေသု ပန အာဂတမေဝါတိ တတော အာဟရိတွာ တံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ဗုဒ္ဓဝစနံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တယိဒံ သာဝကဗောဓိသတ္တာနံ ဝသေနာယံ ဒေသနာတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဣတရေသံ ပန ဝသေန ဝုစ္စမာနံ သုတ္တန္တရဂ္ဂဟဏတ္ထံ ပယောဇနံ နတ္ထီတိ ‘‘ယာ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ပါဠိယာ ဝသေန ဂဟိတမေဝါတိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တအတ္ထဿ ဝိတ္ထာရတော ဒဿနံ. နိဗ္ဗတ္တီတိ နိဗ္ဗတ္တမာနာ ခန္ဓာ ဂဟိတာတိ အာဟ ‘‘သဝိကာရာ’’တိ. အနိစ္စတာလက္ခဏာဒိဒီပနတော လက္ခဏာဟဋံ. ကမ္မာကမ္မန္တိ ဝိနိစ္ဆယံ. နိဇ္ဇဋန္တိ နိဂ္ဂုမ္ဗံ၊ သုဒ္ဓန္တိ အတ္ထော. ပထဝီကသိဏာဒီသု ကမ္မံ အာရဘတီတိအာဒိ ပါဠိယံ သမထပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဝိပဿနာ ဒဿိတာတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဧဝဉှိ ပါမောဇ္ဇာဒိဒဿနံ သမ္ဘဝတီတိ. ဒေဝဿာတိ မေဃဿ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ‘‘ခီဏာသဝဿ။ပေ။ ဌိတကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ၊ နနု ပုဗ္ဗေ ဒေဝဋ္ဌာနိယော အဘိသင်္ခါရော ဝုတ္တော၊ န အဘိသင်္ခါရော ခီဏာသဝေါတိ? နာယံ ဒေါသော၊ ကာရဏူပစာရေန ဖလဿ ဝုတ္တတ္တာ. အဘိသင်္ခါရမူလကော ဟိ ခန္ဓသန္တာနော ခန္ဓသန္တာနေ စ ဥစ္ဆိန္နသံယောဂေ ခီဏာသဝသမညာတိ.

ဥပနိသသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. အညတိတ္ထိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄. သောတိ သာရိပုတ္တတ္ထေရော. ယဒိ န တာဝ ပဝိဋ္ဌော၊ ကသ္မာ ‘‘ပါဝိသီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ပဝိသိဿာမီ’’တိအာဒိ. တေန အဝဿမ္ဘာဝိနိ ဘူတေ ဝိယ ဥပစာရော ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ယထာ ကိ’’န္တိအာဒိမာဟ. အတိပ္ပဂေါယေဝ နိက္ခန္တဒိဝသောတိ ပကတိယာ ဘိက္ခာစရဏဝေလာယ အတိဝိယ ပါတော ဧဝ ဝိဟာရတော နိက္ခန္တဒိဝသဘာဂေါ. ဧတဒဟောသီတိ ဧတံ ‘‘အတိပ္ပဂေါ ခေါ’’တိအာဒိကံ စိန္တနံ အဟောသိ. ဒက္ခိဏဒွါရဿာတိ ရာဇဂဟနဂရေ ဒက္ခိဏဒွါရဿ ဝေဠုဝနဿ စ အန္တရာ အဟောသိ၊ တသ္မာ ‘‘တေနုပသင်္ကမိဿ’’န္တိ စိန္တနာ အဟောသီတိ အဓိပ္ပါယော. ကိံ ဝါဒီတိ စတူသု ဝါဒေသု ကတရံ ဝါဒံ ဝဒသိ. ကိမက္ခာယီတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ကိံ ဝဒတီတိ ပန စတ္တာရော ဝါဒေ သာမညတော ဂဟေတွာ နပုံသကလိင်္ဂေန ဝဒတိ ယထာ ကိံ တေ ဇာတလိင်္ဂံ. သဗ္ဗနာမဉှေတံ၊ ယဒိဒံ နပုံသကလိင်္ဂံ. ဝဒတိ ဧတေနာတိ ဝါဒေါ၊ ဒဿနံ. တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ကိံ ဧတ္ထ။ပေ။ ဒဿနန္တိ ပုစ္ဆန္တီ’’တိ. ‘‘ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိအာဒီသု ဝိယ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ ဟေတုအတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ယံ ဝုတ္တံ ကာရဏံ၊ တဿ အနုကာရဏ’’န္တိ. ဝါဒဿ ဝစနဿ အနုပ္ပတ္တိ ဝါဒပ္ပဝတ္တိ.

ဣဒံ ဝစနန္တိ ‘‘ဧကမိဒါဟ’’န္တိအာဒိဝစနံ. သာတိ ‘‘ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တကထာ. အစ္ဆရံ အင်္ဂုလိဖောဋနံ အရဟတီတိ အစ္ဆရိယံ. အဗ္ဘုတန္တိ နိရုတ္တိနယေန ပဒသိဒ္ဓိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. သဗ္ဗဝါဒါနန္တိ သဗ္ဗေသံ စတုဗ္ဗိဓဝါဒါနံ. ပဌမော ဟေတ္ထ သဿတဝါဒေါ၊ ဒုတိယော ဥစ္ဆေဒဝါဒေါ၊ တတိယော ဧကစ္စသဿတဝါဒေါ၊ စတုတ္ထော အဓိစ္စသမုပ္ပန္နဝါဒေါ၊ တေသံ သဗ္ဗေသံ ပဋိက္ခေပတော ပဋိက္ခေပကာရဏံ ဝုတ္တံ. ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကိတ္တနံ ဝါ ပစုရဇနဉာဏဿ အလဗ္ဘနေယျပတိဋ္ဌတာယ ဂမ္ဘီရဉ္စေဝ၊ တထာ အဝဘာသနတော စေတသိ ဥပဋ္ဌာနတော ဂမ္ဘီရာဝဘာသဉ္စ ကရောန္တော. တဒေဝ ပဒန္တိ ဖဿပဒံယေဝ အာဒိဘူတံ ဂဟေတွာ.

အညတိတ္ထိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ဘူမိဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅. ပုရိမသုတ္တေတိ အနန္တရေ ပုရိမေ သုတ္တေ. ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ ပဒတ္ထေ တတော ဝိသိဋ္ဌံ အနိဒ္ဒိသိတွာ ဣတရံ အတ္ထတော ဝိဘာဝေတုံ ‘‘အယံ ပန ဝိသေသော’’တိအာဒိမာဟ. န ကေဝလံ ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အထ ခေါ ဖဿဿ သဟကာရီကာရဏဘူတအညပစ္စယာ စ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. ကာယေနာတိ စောပနကာယေန၊ ကာယဝိညတ္တိယာတိ အတ္ထော. သာ ဟိ ကာမံ ပဋ္ဌာနေ အာဂတေသု စတုဝီသတိယာ ပစ္စယေသု ကေနစိ ပစ္စယေန စေတနာယ ပစ္စယော န ဟောတိ. ယသ္မာ ပန ကာယေ သတိ ဧဝ ကာယကမ္မံ နာမ ဟောတိ၊ နာသတိ၊ တသ္မာ သာ တဿာ သာမဂ္ဂိယဘာဝေန ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ကာယေနပိ ကရိယမာနံ ကရီယတီ’’တိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ကာယေ ဝါ၊ ဟာနန္ဒ၊ သတိ ကာယသဉ္စေတနာဟေတု ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခံ ဒုက္ခ’’န္တိ. ဝါစာယပီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. မနသာတိ ပါတုဘူတေန မနသာ၊ န မနမတ္တေနာတိ. အတ္တနာ ပရေဟိ အနုဿာဟိတေန. ပရေနာတိ ပရေန အနုဿာဟေန. သမ္ပဇာနေနာတိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ္တဝသေန ပဇာနန္တေန. အသမ္ပဇာနေနာတိ တထာ န သမ္ပဇာနန္တေန. တဿာတိ သုခဒုက္ခဿ. ကာယသဉ္စေတနာဟေတူတိ ကာယကမ္မနိမိတ္တံ၊ ကာယိကဿ ကမ္မဿ ကတတ္တာ ဥပစိတတ္တာတိ အတ္ထော. ဧသ နယော သေသသဉ္စေတနာသုပိ. ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတစေတနာ ပဝတ္တိယံ ဝိပါကံ ဒေတိယေဝါတိ ‘‘ဝီသတိ စေတနာ လဗ္ဘန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဝစီဒွါရေတိ ဧတ္ထ ‘‘ကာမာဝစရကုသလာကုသလဝသေန ဝီသတိ စေတနာ လဗ္ဘန္တီ’’တိ ဣဒံ တထာ-သဒ္ဒေန ဥပသံဟရတိ. ရူပါရူပစေတနာဟီတိ ရူပါဝစရာရူပါဝစရကုသလစေတနာဟိ. တပ္ပစ္စယံ ယထာရဟန္တိ အဓိပ္ပါယော. တာပိ စေတနာတိ ယထာဝုတ္တာ ဧကူနဝီသတိ စေတနာ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ ဟောန္တိ ကုသလာနမ္ပိ ပဂေဝ ဣတရာဓိဋ္ဌဟိတာဝိဇ္ဇဿေဝ ဥပ္ပဇ္ဇနတော၊ အညထာ အနုပ္ပဇ္ဇနတော. ယထာဝုတ္တစေတနာဘေဒန္တိ ယထာဝုတ္တံ ကာယစေတနာဒိဝိဘာဂံ. ပရေဟိ အနုဿာဟိတော သရသေနေဝ ပဝတ္တမာနော. ပရေဟိ ကာရိယမာနောတိ ပရေဟိ ဥဿာဟိတော ဟုတွာ ကယိရမာနော. ဇာနန္တောပီတိ အနုဿဝါဒိဝသေန ဇာနန္တောပိ. ကမ္မမေဝ ဇာနန္တောတိ တဒါ အတ္တနာ ကရိယမာနကမ္မမေဝ ဇာနန္တော.

စတူသူတိ ‘‘သာမံ ဝါ ပရေ ဝါ သမ္ပဇာနော ဝါ အသမ္ပဇာနော ဝါ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေသု စတူသု ဌာနေသု. ယထာဝုတ္တေ ဧကူနဝီသတိစေတနာဓမ္မေ အသင်္ခါရိကသသင်္ခါရိကဘာဝေန သမ္ပဇာနကတာသမ္ပဇာနကတဘာဝေန စတုဂုဏေ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဆသတ္တတိ ဒွေသတာ စေတနာဓမ္မာ’’တိ. ယေသံ သဟဇာတကောဋိ လဗ္ဘတိ၊ တေသမ္ပိ ဥပနိဿယကောဋိ လဗ္ဘတေဝါတိ ‘‘ဥပနိဿယကောဋိယာ အနုပတိတာ’’တိဣစ္စေဝ ဝုတ္တာ. တေတိ ယထာဝုတ္တာ သဗ္ဗေပိ ဓမ္မာ. သော ကာယော န ဟောတီတိ ဧတ္ထ ပသာဒကာယောပိ ဂဟေတဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘ယသ္မိံ ကာယေ သတီ’’တိအာဒိ. သော ကာယော န ဟောတီတိ သော ကာယော ပစ္စယနိရောဓေန န ဟောတိ. ဝါစာတိ သဒ္ဒဝါစာ. မနောတိ ယံ ကိဉ္စိ ဝိညာဏံ. ဣဒါနိ ကမ္မဝသေနေဝ ယောဇေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧသေဝ နယော ‘‘ဝါစာပိ ဒွါရဘူတာ မနောပိ ဒွါရဘူတော’’တိ. ခီဏာသဝဿ ကထံ ကာယော န ဟောတိ၊ န တဿ ကာယကမ္မာဓိဋ္ဌာနန္တိ အဓိပ္ပါယော. အဝိပါကတ္တာတိ အဝိပါကဓမ္မတ္တာတိ အတ္ထော. ကာယော န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ အကမ္မကရဏဘာဝတော.

တန္တိ ကမ္မံ. ခေတ္တံ န ဟောတီတိ တဿ ဒုက္ခဿ အဝိရုဟနဋ္ဌာနတ္တာ. ဝိရုဟနဋ္ဌာနာဒယော ဗျတိရေကဝသေန ဝုတ္တာ. တေနာဟ ‘‘န ဟောတီ’’တိ. ကာရဏဋ္ဌေနာတိ အာဓာရဘူတကာရဏဘာဝေန. သဉ္စေတနာမူလကန္တိ သဉ္စေတနာနိမိတ္တံ. ဝိရုဟနာဒီနံ အတ္ထာနန္တိ ‘‘ဝိရုဟနဋ္ဌေနာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တာနံ အတ္ထာနံ. ဣမိနာ ဝိရုဟနာဒိဘာဝေန ဝေဒနာ ‘‘သုခဒုက္ခဝေဒနာ’’တိ ကထိတာ၊ နယိဓ ဇေဋ္ဌလက္ခဏံ သုခဒုက္ခံ နိပ္ပယောဇကဿ သုခဿ ဒုက္ခဿ စ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ဥပေက္ခာဝေဒနာပေတ္ထ သုခသဏှသဘာဝဝိပါကဘူတာ ဝေဒနာဝ.

ဘူမိဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ဥပဝါဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၆. ဝဋ္ဋဒုက္ခမေဝ ကထိတံ ဣတရဒုက္ခဿပိ ဝိပါကဿ သင်္ဂဏှနတော.

ဥပဝါဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ပစ္စယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၇. ပဋိပါဋိယာတိ ပဋိပါဋိယာ ဌပနေန. စတုသစ္စယောဇနံ ဒဿေတုံ ပရိယောသာန။ပေ။ အာဒိ ဝုတ္တံ. ဒုက္ခသစ္စဝသေနာတိ ပရိညေယျဘာဝဝသေန. ဇရာမရဏာပဒေသေန ဟိ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဝုတ္တာ၊ တေ စဿ အတ္တနော ဖလဿ ပစ္စယာ န ဟောန္တိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ပစ္စယံ ဇာနာတီ’’တိ. ဝိနေယျဇ္ဈာသယဝသေန ဟေတ္ထ ဒေသနာ ပဝတ္တာ. သမ္ပန္နောတိ သမန္နာဂတော. အာဂတောတိ ဥပဂတော၊ အဓိဂတောတိ အတ္ထော. ပဿတီတိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေန ပစ္စက္ခတော ပဿတိ၊ မဂ္ဂပညာယ ဧဝံ အသမ္မောဟပဋိဝေဓဝသေန ပဿတိ. မဂ္ဂဉာဏေနေဝ၊ န ဖလဉာဏေန. ဓမ္မသောတံ သမာပန္နောတိ အရိယဓမ္မသောတံ သမ္မဒေဝ အာပန္နော ပတ္တော. အနယေ နဣရိယနတော၊ အယေ စ ဣရိယနတော၊ သဒေဝကေန စ လောကေန ‘‘သရဏ’’န္တိ အကရဏီယတော အရိယပက္ခံ ဘဇန္တော ပုထုဇ္ဇနဘူမိံ အတိက္ကန္တော. နိဗ္ဗေဓိကပညာယာတိ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ နိဗ္ဗိဇ္ဈနကပညာယ. အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ မဂ္ဂက္ခဏေ၊ ဖလက္ခဏေ ပန အာဟစ္စ ဌိတော နာမ.

ပစ္စယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. ဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၈. ဥတ္တာနမေဝ သဗ္ဗသောဝ သတ္တမေ အာဂတနယတ္တာ၊ ဝိနေယျဇ္ဈာသယဝသေန ဟိ ဣဒံ သုတ္တံ သတ္ထာရာ အညသ္မိံ အာသနေ ဒေသိတံ၊ ပရိသာယ ဝိဝဋ္ဋေန သာတ္ထိကာတိ သတ္ထု ဒေသနာ အာဂတာတိ အယံ ပဋိဂ္ဂါဟကာဓီနာ ဟောတီတိ ဓမ္မဂါရဝေန သင်္ဂဟံ အာရောပေန္တိယေဝ.

ဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. သမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၉. အက္ခရဘာဏကာနန္တိ အက္ခရရုစီနံ. ဥပသဂ္ဂေန ပဒဝဍ္ဎနမ္ပိ ရုစ္စန္တိ. တေနာဟ ‘‘တေ ဟီ’’တိအာဒိ.

သမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ဒုတိယသမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၀. ဒွီသု သုတ္တေသူတိ နဝမဒသမသုတ္တေသု.

ဒုတိယသမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒသဗလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.