၂. အာဟာရဝဂ္ဂေါ

၁. အာဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁. အာဟရန္တီတိ အာနေန္တိ ဥပ္ပါဒေန္တိ၊ ဥပတ္ထမ္ဘေန္တီတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗတ္တာတိ ပသုတာ. ဘူတာ နာမ ယသ္မာ တတော ပဋ္ဌာယ လောကေ ဇာတဝေါဟာရော ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပန ပဋ္ဌာယ ယာဝ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တော၊ တာဝ သမ္ဘဝေသိနော၊ ဧသ တာဝ ဂဗ္ဘသေယျကေသု ဘူတသမ္ဘဝေသိဝိဘာဂေါ၊ ဣတရေသု ပန ပဌမစိတ္တာဒိဝသေန ဝုတ္တော. သမ္ဘဝ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ ဂဗ္ဘသေယျကာနံ ဝသေန ပသူတိပရိယာယော၊ ဣတရေသံ ဝသေန ဥပ္ပတ္တိပရိယာယော. ပဌမစိတ္တပဌမဣရိယာပထက္ခဏေသု ဟိ တေ သမ္ဘဝံ ဥပ္ပတ္တိံ ဧသန္တိ ဥပဂစ္ဆန္တိ နာမ၊ န တာဝ ဘူတာ ဥပပတ္တိယာ န သုပ္ပတိဋ္ဌိတတ္တာ၊ ဘူတာ ဧဝ သဗ္ဗသော ဘဝေသနာယ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ. န ပုန ဘဝိဿန္တီတိ အဝဓာရဏေန နိဝတ္တိတမတ္ထံ ဒဿေတိ. ယော စ ‘‘ကာလဃသော ဘူတော’’တိအာဒီသု ဘူတ-သဒ္ဒဿ ခီဏာသဝဝါစိတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝါ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော ‘‘အဂ္ဂိနာ ဝါ ဥဒကေန ဝါ’’တိအာဒီသု ဝိယ.

ယထာသကံ ပစ္စယဘာဝေန အတ္တဘာဝဿ ပဌပနမေဝေတ္ထ အာဟာရေဟိ ကာတဗ္ဗအနုဂ္ဂဟော ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘ဝစနဘေဒေါ။ပေ။ ဧကော ယေဝါ’’တိ. သတ္တဿ ဥပ္ပန္နဓမ္မာနန္တိ သတ္တဿ သန္တာနေ ဥပ္ပန္နဓမ္မာနံ. ယထာ ‘‘ဝဿသတံ တိဋ္ဌတီ’’တိ ဝုတ္တေ အနုပ္ပဗန္ဓဝသေန ပဝတ္တတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ ဧဝံ ဌိတိယာတိ အနုပ္ပဗန္ဓဝသေန ပဝတ္တိယာတိ အတ္ထော၊ သာ ပန အဝိစ္ဆေဒေါတိ အာဟ ‘‘အဝိစ္ဆေဒါယာ’’တိ. အနုပ္ပဗန္ဓဓမ္မုပ္ပတ္တိယာ သတ္တသန္တာနော အနုဂ္ဂဟိတော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အနုပ္ပန္နာနံ ဥပ္ပါဒါယာ’’တိ. ဧတာနီတိ ဌိတိအနုဂ္ဂဟပဒါနိ. ဥဘယတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ န ယထာသမ္ဗန္ဓတော.

ဝတ္ထုဂတာ ဩဇာ ဝတ္ထု ဝိယ တေန သဒ္ဓိံ အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗတံ ဂစ္ဆတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗကော အာဟာရော’’တိ၊ နိဗ္ဗတ္တိတဩဇံ ပန သန္ဓာယ ‘‘ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဩဇဋ္ဌမကရူပါနိ အာဟရတီ’’တိ ဝက္ခတိ. ဩဠာရိကတာ အပ္ပေါဇတာယ န ဝတ္ထုနော ထူလတာယ ကထိနတာယ ဝါ၊ တသ္မာ ယသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ပရိတ္တာ ဩဇာ ဟောတိ၊ တံ ဩဠာရိကံ. သပ္ပါဒယော ဒုက္ခုပ္ပါဒကတာယ ဩဠာရိကာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိသာဏာဒီနံ တိဝဿဆဍ္ဍိတာနံ ပူတိဘူတတ္တာ မုဒုကတာတိ ဝဒန္တိ. တရစ္ဆခေဠတေမိတတာယ ပန တထာဘူတာနံ တေသံ မုဒုကတာ. ဓမ္မသဘာဝေါ ဟေသ. သသာနံ အာဟာရော သုခုမော တရုဏတိဏသဿခါဒနတော. သကုဏာနံ အာဟာရော သုခုမော တိဏဗီဇာဒိခါဒနတော. ပစ္စန္တဝါသီနံ အာဟာရော သုခုမော မာသမုဂ္ဂကုရာဒိဘောဇနတ္တာ. တေသန္တိ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနံ. သုခုမောတွေဝါတိ န ကိဉ္စိ ဥပါဒါယ၊ အထ ခေါ သုခုမောဣစ္စေဝ နိဋ္ဌံ ပတ္တော တတော ပရမသုခုမဿ အဘာဝတော.

ဝတ္ထုဝသေန ပနေတ္ထ အာဟာရဿ ဩဠာရိကသုခုမတာ ဝုတ္တာ၊ သာ စဿ အပ္ပေါဇမဟောဇတာဟိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိမာဟ. ပရိဿယန္တိ ခုဒါဝသေန ဥပ္ပန္နံ ဝိဟိံသံ သရီရဒရထံ. ဝိနောဒေတီတိ ဝတ္ထု တဿ ဝိနောဒနမတ္တံ ကရောတိ. န ပန သက္ကောတိ ပါလေတုန္တိ သရီရံ ယာပေတုံ နပ္ပဟောတိ နိရောဇတ္တာ. န သက္ကောတိ ပရိဿယံ ဝိနောဒေတုံ အာမာသယဿ အပူရဏတော.

ဆဗ္ဗိဓောပီတိ ဣမိနာ ကဿစိ ဖဿဿ အနဝသေသိတဗ္ဗတမာဟ. ဒေသနက္ကမေနေဝေတ္ထ ဖဿာဒီနံ ဒုတိယာဒိတာ၊ န အညေန ကာရဏေနာတိ အာဟ ‘‘ဒေသနာနယော ဧဝ စေသာ’’တိအာဒိ. မနသော သဉ္စေတနာ န သတ္တဿာတိ ဒဿနတ္ထံ မနောဂဟဏံ ယထာ ‘‘စိတ္တဿ ဌိတိ၊ စေတောဝိမုတ္တိ စာ’’တိ အာဟ ‘‘မနောသဉ္စေတနာတိ စေတနာဝါ’’တိ. စိတ္တန္တိ ယံ ကိဉ္စိ စိတ္တမေဝ. ဧကရာသိံ ကတွာတိ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ဝိဘာဂံ အကတွာ၊ သာမညေန ဂဟိတာတိ အတ္ထော. တတ္ထ လဗ္ဘမာနံ ဥပါဒိဏ္ဏကာဒိဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘ကဗဠီကာရော အာဟာရော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာဟာရတ္ထံ န သာဓေန္တီတိ တာဒိသဿ အာဟာရဿ အနာဟရဏတော. တဒါပီတိ ဘိဇ္ဇိတွာ ဝိဂတကာလေပိ. ဥပါဒိဏ္ဏကာဟာရောတိ ဝုစ္စန္တီတိ ကေစိ. ဣဒံ ပန အာစရိယာနံ န ရုစ္စတိ တဒါ ဥပါဒိဏ္ဏကရူပဿေဝ အဘာဝတော. ပဋိသန္ဓိစိတ္တေနေဝ သဟဇာတာတိ လက္ခဏဝစနမေတံ၊ သဗ္ဗာယပိ ကမ္မဇရူပပရိယာပန္နာယ ဩဇာယ အတ္ထိဘာဝဿ အဝိစ္ဆေဒပ္ပဝတ္တိသမ္ဘဝဒဿနတ္ထော. သတ္တမာတိ ဥပ္ပန္နဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ သတ္တမဒိဝသာပိ. ရူပသန္တတိံ ပါလေတိ ပဝေဏိဃဋနဝသေန. အယမေဝါတိ ကမ္မဇဩဇာ. ကမ္မဇဩဇံ ပန ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နဩဇာ အကမ္မဇတ္တာ အနုပါဒိဏ္ဏအာဟာရောတွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. အနုပါဒိဏ္ဏကာ ဖဿာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. လောကုတ္တရာ ဖဿာဒယော ကထန္တိ အာဟ ‘‘လောကုတ္တရာ ပန ရုဠှီဝသေန ကထိတာ’’တိ. ယသ္မာ တေသံ ကုသလာနံ ဥပေတပရိယာယော နတ္ထိ၊ တသ္မာ ဝိပါကာနံ ဥပါဒိဏ္ဏပရိယာယော နတ္ထေဝါတိ အနုပါဒိဏ္ဏပရိယာယောပိ ရုဠှီဝသေန ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ပုဗ္ဗေ ‘‘အာဟာရာတိ ပစ္စယာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ယဒိ ပစ္စယဋ္ဌော အာဟာရဋ္ဌောတိအာဒိနာ စောဒေတိ၊ အထ ကသ္မာ ဣမေ ဧဝ စတ္တာရော ဝုတ္တာတိ အထ ကသ္မာ စတ္တာရောဝ ဝုတ္တာ. ဣမေ ဧဝ စ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ. ဝိသေသပ္ပစ္စယတ္တာတိ ဧတေန ယထာ အညေ ပစ္စယဓမ္မာ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နဿ ပစ္စယာဝ ဟောန္တိ၊ ဣမေ ပန တထာ စ ဟောတိ အညထာ စာတိ သမာနေပိ ပစ္စယတ္တေ အတိရေကပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘အာဟာရာတိ ဝုတ္တာ’’တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ. ဣဒါနိ တံ အတိရေကပစ္စယတံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိသေသပစ္စယော ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝိသေသပ္ပစ္စယော ရူပကာယဿ ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဥပထမ္ဘကဘာဝတော. တေနာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ရူပါရူပါနံ ဥပထမ္ဘကတ္တေန ဥပကာရကာ စတ္တာရော အာဟာရာ အာဟာရပစ္စယော’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၆၀၈၊ ပဋ္ဌာ. အဋ္ဌ. ပစ္စယုဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ). ဥပထမ္ဘကတ္တဉှိ သတီပိ ဇနကတ္တေ အရူပီနံ အာဟာရာနံ အာဟာရဇရူပသမုဋ္ဌာနကရူပါဟာရဿ စ ဟောတိ၊ အသတိ ပန ဥပထမ္ဘကတ္တေ အာဟာရာနံ ဇနကတ္တံ နတ္ထီတိ ဥပထမ္ဘကတ္တံ ပဓာနံ. ဇနယမာနောပိ ဟိ အာဟာရော အဝိစ္ဆေဒဝသေန ဥပထမ္ဘယမာနော ဧဝ ဇနေတီတိ ဥပထမ္ဘကဘာဝေါ ဧဝ အာဟာရဘာဝေါ. ဝေဒနာယ ဖဿော ဝိသေသပစ္စယော. ‘‘ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ‘‘သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏ’’န္တိ ဝစနတော ဝိညာဏဿ မနောသဉ္စေတနာ. ‘‘စေတနာ တိဝိဓံ ဘဝံ ဇနေတီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ ပန ဝစနတော နာမရူပဿ ဝိညာဏံ ဝိသေသပစ္စယော. န ဟိ ဩက္ကန္တဝိညာဏာဘာဝေ နာမရူပဿ အတ္ထိ သမ္ဘဝေါ. ယထာဟ ‘‘ဝိညာဏဉ္စ ဟိ၊ အာနန္ဒ၊ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ န ဩက္ကမိဿထ၊ အပိ နု ခေါ နာမရူပံ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ သမုစ္စိဿထာ’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၁၅). ဝုတ္တမေဝတ္ထံ သုတ္တေန သာဓေတုံ ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ဧဝံ ယဒိပိ ပစ္စယတ္ထော အာဟာရတ္ထော၊ ဝိသေသပစ္စယတ္တာ ပန ဣမေဝ အာဟာရာတိ ဝုတ္တာတိ တံ နေသံ ဝိသေသပစ္စယတံ အဝိဘာဂတော ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိဘာဂတော ဒဿေတုံ ‘‘ကော ပနေတ္ထာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. မုခေ ဌပိတမတ္တော ဧဝ အသင်္ခါဒိတော၊ တတ္တကေနာပိ အဗ္ဘန္တရဿ အာဟာရဿ ပစ္စယော ဟောတိ ဧဝ. တေနာဟ ‘‘အဋ္ဌ ရူပါနိ သမုဋ္ဌာပေတီ’’တိ. သုခဝေဒနာယ ဟိတော သုခဝေဒနီယော. သဗ္ဗထာပီတိ စက္ခုသမ္ဖဿာဒိဝသေန. ယတ္တကာ ဖဿဿ ပကာရဘေဒါ၊ တေသံ ဝသေန သဗ္ဗပ္ပကာရောပိ ဖဿာဟာရော ယထာရဟံ တိဿော ဝေဒနာ အာဟရတိ၊ အနာဟာရကော နတ္ထိ.

သဗ္ဗထာပီတိ ဣဓာပိ ဖဿာဟာရေ ဝုတ္တနယာနုသာရေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တိသန္တတိဝသေနာတိ ကာယဒသကံ ဘာဝဒသကံ ဝတ္ထုဒသကန္တိ တိဝိဓသန္တတိဝသေန. သဟဇာတာဒိပစ္စယနယေနာတိ သဟဇာတာဒိပစ္စယဝိဓိနာ. ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဉှိ အတ္တနာ သဟဇာတနာမဿ သဟဇာတအညမညဝိပါကိန္ဒြိယသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယေဟိ ပစ္စယော ဟောန္တောယေဝ အာဟာရပစ္စယတာယ တံ အာဟာရေတိ ဝုတ္တံ၊ သဟဇာတရူပေသု ပန ဝတ္ထုနော သမ္ပယုတ္တပစ္စယံ ဌပေတွာ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန၊ သေသရူပါနံ အညမညပစ္စယဉ္စ ဌပေတွာ ဣတရေသံ ပစ္စယာနံ ဝသေန ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. တာနီတိ နပုံသကနိဒ္ဒေသော အနပုံသကာနမ္ပိ နပုံသကေဟိ သဟ ဝစနတော. သာသဝကုသလာကုသလစေတနာဝ ဝုတ္တာ ဝိသေသပစ္စယဘာဝဒဿနံ ဟေတန္တိ၊ တေနာဟ ‘‘အဝိသေသေန ပနာ’’တိအာဒိ. ပဋိသန္ဓိဝိညာဏမေဝ ဝုတ္တန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ယထာ တဿ တဿ ဖလဿ ဝိသေသတော ပစ္စယတာယ ဧတေသံ အာဟာရတ္ထော၊ ဧဝံ အဝိသေသတောပီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အဝိသေသေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တံသမ္ပယုတ္တတံသမုဋ္ဌာနဓမ္မာနန္တိ တေဟိ ဖဿာဒီဟိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနဉ္စေဝ တံသမုဋ္ဌာနရူပဓမ္မာနဉ္စ. တတ္ထ သမ္ပယုတ္တဂ္ဂဟဏံ ယထာရဟတော ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ သမုဋ္ဌာနဂ္ဂဟဏံ ပန အဝိသေသတော.

ဥပတ္ထမ္ဘေန္တော အာဟာရကိစ္စံ သာဓေတီတိ ဥပတ္ထမ္ဘေန္တော ဧဝ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ ဩဇဋ္ဌမကသမုဋ္ဌာပနေနေဝ ပနဿ ဥပထမ္ဘနကိစ္စသိဒ္ဓိ. ဖုသန္တောယေဝါတိ ဖုသနကိစ္စံ ကရောန္တော ဧဝ. အာယူဟမာနာဝါတိ စေတယမာနာ ဧဝ အဘိသန္ဒဟန္တီ ဧဝ. ဝိဇာနန္တမေဝါတိ ဥပပတ္တိပရိကပ္ပနဝသေန ဝိဇာနန္တမေဝ အာဟာရကိစ္စံ သာဓေတီတိ ယောဇနာ. သဗ္ဗတ္ထ အာဟာရကိစ္စသာဓနဉ္စ တေသံ ဝေဒနာဒိဥပ္ပတ္တိဟေတုတာယ အတ္တဘာဝဿ ပဝတ္တနမေဝ. ကာယဋ္ဌပနေနာတိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ နနု ကမ္မဇာဒိရူပံ ကမ္မာဒိနာဝ ပဝတ္တတီတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ကမ္မဇနိတောပီ’’တိအာဒိ.

ဥပါဒိဏ္ဏရူပသန္တတိယာ ဥပတ္ထမ္ဘနေနေဝ ဥတုစိတ္တဇရူပသန္တတီနမ္ပိ ဥပတ္ထမ္ဘနသိဒ္ဓိ ဟောတီတိ ‘‘ဒွိန္နံ ရူပသန္တတီန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဥပတ္ထမ္ဘနမေဝ သန္ဓာယ ‘‘အနုပါလကော ဟုတွာ’’တိ စ ဝုတ္တံ. ရူပကာယဿ ဌိတိဟေတုတာ ဟိ ယာပနာ အနုပါလနာ. သုခါဒိဝတ္ထုဘူတန္တိ သုခါဒီနံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘူတံ. အာရမ္မဏမ္ပိ ဟိ ဝသတိ ဧတ္ထ အာရမ္မဏကရဏဝသေန တဒါရမ္မဏာ ဓမ္မာတိ ဝတ္ထူတိ ဝုစ္စတိ. ဖုသန္တောယေဝါတိ ဣဒံ ဖဿဿ ဖုသနသဘာဝတ္တာ ဝုတ္တံ. န ဟိ ဓမ္မာနံ သဘာဝေန ဝိနာ ပဝတ္တိ အတ္ထိ၊ ဝေဒနာပဝတ္တိယာ ဝိနာ သတ္တာနံ သန္ဓာဝနတာ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘သုခါဒိ။ပေ။ ဟောတီ’’တိ. န စေတ္ထ သညီဘဝကထာယံ အသညီဘဝေါ ဒဿေတဗ္ဗော၊ တဿာပိ ဝါ ကာရဏဘူတဝေဒနာပဝတ္တိဝသေနေဝ ဌိတိယာ ဟေတုနော အဗျာပိတတ္တာ၊ တထာ ဟိ ‘‘မနောသဉ္စေတနာ။ပေ။ ဘဝမူလနိပ္ဖါဒနတော သတ္တာနံ ဌိတိယာ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တာ. တတော ဧဝ ဝိညာဏံ ဝိဇာနန္တမေဝါတိ ဥပပတ္တိပရိကပ္ပနဝသေန ဝိဇာနန္တမေဝါတိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော.

စတ္တာရိ ဘယာနိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ အာဒီနဝဝိဘာဝနတော. နိကန္တီတိ နိကာမနာ၊ ရသတဏှံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. သာ ဟိ ကဗဠီကာရေ အာဟာရေ ဗလဝတီ၊ တေနေဝေတ္ထ အဝဓာရဏံ ကတံ. ဘာယတိ ဧတသ္မာတိ ဘယံ၊ နိကန္တိယေဝ ဘယံ မဟာနတ္ထဟေတုတော. ဥပဂမနံ ဝိသယိန္ဒြိယဝိညာဏေသု ဝိသယဝိညာဏေသု စ သင်္ဂတိဝသေန ပဝတ္တိ၊ တံ ဝေဒနာဒိဥပ္ပတ္တိဟေတုတာယ ‘‘ဘယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အဝဓာရဏေ ပယောဇနံ ဝုတ္တနယမေဝ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. အာယူဟနံ အဘိသန္ဒဟနံ၊ သံဝိဓာနန္တိပိ ဝဒန္တိ. တံ ဘဝူပပတ္တိဟေတုတာယ ‘‘ဘယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အဘိနိပါတော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ဝိညာဏဿ နိဗ္ဗတ္တိ. သော ဘဝူပပတ္တိဟေတုကာနံ သဗ္ဗေသံ အနတ္ထာနံ မူလကာရဏတာယ ‘‘ဘယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣဒါနိ နိကန္တိအာဒီနံ သပ္ပဋိဘယတံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘ကိံ ကာရဏာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ နိကန္တိံ ကတွာတိ အာလယံ ဇနေတွာ၊ တဏှံ ဥပ္ပါဒေတွာတိ အတ္ထော. သီတာဒီနံ ပုရက္ခတာတိ သီတာဒီနံ ပုရတော ဌိတာ၊ သီတာဒီဟိ ဗာဓိယမာနာတိ အတ္ထော.

ဖဿံ ဥပဂစ္ဆန္တာတိ စက္ခုသမ္ဖဿာဒိဘေဒံ ဖဿံ ပဝတ္တေန္တာ. ဖဿဿာဒိနောတိ ကာယသမ္ဖဿဝသေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗသင်္ခါတဿ အဿာဒနသီလာ. ကာယသမ္ဖဿဝသေန ဟိ သတ္တာနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာ ပဝတ္တတီတိ ဒဿေတုံ ဖဿာဟာရာဒီနဝဒဿနေ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ ဥဒ္ဓဋံ ‘‘ပရေသံ ရက္ခိတဂေါပိတေသူ’’တိအာဒိနာ. ဖဿဿာဒိနောတိ ဝါ ဖဿာဟာရဿာဒိနောတိ အတ္ထော. သတိ ဟိ ဖဿာဟာရေ သတ္တာနံ ဖဿာရမ္မဏေ အဿာဒေါ၊ နာသတိ၊ တေနာဟ ‘‘ဖဿဿာဒမူလက’’န္တိအာဒိ.

ဇာတိနိမိတ္တဿ ဘယဿ အဘိနိပါတသဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ ‘‘တမ္မူလက’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကမ္မာယူဟနနိမိတ္တန္တိ အတ္ထော. ဘယံ သဗ္ဗန္တိ ပဉ္စဝီသတိ၊ တိဝိဓမဟာဘယံ၊ အညဉ္စ သဗ္ဗဘယံ အာဂတမေဝ ဟောတိ ဘယာဓိဋ္ဌာနဿ အတ္တဘာဝဿ နိပ္ဖါဒနတော.

အဘိနိပတတီတိ အဘိနိဗ္ဗတ္တတိ. ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တိ ဟိ သတ္တာနံ တတ္ထ တတ္ထ အင်္ဂါရကာသုသဒိသေ ဘဝေ အဘိနိပါတသဒိသီ. တမ္မူလကတ္တာတိ နာမရူပနိဗ္ဗတ္တိမူလကတ္တာ. သဗ္ဗဘယာနံ အဘိနိပါတောယေဝ ဘယံ ဘာယတိ ဧတသ္မာတိ ကတွာ.

အပ္ပေတိ ဝိယာတိ ဖလဿ အတ္တလာဘဟေတုဘာဝတော ကာရဏံ၊ တံ နိယျာဒေတိ ဝိယ. တန္တိ ဖလံ. တတောတိ ကာရဏတော. ဧတေသန္တိ အာဟာရာနံ. ယထာဝုတ္တေနာတိ ‘‘ဖလံ နိဒေတီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန အတ္ထေန. သဗ္ဗပဒေသူတိ ‘‘ဝေဒနာနိရောဓေနာ’’တိအာဒီသု သဗ္ဗေသု ပဒေသု.

ပဋိသန္ဓိံ အာဒိံ ကတွာတိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏံ အာဒိံ ကတွာ. ဥပါဒိဏ္ဏကအာဟာရေ သန္ဓာယ ‘‘အတ္တဘာဝသင်္ခါတာနံ အာဟာရာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေ ဟိ နိပ္ပရိယာယတော တဏှာနိဒါနာ. ပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ သတ္တာနံ သတ္တသန္တတိဝသေနာတိ ပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ သဘာဝကာနံ စက္ခု သောတံ ဃာနံ ဇိဝှါ ကာယော ဘာဝေါ ဝတ္ထူတိ ဣမေသံ သတ္တန္နံ သန္တတီနံ ဝသေန. သေသာနံ အပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ အန္ဓဗဓိရအဘာဝကာနံ. ဦနဦနသန္တတိဝသေနာတိ စက္ခုနာ၊ သောတေန၊ တဒုဘယေန၊ ဘာဝေန စ ဦနဦနသန္တတိဝသေန. ပဋိသန္ဓိယံ ဇာတာ ပဋိသန္ဓိကာ. ပဌမဘဝင်္ဂစိတ္တက္ခဏာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန တဒါရမ္မဏစိတ္တဿ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

တဏှာယပိ နိဒါနံ ဇာနာတီတိ ယောဇနာ. တဏှာနိဒါနန္တိပိ ပါဌော. ဝဋ္ဋံ ဒဿေတွာတိ သရူပတော နယတော စ သကလမေဝ ဝဋ္ဋံ ဒဿေတွာ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ဣမသ္မိဉ္စ ပန ဌာနေ’’တိအာဒိမာဟ. အတီတာဘိမုခံ ဒေသနံ ကတွာတိ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝတော ပဋ္ဌာယ အတီတဓမ္မာဘိမုခံ တဗ္ဗိသယံ ဒေသနံ ကတွာ တထာကာရဏေန. အတီတေန ဝဋ္ဋံ ဒဿေတီတိ အတီတဘဝေန ကမ္မကိလေသဝိပါကဝဋ္ဋံ ဒဿေတိ. အတ္တဘာဝေါတိ ပစ္စုပ္ပန္နော အတ္တဘာဝေါ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ‘‘အတီတေန ဝဋ္ဋံ ဒဿေတီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ? နာယံ ဒေါသော ‘‘အတီတေနေဝါ’’တိ အနဝဓာရဏတော၊ ဧဝဉ္စ ကတွာ အတီတာဘိမုခဂ္ဂဟဏံ ဇနကကမ္မံ ဂဟိတံ၊ တဏှာသီသေန နာနန္တရိယဘာဝတော. န ဟိ ကမ္မုနာ ဝိနာ တဏှာ ဘဝနေတ္တိ ယုဇ္ဇတိ.

တံ ကမ္မန္တိ တဏှာသီသေန ဝုတ္တကမ္မံ. ဒဿေတုန္တိ တံ အတီတံ အတ္တဘာဝံ ဒဿေတုံ. တဿတ္တဘာဝဿ ဇနကံ ကမ္မန္တိ တဿ ယထာဝုတ္တဿ အတ္တဘာဝဿ ဇနကံ. တတော ပရမ္ပိ အတ္တဘာဝံ အာယူဟိတံ ကမ္မံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. အဝိဇ္ဇာ စ နာမ တဏှာ ဝိယ ကမ္မတ္တာတိ ကမ္မဿေဝ ဂဟဏံ. ဒွီသု ဌာနေသူတိ အာဟာရဂ္ဂဟဏေန ဝေဒနာဒိဂ္ဂဟဏေနာတိ ဒွီသု ဌာနေသု. အတ္တဘာဝေါတိ ပစ္စုပ္ပန္နကာလိကော အတီတကာလိကော စ အတ္တဘာဝေါ. ပုန ဒွီသူတိ တဏှာဂ္ဂဟဏေ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရဂ္ဂဟဏေတိ ဒွီသု ဌာနေသု. တဿ ဇနကန္တိ ပစ္စုပ္ပန္နဿ စေဝ အတီတဿ စ အတ္တဘာဝဿ ဇနကံ ကမ္မံ ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ. ကမ္မဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ ယတ္ထ တံ ကမ္မံ အာယူဟိတံ၊ သာ အတီတာ ဇာတိ အတ္ထတော ဒဿိတာ ဟောတိ. တေန သံသာရဝဋ္ဋဿ အနမတဂ္ဂတံ ဒီပေတိ. သင်္ခေပေနာတိ သင်္ခေပေန ဟေတုပဉ္စကဖလပဉ္စကဂ္ဂဟဏမ္ပိ ဟိ သင်္ခေပေါ ဧဝ ဟေတုဖလဘာဝေန သင်္ဂဟေတဗ္ဗဓမ္မာနံ အနေကဝိဓတ္တာ.

ယဒိ အတီတေန ဝဋ္ဋံ ဒဿိတံ၊ ဧဝံ သတိ သပ္ပဒေသာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဓမ္မဒေသနာ ဟောတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘တတြာယ’’န္တိအာဒိမာဟ. တေန ဟိ ယဒိပိ သရူပတော အနာဂတေန ဝဋ္ဋံ ဣဓ န ဒဿိတံ၊ နယတော ပန တဿပိ ဒဿိတတ္တာ နိပ္ပဒေသာ ဧဝ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒေသနာတိ ဒဿေတိ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဥဒကပိဋ္ဌေ နိပန္နန္တိ ဥဒကံ ပရိပ္လဝဝသေန နိပန္နံ. ပရဘာဂန္တိ ပရဥတ္တမင်္ဂဘာဂံ. ဩရတောတိ တတော အပရဘာဂတော ဩလောကေန္တော. အပရိပုဏ္ဏောတိ ဝိကလာဝယဝေါ. ဧဝံသမ္ပဒန္တိအာဒိ ဥပမာယ သံသန္ဒနံ.

ယထာ ဟိ ဂီဝါ သရီရသန္ဓာရကကဏ္ဍရာနံ မူလဋ္ဌာနဘူတာ၊ ဧဝံ အတ္တဘာဝသန္ဓာရကာနံ သင်္ခါရာနံ မူလဘူတာ တဏှာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဂီဝါယ ဒိဋ္ဌကာလော’’တိ. ယထာ ဝေဒနာဒိအနေကာဝယဝသမုဒါယဘူတော အတ္တဘာဝေါ၊ ဧဝံ ဖာသုကပိဋ္ဌိကဏ္ဍကာဒိအနေကာဝယဝသမုဒါယဘူတာ ပိဋ္ဌီတိ ‘‘ပိဋ္ဌိယာ။ပေ။ တဿ ဒိဋ္ဌကာလော’’တိ ဝုတ္တံ. တဏှာသင်္ခါတန္တိ တဏှာယ ကထိတံ. ဣဓ ဒေသနာယ ပစ္စယာ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ‘‘နင်္ဂုဋ္ဌမူလဿ ဒိဋ္ဌကာလော ဝိယာ’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ပရိယောသာနေ ‘‘နင်္ဂုဋ္ဌမူလံ ပဿေယျာ’’တိ ဥပမာဒဿနံ ကတံ. နယတော ပရိပုဏ္ဏဘာဝဂ္ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပါဠိယံ အနာဂတဿာပိ ပစ္စယဝဋ္ဋဿ ဟေတုဝသေန ဖလဝသေန ဝါ ပရိပုဏ္ဏဘာဝဿ မုခမတ္တဒဿနီယတ္တာ အာဒိတော ဖလဟေတုသန္ဓိ၊ မဇ္ဈေ ဟေတုဖလသန္ဓိ၊ အန္တေပိ ဖလဟေတုသန္ဓီတိ ဧဝံ တိသန္ဓိကတ္တာ စတုသင်္ခေပမေဝ ဝဋ္ဋံ ဒဿိတန္တိ.

အာဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. မောဠိယဖဂ္ဂုနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂. ဣမသ္မိံယေဝ ဌာနေတိ ‘‘စတ္တာရောမေ ဘိက္ခု။ပေ။ အာဟာရာ’’တိ ဧဝံ စတ္တာရော အာဟာရေ သရူပတော ဒဿေတွာ ‘‘ဣမေ ခေါ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ အနုဂ္ဂဟာယာ’’တိ နိဂမနဝသေန ဒဿိတေ ဣမသ္မိံယေဝ ဌာနေ. ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ စတုအာဟာရဝိဘာဂဒီပကံ ဒေသနံ ဥဒ္ဒေသဝသေနေဝ နိဋ္ဌာပေသိ၊ ဥပရိ အာဝဇ္ဇေတွာ တုဏှီ နိသီဒိ. ဒိဋ္ဌိဂတိကောတိ အတ္တဒိဋ္ဌိဝသေန ဒိဋ္ဌိဂတိကော. ဝရဂန္ဓဝါသိတန္တိ သဘာဝသိဒ္ဓေန စန္ဒနဂန္ဓေန စေဝ တဒညနာနာဂန္ဓေန စ ပရိဘာဝိတတ္တာ ဝရဂန္ဓဝါသိတံ. ရတနစင်္ကောဋဝရေနာတိ ရတနမယေန ဥတ္တမစင်္ကောဋကေန. ဒေသနာနုသန္ဓိံ ဃဋေန္တောတိ ယထာဒေသိတာယ ဒေသနာယ အနုသန္ဓိံ ဃဋေန္တော၊ ယထာ ဥပရိဒေသနာ ဝဒ္ဓေယျ၊ ဧဝံ ဥဿာဟံ ကရောန္တော. ဝိညာဏာဟာရံ အာဟာရေတီတိ တဿ အာဟာရဏကိရိယာယ ဝုတ္တပုစ္ဆာယ တံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပါဋေန္တော ‘‘ယော ဧတံ။ပေ။ ဘုဉ္ဇတိ ဝါ’’တိ အာဟ.

ဝိညာဏာဟာရေ နာမ ဣစ္ဆိတေ တဿ ဥပဘုဉ္ဇကေနပိ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ သော ‘‘ကော နု ခေါ’’တိ အယံ ပုစ္ဆာယ အဓိပ္ပါယော. ဥတုသမယေတိ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနသမယေ. သော ဟိ ဥတုသမယဿ မတ္တကသမယတ္တာ တထာ ဝုတ္တော. ‘‘ဥဒကေန အဏ္ဍာနိ မာ နဿန္တူ’’တိ မဟာသမုဒ္ဒတော နိက္ခမိတွာ. ဂိဇ္ဈပေါတကာ ဝိယ အာဟာရသဉ္စေတနာယ တာနိ ကစ္ဆပဏ္ဍာနိ မနောသဉ္စေတနာဟာရေန ယာပေန္တီတိ အယံ တဿ ထေရဿ လဒ္ဓိ. ကိဉ္စာပိ အယံ လဒ္ဓီတိ ဖဿမနောသဉ္စေတနာဟာရေသု ကိဉ္စာပိ ထေရဿ ယုတ္တာ အယုတ္တာ ဝါ အယံ လဒ္ဓိ. ဣမံ ပဉှန္တိ ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဝိညာဏာဟာရံ အာဟာရေတီ’’တိ ဣမံ ပဉှံ ဧတာယ ယထာဝုတ္တာယ လဒ္ဓိယာ န ပန ပုစ္ဆတိ၊ အထ ခေါ သတ္တုပလဒ္ဓိယာ ပုစ္ဆတီတိ အဓိပ္ပါယော. သောတိ ဒိဋ္ဌိဂတိကော. န နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော ဥမ္မတ္တကသဒိသတ္တာ အဓိပ္ပါယံ အဇာနိတွာ ပုစ္ဆာယ ကတတ္တာ. တေနာဟ ‘‘အာဟာရေတီတိ နာဟံ ဝဒါမီ’’တိအာဒိ.

တသ္မိံ မယာ ဧဝံ ဝုတ္တေတိ တသ္မိံ ဝစနေ မယာ ‘‘အာဟာရေတီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ သတိ. အယံ ပဉှောတိ ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဝိညာဏာဟာရံ အာဟာရေတီ’’တိ အယံ ပဉှော ယုတ္တော ဘဝေယျ. ဧဝံ ပုစ္ဆိတေ ပဉှေတိ သတ္တုပလဒ္ဓိံ အနာဒါယ ‘‘ကတမဿ ဓမ္မဿ ပစ္စယော’’တိ ဧဝံ ဓမ္မပဝတ္တဝသေနေဝ ပဉှေ ပုစ္ဆိတေ. တေနေဝ ဝိညာဏေနာတိ တေနေဝ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏေန သဟ ဥပ္ပန္နံ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ အတီတဘဝေ ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ ဝသေန အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တီတိ ဣဓာဓိပ္ပေတံ. နာမရူပေ ဇာတေ သတီတိ နာမရူပေ နိဗ္ဗတ္တေ တပ္ပစ္စယဘူတံ ဘိန္ဒိတွာ သဠာယတနံ ဟောတိ.

တတြာယံ ပစ္စယဝိဘာဂေါ – နာမန္တိ ဝေဒနာဒိခန္ဓတ္တယံ ဣဓာဓိပ္ပေတံ၊ ရူပံ ပန သတ္တသန္တတိပရိယာပန္နံ၊ နိယမတော စတ္တာရိ ဘူတာနိ ဆ ဝတ္ထူနိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ အာဟာရော စ. တတ္ထ ဝိပါကနာမံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဟဒယဝတ္ထုနော သဟာယော ဟုတွာ ဆဋ္ဌဿ မနာယတနဿ သဟဇာတအညမညနိဿယသမ္ပယုတ္တဝိပါကအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယေဟိ သတ္တဓာ ပစ္စယော ဟောတိ. ကိဉ္စိ ပနေတ္ထ ဟေတုပစ္စယေန ကိဉ္စိ အာဟာရပစ္စယေနာတိ ဧဝံ ဥက္ကံသာဝကံသော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတရေသံ ပန ပဉ္စာယတနာနံ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ သဟာယော ဟုတွာ သဟဇာတနိဿယဝိပါကဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတဝသေန ဆဓာ ပစ္စယော ဟောတိ. ကိဉ္စိ ပနေတ္ထ ဟေတုပစ္စယေန ကိဉ္စိ အာဟာရပစ္စယေနာတိ သဗ္ဗံ ပုရိမသဒိသံ. ပဝတ္တေ ဝိပါကနာမံ ဝိပါကဿ ဆဋ္ဌာယတနဿ ဝုတ္တနယေန သတ္တဓာ ပစ္စယော ဟောတိ၊ အဝိပါကံ ပန အဝိပါကဿ ဆဋ္ဌဿ တတော ဝိပါကပစ္စယံ အပနေတွာ ပစ္စယော ဟောတိ. စက္ခာယတနာဒီနံ ပန ပစ္စုပ္ပန္နံ စက္ခုပသာဒါဒိဝတ္ထုကမ္ပိ ဣတရမ္ပိ ဝိပါကနာမံ ပစ္ဆာဇာတဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယေဟိ စတုဓာ ပစ္စယော ဟောတိ၊ တထာ အဝိပါကမ္ပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ရူပတော ပန ဝတ္ထုရူပံ ပဋိသန္ဓိယံ ဆဋ္ဌဿ သဟဇာတအညမညနိဿယဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယေဟိ ဆဓာ ပစ္စယော ဟောတိ. စတ္တာရိ ပန ဘူတာနိ စက္ခာယတနာဒီနံ ပဉ္စန္နံ သဟဇာတနိဿယအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယေဟိ စတုဓာ ပစ္စယော ဟောတိ. ရူပဇီဝိတံ အတ္ထိအဝိဂတိန္ဒြိယဝသေန တိဓာ ပစ္စယော ဟောတီတိ အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂတော (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၉၄) ဂဟေတဗ္ဗော.

ပဉှဿ ဩကာသံ ဒေန္တောတိ ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဖုသတီ’’တိ ဣမဿ ဒိဋ္ဌိဂတိကပဉှဿ ဩကာသံ ဒေန္တော. တတော ဝိဝေစေတုကာမောတိ အဓိပ္ပါယော. သဗ္ဗပဒေသူတိ ဒိဋ္ဌိဂတိကေန ဘဂဝတာ စ ဝုတ္တပဒေသု. သတ္တောတိ အတ္တာ. သော ပန ဥစ္ဆေဒဝါဒိနောပိ ယာဝ န ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ၊ တာဝ အတ္ထေဝါတိ လဒ္ဓိ၊ ပဂေဝ သဿတဝါဒိနော. ဘူတောတိ ဝိဇ္ဇမာနော. နိပ္ဖတ္တောတိ နိပ္ဖန္နော. န တဿ ဒါနိ နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗံ ကိဉ္စိ အတ္ထီတိ လဒ္ဓိ. ဣဒပ္ပစ္စယာ ဣဒန္တိ ဣမသ္မာ ဝိညာဏာဟာရပစ္စယာ ဣဒံ နာမရူပံ. ပုန ဣဒပ္ပစ္စယာ ဣဒန္တိ ဣမသ္မာ နာမရူပပစ္စယာ ဣဒံ သဠာယတနန္တိ ဧဝံ ဗဟူသု ဌာနေသု ဘဂဝတာ ကထိတတ္တာ ယထာ ပစ္စယတော နိဗ္ဗတ္တံ သင်္ခါရမတ္တမိဒန္တိ သညတ္တိံ ဥပဂတော. တေနာပီတိ သညတ္တုပဂတေနာပိ. ဧကာဗဒ္ဓံ ကတွာတိ ယထာ ပုစ္ဆာယ အဝသရော န ဟောတိ၊ တထာ ဧကာဗဒ္ဓံ ကတွာ. ဒေသနာရုဠှန္တိ ယတော သဠာယတနပဒတော ပဋ္ဌာယ ‘‘သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော’’တိအာဒိနာ ဒေသနာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝီထိံ အာရုဠှမေဝ. တမေဝါတိ သဠာယတနပဒမေဝ ဂဟေတွာ. ဝိဝဇ္ဇေန္တောတိ ဝိဝဋ္ဋေန္တော. ဧဝမာဟာတိ ‘‘ဆန္နံတွေဝါ’’တိအာဒိအာကာရေန ဧဝံ ဒေသိတေ၊ ‘‘ဝိနေယျဇနော ပဋိဝိဇ္ဈတီ’’တိ ဧဝမာဟ. ဝိညာဏာဟာရော အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယာတိ ဧဝံ ပုရိမဘဝတော အာယတိဘဝဿ ပစ္စယဝသေန မူလကာရဏဝသေန စ ဒေသိတတ္တာ ‘‘ဝိညာဏနာမရူပါနံ အန္တရေ ဧကော သန္ဓီ’’တိ ဝုတ္တံ. တဒမိနာ ဝိညာဏဂ္ဂဟဏေန အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿာပိ ဂဟဏံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

မောဠိယဖဂ္ဂုနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. သမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃. ယေ ပစ္စယသမဝါယေ တေနတ္တဘာဝေန သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထာ၊ တေ ဗာဟိရကလိင်္ဂေ ဌိတာပိ တေနေဝ တတ္ထ သမတ္ထတာယောဂေန ဘာဝိနံ သမိတဗာဟိတပါပတံ အပေက္ခိတွာ သမဏသမ္မတာယေဝ ဗြာဟ္မဏသမ္မတာယေဝါတိ တေ နိဝတ္တေတုံ ‘‘သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အသမတ္ထာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒုက္ခသစ္စဝသေနာတိ ဒုက္ခအရိယသစ္စဝသေန. အညထာ ကထံ ဗာဟိရကာပိ ဇရာမရဏံ ဒုက္ခန္တိ န ဇာနန္တိ. သစ္စဒေသနာဘာဝတော ‘‘သဟ တဏှာယာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ကေစိ. တံ န သုဋ္ဌု. ယသ္မာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တိ၊ ဣဓ ဇာတီတိ အဓိပ္ပေတာ၊ သာ စ တဏှာ ဧဝ သန္တာနေန၊ တဏှေဝ သာ ဇာတိ. ဇရာမရဏဉ္စေတ္ထ ပါကဋမေဝ အဓိပ္ပေတံ၊ န ခဏိကံ၊ တသ္မာ သတဏှာ ဧဝ ဇာတိဇရာမရဏဿ သမုဒယောတိ ဘူတကထနမေတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သမုဒယသစ္စဝသေန န ဇာနန္တီတိ ယောဇနာ. ဧသ နယော သေသပဒေသုပိ. သဗ္ဗပဒေသူတိ ယတ္ထ တဏှာ ဝိသေသနဘာဝေန ဝတ္တဗ္ဗာ၊ တေသု သဗ္ဗပဒေသု. ယေန သမန္နာဂတတ္တာ ပုဂ္ဂလော ပရမတ္ထတော သမဏော ဗြာဟ္မဏောတိ ဝုစ္စတိ၊ တံ သာမညံ ဗြဟ္မညဉ္စာတိ အာဟ ‘‘အရိယ။ပေ။ ဗြဟ္မညဉ္စာ’’တိ. ယေန ဟိ ပဝတ္တိနိမိတ္တေန သမဏ-သဒ္ဒေါ ဗြာဟ္မဏ-သဒ္ဒေါ စ သကေ အတ္ထေ နိရုဠှော၊ တဿ ဝသေန အဘိန္နောပိ ဝေနေယျဇ္ဈာသယတော ဒွိဓာ ကတွာ ဝတ္တုံ အရဟတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဥဘယတ္ထာပီ’’တိ. ဧကာဒသသု ဌာနေသု စတ္တာရိ သစ္စာနိ ကထေသိ အဝိဇ္ဇာသမုဒယဿ အနုဒ္ဓဋတ္တာ.

သမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ဒုတိယသမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄. ဣမေ ဓမ္မေ ကတမေ ဓမ္မေတိ စ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော. တေန ‘‘ဣမေသံ ဓမ္မာနံ ကတမေသံ ဓမ္မာန’’န္တိ ဣမေသံ ပဒါနံ သင်္ဂဟော. ဧတာနိ ဟိ ပဒါနိ ဇရာမရဏာဒီနံ သာဓာရဏဘာဝေန ဝုတ္တာနိ ဣမိဿာ ဒေသနာယ ပပဉ္စဘူတာနီတိ အာဟ ‘‘ဧတ္တကံ ပပဉ္စံ ကတွာ ကထိတံ၊ ဒေသနံ။ပေ။ အဇ္ဈာသယေနာ’’တိ. ဣမိနာ တာနေဝ ဇရာမရဏာဒီနိ ဂဟေတွာ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဝသေန အာဒိတော ‘‘ဣမေ ဓမ္မေ’’တိအာဒိနာ သဗ္ဗပဒသာဓာရဏတော ဒေသနာ အာရဒ္ဓါ. ယထာနုလောမသာသနဉှိ သုတ္တန္တဒေသနာ၊ န ယထာဓမ္မသာသနန္တိ.

ဒုတိယသမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ကစ္စာနဂေါတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅. ယသ္မာ ဣဓ ဇာနန္တာပိ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌီ’’တိ ဝဒန္တိ အဇာနန္တာပိ ဗာဟိရကာပိ သာသနိကာပိ အနုဿဝါဒိဝသေနပိ အတ္တပစ္စက္ခေနပိ၊ တသ္မာ တံ ဗဟူနံ ဝစနံ ဥပါဒါယ အာမေဍိတဝသေန ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ၊ ဘန္တေ၊ ဝုစ္စတီ’’တိ အာဟ. တထာနိဒ္ဒိဋ္ဌတာဒဿနတ္ထံ ဟိဿ အယံ အာမေဍိတပယောဂေါ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ‘‘အပရေဟိပိ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ဝုစ္စတိ၊ သာ ပနာယံ ဧဝံ ဝုစ္စမာနာ အတ္ထဉ္စ လက္ခဏဉ္စ ဥပါဒါယ ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဟောတီ’’တိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌီ’’တိ ဝစနေ ယသ္မာ ဝိညူ ဧဝ ပမာဏံ၊ န အဝိညူ၊ တသ္မာ ‘‘ယံ ပဏ္ဍိတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဒွေ အဝယဝါ အဿာတိ ဒွယံ၊ ဒုဝိဓံ ဒိဋ္ဌိဂါဟဝတ္ထု၊ ဒွယံ ဒိဋ္ဌိဂါဟဝသေန နိဿိတော အပဿိတောတိ ဒွယနိဿိတော. တေနာဟ ‘‘ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ နိဿိတော’’တိ. ယာယ ဒိဋ္ဌိယာ ‘‘သဗ္ဗောယံ လောကော အတ္ထိ ဝိဇ္ဇတိ သဗ္ဗကာလံ ဥပလဗ္ဘတီ’’တိ ဒိဋ္ဌိဂတိကော ဂဏှာတိ၊ သာ ဒိဋ္ဌိ အတ္ထိတာ၊ သာ ဧဝ သဒါ သဗ္ဗကာလံ လောကော အတ္ထီတိ ပဝတ္တဂါဟတာယ သဿတော၊ တံ သဿတံ. ယာယ ဒိဋ္ဌိယာ ‘‘သဗ္ဗောယံ လောကော နတ္ထိ န ဟောတိ ဥစ္ဆိဇ္ဇတီ’’တိ ဒိဋ္ဌိဂတိကော ဂဏှာတိ၊ သာ ဒိဋ္ဌိ နတ္ထိတာ၊ သာ ဧဝ ဥစ္ဆိဇ္ဇတီတိ ဥပ္ပန္နဂါဟတာယ ဥစ္ဆေဒေါ၊ တံ ဥစ္ဆေဒံ. လောကော နာမ သင်္ခါရလောကော တမှိ ဂဟေတဗ္ဗတော. သမ္မပ္ပညာယာတိ အဝိပရီတပညာယ ယထာဘူတပညာယ. တေနာဟ ‘‘သဝိပဿနာ မဂ္ဂပညာ’’တိ. နိဗ္ဗတ္တေသု ဓမ္မေသူတိ ယထာ ပစ္စယုပ္ပန္နေသု ရူပါရူပဓမ္မေသု. ပညာယန္တေ သွေဝါတိ သန္တာနနိဗန္ဓနဝသေန ပညာယမာနေသု ဧဝ. ယာ နတ္ထီတိ ယာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ တတ္ထ တတ္ထေဝ သတ္တာနံ ဥစ္ဆိဇ္ဇနတော ဝိနဿနတော ကောစိ ဌိတော နာမ သတ္တော ဓမ္မော ဝါ နတ္ထီတိ သင်္ခါရလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ. ‘‘နတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာ’’တိ ပဝတ္တမာနာပိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ တထာပဝတ္တသင်္ခါရာရမ္မဏာဝ. သာ န ဟောတီတိ ကမ္မာဝိဇ္ဇာတဏှာဒိဘေဒံ ပစ္စယံ ပဋိစ္စ သင်္ခါရလောကဿ သမုဒယနိဗ္ဗတ္တိံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတော၊ သာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ၊ န ဟောတိ၊ နပ္ပဝတ္တတိ အဝိစ္ဆေဒေန သင်္ခါရာနံ နိဗ္ဗတ္တိဒဿနတော. လောကနိရောဓန္တိ သင်္ခါရလောကဿ ခဏိကနိရောဓံ. တေနာဟ ‘‘သင်္ခါရာနံ ဘင်္ဂ’’န္တိ. ယာ အတ္ထီတိ ဟေတုဖလသမ္ဗန္ဓေန ပဝတ္တမာနဿ သန္တာနာနုပစ္ဆေဒဿ ဧကတ္တဂ္ဂဟဏေန သင်္ခါရလောကေ ယာ သဿတဒိဋ္ဌိ သဗ္ဗကာလံ လောကော အတ္ထီတိ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ. သာ န ဟောတီတိ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နာနံ နိရောဓဿ နဝနဝါနဉ္စ ဥပ္ပါဒဿ ဒဿနတော၊ သာ သဿတဒိဋ္ဌိ န ဟောတိ.

လောကော သမုဒေတိ ဧတသ္မာတိ လောကသမုဒယောတိ အာဟ ‘‘အနုလောမပစ္စယာကာရ’’န္တိ. ပစ္စယဓမ္မာနဉှိ အတ္တနော ဖလဿ ပစ္စယဘာဝေါ အနုလောမပစ္စယာကာရော. ပဋိလောမံ ပစ္စယာကာရန္တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. တံတံဟေတုနိရောဓတော တံတံဖလနိရောဓော ဟိ ပဋိလောမပစ္စယာကာရော. ယော ဟိ အဝိဇ္ဇာဒီနံ ပစ္စယဓမ္မာနံ ဟေတုအာဒိပစ္စယဘာဝေါ၊ သော နိပ္ပရိယာယတော လောကသမုဒယော. ပစ္စယုပ္ပန္နဿ သင်္ခါရာဒိကဿ. အနုစ္ဆေဒံ ပဿတောတိ အနုစ္ဆေဒဒဿနဿ ဟေတု. အယမ္ပီတိ န ကေဝလံ ခဏတော ဥဒယဝယနီဟရဏနယော၊ အထ ခေါ ပစ္စယတော ဥဒယဝယနီဟရဏနယောပိ.

ဥပဂမနဋ္ဌေန တဏှာဝ ဥပယော. တထာ ဒိဋ္ဌုပယော. ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ ဥပယေဟိ ဥပါဒါနာဒီနံ အနတ္ထန္တရတံ အတိဒိသတိ. တထာ စ ပန တေသု ဒုဝိဓတာ ဥပါဒီယတိ. နနု စ စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ အညတ္ထ ဝုတ္တာနီတိ? သစ္စံ ဝုတ္တာနိ၊ တာနိ စ ခေါ အတ္ထတော ဒွေ ဧဝါတိ ဣဓ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ကာမံ ‘‘အဟံ မမ’’န္တိ အယထာနုက္ကမေန ဝုတ္တံ၊ ယထာနုက္ကမံယေဝ ပန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အာဒိ-သဒ္ဒေန ပရောပရဿ သုဘံ အသုဘန္တိအာဒီနဉ္စ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. တေ ဓမ္မေတိ တေဘူမကဓမ္မေ. ဝိနိဝိသန္တီတိ ဝိရူပံ နိဝိသန္တိ၊ အဘိနိဝိသန္တီတိ အတ္ထော. တာဟီတိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ. ဝိနိဗဒ္ဓေါတိ ဝိရူပံ ဝိမုစ္စိတုံ ဝါ အပ္ပဒါနဝသေန နိယမေတွာ ဗဒ္ဓေါ.

‘‘အဘိနိဝေသော’’တိ ဥပယုပါဒါနာနံ ပဝတ္တိအာကာရဝိသေသော ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘တဉ္စာယန္တိ တဉ္စ ဥပယုပါဒါန’’န္တိ. စိတ္တဿာတိ အကုသလစိတ္တဿ. ပတိဋ္ဌာနဘူတန္တိ အာဓာရဘူတံ. ဒေါသမောဟဝသေနပိ အကုသလစိတ္တပ္ပဝတ္တိ တဏှာဒိဋ္ဌာဘိနိဝေသူပနိဿယာ ဧဝါတိ တဏှာဒိဋ္ဌိယော အကုသလဿ စိတ္တဿ အဓိဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တာ. တသ္မိန္တိ အကုသလစိတ္တေ. အဘိနိဝိသန္တီတိ ‘‘ဧတံ မမ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’’တိအာဒိနာ အဘိနိဝေသနံ ပဝတ္တေန္တိ. အနုသေန္တီတိ ထာမဂတာ ဟုတွာ အပ္ပဟာနဘာဝေန အနုသေန္တိ. တဒုဘယန္တိ တဏှာဒိဋ္ဌိဒွယံ. န ဥပဂစ္ဆတီတိ ‘‘ဧတံ မမာ’’တိအာဒိနာ တဏှာဒိဋ္ဌိဂတိယာ န ဥပသင်္ကမတိ န အလ္လီယတိ. န ဥပါဒိယတီတိ န ဒဠှဂ္ဂါဟံ ဂဏှာတိ. န အဓိဋ္ဌာတီတိ န တဏှာဒိဋ္ဌိဂါဟေန အဓိဋ္ဌာယ ပဝတ္တတိ. အတ္တနိယဂါဟော နာမ သတိ အတ္တဂါဟေ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တာ မေ’’တိ. ဣဒံ ဒုက္ခဂ္ဂဟဏံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာပဿယံ တဗ္ဗိနိမုတ္တဿ ဒုက္ခဿ အဘာဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဒုက္ခမေဝါတိ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓမတ္တမေဝါ’’တိ. ‘‘သံခိတ္တေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၈၇၊ မ. နိ. ၁.၁၂၀၊ ၃.၃၇၃၊ ဝိဘ. ၁၉၀) ဟိ ဝုတ္တံ. ကင်္ခံ န ကရောတီတိ သံသယံ န ဥပ္ပါဒေတိ သဗ္ဗသော ဝိစိကိစ္ဆာယ သမုစ္ဆိန္ဒနတော.

န ပရပ္ပစ္စယေနာတိ ပရဿ အသဒ္ဒဟနေန. မိဿကသမ္မာဒိဋ္ဌိံ အာဟာတိ နာမရူပပရိစ္ဆေဒတော ပဋ္ဌာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဝုတ္တတ္တာ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကံ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ အဝေါစ. နိကူဋန္တောတိ နိဟီနန္တော. နိဟီနပရိယာယော ဟိ အယံ နိကူဋ-သဒ္ဒေါ. တေနာဟ ‘‘လာမကန္တော’’တိ. ပဌမကန္တိ စ ဂရဟာယံ က-သဒ္ဒေါ. သဗ္ဗံ နတ္ထီတိ ယထာသင်္ခတံ ဘင်္ဂုပ္ပတ္တိယာ နတ္ထိ ဧဝ၊ သဗ္ဗံ နတ္ထိ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ ဝိနဿတီတိ အဓိပ္ပါယော. သဗ္ဗမတ္ထီတိ စ ယထာ အသင်္ခတံ အတ္ထိ ဝိဇ္ဇတိ၊ သဗ္ဗကာလံ ဥပလဗ္ဘတီတိ အဓိပ္ပါယော. သဗ္ဗန္တိ စေတ္ထ သက္ကာယသဗ္ဗံ ဝေဒိတဗ္ဗံ ‘‘သဗ္ဗဓမ္မမူလပရိယာယ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁) ဝိယ. တဉှိ ပရိညာဉာဏာနံ ပစ္စယဘူတံ. ဣတိ-သဒ္ဒေါ နိဒဿနေ. ကိံ နိဒဿေတိ? အတ္ထိ-သဒ္ဒေန ဝုတ္တံ. ‘‘အတ္ထိတ’’န္တိ နိစ္စတံ. သဿတဂ္ဂါဟော ဟိ ဣဓ ပဌမော အန္တောတိ အဓိပ္ပေတော. ဥစ္ဆေဒဂ္ဂါဟော ဒုတိယောတိ တဒုဘယဝိနိမုတ္တာ စ ဣဒပ္ပစ္စယတာ. ဧတ္ထ စ ဥပ္ပန္နနိရောဓကထနတော သဿတတံ၊ နိရုဇ္ဈန္တာနံ အသတိ နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိယံ ယထာပစ္စယံ ပုနူပဂမနကထနတော ဥစ္ဆေဒတဉ္စ အနုပဂမ္မ မဇ္ဈိမေန ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဣဒပ္ပစ္စယတာနယေန. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧတေ။ပေ။ အန္တေ’’တိအာဒိ.

ကစ္စာနဂေါတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ဓမ္မကထိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆. နိဗ္ဗိန္ဒနတ္ထာယာတိ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာပဋိလာဘာယ. သာ ဟိ ဇရာမရဏသီသေန ဝုတ္တေသု သင်္ခတဓမ္မေသု နိဗ္ဗိန္ဒနာကာရေန ပဝတ္တတိ. ဝိရဇ္ဇနတ္ထာယာတိ ဝိရာဂါနုပဿနာပဋိလာဘာယ. သီလတော ပဋ္ဌာယာတိ ဝိဝဋ္ဋသန္နိဿိတသီလသမာဒါနတော ပဋ္ဌာယ. သောတာပတ္တိယင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဝိဝဋ္ဋသန္နိဿိတသီလေ ပတိဋ္ဌိတော ဥပါသကောပိ ပဂေဝ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေ ပတိဋ္ဌိတော ဘိက္ခု သမ္မာပဋိပန္နော နာမ. တေနာဟ ‘‘ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ပဋိပန္နောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ. နိဗ္ဗာနဓမ္မဿာတိ နိဗ္ဗာနာဝဟဿ အရိယဿ မဂ္ဂဿ. အနုရူပသဘာဝဘူတန္တိ နိဗ္ဗာနာဓိဂမဿ အနုစ္ဆဝိကသဘာဝဘူတံ. နိဗ္ဗိဒါတိ ဣမိနာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိပရိယောသာနံ ဝိပဿနံ ဝဒတိ. ဝိရာဂါ နိရောဓာတိ ပဒဒွယေန အရိယမဂ္ဂံ၊ ဣတရေန ဖလံ. ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ. ဧကေန နယေနာတိ ပဌမေန နယေန. တတ္ထ ဟိ ဘဂဝါ တေန ဘိက္ခုနာ ဓမ္မကထိကလက္ခဏံ ပုစ္ဆိတော တံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ယော ဟိ ဝိပဿနံ မဂ္ဂံ အနုပါဒါဝိမုတ္တိံ ပါပေတွာ ကထေတုံ သက္ကောတိ၊ သော ဧကန္တဓမ္မကထိကော. တေနာဟ ‘‘ဓမ္မကထိကဿ ပုစ္ဆာ ကထိတာ’’တိ. ဒွီဟီတိ ဒုတိယတတိယနယေဟိ. တန္တိ ပုစ္ဆံ. ဝိသေသေတွာတိ ဝိသိဋ္ဌံ ကတွာ. ယထာပုစ္ဆိတမတ္တမေဝ အကထေတွာ အပုစ္ဆိတမ္ပိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိံ အနုပါဒါယ ဝိမုတ္တိသင်္ခါတံ ဝိသေသံ ပါပေတွာ. ဘဂဝါ ဟိ အပ္ပံ ယာစိတော ဗဟုံ ဒေန္တော ဥဠာရပုရိသော ဝိယ ဓမ္မကထိကလက္ခဏံ ပုစ္ဆိတော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒမုခေန တဉ္စေဝ တတော စ ဥတ္တရိံ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိံ အနုပါဒါဝိမုတ္တဉ္စ ဝိဿဇ္ဇေသိ. တတ္ထ ‘‘နိဗ္ဗိဒါယ။ပေ။ ဓမ္မံ ဒေသေတီ’’တိ ဣမိနာ ဓမ္မဒေသနံ ဝါသနာဘာဂိယံ ကတွာ ဒဿေသိ. ‘‘နိရောဓာယ ပဋိပန္နော ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ၊ ‘‘အနုပါဒါဝိမုတ္တော ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ ဒေသနံ အသေက္ခဘာဂိယံ ကတွာ ဒဿေသိ. တေနာဟ ‘‘သေက္ခာသေက္ခဘူမိယော နိဒ္ဒိဋ္ဌာ’’တိ.

ဓမ္မကထိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. အစေလကဿပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇. လိင်္ဂေန အစေလကောတိ ပဗ္ဗဇိတလိင်္ဂေန အစေလကော. တေန အစေလကစရဏေန အစေလော၊ န နိစ္စေလတာမတ္တေနာတိ ဒဿေတိ. နာမေနာတိ ဂေါတ္တနာမေန ကဿပေါတိ. ဒေသေတိ ပဝေဒေတိ သံသယဝိဂမနံ ဧတေနာတိ ဒေသော၊ နိစ္ဆယဟေတူတိ အာဟ ‘‘ကိဉ္စိဒေဝ ဒေသ’’န္တိအာဒိ. သော ဟိ သံသယဝိဂမနံ ကရောတီတိ ကာရဏံ. ဩကာသန္တိ အဝသံသန္ဒနပဒေသံ. တေနာဟ ‘‘ခဏံ ကာလ’’န္တိ. အန္တရဃရံ အန္တောနိဝေသနံ. အန္တရေ ဃရာနိ ဧတဿာတိ အန္တရဃရံ၊ အန္တောဂါမော. ယဒါကင်္ခသီတိ ယံ အာကင်္ခသိ. ဣတိ ဘဂဝါ သဗ္ဗညုပဝါရဏာယ ပဝါရေတိ. တေနာဟ ‘‘ယံ ဣစ္ဆသီ’’တိ. ယဒါကင်္ခသီတိ ယံ အာကင်္ခသိ၊ ကဿပ၊ တိက္ခတ္တုံ ပဋိက္ခိပန္တောပိ ပုစ္ဆသိ၊ ယံ အာကင်္ခသိ၊ တမေဝ ပုစ္ဆာတိ အတ္ထော.

‘‘ယာဝတတိယံ ပဋိက္ခိပီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘တတိယမ္ပိ ခေါ’’တိအာဒိနာ ပါဌေန ဘဝိတဗ္ဗံ. သော ပန နယဝသေန သံခိတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယေန ကာရဏေန ဘဂဝါ အစေလကဿ တိက္ခတ္တုံ ယာစာပေတွာ စဿ ပဉှံ ကထေသိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ကသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ဂါရဝဇနနတ္ထံ ယာဝတတိယံ ပဋိက္ခိပိ တဉ္စ ဓမ္မဿ သုဿူသာယ. ဓမ္မဂရုကာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော. သတ္တာနံ ဉာဏပရိပါကံ အာဂမယမာနော ယာဝတတိယံ ယာစာပေတီတိ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမဝသေန သာဓာရဏတော ပဒံ ယောဇေတွာ ပုန ‘‘ဧတ္တကေန ကာလေနာ’’တိ ကဿပဿ ဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ.

မာတိ ပဋိသေဓေ နိပါတော. ဘဏီတိ ပုနဝစနဝသေန ကိရိယာပဒံ ဝဒတိ. မာ ဧဝံ ဘဏိ၊ ကထေသီတိ အတ္ထော. ‘‘ဣတိ ဘဂဝါ အဝေါစာ’’တိ ပန သင်္ဂီတိကာရဝစနံ. သယံကတံ ဒုက္ခန္တိ ပုရိသဿ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဒုက္ခံ၊ တေန ကတံ နာမ တဿ ကာရဏဿ ပုဗ္ဗေ တေနေဝ ကမ္မဿ ဥပစိတတ္တာတိ အယံ နယော အနဝဇ္ဇော. ဒိဋ္ဌိဂတိကော ပန ပဉ္စက္ခန္ဓဝိနိမုတ္တံ နိစ္စံ ကာရကဝေဒကလက္ခဏံ အတ္တာနံ ပရိကပ္ပေတွာ တဿ ဝသေန ‘‘သယံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိ ပုစ္ဆတီတိ ဘဂဝါ ‘‘မာ ဟေဝ’’န္တိ အဝေါစ၊ တေနာဟ ‘‘သယံကတံ ဒုက္ခန္တိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိအာဒိ. ဧတ္ထ စ ယဒိ ဗာဟိရကေဟိ ပရိကပ္ပိတော အတ္တာ နာမ ကောစိ အတ္ထိ၊ သော စ နိစ္စော၊ တဿ နိဗ္ဗိကာရတာယ၊ ပုရိမရူပါဝိဇဟနတော ကဿစိ ဝိသေသာဓာနဿ ကာတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အဟိတတော နိဝတ္တနတ္ထံ၊ ဟိတေ စ ဝတ္တနတ္ထံ ဥပဒေသော စ နိပ္ပယောဇနော သိယာ အတ္တဝါဒိနော. ကထံ ဝါ သော ဥပဒေသော ပဝတ္တီယတိ? ဝိကာရာဘာဝတော. ဧဝဉ္စ အတ္တနော အဇဋာကာသဿ ဝိယ ဒါနာဒိကိရိယာ ဟိံသာဒိကိရိယာ စ န သမ္ဘဝတိ၊ တထာ သုခဿ ဒုက္ခဿ စ အနုဘဝနဗန္ဓော ဧဝ အတ္တဝါဒိနော န ယုဇ္ဇတိ ကမ္မဗန္ဓာဘာဝတော. ဇာတိအာဒီနဉ္စ အသမ္ဘဝတော ကုတော ဝိမောက္ခော. အထ ပန ‘‘ဓမ္မမတ္တံ တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေဝ ဝိနဿတိ စ. ယဿ ဝသေနာယံ ကိရိယာဝေါဟာရော’’တိ ဝဒေယျ၊ ဧဝမ္ပိ ပုရိမရူပါဝိဇဟနေန အဝဋ္ဌိတဿ အတ္တနော ဓမ္မမတ္တန္တိ န သက္ကာ သမ္ဘာဝေတုံ. တေ ဝါ ပနဿ ဓမ္မာ အဝတ္ထာဘူတာ၊ တတော အညေ ဝါ သိယုံ အနညေ ဝါ. ယဒိ အညေ၊ န တာဟိ တဿ ဥပ္ပန္နာဟိပိ ကောစိ ဝိသေသော အတ္ထိ. ယော ဟိ ကရောတိ ပဋိသံဝေဒေတိ စဝတိ ဥပပဇ္ဇတိ စာတိ ဣစ္ဆိတံ၊ တသ္မာ တဒတ္ထော ဧဝ ယထာဝုတ္တဒေါသော. ကိဉ္စ ဓမ္မကပ္ပနာပိ နိရတ္ထိကာ သိယာ. အထ အနညေ၊ ဥပ္ပါဒဝိနာသဝန္တီဟိ အဝတ္ထာဟိ အနညဿ အတ္တနော တာသံ ဝိယ ဥပ္ပါဒဝိနာသသမ္ဘဝတော ကုတော နိစ္စတာဝကာသော. တာသမ္ပိ ဝါ အတ္တနော ဝိယ နိစ္စတာပတ္တီတိ ဗန္ဓဝိမောက္ခာနံ အသမ္ဘဝေါ ဧဝါတိ န ယုဇ္ဇတေဝါယံ အတ္တဝါဒေါ. တေနာဟ ‘‘အတ္တာ နာမ ကောစိ ဒုက္ခဿ ကာရကော နတ္ထီတိ ဒီပေတီ’’တိ. ပရတောတိ ‘‘ပရံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိကေ ပရသ္မိံ တိဝိဓေပိ နယေ. အဓိစ္စသမုပ္ပန္နန္တိ အဓိစ္စ ယဒိစ္ဆာယ ကိဉ္စိ ကာရဏံ ကဿစိ ဝါ ပုဗ္ဗံ ဝိနာ သမုပ္ပန္နံ. တေနာဟ ‘‘အကာရဏေန ယဒိစ္ဆာယ ဥပ္ပန္န’’န္တိ. ကသ္မာ ဧဝမာဟာတိ ဧဝံ ဝက္ခမာနောတိ အဓိပ္ပါယော. အဿာတိ အစေလဿ. အယန္တိ ဘဂဝန္တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. သောဓေန္တောတိ သယံ ဝိသုဒ္ဓံ ကတွာ ပုစ္ဆိတမတ္ထံ ဧဝ အတ္တနော ပုစ္ဆာယ သုဒ္ဓိံ ဒဿေန္တော. လဒ္ဓိယာ ‘‘သယံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိ မိစ္ဆာဂဟဏဿ ပဋိသေဓနတ္ထာယ.

သော ကရောတီတိ သော ကမ္မံ ကရောတိ. သော ပဋိသံဝေဒယတီတိ ကာရကဝေဒကာနံ အနညတ္တဒဿနပရံ ဧတံ၊ န ပန ကမ္မကိရိယာဖလာနံ ပဋိသံဝေဒနာနံ သမာနကာလတာဒဿနပရံ. ဣတီတိ နိဒဿနတ္ထေ နိပါတော. ခေါတိ အဝဓာရဏေ. ‘‘သော ဧဝါ’’တိ ဒဿိတော. အနိယတာဒေသာ ဟိ ဧတေ နိပါတာ. အာဒိတောတိ ဘုမ္မတ္ထေ နိဿက္ကဝစနန္တိ အာဟ ‘‘အာဒိမှိယေဝါ’’တိ. ‘‘သယံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိ လဒ္ဓိယာ ပဂေဝ ‘‘သော ကရောတိ၊ သော ပဋိသံဝေဒယတီ’’တိ သညာစိတ္တဝိပလ္လာသာ ဘဝန္တိ. သညာဝိပလ္လာသတော ဟိ စိတ္တဝိပလ္လာသော၊ စိတ္တဝိပလ္လာသတော ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသော၊ တေနာဟ ‘‘ဧဝံ သတိ ပစ္ဆာ သယံကတံ ဒုက္ခန္တိ အယံ လဒ္ဓိ ဟောတီ’’တိ. ဧဝံ သတိ သညာစိတ္တဝိပလ္လာသာနံ ဗြူဟိတော မိစ္ဆာဘိနိဝေသော၊ ယဒိဒံ ‘‘သယံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိ လဒ္ဓိ. တသ္မာ ပဋိနိဿဇ္ဇေတုံ ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတန္တိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘သယံကတံ။ပေ။ ဧတံ ပရေတီ’’တိ. ဝဋ္ဋဒုက္ခံ အဓိပ္ပေတံ အဝိသေသတော အတ္ထီတိ စ ဝုတ္တတ္တာ. သဿတံ သဿတဂါဟံ ဒီပေတိ ပရေသံ ပကာသေတိ၊ တထာဘူတော စ သဿတံ ဒဠှဂ္ဂါဟံ ဂဏှာတီတိ. တဿာတိ ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ. တံ ‘‘သယံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တံ ဝိပရီတဒဿနံ. ဧတံ သဿတဂ္ဂဟဏံ. ပရေတိ ဥပေတိ. တေနာဟ ‘‘ကာရကဉ္စ။ပေ။ အတ္ထော’’တိ. ဧကမေဝ ဂဏှန္တန္တိ သတိပိ ဝတ္ထုဘေဒေ အယောနိသော ဥပ္ပဇ္ဇနေန ဧကမေဝ ကတွာ ဂဏှန္တံ.

ဣဓ ‘‘အာဒိမှိယေဝါ’’တိ ပဒေ. ‘‘ပရံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိ လဒ္ဓိယာ ပဂေဝါတိအာဒိနာ ဟေတ္ထ ဝုတ္တနယာနုသာရေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယဉှေတ္ထ ယောဇနာ – ‘‘ပရံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိ လဒ္ဓိယာ ပဂေဝ အညော ကရောတိ၊ အညော ပဋိသံဝေဒယတီတိ သညာစိတ္တဝိပလ္လာသာ ဘဝန္တီတိ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧဝံ သတီတိ ဧဝံ မုဒုကေ ဥစ္ဆေဒဝိပလ္လာသေ ပဌမုပ္ပန္နေ သတိ ပစ္ဆာ ‘‘ပရံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိ အယံ လဒ္ဓိ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကာရကောတိ ကမ္မဿ ကာရကော. တေန ကတန္တိ ကမ္မကာရကေန ကတံ. ကမ္မုနာ ဟိ ဖလဿ ဝေါဟာရော အဘေဒေါပစာရကတ္တာ. ဧဝန္တိ ဒိဋ္ဌိသဟဂတာ ဝေဒနာ သာတသဘာဝါ ကိလေသပရိဠာဟာဒိနာ သပရိဿယာ သဥပါယာသာ၊ ဧဝံ. ‘‘ပဂေဝ ဣတရေ’’တိ ဝုတ္တဝေဒနာယ အဘိတုန္နဿ ဝိဒ္ဓဿ. ‘‘ဝုတ္တနယေန ယောဇေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ တံ ယောဇနံ ဒဿေန္တော ‘‘တတြာယ’’န္တိအာဒိမာဟ. ဥစ္ဆေဒန္တိ သတော သတ္တဿ ဥစ္ဆေဒံ ဝိနာသံ၊ ဝိဘဝန္တိ အတ္ထော. အသတော ဟိ ဝိနာသာသမ္ဘဝတော အတ္ထိဘာဝနိဗန္ဓနော ဥစ္ဆေဒေါ. ယထာ ဟေတုဖလဘာဝေန ပဝတ္တမာနာနံ သဘာဝဓမ္မာနံ သတိပိ ဧကသန္တာနပရိယာပန္နာနံ ဘိန္နသန္တတိပတိတေဟိ ဝိသေသေ ဟေတုဖလာနံ ပရမတ္ထတော အဝိနာဘာဝတ္တာ ဘိန္နသန္တာနပတိတာနံ ဝိယ အစ္စန္တဘေဒသန္နိဋ္ဌာနေန နာနတ္တနယဿ မိစ္ဆာဂဟဏံ ဥစ္ဆေဒါဘိနိဝေသဿ ကာရဏံ. ဧဝံ ဟေတုဖလဘူတာနံ ဓမ္မာနံ ဝိဇ္ဇမာနေပိ သဘာဝဘေဒေ ဧကသန္တတိပရိယာပန္နတာယ ဧကတ္တနယေန အစ္စန္တာဘေဒဂဟဏမ္ပိ ကာရဏမေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘သတ္တဿာ’’တိ ဝုတ္တံ ပါဠိယံ. သန္တာနဝသေန ဟိ ဝတ္တမာနေသု ခန္ဓေသု ဃနဝိနိဗ္ဘောဂါဘာဝေန ဧကတ္တဂဟဏနိဗန္ဓနော သတ္တဂ္ဂါဟော၊ သတ္တဿ စ အတ္ထိဘာဝဂ္ဂါဟနိဗန္ဓနော ဥစ္ဆေဒဂ္ဂါဟော၊ ယာဝါယံ အတ္တာ န ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ၊ တာဝါယံ ဝိဇ္ဇတိယေဝါတိ ဂဟဏတော နိရုဒယဝိနာသော ဣဓ ဥစ္ဆေဒေါတိ အဓိပ္ပေတောတိ ‘‘ဥစ္ဆေဒ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝိသေသေန နာသော ဝိနာသော၊ အဘာဝေါ. သော ပန မံသစက္ခုပညာစက္ခူနံ ဒဿနပထာတိက္ကမောယေဝ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဒဿန’’န္တိ. အဒဿနေ ဟိ နာသသဒ္ဒေါ လောကေ နိရုဠှောတိ. သဘာဝဝိဂမော သဘာဝါပဂမော ဝိဘဝေါ. ယော ဟိ နိရုဒယဝိနာသေန ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ၊ န သော အတ္တနော သဘာဝေန တိဋ္ဌတိ.

ဧတေ တေတိ ဝါ ယေ ဣမေ တယာ ‘‘သယံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိ စ ပုဋ္ဌေန မယာ ‘‘သော ကရောတိ၊ သော ပဋိသံဝေဒယတီ’’တိအာဒိနာ၊ ‘‘အညော ကရောတိ၊ အညော ပဋိသံဝေဒယတီ’’တိအာဒိနာ စ ပဋိက္ခိတ္တာ သဿတုစ္ဆေဒသင်္ခါတာ အန္တာ၊ တေ ဥဘော အန္တေတိ ယောဇနာ. အထ ဝါ ဧတေ တေတိ ယတ္ထ ပုထူ အညတိတ္ထိယာ အနုပစိတဉာဏသမ္ဘာရတာယ ပရမဂမ္ဘီရံ သဏှံ သုခုမံ သုညတံ အပ္ပဇာနန္တာ သဿတုစ္ဆေဒေ နိမုဂ္ဂါ သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န ဝိသဟန္တိ၊ ဧတေ တေ ဥဘော အန္တေ အနုပဂမ္မာတိ ယောဇနာ. ဒေသေတီတိ ပဌမံ တာဝ အနညသာဓာရဏေ ပဋိပတ္တိဓမ္မေ ဉာဏာနုဘာဝေန မဇ္ဈိမာယ ပဋိပဒါယ ဌိတော၊ ကရုဏာနုဘာဝေန ဒေသနာဓမ္မေ မဇ္ဈိမာယ ပဋိပဒါယ ဌိတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ. ဧတ္ထ ဟီတိ ဟိ-သဒ္ဒေါ ဟေတုအတ္ထော. ယသ္မာ ကာရဏတော။ပေ။ နိဒ္ဒိဋ္ဌော၊ တသ္မာ မဇ္ဈိမာယ ပဋိပဒါယ ဌိတော ဓမ္မံ ဒေသေတီတိ ယောဇနာ. ကာရဏတော ဖလံ ဒီပိတန္တိ ယောဇနာ၊ အဘိဓေယျာနုရူပဉှိ လိင်္ဂဝစနာနိ ဟောန္တိ. အဿာတိ ဖလဿ. န ကောစိ ကာရကော ဝါ ဝေဒကော ဝါ နိဒ္ဒိဋ္ဌော၊ အညဒတ္ထု ပဋိက္ခိတ္တော ဟေတုဖလမတ္တတာဒဿနတော ကေဝလံ ဒုက္ခက္ခန္ဓဂဟဏတောတိ. ဧတ္တာဝတာတိ ‘‘ဧတေ တေ၊ ကဿပ။ပေ။ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ ဧတ္တကေန တာဝ ပဒေန. သေသပဉှာတိ ‘‘သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိကာ သေသာ စတ္တာရော ပဉှာ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ ဘော ဂေါတမ၊ နတ္ထိ ဒုက္ခ’’န္တိ ပဉှော ပါဠိယံ သရူပေနေဝ ပဋိက္ခိတ္တောတိ န ဥဒ္ဓတော. ပဋိသေဓိတာ ဟောန္တီတိ တတိယပဉှော၊ တာဝ ပဌမဒုတိယပဉှပဋိက္ခေပေနေဝ ပဋိက္ခိတ္တော၊ သော ဟိ ပဉှော ဝိသုံ ဝိသုံ ပဋိက္ခေပေန ဧကဇ္ဈံ ပဋိက္ခေပေန စ. တေနာဟ ‘‘ဥဘော။ပေ။ ပဋိက္ခိတ္တော’’တိ. ဧတ္ထ စ ယဿ အတ္တာ ကာရကော ဝေဒကော ဝါ ဣစ္ဆိတော၊ တေန ဝိပရိဏာမဓမ္မော အတ္တာ အနုညာတော ဟောတိ. တထာ စ သတိ အနုပုဗ္ဗဓမ္မပ္ပဝတ္တိယာ ရူပါဒိဓမ္မာနံ ဝိယ၊ သုခါဒိဓမ္မာနံ ဝိယ စဿ ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိတာယ ဥပ္ပါဒဝန္တတာ အာပဇ္ဇတိ. ဥပ္ပါဒေ စ သတိ အဝဿံဘာဝီ နိရောဓောတိ အနဝကာသာ နိစ္စတာတိ. တဿ ‘‘သယံကတ’’န္တိ ပဌမပဉှပဋိက္ခေပေါ ပစ္ဆာ စေ အတ္တနော နိရုဠှဿ သမုဒယော ဟောတီတိ ပုဗ္ဗေ ဝိယ အနေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ပုဗ္ဗေ ဝိယ ဝါ ပစ္ဆာပိ. သေသပဉှာတိ တတိယပဉှာဒယော. တတိယပဉှော ပဋိက္ခိတ္တောတိ ဧဝဉ္စ တတိယပဉှော ပဋိက္ခိတ္တော ဝေဒိတဗ္ဗော – ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိအာဒိနာ သတတံ သမိတံ ပစ္စယာယတ္တဿ ဒီပနေန ဒုက္ခဿ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နတာ ပဋိက္ခိတ္တာ၊ တတော ဧဝ တဿ အဇာနနဉ္စ ပဋိက္ခိတ္တံ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၂၆၊ သံ. နိ. ၂.၃၉-၄၀၊ မဟာဝ. ၁၊ ဥဒါ. ၁).

ယံ ပရိဝါသံ သမာဒိယိတွာ ပရိဝသတီတိ ယောဇနာ. ဝစနသိလိဋ္ဌတာဝသေနာတိ ‘‘ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ လဘေယျံ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ ယာစန္တေန တေန ဝုတ္တဝစနသိလိဋ္ဌတာဝသေန. ဂါမပ္ပဝေသနာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန နာတိဒိဝါပဋိက္ကမနံ၊ နဝေသိယာဒိဂေါစရတာ၊ သဗြဟ္မစာရီနံ ကိစ္စေသု ဒက္ခတာဒိ၊ ဥဒ္ဒေသာဒီသု တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒတာ၊ တိတ္ထိယာနံ အဝဏ္ဏဘဏနေ အတ္တမနတာ၊ ဗုဒ္ဓါဒီနံ အဝဏ္ဏဘဏနေ အနတ္တမနတာ၊ တိတ္ထိယာနံ ဝဏ္ဏဘဏနေ အနတ္တမနတာ၊ ဗုဒ္ဓါဒီနံ ဝဏ္ဏဘဏနေ အတ္တမနတာတိ (မဟာဝ. ၈၇) ဣမေသံ သင်္ဂဟော. အဋ္ဌ ဝတ္တာနီတိ ဣမာနိ အဋ္ဌ တိတ္ထိယဝတ္တာနိ ပူရေန္တေန. ဧတ္ထ စ နာတိကာလေန ဂါမပ္ပဝေသနာ တတ္ထ ဝိသုဒ္ဓကာယဝစီသမာစာရေန ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ နာတိဒိဝါပဋိက္ကမနန္တိ ဣဒမေကံ ဝတ္တံ.

အယမေတ္ထ ပါဌောတိ ဧတသ္မိံ ကဿပသုတ္တေ အယံ ပါဌော. အညတ္ထာတိ သီဟနာဒသုတ္တာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၄၀၂-၄၀၃). ဃံသိတွာ ကောဋ္ဋေတွာတိ ယထာ သုဝဏ္ဏံ နိဃံသိတွာ အဓိကရဏိယာ ကောဋ္ဋေတွာ နိဒ္ဒေါသမေဝ ဂယှတိ၊ ဧဝံ ပရိဝါသဝတ္တစရဏေန ဃံသိတွာ သုဒ္ဓဘာဝဝီမံသနေန ကောဋ္ဋေတွာ သုဒ္ဓေါ ဧဝ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော ဣဓ ဂယှတိ. တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒတန္တိ သာသနံ အနုပဝိသိတွာ ဗြဟ္မစရိယဝါသေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒတံ ဒဠှတရာဘိရုစိတံ. အညတရံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသီတိ နာမဂေါတ္တေန အပါကဋံ ဧကံ ဘိက္ခုံ အာဏာပေသိ ဧဟိဘိက္ခုဥပသမ္ပဒါယ ဥပနိဿယာဘာဝတော. ဂဏေ နိသီဒိတွာတိ ဘိက္ခူ အတ္တနော သန္တိကေ ပတ္တာသနဝသေန ဂဏေ နိသီဒိတွာ.

အစေလကဿပသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. တိမ္ဗရုကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈. ယသ္မာ တိမ္ဗရုကော ‘‘ဝေဒနာ အတ္တာ. အတ္တာဝ ဝေဒယတီ’’တိ ဧဝံလဒ္ဓိကော၊ တသ္မာ တာယ လဒ္ဓိယာ ‘‘သယံကတံ သုခဒုက္ခ’’န္တိ ဝဒတိ၊ တံ ပဋိသံဟရိတုံ ဘဂဝါ ‘‘သာ ဝေဒနာ’’တိအာဒိံ အဝေါစ. တေနာဟ ‘‘သာ ဝေဒနာတိအာဒိ သယံကတံ သုခဒုက္ခန္တိ လဒ္ဓိယာ နိသေဓနတ္ထံ ဝုတ္တ’’န္တိ. ဧတ္ထာပီတိ ဣမသ္မိမ္ပိ သုတ္တေ. တတြာတိ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘သာ ဝေဒနာ။ပေ။ သုခဒုက္ခ’’န္တိ၊ တသ္မိံ ပါဌေ. အာဒိမှိယေဝါတိ ဧတ္ထ ဘုမ္မဝစနေန ‘‘အာဒိတော’’တိ တော-သဒ္ဒေါ န နိဿက္ကဝစနေ. ဧဝ-ကာရေန ခေါ-သဒ္ဒေါ အဝဓာရဏေတိ ဒဿေတိ. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ အနန္တရသုတ္တေ ဝုတ္တမေဝ. တတ္ထ ပန ‘‘ဝေဒနာတော အညော အတ္တာ၊ ဝေဒနာယ ကာရကော’’တိ လဒ္ဓိကဿ ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ ဝါဒေါ ပဋိက္ခိတ္တော၊ ဣဓ ‘‘ဝေဒနာ အတ္တာ’’တိ ဧဝံလဒ္ဓိကဿာတိ အယမေဝ ဝိသေသော. တေနာဟ ‘‘ဧဝဉှိ သတိ ဝေဒနာယ ဧဝ ဝေဒနာ ကတာ ဟောတီ’’တိအာဒိ. ဣမိဿာတိ ယာယ ဝေဒနာယ သုခဒုက္ခံ ကတံ၊ ဣမိဿာ. ပုဗ္ဗေပီတိ သဿတာကာရတော ပုဗ္ဗေပိ. ပုရိမဉှိ အတ္ထန္တိ အနန္တရသုတ္တေ ဝုတ္တံ အတ္ထံ. အဋ္ဌကထာယန္တိ ပေါရာဏဋ္ဌကထာယံ. တန္တိ ပုရိမသုတ္တေ ဝုတ္တမတ္ထံ. အဿာတိ ဣမဿ သုတ္တဿ. ယသ္မာ တိမ္ဗရုကော ‘‘ဝေဒနာဝ အတ္တာ’’တိ ဂဏှာတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘အဟံ သာ ဝေဒနာ။ပေ။ န ဝဒါမီ’’တိ.

အညာ ဝေဒနာတိအာဒီသုပိ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ အနန္တရသုတ္တေ ဝုတ္တနယမေဝ. ကာရကဝေဒနာတိ ကတ္တုဘူတဝေဒနာ. ဝေဒနာသုခဒုက္ခန္တိ ဝေဒနာဘူတသုခဒုက္ခံ ကထိတံ၊ န ဝဋ္ဋသုခဒုက္ခံ. ‘‘ဝိပါကသုခဒုက္ခမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ ‘‘သယံကတံ သုခံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိဝစနတော.

တိမ္ဗရုကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ဗာလပဏ္ဍိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉. အဝိဇ္ဇာ နီဝရဏာ ဘဝါဒိ-အာဒီနဝဿ နိဝါရိတပဋိစ္ဆာဒိကာ ဧတဿာတိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏော၊ အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတောတိ အာဟ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝါရိတဿာ’’တိ. အယံ ကာယောတိ ဗာလဿ အပ္ပဟီနကိလေသဿ ပစ္စုပ္ပန္နံ အတ္တဘာဝံ ရက္ခံ ကတွာ အဝိဇ္ဇာယ ပဋိစ္ဆာဒိတာဒီနဝေ အယာထာဝဒဿနဝသေန တဏှာယ ပဋိလဒ္ဓစိတ္တဿ တံတံဘဝူပဂါ သင်္ခါရာ သင်္ခရီယန္တိ. တေဟိ စ အတ္တဘာဝဿ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ၊ တသ္မာ အယဉ္စ အဝိဇ္ဇာယ ကာယော နိဗ္ဗတ္တောတိ. အဿာတိ ဗာလဿ. အယံ အတ္ထောတိ ‘‘အယံ ကာယော နာမရူပန္တိ စ ဝုတ္တော’’တိ အတ္ထော ဒီပေတဗ္ဗော ဥပါဒါနက္ခန္ဓသဠာယတနသင်္ဂဟတော တေသံ ဓမ္မာနံ. ဧဝမေတံ ဒွယန္တိ ဧဝံ အဝိဇ္ဇာယ နိဝါရိတတ္တာ၊ တဏှာယ စ သံယုတ္တတ္တာ ဧဝံ သပရသန္တာနဂတသဝိညာဏကကာယသင်္ခါတံ ဒွယံ ဟောတိ. အညတ္ထာတိ သုတ္တန္တရေသု. ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏံ၊ တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၀၄၊ ၄၀၀၊ ၃.၄၂၁၊ ၄၂၅-၄၂၆၊ သံ. နိ. ၂.၄၃-၄၅၊ ၄.၆၀-၆၁၊ ကထာ. ၄၆၅၊ ၄၆၇) အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာယတနာနိ ဘိန္ဒိတွာ စက္ခုရူပါဒိဒွယာနိ ပဋိစ္စ စက္ခုသမ္ဖဿာဒယော ဝုတ္တာ၊ ဣဓ ပန အဘိန္ဒိတွာ ဆ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာယတနာနိ ပဋိစ္စ စက္ခုသမ္ဖဿာဒယော ဝုတ္တာ ‘‘ဒွယံ ပဋိစ္စ ဖဿော’’တိ၊ တသ္မာ မဟာဒွယံ နာမ ကိရေတံ အနဝသေသတော အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာယတနာနံ ဂဟိတတ္တာ. အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနိ အာယတနာနီတိ ဧတ္ထာပိ ဟိ သဠာယတနာနိ သင်္ဂဟိတာနေဝ. ဖဿကာရဏာနီတိ ဖဿပဝတ္တိယာ ပစ္စယာနိ. ယေဟီတိ ဟေတုဒဿနမတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ယေဟိ ကာရဏဘူတေဟီ’’တိ. ဖဿော ဧဝ ဖုသနကိစ္စော၊ န ဖဿာယတနာနီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဖဿေန ဖုဋ္ဌော’’တိ. ပရိပုဏ္ဏဝသေနာတိ အဝေကလ္လဝသေန. အပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ ဟီနာနိ ဖဿဿ ကာရဏာနိ ဟောန္တိ၊ တေသံ ဝိယာတိ ‘‘ဧတေသံ ဝါ အညတရေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကာယနိဗ္ဗတ္တနာဒိမှီတိ သဝိညာဏကဿ ကာယဿ နိဗ္ဗတ္တနံ ကာယနိဗ္ဗတ္တနံ၊ ကာယော ဝါ နိဗ္ဗတ္တတိ ဧတေနာတိ ကာယနိဗ္ဗတ္တနံ၊ ကိလေသာဘိသင်္ခါရာ. အာဒိသဒ္ဒေန ဖဿသဠာယတနာဒိသင်္ဂဟော. အဓိကံ ပယသတိ ပယုဉ္ဇတိ ဧတေနာတိ အဓိပ္ပယာသော၊ ဝိသေသကာရဏန္တိ အာဟ ‘‘အဓိကပယောဂေါ’’တိ.

ဘဂဝါ အမှာကံ ဥပ္ပါဒကဘာဝေန မူလဘာဝေန ဘဂဝံမူလကာ. ဣမေ ဓမ္မာတိ ဣမေ ကာရဏဓမ္မာ. ယေဟိ မယံ ဗာလပဏ္ဍိတာနံ သမာနေပိ ကာယနိဗ္ဗတ္တနာဒိမှိ ဝိသေသံ ဇာနေယျာမ၊ တေနာဟ ‘‘ပုဗ္ဗေ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဥပ္ပါဒိတာ’’တိအာဒိ. အာဇာနာမာတိ အဘိမုခံ ပစ္စက္ခတော ဇာနာမ. ပဋိဝိဇ္ဈာမာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ၊ အဓိဂစ္ဆာမာတိ အတ္ထော. နေတာတိ အမှာကံ သန္တာနေ ပါပေတာ. ဝိနေတာတိ ယထာ အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသော ဟောတိ၊ ဧဝံ ဝိသေသတော နေတာ၊ တဒင်္ဂဝိနယာဒိဝသေန ဝါ ဝိနေတာ. အနုနေတာတိ အနုရူပံ နေတာ. အန္တရန္တရာ ယထာဓမ္မပညတ္တိယာ ပညာပိတာနံ ဓမ္မာနံ အနုရူပတော ဒဿနံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ယထာသဘာဝတော ။ပေ။ ဒဿေတာ’’တိ. အာပါထံ ဥပဂစ္ဆန္တာနံ ဘဂဝါ ပဋိသရဏံ သမောသရဏဋ္ဌာနန္တိ ဘဂဝံပဋိသရဏာ ဓမ္မာ. တေနာဟ ‘‘စတုဘူမကဓမ္မာ’’တိအာဒိ. ပဋိသရတိ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ပဋိသရဏံ၊ တသ္မာ ပဋိဝိဇ္ဈနဝသေန ဘဂဝါ ပဋိသရဏံ ဧတေသန္တိ ဘဂဝံပဋိသရဏာ. တေနာဟ ‘‘အပိ စာ’’တိအာဒိ. ဖဿော အာဂစ္ဆတီတိ ပဋိဝိဇ္ဈနကဝသေန ဖဿော ဉာဏဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ၊ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တောယေဝ သော အတ္ထတော ‘‘အဟံ ကိန္နာမော’’တိ နာမံ ပုစ္ဆန္တော ဝိယ၊ ဘဂဝါ စဿ နာမံ ကရောန္တော ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဟံ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ. ဥပဋ္ဌာတူတိ ဉာဏဿ ပစ္စုပဋ္ဌာတု. ဘဂဝန္တံယေဝ ပဋိဘာတူတိ ဘဂဝတော ဧဝ ဘာဂေါ ဟောတု၊ ဘဂဝါဝ နံ အတ္တနော ဘာဂံ ကတွာ ဝိဿဇ္ဇေတူတိ အတ္ထော၊ ဘဂဝတော ဘာဂေါ ယဒိဒံ ဓမ္မဿ အက္ခာနံ၊ အမှာကံ ပန သဝနံ ဘာဂေါတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော. ဧဝဉှိ သဒ္ဒလက္ခဏေန သမေတိ. ကေစိ ပန ပဋိဘာတူတိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ ဉာဏေန ဒိဿတု ဒေသီယတူတိ ဝါ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘တုမှေယေဝ နော ကထေတွာ ဒေထာတိ အတ္ထော’’တိ.

ဗာလဿ ပဏ္ဍိတဿ စ ကာယဿ နိဗ္ဗတ္တိယာ ပစ္စယဘူတာ အဝိဇ္ဇာ စ တဏှာ စ. တေနာဟ ‘‘ကမ္မံ။ပေ။ နိရုဒ္ဓါ’’တိ. ဇဝါပေတွာတိ ဂဟိတဇဝနံ ကတွာ၊ ယထာ ပဋိသန္ဓိံ အာကဍ္ဎိတုံ သမတ္ထံ ဟောတိ၊ ဧဝံ ကတွာ. ယဒိ နိရုဒ္ဓါ၊ ကထံ အပ္ပဟီနာတိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ယထာ ပနာ’’တိအာဒိ. ဘဝတိ ဟိ တံသဒိသေပိ တဗ္ဗောဟာရော ယထာ ‘‘သာ ဧဝ တိတ္တိရီ၊ တာနေဝ ဩသဓာနိ၊ တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသေနာ’’တိ စ. ဒုက္ခက္ခယာယာတိ တဒတ္ထဝိသေသနတ္ထန္တိ အာဟ ‘‘ခယတ္ထာယာ’’တိ. ပဋိသန္ဓိကာယန္တိ ပဋိသန္ဓိဂဟဏပုဗ္ဗကံ ကာယံ. ပါဠိယံ ‘‘ဗာလေနာ’’တိ ကရဏဝစနံ နိဿက္ကေတိ အာဟ ‘‘ဗာလတော’’တိ. ဘာဝိနာ သဟ ပဋိသန္ဓိနာ သပ္ပဋိသန္ဓိကော. ယော ပန ဧကန္တတော တေနတ္တဘာဝေန အရဟတ္တံ ပတ္တုံ ဘဗ္ဗော၊ သော ဘာဝိနာ ပဋိသန္ဓိနာ ‘‘အပ္ပဋိသန္ဓိကော’’တိ၊ တတော ဝိသေသနတ္ထံ ‘‘သပ္ပဋိသန္ဓိကော’’တိ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တံ၊ သော စ ယာဝ အရိယဘူမိံ န ဩက္ကမတိ၊ တာဝ ဗာလဓမ္မသမင်္ဂီ ဧဝါတိ ကတွာ ‘‘သဗ္ဗောပိ ပုထုဇ္ဇနော ဗာလော’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ‘‘အပ္ပဋိသန္ဓိကော ခီဏာသဝေါ ပဏ္ဍိတော’’တိ ခီဏာသဝ-သဒ္ဒေန အပ္ပဋိသန္ဓိကော ဝိသေသိတော. ယဒိ ဧဝံ သေက္ခာ ကထန္တိ အာဟ ‘‘သောတာပန္နာ’’တိအာဒိ. တေ ဟိ သိခါပတ္တပဏ္ဍိစ္စဘာဝလက္ခဏာဘာဝတော ပဏ္ဍိတာတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ ခီဏာသဝါ ဝိယ၊ ဗလဝတရာနံ ပန ဗာလဓမ္မာနံ ပဟီနတ္တာ ဗာလာတိပိ န ဝတ္တဗ္ဗာ ပုထုဇ္ဇနာ ဝိယ. ဘဇိယမာနာ ပန စတုသစ္စသမ္ပဋိဝေဓံ ဥပါဒါယ ပဏ္ဍိတပက္ခံ ဘဇန္တိ၊ န ဗာလပက္ခံ ဝုတ္တကာရဏေနာတိ.

ဗာလပဏ္ဍိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ပစ္စယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၀. သဗ္ဗမ္ပိ သင်္ခတံ အပ္ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နံ နာမ နတ္ထီတိ ပစ္စယဓမ္မောပိ အတ္တနော ပစ္စယဓမ္မံ ဥပါဒါယ ပစ္စယုပ္ပန္နော၊ တထာ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မောပိ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နံ ဥပါဒါယ ပစ္စယဓမ္မောတိ ယထာရဟံ ဓမ္မာနံ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နတာ. ယေသံ ဝိနေယျာနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒေသနာယေဝ သုဗောဓတော ဥပဋ္ဌာတိ၊ တေသံ ဝသေန သုဋ္ဌု ဝိဘာဂံ ကတွာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ဒေသိတော. ယေသံ ပန ဝိနေယျာနံ တဒုဘယသ္မိံ ဝိဘဇ္ဇ သုတေ ဧဝ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ၊ တေ သန္ဓာယ ဘဂဝါ တဒုဘယံ ဝိဘဇ္ဇ ဒဿေန္တော ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဉ္စ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေ စ ဓမ္မေ’’တိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘီတိ ဣမမတ္ထံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘သတ္ထာ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ’’တိအာဒိမာဟ. ပစ္စယဿ ဘာဝေါ ပစ္စယတ္တံ၊ ပစ္စယနိဗ္ဗတ္တတာ. အသဘာဝဓမ္မေ န လဗ္ဘတီတိ ‘‘သဘာဝဓမ္မေ’’တိ ဝုတ္တံ. နနု စ ဇာတိ ဇရာ မရဏဉ္စ သဘာဝဓမ္မော န ဟောတိ၊ ယေသံ ပန ခန္ဓာနံ ဇာတိ ဇရာ မရဏဉ္စ၊ တေ ဧဝ သဘာဝဓမ္မာ၊ အထ ကသ္မာ ဒေသနာယ တေ ဂဟိတာတိ? နာယံ ဒေါသော၊ ဇာတိ ဇရာ မရဏဉှိ ပစ္စယနိဗ္ဗတ္တာနံ သဘာဝဓမ္မာနံ ဝိကာရမတ္တံ၊ နညေသံ၊ တသ္မာ တေ ဂဟိတာတိ. ဥပ္ပါဒါ ဝါ တထာဂတာနန္တိ န ဝိနေယျပုဂ္ဂလာနံ မဂ္ဂဖလုပ္ပတ္တိ ဝိယ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏုပ္ပတ္တိ တထာဂတုပ္ပါဒါယတ္တာ၊ အထ ခေါ သာ တထာဂတာနံ ဥပ္ပါဒေပိ အနုပ္ပါဒေပိ ဟောတိယေဝ. တသ္မာ သာ ကာမံ အသင်္ခတာ ဝိယ ဓာတု န နိစ္စာ၊ တထာပိ ‘‘သဗ္ဗကာလိကာ’’တိ ဧတေန ဇာတိပစ္စယတော ဇရာမရဏုပ္ပတ္တီတိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘ဇာတိယေဝ ဇရာမရဏဿ ပစ္စယော’’တိ. ဇာတိပစ္စယာတိ စ ဇာတိသင်္ခါတပစ္စယာ. ဟေတုမှိ နိဿက္ကဝစနံ. ဌိတာဝ သာ ဓာတု၊ ယာယံ ဣဒပ္ပစ္စယတာ ဇာတိယာ ဇရာမရဏဿ ပစ္စယတာ တဿ ဗျဘိစာရာဘာဝတော. ဣဒါနိ န ကဒါစိ ဇာတိ ဇရာမရဏဿ ပစ္စယော န ဟောတိ ဟောတိယေဝါတိ ဇရာမရဏဿ ပစ္စယဘာဝေ နိယမေတိ. ဥဘယေနပိ ယထာဝုတ္တဿ ပစ္စယဘာဝေါ ယတ္ထ ဟောတိ၊ တတ္ထ အဝဿံဘာဝိတံ ဒဿေတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ဌိတာဝ သာ ဓာတူ’’တိ. ဒွီဟိ ပဒေဟိ. တိဋ္ဌန္တီတိ ယဿ ဝသေန ဓမ္မာနံ ဌိတိ၊ သာ ဣဒပ္ပစ္စယတာ ဓမ္မဋ္ဌိတတာ. ဓမ္မေတိ ပစ္စယုပ္ပန္နေ ဓမ္မေ. နိယမေတိ ဝိသေသေတိ. ဟေတုဂတဝိသေသသမာယောဂေါ ဟိ ဟေတုဖလဿ ဧဝံ ဓမ္မတာနိယာမော ဧဝါတိ.

အပရော နယော – ဌိတာဝ သာ ဓာတူတိ ယာယံ ဇရာမရဏဿ ဣဒပ္ပစ္စယတာ ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ၊ ဧသာ ဓာတု ဧသ သဘာဝေါ. တထာဂတာနံ ဥပ္ပါဒတော ပုဗ္ဗေ ဥဒ္ဓဉ္စ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈိယမာနော၊ မဇ္ဈေ စ ပဋိဝိဇ္ဈိယမာနော န တထာဂတေဟိ ဥပ္ပါဒိတော၊ အထ ခေါ သမ္ဘဝန္တဿ ဇရာမရဏဿ သဗ္ဗကာလံ ဇာတိပစ္စယတော သမ္ဘဝေါတိ ဌိတာဝ သာ ဓာတု၊ ကေဝလံ ပန သယမ္ဘုဉာဏေန အဘိသမ္ဗုဇ္ဈနတော ‘‘အယံ ဓမ္မော တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ပဝေဒနတော စ တထာဂတော ‘‘ဓမ္မသာမီ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ န အပုဗ္ဗဿ ဥပ္ပါဒနတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဌိတာဝ သာ ဓာတူ’’တိ. သာ ဧဝ ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝိပလ္လာသာဘာဝတော ဧဝံ အဝဗုဇ္ဈမာနဿ ဧတဿ သဘာဝဿ၊ ဟေတုနော ဝါ တထေဝ ဘာဝတော ဌိတတာတိ ဓမ္မဋ္ဌိတတာ၊ ဇာတိ ဝါ ဇရာမရဏဿ ဥပ္ပါဒဋ္ဌိတိ ပဝတ္တအာယူဟန-သံယောဂ-ပလိဗောဓ-သမုဒယ-ဟေတုပစ္စယဋ္ဌိတီတိ တဒုပ္ပါဒါဒိဘာဝေနဿာ ဌိတတာ ‘‘ဓမ္မဋ္ဌိတတာ’’တိ ဖလံ ပတိ သာမတ္ထိယတော ဟေတုမေဝ ဝဒတိ. ဓာရီယတိ ပစ္စယေဟီတိ ဝါ ဓမ္မော၊ တိဋ္ဌတိ တတ္ထ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယ ဖလန္တိ ဌိတိ၊ ဓမ္မဿ ဌိတိ ဓမ္မဋ္ဌိတိ. ဓမ္မောတိ ဝါ ကာရဏံ ပစ္စယဘာဝေန ဖလဿ ဓာရဏတော၊ တဿ ဌိတိ သဘာဝေါ၊ ဓမ္မတော စ အညော သဘာဝေါ နတ္ထီတိ ဓမ္မဋ္ဌိတိ၊ ပစ္စယော. တေနာဟ ‘‘ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေ ပညာ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ’’န္တိ (ပဋိ. မ. မာတိကာ ၄). ဓမ္မဋ္ဌိတိ ဧဝ ဓမ္မဋ္ဌိတတာ. သာ ဧဝ ဓာတု ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ ဣမဿ သဘာဝဿ၊ ဟေတုနော ဝါ အညထတ္တာဘာဝတော၊ ‘‘န ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ ဝိညာယမာနဿ စ တဗ္ဘာဝါဘာဝတော နိယာမတာ ဝဝတ္ထိတဘာဝေါတိ ဓမ္မနိယာမတာ. ဖလဿ ဝါ ဇရာမရဏဿ ဇာတိယာ သတိ သမ္ဘဝေါ ဓမ္မေ ဟေတုမှိ ဌိတတာတိ ဓမ္မဋ္ဌိတတာ၊ အသတိ အသမ္ဘဝေါ ဓမ္မနိယာမတာတိ ဧဝံ ဖလေန ဟေတုံ ဝိဘာဝေတိ၊ တံ ‘‘ဌိတာဝ သာ ဓာတူ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ. ဣမေသံ ဇရာမရဏာဒီနံ ပစ္စယတာသင်္ခါတံ ဣဒပ္ပစ္စယတံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ ပစ္စက္ခကရဏေန အဘိမုခံ ဗုဇ္ဈတိ ယာထာဝတော ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ တတော ဧဝ အဘိသမေတိ အဘိမုခံ သမာဂစ္ဆတိ၊ အာဒိတော ကထေန္တော အာစိက္ခတိ၊ ဥဒ္ဒိသတီတိ အတ္ထော. တမေဝ ဥဒ္ဒေသံ ပရိယောသာပေန္တော ဒေသေတိ. ယထာဥဒ္ဒိဋ္ဌမတ္တံ နိဒ္ဒိသနဝသေန ပကာရေဟိ ဉာပေန္တော ပညာပေတိ. ပကာရေဟိ ဧဝ ပတိဋ္ဌပေန္တော ပဋ္ဌပေတိ. ယထာနိဒ္ဒိဋ္ဌံ ပဋိနိဒ္ဒေသဝသေန ဝိဝရတိ ဝိဘဇတိ. ဝိဝဋဉှိ ဝိဘတ္တဉ္စ အတ္ထံ ဟေတူဒါဟရဏဒဿနေဟိ ပါကဋံ ကရောန္တော ဥတ္တာနီကရောတိ. ဥတ္တာနီကရောန္တော တထာ ပစ္စက္ခဘူတံ ကတွာ နိဂမနဝသေန ပဿထာတိ စာဟ.

ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိအာဒီသူတိ ဇာတိအာဒီနံ ဇရာမရဏပစ္စယဘာဝေသု. တေဟိ တေဟိ ပစ္စယေဟီတိ ယာဝတကေဟိ ပစ္စယေဟိ ယံ ဖလံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာရဟံ၊ အဝိကလေဟိ တေဟေဝ တဿ ဥပ္ပတ္တိ၊ န ဦနာဓိကေဟီတိ. တေနာဟ ‘‘အနူနာဓိကေဟေဝါ’’တိ. ယထာ တံ စက္ခုရူပါလောကမနသိကာရေဟိ စက္ခုဝိညာဏဿ သမ္ဘဝေါတိ. တေန တံတံဖလနိပ္ဖါဒနေ တဿာ ပစ္စယသာမဂ္ဂိယာ တပ္ပကာရတာ တထတာတိ ဝုတ္တာတိ ဒဿေတိ. သာမဂ္ဂိန္တိ သမောဓာနံ၊ သမဝါယန္တိ အတ္ထော. အသမ္ဘဝါဘာဝတောတိ အနုပ္ပဇ္ဇနဿ အဘာဝတော. တထာဝိဓပစ္စယသာမဂ္ဂိယဉှိ သတိပိ ဖလဿ အနုပ္ပဇ္ဇနေ တဿာဝိတထတာ သိယာ. အညဓမ္မပစ္စယေဟီတိ အညဿ ဖလဓမ္မဿ ပစ္စယေဟိ. အညဓမ္မာနုပ္ပတ္တိတောတိ တတော အညဿ ဖလဓမ္မဿ အနုပ္ပဇ္ဇနတော. န ဟိ ကဒါစိ စက္ခုရူပါလောကမနသိကာရေဟိ သောတဝိညာဏဿ သမ္ဘဝေါ အတ္ထိ. ယဒိ သိယာ၊ တဿာ သာမဂ္ဂိယာ အညထတာ နာမ သိယာ၊ န စေတံ အတ္ထီတိ ‘‘အနညထတာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပစ္စယတောတိ ပစ္စယဘာဝတော. ပစ္စယသမူဟတောတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဣဒပ္ပစ္စယာ ဧဝ ဣဒပ္ပစ္စယတာတိ တာ-သဒ္ဒေန ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ ယထာ ‘‘ဒေဝေါယေဝ ဒေဝတာ’’တိ၊ ဣဒပ္ပစ္စယာနံ သမူဟော ဣဒပ္ပစ္စယတာတိ သမူဟတ္ထော တာသဒ္ဒေါ ယထာ ‘‘ဇနာနံ သမူဟော ဇနတာ’’တိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယာဟ ‘‘လက္ခဏံ ပနေတ္ထ သဒ္ဒသတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ.

န နိစ္စံ သဿတန္တိ အနိစ္စံ. ဇရာမရဏံ န အနိစ္စံ သင်္ခါရာနံ ဝိကာရဘာဝတော အနိပ္ဖန္နတ္တာ၊ တထာပိ ‘‘အနိစ္စ’’န္တိ ပရိယာယေန ဝုတ္တံ. ဧသ နယော သင်္ခတာဒီသုပိ. သမာဂန္တွာ ကတံ သဟိတေဟေဝ ပစ္စယေဟိ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗတော ယထာသဘာဝံ သမေစ္စ သမ္ဘုယျ ပစ္စယေဟိ ကတန္တိ သင်္ခတံ. ပစ္စယာရဟံ ပစ္စယံ ပဋိစ္စ န ဝိနာ တေန သဟိတသမေတမေဝ ဥပ္ပန္နန္တိ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ. တေနာဟ ‘‘ပစ္စယေ နိဿာယ ဥပ္ပန္န’’န္တိ. ခယသဘာဝန္တိ ဘိဇ္ဇနသဘာဝံ. ဝိဂစ္ဆနကသဘာဝန္တိ သကဘာဝတော အပဂစ္ဆနကသဘာဝံ. ဝိရဇ္ဇနကသဘာဝန္တိ ပလုဇ္ဇနကသဘာဝံ. နိရုဇ္ဈနကသဘာဝန္တိ ခဏဘင်္ဂဝသေန ပဘင်္ဂုသဘာဝံ. ဝုတ္တနယေနာတိ ဇရာယ ဝုတ္တနယေန. ဇနကပ္ပစ္စယာနံ ကမ္မာဒီနံ. ကိစ္စာနုဘာဝက္ခဏေတိ ဧတ္ထ ကိစ္စာနုဘာဝေါ နာမ ယထာ ပဝတ္တမာနေ ပစ္စယေ တဿ ဖလံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တထာ ပဝတ္တိ၊ ဧဝံ သန္တဿ ပဝတ္တနက္ခဏေ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယသ္မိံ ခဏေ ပစ္စယော အတ္တနော ဖလုပ္ပါဒနံ ပတိ ဗျာဝဋော နာမ ဟောတိ၊ ဣမသ္မိံ ခဏေ ယေ ဓမ္မာ ရူပါဒယော ဥပလဗ္ဘန္တိ တတော ပုဗ္ဗေ၊ ပစ္ဆာ စ အနုပလဗ္ဘမာနာ၊ တေသံ တတော ဥပ္ပတ္တိ နိဒ္ဓါရီယတိ၊ ဧဝံ ဇာတိယာပိ သာ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗာ တံခဏူပလဒ္ဓတောတိ. ယဒိ ဧဝံ နိပ္ပရိယာယတောဝ ဇာတိယာ ကုတောစိ ဥပ္ပတ္တိ သိဒ္ဓိ၊ အထ ကသ္မာ ‘‘ဧကေန ပရိယာယေနာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ? ဇာယမာနဓမ္မာနံ ဝိကာရဘာဝေန ဥပလဒ္ဓဗ္ဗတ္တာ. ယဒိ နိပ္ဖန္နဓမ္မာ ဝိယ ဇာတိ ဥပလဗ္ဘေယျ၊ နိပ္ပရိယာယတောဝ တဿာ ကုတောစိ ဥပ္ပတ္တိ သိယာ၊ န စေဝံ ဥပလဗ္ဘတိ၊ အထ ခေါ အနိပ္ဖန္နတ္တာ ဝိကာရဘာဝေန ဥပလဗ္ဘတိ. တသ္မာ ‘‘ဧကေန ပရိယာယေနေတ္ထ အနိစ္စာတိအာဒီနိ ယုဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. န ပန ဇရာမရဏေ၊ ဇနကပ္ပစ္စယာနံ ကိစ္စာနုဘာဝက္ခဏေ တဿ အလဗ္ဘနတော. တေနေဝ ‘‘ဧတ္ထ စ အနိစ္စန္တိ။ပေ။ အနိစ္စံ နာမ ဇာတ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

သဝိပဿနာယာတိ ဧတ္ထ သဟ-သဒ္ဒေါ အပ္ပဓာနဘာဝဒီပနော ‘‘သမက္ခိကံ၊ သမကသ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ. အပ္ပဓာနဘူတာ ဟိ ဝိပဿနာ၊ ယထာဘူတဒဿနမဂ္ဂပညာ ပဇာနာတိ. ‘‘ပုရိမံ အန္တ’’န္တိ ဝုစ္စမာနေ ပစ္စုပ္ပန္နဘာဝဿပိ ဂဟဏံ သိယာတိ ‘‘ပုရိမံ အန္တံ အတီတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝိဇ္ဇမာနတဉ္စ အဝိဇ္ဇမာနတဉ္စာတိ သဿတာသင်္ကံ နိဿာယ ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ အဟမတီတမဒ္ဓါန’’န္တိ အတီတေ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနတံ၊ အဓိစ္စသမုပ္ပတ္တိအာသင်္ကံ နိဿာယ ‘‘ယတော ပဘုတိ အဟံ၊ တတော ပုဗ္ဗေ န နု ခေါ အဟောသိ’’န္တိ အတီတေ အတ္တနော အဝိဇ္ဇမာနတဉ္စ ကင်္ခတိ. ကသ္မာ? ဝိစိကိစ္ဆာယ အာကာရဒွယာဝလမ္ဗနတော. တဿာ ပန အတီတဝတ္ထုတာယ ဂဟိတတ္တာ သဿတာဓိစ္စသမုပ္ပတ္တိအာကာရနိဿိတတာ ဒဿိတာ ဧဝ. အာသပ္ပနပရိသပ္ပနပဝတ္တိကံ ကတ္ထစိပိ အပ္ပဋိဝတ္တိဟေတုဘူတံ ဝိစိကိစ္ဆံ ကသ္မာ ဥပ္ပါဒေတီတိ န ဝိစာရေတဗ္ဗမေတန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ကိံကာရဏန္တိ န ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ. ကာရဏံ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆာယ အယောနိသောမနသိကာရော၊ တဿ အန္ဓဗာလပုထုဇ္ဇနဘာဝေါ၊ အရိယာနံ အဒဿာဝိတာ စာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဇာတိလိင်္ဂုပပတ္တိယောတိ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏာဒိဇာတိံ၊ ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတာဒိလိင်္ဂံ၊ ဒေဝမနုဿာဒိဥပပတ္တိဉ္စ. နိဿာယာတိ ဥပါဒါယ. တသ္မိံ ကာလေ ယံ သန္တာနံ မဇ္ဈိမံ ပမာဏံ၊ တေန ယုတ္တော ပမာဏိကော၊ တဒဘာဝတော အဓိကဘာဝတော ဝါ ‘‘အပ္ပမာဏိကော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကေစီတိ သာရသမာသာစရိယာ. တေ ဟိ ‘‘ကထံ နု ခေါ’’တိ ဣဿရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ပုဗ္ဗကတေန ဝါ အဟေတုတော ဝါ နိဗ္ဗတ္တောတိ စိန္တေတီတိ ဝဒန္တိ. အဟေတုတော နိဗ္ဗတ္တိကင်္ခါပိ ဟိ ဟေတုပရာမသနမေဝါတိ. ပရမ္ပရန္တိ ပုဗ္ဗာပရပ္ပဝတ္တိံ. အဒ္ဓါနန္တိ ကာလာဓိဝစနံ၊ တဉ္စ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိဇ္ဇမာနတဉ္စ အဝိဇ္ဇမာနတဉ္စာတိ သဿတာသင်္ကံ နိဿာယ ‘‘ဘဝိဿာမိ နု ခေါ အဟံ အနာဂတမဒ္ဓါန’’န္တိ အနာဂတေ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနတံ၊ ဥစ္ဆေဒါသင်္ကံ နိဿာယ ‘‘ယသ္မိဉ္စ အတ္တဘာဝေ ဥစ္ဆေဒနကင်္ခါ၊ တတော ပရံ နု ခေါ ဘဝိဿာမီ’’တိ အနာဂတေ အတ္တနော အဝိဇ္ဇမာနတဉ္စ ကင်္ခတီတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ယောဇေတဗ္ဗံ.

ပစ္စုပ္ပန္နံ အဒ္ဓါနန္တိ အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နဿ ဣဓာဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘ပဋိသန္ဓိမာဒိံ ကတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဣဒံ ကထံ၊ ဣဒံ ကထ’’န္တိ ပဝတ္တနတော ကထံကထာ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ သာ အဿ အတ္ထီတိ ကထံကထီ. တေနာဟ ‘‘ဝိစိကိစ္ဆီ’’တိ. ကာ ဧတ္ထ စိန္တာ? ဥမ္မတ္တကော ဝိယ ဗာလပုထုဇ္ဇနောတိ ပဋိကစ္စေဝ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော. တံ မဟာမာတာယ ပုတ္တံ. မုဏ္ဍေသုန္တိ မုဏ္ဍေန အနိစ္ဆန္တံ ဇာဂရဏကာလေ န သက္ကာတိ သုတ္တံ မုဏ္ဍေသုံ ကုလဓမ္မဝသေန ယထာ ဧကစ္စေ ကုလတာပသာ. ရာဇဘယေနာတိ စ ဝဒန္တိ. သီတိဘူတန္တိ ဣဒံ မဓုရကဘာဝပ္ပတ္တိယာ ကာရဏဝစနံ. ‘‘သေတဘူတ’’န္တိပိ ပါဌော၊ ဥဒကေ စိရဋ္ဌာနေန သေတဘာဝံ ပတ္တန္တိ အတ္ထော.

အတ္တနော ခတ္တိယဘာဝံ ကင်္ခတိ ကဏ္ဏော ဝိယ သူတပုတ္တသညီ၊ သူတပုတ္တသညီတိ သူရိယဒေဝပုတ္တဿ ပုတ္တသညီ. ဇာတိယာ ဝိဘာဝိယမာနာယ ‘‘အဟ’’န္တိ တဿ အတ္တနော ပရာမသနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဧဝမ္ပိ သိယာ ကင်္ခါ’’တိ. မနုဿာပိ စ ရာဇာနော ဝိယာတိ မနုဿာပိ စ ကေစိ ဧကစ္စေ ရာဇာနော ဝိယာတိ အဓိပ္ပါယော. ဝုတ္တနယမေဝ ‘‘သဏ္ဌာနာကာရံ နိဿာယာ’’တိအာဒိနာ. ဧတ္ထာတိ ‘‘ကထံ နု ခေါသ္မီ’’တိ ပဒေ. အဗ္ဘန္တရေ ဇီဝေါတိ ပရပရိကပ္ပိတံ အန္တရတ္တာနံ ဝဒတိ. သောဠသံသာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သရီရပရိမာဏအင်္ဂုဋ္ဌ-ယဝပရမာဏုပရိမာဏတာဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ. သတ္တပညတ္တိ ဇီဝဝိသယာတိ ဒိဋ္ဌိဂတိကာနံ မတိမတ္တံ၊ ပရမတ္ထတော ပန သာ အတ္တဘာဝဝိသယာဝါတိ အာဟ ‘‘အတ္တဘာဝဿ အာဂတိဂတိဋ္ဌာန’’န္တိ. ယတာယံ အာဂတော၊ ယတ္ထ စ ဂမိဿတိ၊ တံ ဌာနန္တိ အတ္ထော. သောတာပန္နော အဓိပ္ပေတော ဝိစိကိစ္ဆာပဟာနဿ ဒိဋ္ဌတ္တာ. ဣတရေပိ တယောတိ သကဒါဂါမီအာဒယော အဝါရိတာ ဧဝ. ‘‘အယဉ္စ။ပေ။ သုဒိဋ္ဌာ’’တိ နိပ္ပဒေသတော သစ္စသံပဋိဝေဓဿ ဇောတိတတ္တာ.

ပစ္စယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အာဟာရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.