၂. ဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂. ဒုတိယေပီတိ ဒုတိယသုတ္တေပိ. ပိ-သဒ္ဒေန တဒညေသု သုတ္တေသုပီတိ အတ္ထော. ‘‘ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တာ ဧဝါ’’တိ ဝတွာပိ တဒေကဒေသံ ဣဓ ဝိနိယောဂက္ခမံ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တန္တိ မူလံ. ဝိတ္ထာရဒေသနန္တိ ‘‘ဝိဘဇိဿာမီ’’တိ ပဒဿ အတ္ထဿ ဒဿနဝသေန ပဝတ္တံ ဝိဘင်္ဂဒေသနံ. ဥဒ္ဒေသဒေသနာ ပဌမသုတ္တေ အနုလောမဒေသနာသဒိသာဝ. ပုန ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေန္တောတိ ‘‘ဣတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိနာ ပဝတ္တိံ နိဝတ္တိဉ္စ ဒဿေန္တော. ပဌမံ ဥဒ္ဒေသဝသေန ဝိဘဇနဝသေန ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿိတံ၊ တတော ဧဝ ဗျတိရေကနယေန ဝိဝဋ္ဋမ္ပိ ဒဿိတမေဝ ဟောတီတိ ပုနဂ္ဂဟဏံ.

တေသံ တေသံ သတ္တာနန္တိ ဣဒံ ကိဉ္စိ ပကာရတော အနာမသိတွာ သဗ္ဗေပိ သတ္တေ သာမညတော ဗျာပေတွာ ဂဟဏန္တိ အာဟ ‘‘သင်္ခေပတော။ပေ။ နိဒ္ဒေသော’’တိ. ဂတိဇာတိဝသေနာတိ ပဉ္စဂတိဝသေန၊ တတ္ထာပိ ဧကေကာယ ဂတိယာ ခတ္တိယာဒိဘုမ္မဒေဝါဒိဟတ္ထိအာဒိဇာတိဝသေန စ. ‘‘စိတ္တံ မနော’’တိအာဒီသု ဝိယ ကိစ္စဝိသေသံ၊ ‘‘မာနသ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ သမာနေ အတ္ထေ သဒ္ဒဝိသေသံ၊ ‘‘ပဏ္ဍရ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ ဂုဏဝိသေသံ၊ ‘‘စေတသိကံ ဟဒယ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ နိဿယဝိသေသံ၊ ‘‘စိတ္တဿ ဌိတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ အညဿ အဝတ္ထာဘာဝဝိသေသံ၊ ‘‘အလုဗ္ဘနာ’’တိအာဒီသု ဝိယ အညဿ ကိရိယာဘာဝဝိသေသံ၊ ‘‘အလုဗ္ဘိတတ္တ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ အညဿ အဘာဝတာဝိသေသန္တိ ဧဝမာဒိကံ အနပေက္ခိတွာ ဓမ္မမတ္တံ ဝါ ဒီပနာ သဘာဝနိဒ္ဒေသော. ဇိဏ္ဏဿ ဇီရဏဝသေန ပဝတ္တနာကာရော ဇီရဏတာတိ အာဟ ‘‘အာကာရနိဒ္ဒေသော’’တိ.

ကာလာတိက္ကမေ ကိစ္စနိဒ္ဒေသာတိ ကလလကာလတော ပဘုတိ ပုရိမရူပါနံ ဇရာပတ္တက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနိ ပစ္ဆိမရူပါနိ ပရိပက္ကရူပါနုရူပါနိ ပရိဏတပရိဏတာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အနုက္ကမေန သုပရိဏတရူပါနံ ပရိပါကကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနိ ခဏ္ဍိစ္စာဒိသဘာဝါနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ‘‘ခဏ္ဍိစ္စ’’န္တိအာဒယော ကာလာတိက္ကမေ ဇရာယ ကိစ္စနိဒ္ဒေသာ. ပကတိနိဒ္ဒေသာတိ ဖလဝိပစ္စနပကတိယာ နိဒ္ဒေသာ၊ ဇရာယ ဝါ ပါပုဏိတဗ္ဗဖလမေဝ ပကတိ၊ တဿာ နိဒ္ဒေသာ၊ န စ ခဏ္ဍိစ္စာဒီနေဝ ဇရာတိ ဥဒကာဒိဂတမဂ္ဂေသု တိဏရုက္ခသံဘဂ္ဂတာဒယော ဝိယ ပရိပါကဂတမဂ္ဂသင်္ခါတေသု ပရိပုဏ္ဏရူပေသု လဗ္ဘမာနာ ခဏ္ဍိစ္စာဒယော ဇရာယ ဂတမဂ္ဂါဣစ္စေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ န ဇရာတိ.

ယသ္မာ ဇရံ ပတ္တဿ အာယု ဟာယတိ၊ ဣန္ဒြိယာနိ ဇဇ္ဇရာနိ ဟောန္တီတိ အာယုဟာနာဒယော ပကတိနိဒ္ဒေသာ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ပစ္ဆိမာ ဒွေ ပကတိနိဒ္ဒေသာ’’တိ. တေနာဟ ‘‘ဣမေဟိ ပနာ’’တိအာဒိ.

အဝိညာယမာနန္တရတ္တာ အဝီစိဇရာ မဏိအာဒီသု မန္ဒဒသကာဒီသု ဧကေကဒသကေသု စ ခဏေ ခဏေ ဇိဏ္ဏဝိကာရာဒီနံ ဒုဝိညေယျတ္တာ. တတော အညေသူတိ မဏိအာဒိတော အညေသု အဟိစ္ဆတ္တကာဒီသု၊ ပါဏီနံ ဧကဘဝပရိယာပန္နေ သကလအာယုသ္မိံ ဂဟိတတရုဏယုဝါဇရာကာလေသု၊ ဧကဒွိတ္တိဒိဝသာတိက္ကမေသု ပုပ္ဖါဒီသု ဝါတိ အတ္ထော. တတ္ထ ဟိ ဇရာဝိသေသဿ သုဝိညေယျတ္တာ သဝီစိဇရာ နာမ.

စဝနကဝသေနာတိ စဝနကာနံ ခန္ဓာနံ ဝသေန. ဧကစတုပဉ္စက္ခန္ဓာယ စုတိယာ စဝနမေဝ စဝနတာတိ အာဟ ‘‘ဘာဝဝစနေန လက္ခဏနိဒဿန’’န္တိ၊ ပါဠိယံ ‘‘စုတီ’’တိ ဝုတ္တဿ မရဏဿ သဘာဝဒဿနန္တိ အတ္ထော. ဘင်္ဂုပ္ပတ္တိ ဘိဇ္ဇမာနတာ. တေန ‘‘ဘေဒေါ’’တိ ဣမိနာ ခန္ဓာနံ ဘိဇ္ဇမာနတာ ဘေဒသမင်္ဂိတာ ဝုတ္တာတိ ဒဿေတိ. ဌာနာဘာဝပရိဒီပနန္တိ ကေနစိပိ အာကာရေန အဝဋ္ဌာနာဘာဝဒီပနံ. ဃဋဿေဝါတိ ဟိ ဝိသဒိသူဒါဟရဏံ. ယထာ ဃဋေ ဘိန္နေ ကပါလာဒိအဝယဝသေသော လဗ္ဘတိ၊ န ဧဝံ စုတိက္ခန္ဓေသု ဘင်္ဂေသု၊ န ကောစိ ဝိသေသော တိဋ္ဌတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အန္တရဓာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. မစ္စုသင်္ခါတံ မရဏန္တိ မစ္စုသညိတံ မရဏံ. ‘‘ကာလမရဏ’’န္တိ ဝဒန္တိ. သန္တာနဿ အစ္စန္တသမုစ္ဆေဒဘူတံ ခီဏာသဝါနံ မရဏံ သမုစ္ဆေဒမရဏံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ခဏိကမရဏံ သင်္ဂဏှာတိ. တဿ ကိရိယာတိ အန္တကဿ ကိရိယာ၊ ယာ လောကေ ဝုစ္စတိ ‘‘မစ္စူ’’တိ၊ မရဏန္တိ အတ္ထော. စဝနကာလော ဧဝ ဝါ အနတိက္ကမနီယတ္တာ ဝိသေသေန ကာလောတိ ဝုတ္တောတိ တဿ ကိရိယာ အတ္ထတော စုတိက္ခန္ဓာနံ ဘေဒပဝတ္တိယေဝ. ‘‘မစ္စု မရဏ’’န္တိ ဝါ ဧတ္ထ သမာသံ အကတွာ ယော ‘‘မစ္စူ’’တိ ဝုစ္စတိ ဘေဒေါ၊ တမေဝ မရဏံ ‘‘ပါဏစာဂေါ’’တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

စတုဝေါကာရဝသေနာတိ စတုဝေါကာရဘဝဝသေန. တတ္ထ ဟိ ရူပကာယသညိတော ကဠေဝရော နတ္ထိ၊ ယံ နိက္ခိပေယျ. ကိဉ္စာပိ ဧကဝေါကာရဘဝေပိ ကဠေဝရနိက္ခေပေါ နတ္ထိ၊ ရူပကာယဿ ပန တတ္ထ အတ္ထိတာမတ္တံ ဂဟေတွာ ‘‘ဧကဝေါကာရဝသေန ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ’’တိ ဝုတ္တော. စတုဝေါကာရဝသေန စာတိ စ-သဒ္ဒေန ‘‘သေသဒွယဝသေန ခန္ဓာနံ ဘေဒေါ’’တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ သဗ္ဗတ္ထေဝ ခန္ဓဘေဒသဗ္ဘာဝတော. သေသဒွယဝသေနာတိ သေသဘဝဒွယဝသေနေဝ ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ. ယဒိပိ ဧကဝေါကာရဘဝေ ရူပကာယော ဝိဇ္ဇတိ၊ ကဠေဝရနိက္ခေပေါ ပန နတ္ထီတိ ‘‘ကဠေဝရဿ သဗ္ဘာဝတော’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ မနုဿာဒီသု ကဠေဝရနိက္ခေပေါ အတ္ထိ၊ တသ္မာ မနုဿာဒီသု ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါတိ ယောဇနာ. ကဠေဝရံ နိက္ခိပီယတိ ဧတေနာတိ မရဏံ ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ. ဧကတော ကတွာတိ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ၊ ဧကဇ္ဈံ ဂဟဏမတ္တေန.

ဇာယနဋ္ဌေနာတိအာဒိ အာယတနဝသေန ယောနိဝသေန စ ဒွီဟိ ပဒေဟိ သဗ္ဗသတ္တေ ပရိယာဒိယိတွာ ပရိယာဒိယိတွာ ဇာတိံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ‘‘ကတ္တုဘာဝဝသေန ပဒဒွယံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ‘‘တေသံ တေသံ သတ္တာနံ ဇာတိ သဉ္ဇာတီ’’တိ ပန ကတ္တရိ သာမိနိဒ္ဒေသဿ ကတတ္တာ ဥဘယတ္ထာပိ ဘာဝနိဒ္ဒေသော. သမ္ပုဏ္ဏာ ဇာတိ သဉ္ဇာတိ. ပါကဋာ နိဗ္ဗတ္တိ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ. တေသံ တေသံ သတ္တာနံ။ပေ။ အဘိနိဗ္ဗတ္တီတိ သတ္တဝသေန ပဝတ္တတ္တာ ဝေါဟာရဒေသနာ.

တတြ တတြာတိ ဧကစတုဝေါကာရဘဝေသု ဒွိန္နံ သေသရူပဓာတုယံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ ပဉ္စန္နံ၊ ကာမဓာတုယံ ဝိကလာဝိကလိန္ဒြိယာနံ ဝသေန သတ္တန္နံ နဝန္နံ ဒသန္နံ ပုန ဒသန္နံ ဧကာဒသန္နဉ္စ အာယတနာနံ ဝသေန သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. သန္တတိယန္တိ ယေန ကမ္မုနာ ခန္ဓာနံ ပါတုဘာဝေါ၊ တေန အဘိသင်္ခတသန္တတိယံ. တဉ္စ ခေါ ပဋိသန္ဓိက္ခဏဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ကမ္မံယေဝ ကမ္မဘဝေါ ‘‘ဘဝတိ ဧတသ္မာ ဥပပတ္တိဘဝေါ’’တိ ကတွာ. ကမ္မေန နိယျာဒိတအတ္တဘာဝုပပတ္တိဝသေန ဘဝတီတိ ဘဝေါ၊ တထာ တထာ နိဗ္ဗတ္တဝိပါကော ကဋတ္တာရူပဉ္စ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဘဝတီတိ ကတွာ ဘဝေါ’’တိ ဥပပတ္တိဘဝဿ ဝက္ခမာနတ္တာ ‘‘ကမ္မံ ဖလဝေါဟာရေန ဘဝေါတိ ဝုတ္တ’’န္တိ ကထိတံ.

ဥပါဒိယန္တိ သတ္တာ ဒဠှဂ္ဂါဟံ ဂဏှန္တိ ဧတေန ကိလေသကာမေန. န ကေဝလံ ဣဓ ကရဏသာဓနမေဝ၊ အထ ခေါ ကတ္တုသာဓနမ္ပိ လဗ္ဘတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သယံ ဝါ’’တိ. တန္တိ ဝတ္ထုကာမံ. ကာမော စ သော ကာမနဋ္ဌေန၊ ဥပါဒါနဉ္စ ဘုသမာဒါနဋ္ဌေနာတိ ကာမုပါဒါနံ. ဧတန္တိ ကာမုပါဒါနပဒံ. ပုန ဧတန္တိ ကာမုပါဒါနသင်္ခါတံ.

သဿတော အတ္တာတိ ဣဒံ ပုရိမဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယမာနံ ဥတ္တရဒိဋ္ဌိံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ယထာ ဧသာ ဒိဋ္ဌိ ဒဠှီကရဏဝသေန ပုရိမံ ဥတ္တရာ ဥပါဒိယတိ၊ ဧဝံ ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိကာပီတိ. အတ္တဂ္ဂဟဏံ ပန ‘‘အတ္တဝါဒုပါဒါန’’န္တိ ဣဒံ န ဒိဋ္ဌုပါဒါနဒဿနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. လောကော စာတိ အတ္တဂ္ဂဟဏဝိနိမုတ္တဂ္ဂဟဏံ ဒိဋ္ဌုပါဒါနဘူတံ ဣဓ ပုရိမဒိဋ္ဌိဥတ္တရဒိဋ္ဌိဝစနေဟိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ယေန မိစ္ဆာဘိနိဝေသေန ဂေါသီလဂေါဝတာဒိံ သမာဒိယတိ စေဝ အနုတိဋ္ဌတိ စ၊ သော ဂေါသီလဂေါဝတာဒီနီတိ အဓိပ္ပေတာနိ. တေနာဟ ‘‘ဂေါသီလ။ပေ။ သယမေဝ ဥပါဒါနာနီ’’တိ. အဘိနိဝေသတောတိ အဘိနိဝေသနတော.

အတ္တဝါဒုပါဒါနန္တိ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဝါဒဿ ပညာပနဿ ဂဟဏဿ ကာရဏဘူတာ ဒိဋ္ဌီတိ အတ္ထော. အတ္တဝါဒမတ္တမေဝါတိ အတ္တဿ အဘာဝါ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဣဒံ ဝစနမတ္တမေဝ. ဥပါဒိယန္တိ ဒဠှံ ဂဏှန္တိ.

စက္ခုဒွါရာဒီသု ပဝတ္တာယာတိ ဣဒံ တဏှာယ ရူပတဏှာဒိဘာဝဿ ကာရဏဝစနံ ဆဒွါရာရမ္မဏိကဓမ္မာနံ ပဋိနိယတာရမ္မဏတ္တာ. ဇဝနဝီထိယာ ပဝတ္တာယာတိ ဣဒံ တဿာ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဒဿနံ. သဘာဝေနေဝ ဥဋ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တဿ ဝေဠု ဝိယ နိဿယော အဟုတွာ ဩလုမ္ဘကဘာဝေန ဘာဝေါ ဥပါဒါနဿ ပစ္စယဘာဝတော အာရမ္မဏမ္ပိ တံသဒိသံ ဝုတ္တံ. ရူပေတိ ဝိသယေ ဘုမ္မံ. သာ တိဝိဓာ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကာမတဏှာ ကာမဿာဒဘာဝေန ပဝတ္တိယာ. ဧဝံ အဿာဒေန္တီတိ သဿတဒိဋ္ဌိယာ သဟဇာတနိဿယသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတာဒိပစ္စယဘူတာယ သံသဋ္ဌတ္တာ နိစ္စဓုဝသဿတာဘိနိဝေသမုခေန အဿာဒေန္တီ. ဘဝသဟဂတာ တဏှာ ဘဝတဏှာ. ဘဝတိ တိဋ္ဌတိ သဗ္ဗကာလန္တိ ဟိ ဘဝဒိဋ္ဌိ ဘဝေါ ဥတ္တရပဒလောပေန၊ ဘဝဿာဒဝသေန ပဝတ္တိယာ စ. ဣမိနာ နယေန ဝိဘဝတဏှာတိ ဧတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝိဘဝတိ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ ဝိနဿတီတိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ဒိဋ္ဌိ ဝိဘဝေါ ဥတ္တရပဒလောပေန. ဧဝံ တာနိ အဋ္ဌာရသာတိ ယာ ဆ ကာမတဏှာ၊ ဆ ဘဝတဏှာ၊ ဆ ဝိဘဝတဏှာ ဝုတ္တာ၊ ဧတာနိ အဋ္ဌာရသ တဏှာဝိစရိတာနိ တဏှာပစ္စယော. အဇ္ဈတ္တန္တိ သကသန္တတိယံ. ဗဟိဒ္ဓါတိ တတော ဗဟိဒ္ဓါ. အတီတာရမ္မဏာနိ ဝါ ဟောန္တု ဣတရာရမ္မဏာနိ ဝါ၊ သယံ ပန အတီတာနိ ဆတ္တိံသ တဏှာဝိစရိတာနိ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ‘‘အဋ္ဌသတံ တဏှာဝိစရိတာနီ’’တိအာဒိနာ သမ္ဗန္ဓော. ဣဒါနိ အပရေနပိ ပကာရေန အဋ္ဌသတံ တဏှာဝိစရိတာနိ ဒဿေတုံ ‘‘အဇ္ဈတ္တိကဿာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဇ္ဈတ္တိကဿာတိ အဇ္ဈတ္တိကခန္ဓပဉ္စကံ. ဥပယောဂတ္ထေ ဟိ ဣဒံ သာမိဝစနံ. ဥပါဒါယာတိ ဂဟေတွာ. အသ္မီတိ ဟောတီတိ ယဒေတံ အဇ္ဈတ္တိကံ ခန္ဓပဉ္စကံ ဥပါဒါယ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန သမုဒါယဂ္ဂါဟတော အသ္မီတိ ဂါဟော ဟောတိ၊ တသ္မိံ သတီတိ အတ္ထော. ဣဓ ပန ရူပါဒိအာရမ္မဏဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတ္ထမသ္မီတိ ဟောတီတိ ခတ္တိယာဒီသု ‘‘ဣဒံပကာရော အဟ’’န္တိ ဧဝံ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန ဟောတီတိ အတ္ထော. ဣဒံ တာဝ အနုပနိဓာယ ဂဟဏံ.

ဧဝမာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ဧဝမသ္မိ၊ အညထာသ္မိ၊ အဟံ ဘဝိဿံ၊ ဣတ္ထံ ဘဝိဿံ၊ ဧဝံ ဘဝိဿံ၊ အညထာ ဘဝိဿံ၊ အသသ္မိ၊ သတသ္မိ၊ အဟံ သိယံ၊ ဣတ္ထံ သိယံ၊ ဧဝံ သိယံ၊ အညထာ သိယံ၊ အပါဟံ သိယံ၊ အပါဟံ ဣတ္ထံ သိယံ၊ အပါဟံ ဧဝံ သိယံ၊ အပါဟံ အညထာ သိယ’’န္တိ ဧတေသံ သင်္ဂဟော. ဥပနိဓာယ ဂဟဏမ္ပိ ဒုဝိဓံ သမတော အသမတော ဝါတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝမသ္မိ၊ အညထာသ္မီ’’တိ စ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဧဝမသ္မီတိ ဣဒံ သမတော ဥပနိဓာယ ဂဟဏံ၊ ယထာ အယံ ခတ္တိယော၊ ဧဝံ အဟမသ္မီတိ အတ္ထော. အညထာသ္မီတိ ဣဒံ ပန အသမတော ဂဟဏံ၊ ယထာယံ ခတ္တိယော တတော အညထာ အဟံ ဟီနော ဝါ အဓိကော ဝါတိ အတ္ထော. ဣမာနိ တာဝ ပစ္စုပ္ပန္နဝသေန စတ္တာရိ တဏှာဝိစရိတာနိ. ဘဝိဿန္တိအာဒီနိ ပန စတ္တာရိ အနာဂတဝသေန ဝုတ္တာနိ၊ တေသံ ပုရိမစတုက္ကေ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အသသ္မီတိ သဿတော အသ္မိ၊ နိစ္စဿေတံ အဓိဝစနံ. သတသ္မီတိ အသဿတော အသ္မိ၊ အနိစ္စဿေတံ အဓိဝစနံ. ဣတိ ဣမာနိ ဒွေ သဿတုစ္ဆေဒဝသေန ဝုတ္တာနိ. ဣတော ပရာနိ သိယန္တိအာဒီနိ စတ္တာရိ သံသယပရိဝိတက္ကဝသေန ဝုတ္တာနိ၊ တာနိ ပုရိမစတုက္ကေ ဝုတ္တနယေန အတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. အပါဟံ သိယန္တိအာဒီနိ ပန စတ္တာရိ ‘‘အပိ နာမာဟံ ဘဝေယျ’’န္တိ ဧဝံ ပတ္ထနာကပ္ပနဝသေန ဝုတ္တာနိ၊ တာနိပိ ပုရိမစတုက္ကေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧဝမေတေသု –

ဒွေ ဒိဋ္ဌိသီသာ စတ္တာရော၊ သုဒ္ဓသီသာ သီသမူလကာ၊

တယော တယောတိ ဧတာနိ၊ အဋ္ဌာရသ ဝိဘာဝယေ.

ဧတေ ဟိ သဿတုစ္ဆေဒဝသေန ဝုတ္တာ ဒွေ ဒိဋ္ဌိသီသာ နာမ၊ ‘‘အသ္မိ၊ ဘဝိဿံ သိယံ၊ အပါဟံ သိယ’’န္တိ ဧတေ စတ္တာရော သုဒ္ဓသီသာ နာမ၊ ‘‘ဣတ္ထမသ္မီ’’တိအာဒယော တယော တယောတိ ဒွါဒသ သီသမူလကာ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဓ ပါဠိယံ ရူပါရမ္မဏာဒိဝသေန တဏှာ အာဂတာတိ အာဟ ‘‘အဇ္ဈတ္တိကရူပါဒိနိဿိတာနီ’’တိ. အဋ္ဌာရသ တဏှာဝိစရိတာနီတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. ဣမိနာ အသ္မီတိ ဣမိနာ အဘိသေကသေနာပစ္စာဒိနာ ‘‘ခတ္တိယော အဟ’’န္တိ မူလဘာဝတော ‘‘အသ္မီ’’တိ ဟောတိ. သေသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သင်္ဂဟေတိ တဏှာယ ယထာဝုတ္တဝိဘာဂဿ သံခိပနဝသေန သင်္ဂဏှနေ ကရိယမာနေ. ‘‘ဆယိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဏှာကာယာ’’တိအာဒိ နိဒ္ဒေသော. ‘‘ရူပေ တဏှာ ရူပတဏှာ’’တိအာဒိ နိဒ္ဒေသတ္ထော. ‘‘ကာမရာဂဘာဝေနာ’’တိအာဒိကော၊ ‘‘အဇ္ဈတ္တိကဿုပါဒါယာ’’တိအာဒိကော စ နိဒ္ဒေသဝိတ္ထာရော. ‘‘ရူပါဒီသု အာရမ္မဏေသု ဆဠေဝါ’’တိအာဒိကော သင်္ဂဟော.

ယသ္မာ စက္ခုဒွါရာဒီသု ဧကေကသ္မိံ ဒွါရေ ဥပ္ပဇ္ဇနကဝိညာဏာနိ ဝိယ အနေကာ ဧဝ ဝေဒနာ၊ တသ္မာ တာ ရာသိဝသေန ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ‘‘ဆ ဝေဒနာကာယာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဝေဒနာသမူဟာ’’တိ. နိဿယဘာဝေန ဥပ္ပတ္တိဒွါရဘာဝေန နာနာပစ္စယာ ဟောန္တိ စက္ခုဓာတုအာဒယော၊ တာ ကုစ္ဆိနာ ဓာရေန္တိယော ဝိယ ပေါသေန္တိယော ဝိယ စ ဟောန္တီတိ တာသံ မာတုသဒိသတာ ဝုတ္တာ. စက္ခုသမ္ဖဿဟေတူတိ နိဿယာဒိစက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ. အယန္တိ အယံ ဝေဒနာ ‘‘စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ’’တိအာဒိနာ သာဓာရဏတော ဝုတ္တာ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ဝေဒနာပဒေ. သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာတိ ကုသလာကုသလဝိပါကကိရိယာနံ ဝသေန သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာ. ဧဝံ ဝိဘင်္ဂေ အာဂတနယေန သာဓာရဏတော ဝတွာပိ ဣဓာဓိပ္ပေတဝေဒနမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိပါကဝသေန ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. စက္ခုမှိ သမ္ဖဿောတိ စက္ခုမှိ နိဿယဘူတေ ဥပ္ပန္နဖဿော. ဧသ နယော သေသေသု. ယသ္မာ စက္ခာဒီနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ခန္ဓနိဒ္ဒေသေ လက္ခဏာဒိဝိဘာဂတော၊ အာယတနနိဒ္ဒေသေ ဝိသေသတော၊ သာမညတော စ သဒ္ဒတ္ထဒဿနာဒိဝသေန ဝိဘာဝိတာနိ၊ တသ္မာ ‘‘ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ။ပေ။ ဝုတ္တမေဝါ’’တိ အာဟ.

နမနလက္ခဏန္တိ အာရမ္မဏာဘိမုခံ ဟုတွာ နမနသဘာဝံ တေန ဝိနာ အပ္ပဝတ္တနတော. ရုပ္ပနလက္ခဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. ဝေဒနာက္ခန္ဓော ပန ဧကာဝ ဝေဒနာ. သဗ္ဗဒုဗ္ဗလစိတ္တာနိ နာမ ပဉ္စဝိညာဏာနိ. နနု တတ္ထ ဇီဝိတစိတ္တဋ္ဌိတိယော စ သန္တီတိ? သစ္စံ၊ တာသံ ပန ကိစ္စံ န တထာ ပါကဋံ၊ ယထာ စေတနာဒီနန္တိ တေ ဧဝေတ္ထ ပါဠိယံ ဥဒ္ဓဋာ. ယေန မဟန္တပါတုဘာဝါဒိနာ ကာရဏေန. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ မဟာဘူတနိဒ္ဒေသေ. အညော ဝိနိစ္ဆယနယောတိ ‘‘ဝစနတ္ထတော ကလာပတော’’တိအာဒိနာ လက္ခဏာဒိနိစ္ဆယတော အညော ဝိနိစ္ဆယနယော. နနု သော စတုဓာတုဝဝတ္ထာနေ ဝုတ္တော၊ န ရူပက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသေတိ? တတ္ထ ဝုတ္တေပိ ‘‘စတုဓာတုဝဝတ္ထာနေ ဝုတ္တာနီ’’တိ အတိဒေသဝသေန ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ရူပက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တော’’တိ ဝုတ္တံ. ဥပါဒါယာတိ ပဋိစ္စ. ဘူတာနိ ဟိ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဥပါဒါရူပံ ‘‘တာနိ ဂဟေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ အဝိဿဇ္ဇနတော. နိဿာယာတိပိ ဧကေ တေသံ နိဿယပစ္စယဘာဝတော. ပုဗ္ဗကာလကိရိယာ နာမ ဧကံသတော အပရကာလကိရိယာပေက္ခာတိ ပါဌသေသေန အတ္ထံ ဝဒတိ. ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသေန ဝိနာ ဧဝ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘သမူဟတ္ထေ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သမူဟသမ္ဗန္ဓေ သာမိနိဒ္ဒေသေန သမူဟတ္ထော ဒီပိတောတိ တံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သမူဟံ ဥပါဒါယာ’’တိ. ဓမ္မသင်္ဂဏိယံ (ဓ. သ. ၅၈၄) အာဂတနယေန ‘‘တေဝီသတိဝိဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဟိ ဟဒယဝတ္ထု န နိဒ္ဒိဋ္ဌံ၊ ‘‘ယံ ရူပံ နိဿာယာ’’တိ ဝါ ပဋ္ဌာနေ (ပဋ္ဌာန. ၁.၁.၈) အာဂတတ္တာ ဟဒယဝတ္ထုမ္ပိ ဂဟေတွာ ဇာတိရူပဘာဝေန ဥပစယသန္တတိယော ဧကတော ကတွာ ‘‘တေဝီသတိဝိဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

စက္ခုဿ ဝိညာဏန္တိ ဝါ စက္ခုဝိညာဏံ. အသာဓာရဏကာရဏေန စာယံ နိဒ္ဒေသော. ‘‘သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏ’’န္တိ ဧတ္ထ သဗ္ဗလောကိယဝိပါကဝိညာဏဿ ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တေဘူမကဝိပါကစိတ္တဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

အဘိသင်္ခရဏလက္ခဏောတိ အာယူဟနသဘာဝေါ. စောပနဝသေနာတိ ဝိညတ္တိသံစောပနဝသေန၊ ကာယဝိညတ္တိယာ သမုဋ္ဌာပနဝသေနာတိ အတ္ထော. ဝစနဘေဒဝသေနာတိ ဝစီဘေဒုပ္ပါဒဝသေန၊ ဝစီဝိညတ္တိယာ သမုဋ္ဌာပနဝသေနာတိ အတ္ထော. ဧဝံ စောပနံ န ဘဝေယျာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ရဟော နိသီဒိတွာ စိန္တေန္တဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧကူနတိံသာတိ ဧတ္ထ အဘိညာစေတနာဝိနိမုတ္တာ ဧဝ ဧကူနတိံသ စေတနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ တဿာ ဝိပါကဝိညာဏဿ ပစ္စယတ္တာဘာဝတော.

ဒုက္ခေတိ ဧကမ္ပိ ဣဒံ ဘုမ္မဝစနံ သံသိလေသနနိဿယဝိသယဗျာပနဝသေန အတ္တာနံ ဘိန္ဒိတွာ ဝိနိယောဂံ ဂစ္ဆတီတိ ‘‘စတူဟိ ကာရဏေဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧကောပိ ဟိ ဝိဘတ္တိနိဒ္ဒေသော အနေကဓာ ဝိနိယောဂံ ဂစ္ဆတိ ယထာ တဒ္ဓိတတ္ထေ ဥတ္တရပဒသမာဟာရေတိ. တန္တိ အညာဏံ. ဒုက္ခသစ္စန္တိ ဟဒယဝတ္ထုလက္ခဏံ ဒုက္ခသစ္စံ. အဿာတိ အညာဏဿ. နိဿယပစ္စယဘာဝေနာတိ ပုရေဇာတနိဿယဘာဝေန. သဟဇာတနိဿယပစ္စယဘာဝေန ပန တံသဟဇာတာ ဖဿာဒယော ဝတ္တဗ္ဗာ. အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝေန ဒုက္ခသစ္စံ အဿ အာရမ္မဏန္တိ ယောဇနာ. ဒုက္ခသစ္စန္တိ ဥပယောဂဧကဝစနံ. ဧတန္တိ အညာဏံ. တဿာတိ ဒုက္ခသစ္စဿ. ‘‘ပဋိစ္ဆာဒေတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တံ ပဋိစ္ဆာဒနာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘ယာထာဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေနပိ ဧကဒေသေန ယာထာဝတော လက္ခဏပဋိဝေဓော ဟောတိယေဝါတိ ‘‘ယာထာဝလက္ခဏပဋိဝေဓနိဝါရဏေနာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဉာဏပဝတ္တိယာ စေတ္ထ အပ္ပဒါနေနာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ. ပုရိမံ ပန ပဋိဝေဓဉာဏုပ္ပတ္တိယာ နိသေဓကထာဒဿနံ၊ ပစ္ဆိမံ အနုဗောဓဉာဏုပ္ပတ္တိယာ. ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္ထာတိ ဒုက္ခသစ္စေ.

သဟဇာတဿ အညာဏဿ သမုဒယသစ္စံ ဝတ္ထု ဟောတိ နိဿယပစ္စယဘာဝတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝတ္ထုတော’’တိ. အာရမ္မဏတောတိ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝေန. ယသ္မာ သမုဒယသစ္စံ အညာဏဿ အာရမ္မဏံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဒုက္ခသမုဒယေ အညာဏ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော. ပဋိစ္ဆာဒနံ ဒုက္ခသစ္စေ ဝုတ္တနယမေဝ ဧကေနေဝ ကာရဏေန ဣတရေသံ တိဏ္ဏံ အသမ္ဘဝတော၊ ကိံ ပန ဧတံ ဧကံ ကာရဏန္တိ အာဟ ‘‘ပဋိစ္ဆာဒနတော’’တိ. ဣဒံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘာဝေတုံ ‘‘နိရောဓပဋိပဒါနံ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တဒါရဗ္ဘာတိ တံ အာရဗ္ဘ တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ. ပစ္ဆိမဉှိ သစ္စဒွယန္တိ နိရောဓော မဂ္ဂေါ. တဉှိ နယဂမ္ဘီရတ္တာ. ဒုဒ္ဒသန္တိ သဏှသုခုမဓမ္မတ္တာ သဘာဝေနေဝ ဂမ္ဘီရတာယ ဒုဒ္ဒသံ ဒုဝိညေယျံ ဒုရဝဂ္ဂါဟံ. တတ္ထာတိ ပုရိမေ သစ္စဒွယေ. အန္ဓဘူတန္တိ အန္ဓကာရဘူတံ. န ပဝတ္တတိ အာရမ္မဏံ ကာတုံ န ဝိသဟတိ. ဝစနီယတ္တေနာတိ ဝါစကဘာဝေန တထာ ဥပဋ္ဌာနတော. သဘာဝလက္ခဏဿ ဒုဒ္ဒသတ္တာတိ ပီဠနာဒိအာယူဟနာဒိဝသေန ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ၊ အယံ သမုဒယော’’တိ (မ. နိ. ၄၈၄၊ ၃.၁၀၄) ယာထာဝတော သဘာဝလက္ခဏဿ ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဒုဝိညေယျတ္တာ ပုရိမဒွယံ ဂမ္ဘီရံ. တတ္ထာတိ ပုရိမသ္မိံ သစ္စဒွယေ. ဝိပလ္လာသဂ္ဂါဟဝသေန ပဝတ္တတီတိ သုဘာဒိဝိပရီတဂ္ဂါဟာနံ ပစ္စယဘာဝဝသေန အညာဏံ ပဝတ္တတိ.

ဣဒါနိ ‘‘ဒုက္ခေ အညာဏ’’န္တိအာဒီသု ပကာရန္တရေနပိ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဒုက္ခေတိ ဧတ္တာဝတာတိ ‘‘အညာဏန္တိ ဝုစ္စမာနာယ အဝိဇ္ဇာယ ဒုက္ခေ’’တိ ဧတ္တကေန. သင်္ဂဟတောတိ သမောဓာနတော. ကိစ္စတောတိ အသမ္ပဋိဝေဓကိစ္စတော. အညာဏမိဝါတိ ဝိသယသဘာဝံ ယာထာဝတော ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အပ္ပဒါနကိစ္စမိဝ. ‘‘ဒုက္ခေ’’တိအာဒိနာ တတ္ထ အဝိဇ္ဇာ ပဝတ္တတိ၊ ဝိသေသတော နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဟောတီတိ ကတွာ သဗ္ဗတ္ထေဝ တထာ အဝိသိဋ္ဌသဘာဝဒဿနံ ဣဒန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘အဝိသေသတော ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ခဏိကနိရောဓဿ ဣဓ အနဓိပ္ပေတတ္တာ အယုဇ္ဇမာနတ္တာ ဝိရာဂဂ္ဂဟဏတော စ အဝိဇ္ဇာဒီနံ ပဋိပက္ခဝသေန ပဋိဗာဟနံ ဣဓ ‘‘နိရောဓော’’တိ အဓိပ္ပေတော၊ သော စ နေသံ သဗ္ဗသော အနုပ္ပဇ္ဇနမေဝါတိ အာဟ ‘‘နိရောဓော ဟောတီတိ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတီ’’တိ. ‘‘အဝိဇ္ဇာ နိရုဇ္ဈတိ ဧတ္ထာတိ အဝိဇ္ဇာနိရောဓော၊ သင်္ခါရာ နိရုဇ္ဈန္တိ ဧတ္ထာတိ သင်္ခါရနိရောဓော’’တိ ဧဝံ သဗ္ဗေဟိ ဧတေဟိ နိရောဓပဒေဟိ နိဗ္ဗာနဿ ဒေသိတတ္တာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တေနာဟ ‘‘နိဗ္ဗာနံ ဟီ’’တိအာဒိ. ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋန္တိ ဝဋ္ဋဉ္စ ဝိဝဋ္ဋဉ္စ. ‘‘ဒွါဒသဟီ’’တိ ဣဒံ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ ‘‘အနုလောမတော ဒွါဒသဟိ ပဒေဟိ ဝဋ္ဋံ၊ ပဋိလောမတော ဒွါဒသဟိ ဝိဝဋ္ဋံ ဣဓ ဒဿိတ’’န္တိ.

ဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.