၁. ဗုဒ္ဓဝဂ္ဂေါ

၁. ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁. ဒုတိယသုတ္တာဒီနိပိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝသေနေဝ ဒေသိတာနီတိ အာဟ ‘‘ပဌမံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒသုတ္တ’’န္တိ. တတြာတိ ပဒံ ယေ ဒေသကာလာ ဣဓ ဝိဟရဏကိရိယာယ ဝိသေသနဘာဝေန ဝုတ္တာ၊ တေသံ ပရိဒီပနန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ယံ သမယံ။ပေ။ ဒီပေတီ’’တိ အာဟ. တံ-သဒ္ဒေါ ဟိ ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ပဋိနိဒ္ဒေသော၊ တသ္မာ ဣဓ ဒေသဿ ကာလဿ ဝါ ပဋိနိဒ္ဒေသော ဘဝိတုံ အရဟတိ၊ န အညဿ. အယံ တာဝ တတြသဒ္ဒဿ ပဋိနိဒ္ဒေသဘာဝေ အတ္ထဝိဘာဝနာ. ယသ္မာ ပန ဤဒိသေသု ဌာနေသု တတြသဒ္ဒေါ ဓမ္မဒေသနာဝိသိဋ္ဌံ ဒေသံ ကာလဉ္စ ဝိဘာဝေတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဘာသိတဗ္ဗယုတ္တေ ဝါ ဒေသကာလေ’’တိ. တေန တတြာတိ ယတ္ထ ဘဂဝါ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ဘိက္ခူ အာလပိ အဘာသိ၊ တာဒိသေ ဒေသေ၊ ကာလေ ဝါတိ အတ္ထော. န ဟီတိအာဒိနာ တမေဝတ္ထံ သမတ္ထေတိ.

နနု စ ယတ္ထ ဌိတော ဘဂဝါ ‘‘အကာလော ခေါ တာဝါ’’တိအာဒိနာ ဗာဟိယဿ ဓမ္မဒေသနံ ပဋိက္ခိပိ၊ တတ္ထေဝ အန္တရဝီထိယံ ဌိတောဝ တဿ ဓမ္မံ ဒေသေသီတိ? သစ္စမေတံ. အဒေသေတဗ္ဗကာလေ အဒေသနာယ ဟိ ဣဒံ ဥဒါဟရဏံ. တေနာဟ ‘‘အကာလော ခေါ တာဝါ’’တိ. ယံ ပန တတ္ထ ဝုတ္တံ ‘‘အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌမှာ’’တိ၊ တမ္ပိ တဿ အကာလဘာဝဿေဝ ပရိယာယေန ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တဿ ဟိ တဒါ အဒ္ဓါနပရိဿမေန ရူပကာယေ အကမ္မညတာ အဟောသိ၊ ဗလဝပီတိဝေဂေန နာမကာယေ. တဒုဘယဿ ဝူပသမံ အာဂမေန္တော ပပဉ္စပရိဟာရတ္ထံ ဘဂဝါ ‘‘အကာလော ခေါ’’တိ ပရိယာယေန ပဋိက္ခိပိ. အဒေသေတဗ္ဗဒေသေ အဒေသနာယ ပန ဥဒါဟရဏံ ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ၊ ဝိဟာရတော နိက္ခမိတွာ ဝိဟာရပစ္ဆာယာယံ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒီ’’တိ ဧဝမာဒိကံ ဣဓ အာဒိသဒ္ဒေန သင်္ဂဟိတံ. ‘‘သ ခေါ သော ဘိက္ခဝေ ဗာလော ဣဓ ပါပါနိ ကမ္မာနိ ကရိတွာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (မ. နိ. ၃.၂၄၈) ပဒပူရဏမတ္တေ ခေါ-သဒ္ဒေါ၊ ‘‘ဒုက္ခံ ခေါ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၂၁) အဝဓာရဏေ၊ ‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ သတ္ထု ပဝိဝိတ္တဿ ဝိဟရတော သာဝကာ ဝိဝေကံ နာနုသိက္ခန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၁) အာဒိကာလတ္ထေ၊ ဝါကျာရမ္ဘေတိ အတ္ထော. တတ္ထ ပဒပူရဏေန ဝစနာလင်္ကာရမတ္တံ ကတံ ဟောတိ၊ အာဒိကာလတ္ထေန ဝါကျဿ ဥပညာသမတ္တံ၊ အဝဓာရဏတ္ထေန ပန နိယမဒဿနံ. ‘‘တသ္မာ အာမန္တေသိ ဧဝါ’’တိ အာမန္တနေ နိယမော ဒဿိတော ဟောတီတိ.

‘‘ဘဂဝါတိ လောကဂရုဒီပန’’န္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ နနု ပုဗ္ဗေ ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ပဒံ ဝုတ္တန္တိ? ယဒိပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ၊ တံ ပန ယထာဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဝိဟရဏကိရိယာယ ကတ္တုဝိသေသဒဿနပရံ၊ န အာမန္တနကိရိယာယ၊ ဣဓ ပန အာမန္တနကိရိယာယ၊ တသ္မာ တဒတ္ထံ ပုန ဘဂဝါတိ ပါဠိယံ ဝုတ္တန္တိ. တဿတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဘဂဝါတိ လောကဂရုဒီပန’’န္တိ အာဟ. ကထာသဝနယုတ္တပုဂ္ဂလဝစနန္တိ ဝက္ခမာနာယ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒေသနာယ သဝနယောဂျပုဂ္ဂလဝစနံ. စတူသုပိ ပရိသာသု ဘိက္ခူ ဧဝ ဧဒိသာနံ ဒေသနာနံ ဝိသေသေန ဘာဇနဘူတာတိ သာတိသယေန သာသနသမ္ပဋိဂ္ဂါဟကဘာဝဒဿနတ္ထံ ဣဓ ဘိက္ခုဂဟဏန္တိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သဒ္ဒတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိ အာဟ. တတ္ထ ဘိက္ခကောတိ ဘိက္ခူတိ ဘိက္ခနသီလတ္တာ ဘိက္ခနဓမ္မတ္တာ ဘိက္ခူတိ အတ္ထော. ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတောတိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိပိ အဇ္ဈုပဂတံ ဘိက္ခာစရိယံ ဥဉ္ဆာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတတ္တာ အနုဋ္ဌိတတ္တာ ဘိက္ခု. ယော ဟိ ကောစိ အပ္ပံ ဝါ မဟန္တံ ဝါ ဘောဂက္ခန္ဓံ ပဟာယ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော၊ သော ကသိဂေါရက္ခာဒီဟိ ဇီဝိကကပ္ပနံ ဟိတွာ လိင်္ဂသမ္ပဋိစ္ဆနေနေဝ ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတတ္တာ ဘိက္ခု. ပရပဋိဗဒ္ဓဇီဝိကတ္တာ ဝါ ဝိဟာရမဇ္ဈေ ကာဇဘတ္တံ ဘုဉ္ဇမာနောပိ ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတောတိ ဘိက္ခု ပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇနံ နိဿာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဥဿာဟဇာတတ္တာ ဝါ ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတောတိ ဘိက္ခူတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

အာဒိနာ နယေနာတိ ‘‘ဘိန္နပဋဓရောတိ ဘိက္ခု၊ ဘိန္ဒတိ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေတိ ဘိက္ခု၊ ဘိန္နတ္တာ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိနာ ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၅၀၉) အာဂတနယေန. ဉာပနေတိ အဝဗောဓနေ၊ ပဋိဝေဒနေတိ အတ္ထော. ဘိက္ခနသီလတာ၊ န ကသိဝါဏိဇ္ဇာဒီဟိ ဇီဝနသီလတာ. ဘိက္ခနဓမ္မတာ ‘‘ဥဒ္ဒိဿ အရိယာ တိဋ္ဌန္တီ’’တိ (ဇာ. ၁.၇.၅၉) ဧဝံ ဝုတ္တဘိက္ခနသဘာဝတာ၊ န ယာစနာကောဟညသဘာဝတာ. ဘိက္ခနေ သာဓုကာရိတာ ‘‘ဥတ္တိဋ္ဌေ နပ္ပမဇ္ဇေယျာ’’တိ (ဓ. ပ. ၁၆၈) ဝစနံ အနုဿရိတွာ တတ္ထ အပ္ပမဇ္ဇတာ. အထ ဝါ သီလံ နာမ ပကတိသဘာဝေါ. ဣဓ ပန တထာဓိဋ္ဌာနံ. ဓမ္မောတိ ဝတံ. အပရေ ပန ‘‘သီလံ နာမ ဝတဝသေန သမာဒါနံ. ဓမ္မော နာမ ပဝေဏိ-အာဂတံ စာရိတ္တံ. သာဓုကာရိတာ သက္ကစ္စကာရိတာ အာဒရကိရိယာ’’တိ ဝဏ္ဏေန္တိ.

ဟီနာဓိကဇနသေဝိတဝုတ္တိန္တိ ယေ ဘိက္ခုဘာဝေ ဌိတာပိ ဇာတိမဒါဒိဝသေန ဥဒ္ဓတာ ဥန္နဠာ၊ ယေ စ ဂိဟိဘာဝေ ပရေသု အတ္ထိကဘာဝမ္ပိ အနုပဂတတာယ ဘိက္ခာစရိယံ ပရမကာပညံ မညန္တိ၊ တေသံ ဥဘယေသမ္ပိ ယထာက္ကမံ ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဝစနေန ဟီနဇနေဟိ ဒလိဒ္ဒေဟိ ပရမကာပညတံ ပတ္တေဟိ ပရကုလေသု ဘိက္ခာစရိယာယ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တေဟိ သေဝိတံ ဝုတ္တိံ ပကာသေန္တော ဥဒ္ဓတဘာဝနိဂ္ဂဟံ ကရောတိ၊ အဓိကဇနေဟိ ဥဠာရဘောဂခတ္တိယကုလာဒိတော ပဗ္ဗဇိတေဟိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ အာဇီဝသောဓနတ္ထံ သေဝိတံ ဝုတ္တိံ ပကာသေန္တော ဒီနဘာဝနိဂ္ဂဟံ ကရောတီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ယသ္မာ ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဝစနံ အာမန္တနဘာဝတော အဘိမုခီကရဏံ၊ ပကရဏတော သာမတ္ထိယတော စ သုဿူသာဇနနံ၊ သက္ကစ္စသဝနမနသိကာရနိယောဇနဉ္စ ဟောတိ၊ တသ္မာ တမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဘိက္ခဝေါတိ ဣမိနာ’’တိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ သာဓုကံ မနသိကာရေပီတိ သာဓုကံ သဝနေ သာဓုကံ မနသိကာရေ စ. ကထံ ပဝတ္တိတာ သဝနာဒယော သာဓုကံ ပဝတ္တိတာ ဟောန္တီတိ? ‘‘အဒ္ဓါ ဣမာယ ပဋိပတ္တိယာ သကလသာသနသမ္ပတ္တိ ဟတ္ထဂတာ ဘဝိဿတီ’’တိ အာဒရဂါရဝယောဂေန ကထာဒီသု အပရိဘဝါဒိနာ စ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ပဉ္စဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သုဏန္တော သဒ္ဓမ္မံ ဘဗ္ဗော နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တံ. ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? န ကထံ ပရိဘောတိ၊ န ကထိကံ ပရိဘောတိ၊ န အတ္တာနံ ပရိဘောတိ၊ အဝိက္ခိတ္တစိတ္တော ဓမ္မံ သုဏာတိ ဧကဂ္ဂစိတ္တော၊ ယောနိသော စ မနသိ ကရောတိ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သုဏန္တော သဒ္ဓမ္မံ ဘဗ္ဗော နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တ’’န္တိ (အ. နိ. ၅.၁၅၁). တေနာဟ ‘‘သာဓုကံ မနသိကာရာယတ္တာ ဟိ သာသနသမ္ပတ္တီ’’တိ. သာသနသမ္ပတ္တိ နာမ သီလာဒိနိပ္ဖတ္တိ. ပဌမံ ဥပ္ပန္နတ္တာ အဓိဂမဝသေန. သတ္ထုစရိယာနုဝိဓာယကတ္တာ သီလာဒိဂုဏာနုဋ္ဌာနေန. တိဏ္ဏံ ယာနာနံ ဝသေန အနုဓမ္မပဋိပတ္တိသမ္ဘဝတော သကလသာသနပဋိဂ္ဂါဟကတ္တာ.

သန္တိကတ္တာတိ သမီပဘာဝတော. သန္တိကာဝစရတ္တာတိ သဗ္ဗကာလံ သံဝုတ္တိဘာဝတော. ယထာနုသိဋ္ဌန္တိ အနုသာသနိယာနုရူပံ၊ အနုသာသနိံ အနဝသေသတော ပဋိဂ္ဂဟေတွာတိ အတ္ထော. ဧကစ္စေ ဘိက္ခူတိ ယေ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဓမ္မေ ဒေသနာပသုတာ၊ တေ. ပုဗ္ဗေ ‘‘သဗ္ဗပရိသသာဓာရဏာ ဟိ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာ’’တိအာဒိနာ ဘိက္ခူနံ ဧဝ အာမန္တနကာရဏံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဘိက္ခူ အာမန္တေတွာ ဓမ္မဒေသနာယ ပယောဇနံ ဒဿေတုံ ကိမတ္ထံ ပန ဘဂဝါတိ စောဒနံ သမုဋ္ဌာပေတိ. တတ္ထ အညံ စိန္တေန္တာတိ အညဝိဟိတာ. ဝိက္ခိတ္တစိတ္တာတိ အသမာဟိတစိတ္တာ. ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခန္တာတိ ဟိယျော တတော ပရဒိဝသေသု ဝါ သုတဓမ္မံ ပတိ မနသာ အဝေက္ခန္တာ. ဘိက္ခူ အာမန္တေတွာ ဓမ္မေ ဒေသိယမာနေ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဒေသနံ သလ္လက္ခေတုံ သက္ကောတီတိ ဣမမေဝတ္ထံ ဗျတိရေကမုခေန ဒဿေတုံ ‘‘တေ အနာမန္တေတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ဘိက္ခဝေါတိ စ သန္ဓိဝသေန ဣ-ကာရလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော ‘‘ဘိက္ခဝေါ ဣတီ’’တိ၊ အယဉှိ ဣတိသဒ္ဒေါ ဟေတုပရိသမာပနာဒိပဒတ္ထဝိပရိယာယပကာရာဝဓာရဏနိဒဿနာဒိအနေကတ္ထပဘေဒေါ. တထာ ဟေသ ‘‘ရုပ္ပတီတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တသ္မာ ‘ရူပ’န္တိ ဝုစ္စတီ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၃.၇၉) ဟေတုမှိ ဒိဿတိ၊ ‘‘တသ္မာတိဟ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မဒါယာဒါ ဘဝထ၊ မာ အာမိသဒါယာဒါ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၉) ပရိသမာပနေ၊ ‘‘ဣတိ ဝါ ဧဝရူပါ ဝိသူကဒဿနာ ပဋိဝိရတော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၁၃) အာဒိအတ္ထေ ‘‘မာဂဏ္ဍိယောတိ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဝေါဟာရော နာမံ နာမကမ္မံ နာမဓေယျံ နိရုတ္တိ ဗျဉ္ဇနံ အဘိလာပေါ’’တိအာဒီသု (မဟာနိ. ၇၃၊ ၇၅) ပဒတ္ထဝိပရိယာယေ၊ ‘‘ဣတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သပ္ပဋိဘယော ဗာလော၊ အပ္ပဋိဘယော ပဏ္ဍိတော. သဥပဒ္ဒဝေါ ဗာလော၊ အနုပဒ္ဒဝေါ ပဏ္ဍိတော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၁၂၄) ပကာရေ၊ ‘‘အတ္ထိ ဣဒပ္ပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ဣတိ ပုဋ္ဌေန သတာ၊ အာနန္ဒ၊ အတ္ထီတိဿ ဝစနီယံ. ကိံ ပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ဣတိ စေ ဝဒေယျ၊ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ဣစ္စဿ ဝစနီယ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၉၆) အဝဓာရဏေ၊ ‘‘သဗ္ဗမတ္ထီတိ ခေါ၊ ကစ္စာန၊ အယမေကော အန္တော၊ သဗ္ဗံ နတ္ထီတိ အယံ ဒုတိယော အန္တော’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၂.၁၅၊ ၃.၉၀) နိဒဿနေ. ဣဓာပိ နိဒဿနေ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဘိက္ခဝေါတိ အာမန္တနာကာရော တမေသ ဣတိ-သဒ္ဒေါ နိဒဿေတိ ‘‘ဘိက္ခဝေါတိ အာမန္တေသီ’’တိ. ဣမိနာ နယေန ဘဒ္ဒန္တေတိအာဒီသုပိ ယထာရဟံ ဣတိသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ပုဗ္ဗေ ‘‘ဘဂဝါ အာမန္တေသီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုန္တိ ဣဓ ဘဂဝတောတိ သာမိဝစနံ အာမန္တနမေဝ သမ္ဗန္ဓီအန္တရံ အပေက္ခတီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ဘဂဝတော အာမန္တနံ ပဋိအဿောသု’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဘဂဝတောတိ ဣဒံ ပန ပဋိဿဝသမ္ဗန္ဓေန သမ္ပဒါနဝစနံ. ဧတ္တာဝတာ ယံ ကာလဒေသဒေသကပရိသာပဒေသပဋိမဏ္ဍိတံ နိဒါနံ ဘာသိတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထာဟ – ကိမတ္ထံ ပန ဓမ္မဝိနယသင်္ဂဟေ ကရိယမာနေ နိဒါနဝစနံ၊ နနု ဘဂဝတာ ဘာသိတဝစနဿေဝ သင်္ဂဟော ကာတဗ္ဗောတိ? ဝုစ္စတေ – ဒေသနာယ ဌိတိအသမ္မောသသဒ္ဓေယျဘာဝသမ္ပာဒနတ္ထံ. ကာလဒေသဒေသကနိမိတ္တပရိသာပဒေသေဟိ ဥပနိဗန္ဓိတွာ ဌပိတာ ဟိ ဒေသနာ စိရဋ္ဌိတိကာ ဟောတိ အသမ္မောသဓမ္မာ သဒ္ဓေယျာ စ၊ ဒေသကာလကတ္တုသောတုနိမိတ္တေဟိ ဥပနိဗန္ဓော ဝိယ ဝေါဟာရဝိနိစ္ဆယော. တေနေဝ စာယသ္မတာ မဟာကဿပေန ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒသုတ္တံ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ကတ္ထ ဘာသိတ’’န္တိအာဒိနာ ဒေသာဒိပုစ္ဆာသု ကတာသု တာသံ ဝိဿဇ္ဇနံ ကရောန္တေန ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကေန ‘‘ဧဝံ မေ သုတ’’န္တိ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန ဣမဿ သုတ္တဿ နိဒါနံ ဘာသိတံ.

အပိစ သတ္ထု သမ္ပတ္တိပကာသနတ္ထံ နိဒါနဝစနံ. တထာဂတဿ ဟိ ဘဂဝတော ပုဗ္ဗရစနာနုမာနာဂမတက္ကာဘာဝတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝသိဒ္ဓိ. န ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပုဗ္ဗရစနာဒီဟိ အတ္ထော အတ္ထိ၊ သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိဟတဉာဏစာရတာယ ဧကပ္ပမာဏတ္တာ စ ဉေယျဓမ္မေသု. တထာ အာစရိယမုဋ္ဌိဓမ္မမစ္ဆရိယသတ္ထုသာဝကာနုရောဓာဘာဝတော ခီဏာသဝတ္တသိဒ္ဓိ. န ဟိ သဗ္ဗသော ခီဏာသဝဿ တေ သမ္ဘဝန္တီတိ သုဝိသုဒ္ဓါ စဿ ပရာနုဂ္ဂဟပ္ပဝတ္တိ၊ ဧဝံ ဒေသကသံကိလေသဘူတာနံ ဒိဋ္ဌိသီလသမ္ပဒါဒူသကာနံ အဝိဇ္ဇာတဏှာနံ အစ္စန္တာဘာဝသံသူစကေဟိ ဉာဏသမ္ပဒါပဟာနသမ္ပဒါဘိဗျဉ္ဇနကေဟိ စ သံဗုဒ္ဓဝိသုဒ္ဓဘာဝေဟိ ပုရိမဝေသာရဇ္ဇဒွယသိဒ္ဓိ၊ တတော ဧဝ စ အန္တရာယိကနိယျာနိကဓမ္မေသု သမ္မောဟာဘာဝသိဒ္ဓိတော ပစ္ဆိမဝေသာရဇ္ဇဒွယသိဒ္ဓီတိ ဘဂဝတော စတုဝေသာရဇ္ဇသမန္နာဂမော အတ္တဟိတပရဟိတပဋိပတ္တိ စ နိဒါနဝစနေန ပကာသိတာ ဟောတိ၊ တတ္ထ တတ္ထ သမ္ပတ္တပရိသာယ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဌာနုပ္ပတ္တိကပဋိဘာနေန ဓမ္မဒေသနာဒီပနတော၊ ဣဓ ပန မူလဒွယဝသေန အန္တဒွယရဟိတဿ တိသန္ဓိကာလဗန္ဓဿ စတုဗ္ဗိဓနယသင်္ခေပဂမ္ဘီရဘာဝယုတ္တဿ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ ဗောဓိယာ နိဒဿနတော စာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သတ္ထု သမ္ပတ္တိပကာသနတ္ထံ နိဒါနဝစန’’န္တိ.

တထာ သာသနသမ္ပတ္တိပကာသနတ္ထံ နိဒါနဝစနံ. ဉာဏကရုဏာပရိဂ္ဂဟိတသဗ္ဗကိရိယဿ ဟိ ဘဂဝတော နတ္ထိ နိရတ္ထိကာ ပဝတ္တိ၊ အတ္တဟိတတ္ထာ ဝါ၊ တသ္မာ ပရေသံ ဧဝ အတ္ထာယ ပဝတ္တသဗ္ဗကိရိယဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သကလမ္ပိ ကာယဝစီမနောကမ္မံ ယထာပဝတ္တံ ဝုစ္စမာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ သတ္တာနံ အနုသာသနဋ္ဌေန သာသနံ၊ န ကဗ္ဗရစနာ. တယိဒံ သတ္ထုစရိတံ ကာလဒေသဒေသကပရိသာပဒေသေဟိ သဒ္ဓိံ တတ္ထ တတ္ထ နိဒါနဝစနေဟိ ယထာရဟံ ပကာသီယတိ၊ ဣဓ ပန ဒွါဒသပဒိကပစ္စယာကာရဝိဘာဝနေန တေန. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သာသနသမ္ပတ္တိပကာသနတ္ထံ နိဒါနဝစန’’န္တိ.

အပိစ သတ္ထု ပမာဏဘာဝပ္ပကာသနေန သာသနဿ ပမာဏဘာဝဒဿနတ္ထံ နိဒါနဝစနံ၊ တဉ္စဿ ပမာဏဘာဝဒဿနံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ‘‘ဘဂဝါ’’တိ စ ဣမိနာ ပဒေန ဝိဘာဝိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ဘဂဝါ’’တိ စ ဣမိနာ တထာဂတဿ ရာဂဒေါသမောဟာဒိ-သဗ္ဗသံကိလေသမလဒုစ္စရိတာဒိဒေါသပ္ပဟာနဒီပနေန ဝစနေန အနညသာဓာရဏသုပရိသုဒ္ဓဉာဏကရုဏာဒိဂုဏဝိသေသယောဂပရိဒီပနေန တတော ဧဝ သဗ္ဗသတ္တုတ္တမဘာဝဒီပနေန အယမတ္ထော သဗ္ဗထာ ပကာသိတော ဟောတီတိ. ဣဒမေတ္ထ နိဒါနဝစနေ ပယောဇနနိဒဿနံ.

နိက္ခိတ္တဿာတိ ဒေသိတဿ. ဒေသနာပိ ဟိ ဒေသေတဗ္ဗဿ သီလာဒိအတ္ထဿ ဝိနေယျသန္တာနေသု နိက္ခိပနတော ‘‘နိက္ခေပေါ’’တိ ဝုစ္စတီတိ ‘‘သုတ္တနိက္ခေပံ တာဝ ဝိစာရေတွာ ဝုစ္စမာနာ ပါကဋာ ဟောတီ’’တိ သာမညတော ဘဂဝတော ဒေသနာယ သမုဋ္ဌာနဿ ဝိဘာဂံ ဒဿေတွာ ‘‘ဧတ္ထာယံ ဒေသနာ ဧဝံသမုဋ္ဌာနာ’’တိ ဒေသနာယ သမုဋ္ဌာနေ ဒဿိတေ သုတ္တဿ သမ္မဒေဝ နိဒါနပရိဇာနနေန ဝဏ္ဏနာယ သုဝိညေယျတ္တာ ဝုတ္တံ. တတော ဟေဋ္ဌာ ‘‘ကသ္မာ ဘဂဝတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝသေနေဝ ဒေသနာ အာရဒ္ဓါ’’တိ ကေနစိ စောဒနာယ ကတာယ ‘‘ပရဇ္ဈာသယောယံ သုတ္တနိက္ခေပေါ’’တိ ပရိဟာရော သုကထိတော ဟောတိ. တတ္ထ ယထာ အနေကသတအနေကသဟဿဘေဒါနိပိ သုတ္တန္တာနိ သံကိလေသဘာဂိယာဒိပဓာနနယေန သောဠသဝိဓတံ နာတိဝတ္တန္တိ၊ ဧဝံ အတ္တဇ္ဈာသယာဒိသုတ္တနိက္ခေပဝသေန စတုဗ္ဗိဓဘာဝန္တိ အာဟ ‘‘စတ္တာရော ဟိ သုတ္တနိက္ခေပါ’’တိ. ဧတ္ထ စ ယထာ အတ္တဇ္ဈာသယဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ စ ပရဇ္ဈာသယပုစ္ဆာဟိ သဒ္ဓိံ သံသဂ္ဂဘေဒေါ သမ္ဘဝတိ ‘‘အတ္တဇ္ဈာသယော စ ပရဇ္ဈာသယော စ၊ အတ္တဇ္ဈာသယော စ ပုစ္ဆာဝသိကော စ၊ အတ္တဇ္ဈာသယော စ ပရဇ္ဈာသယော စ ပုစ္ဆာဝသိကော စ၊ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော စ ပရဇ္ဈာသယော စ၊ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော စ ပုစ္ဆာဝသိကော စ၊ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော စ ပရဇ္ဈာသယော စ ပုစ္ဆာဝသိကော စာ’’တိ အဇ္ဈာသယပုစ္ဆာနုသန္ဓိသမ္ဘဝတော၊ ဧဝံ ယဒိပိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ အဇ္ဈာသယေနပိ သံသဂ္ဂဘေဒေါ သမ္ဘဝတိ၊ အတ္တဇ္ဈာသယာဒီဟိ ပန ပုရတော ဌိတေဟိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ သံသဂ္ဂေါ နတ္ထီတိ. နယိဓ နိရဝသေသော ဝိတ္ထာရနယော သမ္ဘဝတီတိ ‘‘စတ္တာရော ဟိ သုတ္တနိက္ခေပါ’’တိ ဝုတ္တံ. တဒန္တောဂဓတ္တာ ဝါ သမ္ဘဝန္တာနံ သေသနိက္ခေပါနံ မူလနိက္ခေပဝသေန စတ္တာရောဝ ဒဿိတာ၊ တထာဒဿနဉ္စေတ္ထ အယံ သံသဂ္ဂဘေဒေါ ဂဟေတဗ္ဗောတိ.

တတြာယံ ဝစနတ္ထော – နိက္ခိပီယတီတိ နိက္ခေပေါ၊ သုတ္တံ ဧဝ နိက္ခေပေါ သုတ္တနိက္ခေပေါ. အထ ဝါ နိက္ခိပနံ နိက္ခေပေါ၊ သုတ္တဿ နိက္ခေပေါ သုတ္တနိက္ခေပေါ၊ သုတ္တဒေသနာတိ အတ္ထော. အတ္တနော အဇ္ဈာသယော အတ္တဇ္ဈာသယော၊ သော အဿ အတ္ထိ ကာရဏဘူတောတိ အတ္တဇ္ဈာသယော. အတ္တနော အဇ္ဈာသယော ဧတဿာတိ ဝါ အတ္တဇ္ဈာသယော. ပရဇ္ဈာသယေပိ ဧသေဝ နယော. ပုစ္ဆာယ ဝသေန ပဝတ္တဓမ္မော ဧတဿ အတ္ထီတိ၊ ပုစ္ဆာဝသိကော. သုတ္တဒေသနာယ ဝတ္ထုဘူတဿ အတ္ထဿ ဥပ္ပတ္တိ အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ အတ္ထုပ္ပတ္တိယေဝ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ၊ သာ ဧတဿ အတ္ထီတိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော. အထ ဝါ နိက္ခိပီယတိ သုတ္တံ ဧတေနာတိ သုတ္တနိက္ခေပေါ၊ အတ္တဇ္ဈာသယာဒိ ဧဝ. ဧတသ္မိံ ပန အတ္ထဝိကပ္ပေ အတ္တနော အဇ္ဈာသယော အတ္တဇ္ဈာသယော. ပရေသံ အဇ္ဈာသယော ပရဇ္ဈာသယော. ပုစ္ဆီယတီတိ ပုစ္ဆာ၊ ပုစ္ဆိတွာ ဉာတဗ္ဗော အတ္ထော. တဿ ပုစ္ဆာဝသေန ပဝတ္တံ ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟကာနံ ဝစနံ ပုစ္ဆာဝသိကံ၊ တဒေဝ နိက္ခေပသဒ္ဒါပေက္ခာယ ပုလ္လိင်္ဂဝသေန ‘‘ပုစ္ဆာဝသိကော’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ ဧဝ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကောတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

အပိစေတ္ထ ပရေသံ ဣန္ဒြိယပရိပါကာဒိကာရဏနိရပေက္ခတ္တာ အတ္တဇ္ဈာသယဿ ဝိသုံ သုတ္တနိက္ခေပဘာဝေါ ယုတ္တော ကေဝလံ အတ္တနော အဇ္ဈာသယေနေဝ ဓမ္မတန္တိဌပနတ္ထံ ပဝတ္တိတဒေသနတ္တာ. ပရဇ္ဈာသယပုစ္ဆာဝသိကာနံ ပန ပရေသံ အဇ္ဈာသယပုစ္ဆာနံ ဒေသနာပဝတ္တိဟေတုဘူတာနံ ဥပ္ပတ္တိယံ ပဝတ္တိတာနံ ကထံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ အနဝရောဓော၊ ပုစ္ဆာဝသိကအဋ္ဌုပ္ပတ္တိကာနံ ဝါ ပရဇ္ဈာသယာနုရောဓေန ပဝတ္တိတာနံ ကထံ ပရဇ္ဈာသယေ အနဝရောဓောတိ? န စောဒေတဗ္ဗမေတံ. ပရေသဉှိ အဘိနီဟာရပရိပုစ္ဆာဒိဝိနိမုတ္တဿေဝ သုတ္တဒေသနာကာရဏုပ္ပါဒဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ ပရဇ္ဈာသယပုစ္ဆာဝသိကာနံ ဝိသုံ ဂဟဏံ. တထာ ဟိ ဗြဟ္မဇာလဓမ္မဒါယာဒသုတ္တာဒီနံ ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏအာမိသုပ္ပါဒါဒိဒေသနာနိမိတ္တံ ‘‘အဋ္ဌုပ္ပတ္တီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပရေသံ ပုစ္ဆံ ဝိနာ အဇ္ဈာသယံ ဧဝ နိမိတ္တံ ကတွာ ဒေသိတော ပရဇ္ဈာသယော၊ ပုစ္ဆာဝသေန ဧဝ ဒေသိတော ပုစ္ဆာဝသိကောတိ ပါကဋောဝါယမတ္ထောတိ. အတ္တနော အဇ္ဈာသယေနေဝ ကထေတိ ဓမ္မတန္တိဌပနတ္ထန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဒသဗလသုတ္တန္တဟာရကောတိ ဒသဗလဝဂ္ဂေ အနုပုဗ္ဗေန နိက္ခိတ္တာနံ သုတ္တာနံ အာဝလိ၊ တထာ စန္ဒောပမဟာရကာဒယော.

ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာ ဓမ္မာ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒယော. အဇ္ဈာသယန္တိ အဓိမုတ္တိံ. ခန္တိန္တိ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိံ. မနန္တိ စိတ္တံ. အဘိနီဟာရန္တိ ပဏိဓာနံ. ဗုဇ္ဈနဘာဝန္တိ ဗုဇ္ဈနသဘာဝံ၊ ပဋိဝိဇ္ဈနာကာရံ ဝါ.

ဥဂ္ဃဋိတညူတိ ဥဂ္ဃဋနံ နာမ ဉာဏုဂ္ဃဋနံ၊ ဉာဏေန ဥဂ္ဃဋိတမတ္တေ ဧဝ ဓမ္မံ ဇာနာတီတိ အတ္ထော. ဝိပဉ္စိတံ ဝိတ္ထာရိတမေဝ အတ္ထံ ဇာနာတီတိ ဝိပဉ္စိတညူ. ဥဒ္ဒေသာဒီဟိ နေတဗ္ဗောတိ နေယျော. ဗျဉ္ဇနပဒံ ပရမံ အဿာတိ ပဒပရမော. သဟ ဥဒါဟဋဝေလာယာတိ ဥဒါဟာရဓမ္မဿ ဥဒ္ဒေသေ ဥဒါဟဋမတ္တေ ဧဝ. ဓမ္မာဘိသမယောတိ စတုသစ္စဓမ္မဿ ဉာဏေန သဒ္ဓိံ အဘိသမာယောဂေါ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိအာဒိနာ နယေန သံခိတ္တေန မာတိကာယ ဌပိယမာနာယ ဒေသနာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှိတုံ သမတ္ထော ပုဂ္ဂလော ‘‘ဥဂ္ဃဋိတညူ’’တိ ဝုစ္စတိ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ သံခိတ္တေန မာတိကံ ဌပေတွာ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထေ ဝိဘဇိယမာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ သမတ္ထော ပုဂ္ဂလော ‘‘ဝိပဉ္စိတညူ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဥဒ္ဒေသတောတိ ဥဒ္ဒေသဟေတု၊ ဥဒ္ဒိသန္တဿ ဥဒ္ဒိသာပေန္တဿ ဝါတိ အတ္ထော၊ ‘‘ဥဒ္ဒိသတော’’တိပိ ပါဌော၊ အယမေဝတ္ထော. ပရိပုစ္ဆတောတိ ပရိပုစ္ဆန္တဿ. အနုပုဗ္ဗေန ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတီတိ အနုက္ကမေန အရဟတ္တပ္ပတ္တိ ဟောတိ. န တာယ ဇာတိယာ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတီတိ တေန အတ္တဘာဝေန မဂ္ဂံ ဝါ ဖလံ ဝါ အန္တမသော ဈာနံ ဝါ ဝိပဿနံ ဝါ နိဗ္ဗတ္တေတုံ န သက္ကောတိ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ပုဂ္ဂလော ဗျဉ္ဇနပဒမေဝ ပရမံ ကတွာ ဌိတတ္တာ ‘‘ပဒပရမော’’တိ ဝုစ္စတိ.

ဧကစရာတိ ဝိဝေကာဘိရတိယာ ဧကဝိဟာရိနော. ဒွိစရာတိ ဒွေ ဧကဇ္ဈာသယာ ဟုတွာ ဉာဏစရိယာဒိဝသေန ဝိစရန္တာ. ဧသ နယော သေသေသု. သတ္တသုညတာပကာသနေန သုညတံ. တတော ဧဝ သဏှံ သုခုမံ. ‘‘ပရေသံ အဇ္ဈာသယဝသေန ဘဂဝါ ဣဒံ သုတ္တံ အာရဘီ’’တိ ဝတွာ တေ ပန ‘‘ပရေ’’တိ ဝုတ္တပုဂ္ဂလာ အပရိကမ္မိကာ သုပရိသောဓိတပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ စာတိ ဒုဝိဓာ၊ တဒုဘယေသု သတ္ထု ပဋိပတ္တိံ ဥပမာမုခေန ပကာသေန္တော ယထာ ဟီတိအာဒိမာဟ. ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေတိ လိခနဝသေန န ဥပ္ပါဒေတိ. အကတာဘိနိဝေသန္တိ ဝိပဿနာဘာဝနာယ အကတာနုယောဂံ. သီလ။ပေ။ သမ္ပဒါယာတိ အသမာဒိန္နသီလံ သီလသမ္ပဒါယ၊ သုပရိသုဒ္ဓသီလံ သမာဓိသမ္ပဒါယ၊ အနုဇုကတဒိဋ္ဌိဇုကမ္မံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါယ ယောဇေန္တောတိ ယောဇနာ.

ယန္တိ ယံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ သန္ဓာယ. သီလန္တိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ. ဒိဋ္ဌိ စာတိ ကမ္မဿကတာဒိဋ္ဌိ စေဝ ကမ္မပထသမ္မာဒိဋ္ဌိ စ. တိဝိဓေနာတိ အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါတိ ဧဝံ ဝိသယဘာဝတော တိပ္ပကာရေန. ယထာဝုတ္တဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိယာ ဝိသေသပစ္စယံ သီလံယေဝ ဘာဝနာယ အဓိဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယာ’’တိ.

သုဓန္တသုဝဏ္ဏံ အပဂတသဗ္ဗကာဠကံ. စတုရဿာဒိဓောတော သုပရိမဇ္ဇိတမဏိက္ခန္ဓော. ပစ္စယဓမ္မာနံ အဝိဇ္ဇာဒီနံ တဿ တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နဿ ဟေတုပစ္စယာဒိဘာဝေါ ပစ္စယာကာရော. သော ပန အတ္ထတော အဝိဇ္ဇာ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒန္တိ ပစ္စယာကာရ’’န္တိ. တေနာဟ ‘‘ပစ္စယာကာရော ဟီ’’တိအာဒိ.

ကာမံ ဝေါ-သဒ္ဒေါ ပဒပရဋ္ဌိတော ပဋိယောဂီအတ္ထဝိသေသဝါစကော၊ နာမပရဘူတော ပန တံ တံ ကတ္တုကမ္မကရဏာဒိသာဓနဝိသိဋ္ဌမေဝ ပဗောဓေတိ၊ ဟိ-နိပါတပရဘူတော ပန ဝစနာလင်္ကာရမတ္တမေဝါတိ အာဟ ‘‘ဝေါတိ။ပေ။ ဒိဿတီ’’တိ. တံဒေသနန္တိ တဿ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ ဒေသနံ. သာ ဟိ ဣဓ တ-သဒ္ဒေန ပစ္စာမသီယတိ. ‘‘သုဏာထာ’’တိ သောတဝိညေယျတာဝစနတော န ကေဝလံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ.

ဧကတ္ထမေတံ ပဒံ က-သဒ္ဒေန ပဒဝဍ္ဎနမတ္တဿ ကတတ္တာ၊ တသ္မာ သာဓုသဒ္ဒဿ ကတော အတ္ထုဒ္ဓါရော သာဓုကသဒ္ဒဿပိ ကတော ဧဝ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. သာဓု ဘန္တေတိ ယာစာမဟံ ဘန္တေတိ အယမေတ္ထ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘အာယာစနေ’’တိ. ပုန သာဓု ဘန္တေတိ ဧဝံ ဘန္တေတိ အယမေတ္ထ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘သမ္ပဋိစ္ဆနေ’’တိ. သာဓု သာဓူတိ အဟော အဟောတိ အယမေတ္ထ အတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ‘‘သမ္ပဟံသနေ’’တိ. သာဓု ဓမ္မရုစီတိ ပုညကာမော သုန္ဒရောတိ အတ္ထော. ပညာဏဝါတိ ပညဝါ. အဒ္ဒုဗ္ဘောတိ အဒူသကော. ဒဠှီကမ္မေတိ ထိရီကရဏေ သက္ကစ္စကိရိယာယံ. အာဏတ္တိယန္တိ အာဏာပနေ. ‘‘သုဏာထ သာဓုကံ မနသိ ကရောထာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တေ သာဓုကသဒ္ဒေန သဝနမနသိကာရာနံ သက္ကစ္စကိရိယာ ဝိယ တဒါဏာပနမ္ပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အာယာစနတ္ထတာ ဝိယ စဿ အာဏာပနတ္ထတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဣဒါနေတ္ထ ဧဝံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ သမ္ဗန္ဓော. သောတိန္ဒြိယဝိက္ခေပနိဝါရဏံ သဝနေ နိယောဇနဝသေန ကိရိယန္တရပဋိသေဓနဘာဝတော၊ သောတံ ဩဒဟထာတိ ဟိ အတ္ထော. မနိန္ဒြိယဝိက္ခေပနိဝါရဏံ အညစိန္တာပဋိသေဓနတော. ပုရိမန္တိ ‘‘သုဏာထာ’’တိ ပဒံ. ဧတ္ထာတိ ‘‘သုဏာထ၊ မနသိ ကရောထာ’’တိ ပဒဒွယေ၊ ဧတသ္မိံ ဝါ အဓိကာရေ. ဗျဉ္ဇနဝိပလ္လာသဂ္ဂါဟနိဝါရဏံ သောတဒွါရေ ဝိက္ခေပပဋိဗာဟကတ္တာ. န ဟိ ယာထာဝတော သုဏန္တဿ သဒ္ဒတော ဝိပလ္လာသဂ္ဂါဟော ဟောတိ. အတ္ထဝိပလ္လာသဂ္ဂါဟနိဝါရဏံ မနိန္ဒြိယဝိက္ခေပပဋိဗာဟကတ္တာ. န ဟိ သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ ဥပဓာရေန္တဿ အတ္ထဝိပလ္လာသဂ္ဂါဟော ဟောတိ. ဓမ္မဿဝနေ နိယောဇေတိ ‘‘သုဏာထာ’’တိ ဝိဒဟနတော. ဓာရဏူပပရိက္ခာသူတိ ဧတ္ထ ဥပပရိက္ခဂ္ဂဟဏေနေဝ တုလနတီရဏာဒိကေ ဒိဋ္ဌိယာ စ သုပ္ပဋိဝေဓံ သင်္ဂဏှာတိ. သဗျဉ္ဇနောတိ ဧတ္ထ ယထာဓိပ္ပေတမတ္ထံ ဗျဉ္ဇယတီတိ ဗျဉ္ဇနံ၊ သဘာဝနိရုတ္တိ. သဟ ဗျဉ္ဇနေဟီတိ သဗျဉ္ဇနော၊ ဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နောတိ အတ္ထော. အရဏီယတော ဥပဂန္တဗ္ဗတော အတ္ထော၊ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလာဒိကော. သဟ အတ္ထေနာတိ သာတ္ထော၊ အတ္ထသမ္ပန္နောတိ အတ္ထော. ဓမ္မဂမ္ဘီရောတိအာဒီသု ဓမ္မော နာမ တန္တိ. ဒေသနာ နာမ တဿာ မနသာ ဝဝတ္ထပိတာယ တန္တိယာ ဒေသနာ ကထနံ. အတ္ထော နာမ တန္တိယာ အတ္ထော. ပဋိဝေဓော နာမ တန္တိယာ တန္တိအတ္ထဿ စ ယထာဘူတာဝဗောဓော. ယသ္မာ စေတေ ဓမ္မဒေသနာအတ္ထပဋိဝေဓာ သသာဒီဟိ ဝိယ မဟာသမုဒ္ဒေါ မန္ဒဗုဒ္ဓီဟိ ဒုက္ခောဂါဠှာ အလဗ္ဘနေယျပတိဋ္ဌာ စ၊ တသ္မာ ဂမ္ဘီရာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယသ္မာ အယံ ဓမ္မော။ပေ။ သာဓုကံ မနသိ ကရောထာ’’တိ.

ဧတ္ထ စ ပဋိဝေဓဿ ဒုက္ကရဘာဝတော ဓမ္မတ္ထာနံ ဒေသနာဉာဏဿ ဒုက္ကရဘာဝတော ဒေသနာယ ဒုက္ခောဂါဟတာ၊ ပဋိဝေဓဿ ပန ဥပ္ပါဒေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ တဗ္ဗိသယဉာဏုပ္ပတ္တိယာ စ ဒုက္ကရဘာဝတော ဒုက္ခောဂါဟတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဒေသနံ နာမ ဥဒ္ဒိသနံ သင်္ခေပဒဿနသဒိသံ. တထာ ဟိ ဝိဘင်္ဂသုတ္တေ ‘‘ဒေသေဿာမီ’’တိ ဝတွာ ပုန ‘‘ဘာသိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တံ. တဿ နိဒ္ဒိသနံ ဘာသနန္တိ ဣဓာဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘ဝိတ္ထာရတောပိ နံ ဘာသိဿာမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ. ပရိဗျတ္တံ ကထနံ ဝါ ဘာသနံ.

သာဠိကာယိဝ နိဂ္ဃေါသောတိ သာဠိကာယ အာလာပေါ ဝိယ မဓုရော ကဏ္ဏသုခေါ ပေမနီယော. ပဋိဘာနံ သဒ္ဒေါ. ဥဒီရယီတိ ဥစ္စာရီယတိ၊ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဥဿာဟဇာတာတိ ဧဝံ ‘‘သုဏာထ သာဓုကံ မနသိ ကရောထ၊ ဘာသိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န ကိရ သတ္ထာ သင်္ခေပေနေဝ ဒေသေဿတိ၊ ဝိတ္ထာရေနပိ ဘာသိဿတီ’’တိ သဉ္ဇာတုဿာဟာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ဟုတွာ.

ကတမောတိ တဿ ပဒဿ သာမညတော ပုစ္ဆာဘာဝေါ ဉာယတိ၊ န ဝိသေသတောတိ တဿ ပုစ္ဆာဝိသေသဘာဝံ ကထေန္တော ‘‘ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ’’တိ ဝတွာ တေနေဝ ပသင်္ဂေန မဟာနိဒ္ဒေသေ အာဂတာ သဗ္ဗာပိ ပုစ္ဆာ အတ္ထုဒ္ဓါရနယေန ဒဿေတိ ‘‘ပဉ္စဝိဓာ ဟိ ပုစ္ဆာ’’တိအာဒိနာ. တတ္ထ အဒိဋ္ဌံ ဇောတေတိ ဧတာယာတိ အဒိဋ္ဌဇောတနာ. ဒိဋ္ဌံ သံသန္ဒီယတိ ဧတာယာတိ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာ. သံသန္ဒနဉ္စေတ္ထ သာကစ္ဆာဝသေန ဝိနိစ္ဆယကရဏံ. ဝိမတိံ ဆိန္ဒတိ ဧတာယာတိ ဝိမတိစ္ဆေဒနာ. အနုမတိယာ ပုစ္ဆနံ အနုမတိပုစ္ဆာ. ‘‘တံ ကိံ မညထ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိပုစ္ဆာယ ဟိ ‘‘ကာ တုမှာကံ အနုမတီ’’တိ အနုမတိ ပုစ္ဆိတာ ဟောတိ. ကထေတုကမျတာ ကထေတုကမျတာယ.

လက္ခဏန္တိ ဉာတုံ ပုစ္ဆိတော ယော ကောစိ သဘာဝေါ. အညာတန္တိ ယေန ကေနစိ ဉာဏေန အညာတဘာဝမာဟ. အဒိဋ္ဌန္တိ ဒဿနဘူတေန ဉာဏေန စက္ခုနာ ဝိယ န ဒိဋ္ဌတံ. အတုလိတန္တိ ‘‘ဧတ္တကံ ဣဒ’’န္တိ တုလနဘူတေန ဉာဏေန န တုလိတတံ. အတီရိတန္တိ တီရဏဘူတေန ဉာဏေန အကတဉာဏကိရိယာသမာပနတံ. အဝိဘူတန္တိ ဉာဏဿ အပါကဋဘာဝံ. အဝိဘာဝိတန္တိ ဉာဏေန အပါကဋီကတဘာဝံ.

ပဉ္စသု ပုစ္ဆာသု ယာ ဗုဒ္ဓါနံ သဗ္ဗတော န သန္တိ၊ တာ ဒဿေတွာ ဣဓာဓိပ္ပေတပုစ္ဆံ နိဂမေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ သုဝိညေယျမေဝ. ယဒိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ပစ္စယာကာရော၊ အထ ကသ္မာ ဘဂဝတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒေသနာယ သင်္ခါရာဒယော ပစ္စယုပ္ပန္နာ ကထိတာတိ အာဟ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိ. ပစ္စယုပ္ပန္နမ္ပိ ကထေတိ ပစ္စယုပ္ပန္နဒဿနေန ပစ္စယဓမ္မာနံ ပစ္စယဘာဝဿ ကထိတဘာဝတော. အာဟာရဝဂ္ဂဿာတိအာဒိ ‘‘ပစ္စယာကာရော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ’’တိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ‘‘သမ္ဘဝန္တီ’’တိ ပါဠိယံ ပရတော ဝုတ္တံ ကိရိယာပဒံ အာနေတွာ ယောဇေတိ၊ အညထာ သင်္ခါရာ ကိံ ကတာတိ ဝါ ကရောန္တီတိ ဝါ န ဉာယေယျ. ပဝတ္တိယာ အနုလောမတော ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ’’တိအာဒိကာ အနုလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကထာ.

‘‘အဝိဇ္ဇာယ တွေဝါ’’တိအာဒိကာ ပန တဿ ဝိလောမတော ပဋိလောမကထာ. အစ္စန္တမေဝ သင်္ခါရေ ဝိရဇ္ဇတိ ဧတေနာတိ ဝိရာဂေါ၊ မဂ္ဂေါ. အသေသနိရောဓာတိ အသေသေတွာ နိရောဓာ သမုစ္ဆိန္ဒနာ. ဧဝံ နိရောဓာနန္တိ ဧဝံ အနုပ္ပါဒနိရောဓေန နိရုဒ္ဓါနံ သင်္ခါရာနံ နိရောဓာ. ဣတိ အဝိဇ္ဇာဒီနံ နိရောဓဝစနေန အရဟတ္တံ ဝဒတိ. သကလဿာတိ အနဝသေသဿ. သတ္တဝိရဟိတဿာတိ ပရပရိကပ္ပိတဇီဝရဟိတဿ. ဝိနိဝတ္တေတွာတိ အနုပ္ပါဒနိရောဓဒဿနဝသေန ဝိပရိဝတ္တေတွာ.

အတ္တမနာတိ ပီတိသောမနဿေန ဂဟိတစိတ္တာ. တထာဘူတာ စ ဟဋ္ဌစိတ္တာ နာမ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘တုဋ္ဌစိတ္တာ’’တိ. ‘‘တဿ ဝစနံ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧတ္ထ အဘိနန္ဒနသဒ္ဒေါ အနုမောဒနတ္ထော. ‘‘အဘိနန္ဒိတွာ’’တိ ဧတ္ထ သမ္ပဋိစ္ဆနတ္ထော. ဣဓ ပန ဥဘယတ္ထောပိ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘အနုမောဒိံသု စေဝ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု စာ’’တိ.

ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂. ဒုတိယေပီတိ ဒုတိယသုတ္တေပိ. ပိ-သဒ္ဒေန တဒညေသု သုတ္တေသုပီတိ အတ္ထော. ‘‘ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တာ ဧဝါ’’တိ ဝတွာပိ တဒေကဒေသံ ဣဓ ဝိနိယောဂက္ခမံ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တန္တိ မူလံ. ဝိတ္ထာရဒေသနန္တိ ‘‘ဝိဘဇိဿာမီ’’တိ ပဒဿ အတ္ထဿ ဒဿနဝသေန ပဝတ္တံ ဝိဘင်္ဂဒေသနံ. ဥဒ္ဒေသဒေသနာ ပဌမသုတ္တေ အနုလောမဒေသနာသဒိသာဝ. ပုန ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေန္တောတိ ‘‘ဣတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိနာ ပဝတ္တိံ နိဝတ္တိဉ္စ ဒဿေန္တော. ပဌမံ ဥဒ္ဒေသဝသေန ဝိဘဇနဝသေန ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿိတံ၊ တတော ဧဝ ဗျတိရေကနယေန ဝိဝဋ္ဋမ္ပိ ဒဿိတမေဝ ဟောတီတိ ပုနဂ္ဂဟဏံ.

တေသံ တေသံ သတ္တာနန္တိ ဣဒံ ကိဉ္စိ ပကာရတော အနာမသိတွာ သဗ္ဗေပိ သတ္တေ သာမညတော ဗျာပေတွာ ဂဟဏန္တိ အာဟ ‘‘သင်္ခေပတော။ပေ။ နိဒ္ဒေသော’’တိ. ဂတိဇာတိဝသေနာတိ ပဉ္စဂတိဝသေန၊ တတ္ထာပိ ဧကေကာယ ဂတိယာ ခတ္တိယာဒိဘုမ္မဒေဝါဒိဟတ္ထိအာဒိဇာတိဝသေန စ. ‘‘စိတ္တံ မနော’’တိအာဒီသု ဝိယ ကိစ္စဝိသေသံ၊ ‘‘မာနသ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ သမာနေ အတ္ထေ သဒ္ဒဝိသေသံ၊ ‘‘ပဏ္ဍရ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ ဂုဏဝိသေသံ၊ ‘‘စေတသိကံ ဟဒယ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ နိဿယဝိသေသံ၊ ‘‘စိတ္တဿ ဌိတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ အညဿ အဝတ္ထာဘာဝဝိသေသံ၊ ‘‘အလုဗ္ဘနာ’’တိအာဒီသု ဝိယ အညဿ ကိရိယာဘာဝဝိသေသံ၊ ‘‘အလုဗ္ဘိတတ္တ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ အညဿ အဘာဝတာဝိသေသန္တိ ဧဝမာဒိကံ အနပေက္ခိတွာ ဓမ္မမတ္တံ ဝါ ဒီပနာ သဘာဝနိဒ္ဒေသော. ဇိဏ္ဏဿ ဇီရဏဝသေန ပဝတ္တနာကာရော ဇီရဏတာတိ အာဟ ‘‘အာကာရနိဒ္ဒေသော’’တိ.

ကာလာတိက္ကမေ ကိစ္စနိဒ္ဒေသာတိ ကလလကာလတော ပဘုတိ ပုရိမရူပါနံ ဇရာပတ္တက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနိ ပစ္ဆိမရူပါနိ ပရိပက္ကရူပါနုရူပါနိ ပရိဏတပရိဏတာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အနုက္ကမေန သုပရိဏတရူပါနံ ပရိပါကကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနိ ခဏ္ဍိစ္စာဒိသဘာဝါနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ‘‘ခဏ္ဍိစ္စ’’န္တိအာဒယော ကာလာတိက္ကမေ ဇရာယ ကိစ္စနိဒ္ဒေသာ. ပကတိနိဒ္ဒေသာတိ ဖလဝိပစ္စနပကတိယာ နိဒ္ဒေသာ၊ ဇရာယ ဝါ ပါပုဏိတဗ္ဗဖလမေဝ ပကတိ၊ တဿာ နိဒ္ဒေသာ၊ န စ ခဏ္ဍိစ္စာဒီနေဝ ဇရာတိ ဥဒကာဒိဂတမဂ္ဂေသု တိဏရုက္ခသံဘဂ္ဂတာဒယော ဝိယ ပရိပါကဂတမဂ္ဂသင်္ခါတေသု ပရိပုဏ္ဏရူပေသု လဗ္ဘမာနာ ခဏ္ဍိစ္စာဒယော ဇရာယ ဂတမဂ္ဂါဣစ္စေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ န ဇရာတိ.

ယသ္မာ ဇရံ ပတ္တဿ အာယု ဟာယတိ၊ ဣန္ဒြိယာနိ ဇဇ္ဇရာနိ ဟောန္တီတိ အာယုဟာနာဒယော ပကတိနိဒ္ဒေသာ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ပစ္ဆိမာ ဒွေ ပကတိနိဒ္ဒေသာ’’တိ. တေနာဟ ‘‘ဣမေဟိ ပနာ’’တိအာဒိ.

အဝိညာယမာနန္တရတ္တာ အဝီစိဇရာ မဏိအာဒီသု မန္ဒဒသကာဒီသု ဧကေကဒသကေသု စ ခဏေ ခဏေ ဇိဏ္ဏဝိကာရာဒီနံ ဒုဝိညေယျတ္တာ. တတော အညေသူတိ မဏိအာဒိတော အညေသု အဟိစ္ဆတ္တကာဒီသု၊ ပါဏီနံ ဧကဘဝပရိယာပန္နေ သကလအာယုသ္မိံ ဂဟိတတရုဏယုဝါဇရာကာလေသု၊ ဧကဒွိတ္တိဒိဝသာတိက္ကမေသု ပုပ္ဖါဒီသု ဝါတိ အတ္ထော. တတ္ထ ဟိ ဇရာဝိသေသဿ သုဝိညေယျတ္တာ သဝီစိဇရာ နာမ.

စဝနကဝသေနာတိ စဝနကာနံ ခန္ဓာနံ ဝသေန. ဧကစတုပဉ္စက္ခန္ဓာယ စုတိယာ စဝနမေဝ စဝနတာတိ အာဟ ‘‘ဘာဝဝစနေန လက္ခဏနိဒဿန’’န္တိ၊ ပါဠိယံ ‘‘စုတီ’’တိ ဝုတ္တဿ မရဏဿ သဘာဝဒဿနန္တိ အတ္ထော. ဘင်္ဂုပ္ပတ္တိ ဘိဇ္ဇမာနတာ. တေန ‘‘ဘေဒေါ’’တိ ဣမိနာ ခန္ဓာနံ ဘိဇ္ဇမာနတာ ဘေဒသမင်္ဂိတာ ဝုတ္တာတိ ဒဿေတိ. ဌာနာဘာဝပရိဒီပနန္တိ ကေနစိပိ အာကာရေန အဝဋ္ဌာနာဘာဝဒီပနံ. ဃဋဿေဝါတိ ဟိ ဝိသဒိသူဒါဟရဏံ. ယထာ ဃဋေ ဘိန္နေ ကပါလာဒိအဝယဝသေသော လဗ္ဘတိ၊ န ဧဝံ စုတိက္ခန္ဓေသု ဘင်္ဂေသု၊ န ကောစိ ဝိသေသော တိဋ္ဌတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အန္တရဓာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. မစ္စုသင်္ခါတံ မရဏန္တိ မစ္စုသညိတံ မရဏံ. ‘‘ကာလမရဏ’’န္တိ ဝဒန္တိ. သန္တာနဿ အစ္စန္တသမုစ္ဆေဒဘူတံ ခီဏာသဝါနံ မရဏံ သမုစ္ဆေဒမရဏံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ခဏိကမရဏံ သင်္ဂဏှာတိ. တဿ ကိရိယာတိ အန္တကဿ ကိရိယာ၊ ယာ လောကေ ဝုစ္စတိ ‘‘မစ္စူ’’တိ၊ မရဏန္တိ အတ္ထော. စဝနကာလော ဧဝ ဝါ အနတိက္ကမနီယတ္တာ ဝိသေသေန ကာလောတိ ဝုတ္တောတိ တဿ ကိရိယာ အတ္ထတော စုတိက္ခန္ဓာနံ ဘေဒပဝတ္တိယေဝ. ‘‘မစ္စု မရဏ’’န္တိ ဝါ ဧတ္ထ သမာသံ အကတွာ ယော ‘‘မစ္စူ’’တိ ဝုစ္စတိ ဘေဒေါ၊ တမေဝ မရဏံ ‘‘ပါဏစာဂေါ’’တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

စတုဝေါကာရဝသေနာတိ စတုဝေါကာရဘဝဝသေန. တတ္ထ ဟိ ရူပကာယသညိတော ကဠေဝရော နတ္ထိ၊ ယံ နိက္ခိပေယျ. ကိဉ္စာပိ ဧကဝေါကာရဘဝေပိ ကဠေဝရနိက္ခေပေါ နတ္ထိ၊ ရူပကာယဿ ပန တတ္ထ အတ္ထိတာမတ္တံ ဂဟေတွာ ‘‘ဧကဝေါကာရဝသေန ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ’’တိ ဝုတ္တော. စတုဝေါကာရဝသေန စာတိ စ-သဒ္ဒေန ‘‘သေသဒွယဝသေန ခန္ဓာနံ ဘေဒေါ’’တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ သဗ္ဗတ္ထေဝ ခန္ဓဘေဒသဗ္ဘာဝတော. သေသဒွယဝသေနာတိ သေသဘဝဒွယဝသေနေဝ ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ. ယဒိပိ ဧကဝေါကာရဘဝေ ရူပကာယော ဝိဇ္ဇတိ၊ ကဠေဝရနိက္ခေပေါ ပန နတ္ထီတိ ‘‘ကဠေဝရဿ သဗ္ဘာဝတော’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ မနုဿာဒီသု ကဠေဝရနိက္ခေပေါ အတ္ထိ၊ တသ္မာ မနုဿာဒီသု ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါတိ ယောဇနာ. ကဠေဝရံ နိက္ခိပီယတိ ဧတေနာတိ မရဏံ ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ. ဧကတော ကတွာတိ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ၊ ဧကဇ္ဈံ ဂဟဏမတ္တေန.

ဇာယနဋ္ဌေနာတိအာဒိ အာယတနဝသေန ယောနိဝသေန စ ဒွီဟိ ပဒေဟိ သဗ္ဗသတ္တေ ပရိယာဒိယိတွာ ပရိယာဒိယိတွာ ဇာတိံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ‘‘ကတ္တုဘာဝဝသေန ပဒဒွယံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ‘‘တေသံ တေသံ သတ္တာနံ ဇာတိ သဉ္ဇာတီ’’တိ ပန ကတ္တရိ သာမိနိဒ္ဒေသဿ ကတတ္တာ ဥဘယတ္ထာပိ ဘာဝနိဒ္ဒေသော. သမ္ပုဏ္ဏာ ဇာတိ သဉ္ဇာတိ. ပါကဋာ နိဗ္ဗတ္တိ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ. တေသံ တေသံ သတ္တာနံ။ပေ။ အဘိနိဗ္ဗတ္တီတိ သတ္တဝသေန ပဝတ္တတ္တာ ဝေါဟာရဒေသနာ.

တတြ တတြာတိ ဧကစတုဝေါကာရဘဝေသု ဒွိန္နံ သေသရူပဓာတုယံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ ပဉ္စန္နံ၊ ကာမဓာတုယံ ဝိကလာဝိကလိန္ဒြိယာနံ ဝသေန သတ္တန္နံ နဝန္နံ ဒသန္နံ ပုန ဒသန္နံ ဧကာဒသန္နဉ္စ အာယတနာနံ ဝသေန သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. သန္တတိယန္တိ ယေန ကမ္မုနာ ခန္ဓာနံ ပါတုဘာဝေါ၊ တေန အဘိသင်္ခတသန္တတိယံ. တဉ္စ ခေါ ပဋိသန္ဓိက္ခဏဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ကမ္မံယေဝ ကမ္မဘဝေါ ‘‘ဘဝတိ ဧတသ္မာ ဥပပတ္တိဘဝေါ’’တိ ကတွာ. ကမ္မေန နိယျာဒိတအတ္တဘာဝုပပတ္တိဝသေန ဘဝတီတိ ဘဝေါ၊ တထာ တထာ နိဗ္ဗတ္တဝိပါကော ကဋတ္တာရူပဉ္စ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဘဝတီတိ ကတွာ ဘဝေါ’’တိ ဥပပတ္တိဘဝဿ ဝက္ခမာနတ္တာ ‘‘ကမ္မံ ဖလဝေါဟာရေန ဘဝေါတိ ဝုတ္တ’’န္တိ ကထိတံ.

ဥပါဒိယန္တိ သတ္တာ ဒဠှဂ္ဂါဟံ ဂဏှန္တိ ဧတေန ကိလေသကာမေန. န ကေဝလံ ဣဓ ကရဏသာဓနမေဝ၊ အထ ခေါ ကတ္တုသာဓနမ္ပိ လဗ္ဘတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သယံ ဝါ’’တိ. တန္တိ ဝတ္ထုကာမံ. ကာမော စ သော ကာမနဋ္ဌေန၊ ဥပါဒါနဉ္စ ဘုသမာဒါနဋ္ဌေနာတိ ကာမုပါဒါနံ. ဧတန္တိ ကာမုပါဒါနပဒံ. ပုန ဧတန္တိ ကာမုပါဒါနသင်္ခါတံ.

သဿတော အတ္တာတိ ဣဒံ ပုရိမဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယမာနံ ဥတ္တရဒိဋ္ဌိံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ယထာ ဧသာ ဒိဋ္ဌိ ဒဠှီကရဏဝသေန ပုရိမံ ဥတ္တရာ ဥပါဒိယတိ၊ ဧဝံ ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိကာပီတိ. အတ္တဂ္ဂဟဏံ ပန ‘‘အတ္တဝါဒုပါဒါန’’န္တိ ဣဒံ န ဒိဋ္ဌုပါဒါနဒဿနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. လောကော စာတိ အတ္တဂ္ဂဟဏဝိနိမုတ္တဂ္ဂဟဏံ ဒိဋ္ဌုပါဒါနဘူတံ ဣဓ ပုရိမဒိဋ္ဌိဥတ္တရဒိဋ္ဌိဝစနေဟိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ယေန မိစ္ဆာဘိနိဝေသေန ဂေါသီလဂေါဝတာဒိံ သမာဒိယတိ စေဝ အနုတိဋ္ဌတိ စ၊ သော ဂေါသီလဂေါဝတာဒီနီတိ အဓိပ္ပေတာနိ. တေနာဟ ‘‘ဂေါသီလ။ပေ။ သယမေဝ ဥပါဒါနာနီ’’တိ. အဘိနိဝေသတောတိ အဘိနိဝေသနတော.

အတ္တဝါဒုပါဒါနန္တိ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဝါဒဿ ပညာပနဿ ဂဟဏဿ ကာရဏဘူတာ ဒိဋ္ဌီတိ အတ္ထော. အတ္တဝါဒမတ္တမေဝါတိ အတ္တဿ အဘာဝါ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဣဒံ ဝစနမတ္တမေဝ. ဥပါဒိယန္တိ ဒဠှံ ဂဏှန္တိ.

စက္ခုဒွါရာဒီသု ပဝတ္တာယာတိ ဣဒံ တဏှာယ ရူပတဏှာဒိဘာဝဿ ကာရဏဝစနံ ဆဒွါရာရမ္မဏိကဓမ္မာနံ ပဋိနိယတာရမ္မဏတ္တာ. ဇဝနဝီထိယာ ပဝတ္တာယာတိ ဣဒံ တဿာ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဒဿနံ. သဘာဝေနေဝ ဥဋ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တဿ ဝေဠု ဝိယ နိဿယော အဟုတွာ ဩလုမ္ဘကဘာဝေန ဘာဝေါ ဥပါဒါနဿ ပစ္စယဘာဝတော အာရမ္မဏမ္ပိ တံသဒိသံ ဝုတ္တံ. ရူပေတိ ဝိသယေ ဘုမ္မံ. သာ တိဝိဓာ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကာမတဏှာ ကာမဿာဒဘာဝေန ပဝတ္တိယာ. ဧဝံ အဿာဒေန္တီတိ သဿတဒိဋ္ဌိယာ သဟဇာတနိဿယသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတာဒိပစ္စယဘူတာယ သံသဋ္ဌတ္တာ နိစ္စဓုဝသဿတာဘိနိဝေသမုခေန အဿာဒေန္တီ. ဘဝသဟဂတာ တဏှာ ဘဝတဏှာ. ဘဝတိ တိဋ္ဌတိ သဗ္ဗကာလန္တိ ဟိ ဘဝဒိဋ္ဌိ ဘဝေါ ဥတ္တရပဒလောပေန၊ ဘဝဿာဒဝသေန ပဝတ္တိယာ စ. ဣမိနာ နယေန ဝိဘဝတဏှာတိ ဧတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝိဘဝတိ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ ဝိနဿတီတိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ဒိဋ္ဌိ ဝိဘဝေါ ဥတ္တရပဒလောပေန. ဧဝံ တာနိ အဋ္ဌာရသာတိ ယာ ဆ ကာမတဏှာ၊ ဆ ဘဝတဏှာ၊ ဆ ဝိဘဝတဏှာ ဝုတ္တာ၊ ဧတာနိ အဋ္ဌာရသ တဏှာဝိစရိတာနိ တဏှာပစ္စယော. အဇ္ဈတ္တန္တိ သကသန္တတိယံ. ဗဟိဒ္ဓါတိ တတော ဗဟိဒ္ဓါ. အတီတာရမ္မဏာနိ ဝါ ဟောန္တု ဣတရာရမ္မဏာနိ ဝါ၊ သယံ ပန အတီတာနိ ဆတ္တိံသ တဏှာဝိစရိတာနိ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ‘‘အဋ္ဌသတံ တဏှာဝိစရိတာနီ’’တိအာဒိနာ သမ္ဗန္ဓော. ဣဒါနိ အပရေနပိ ပကာရေန အဋ္ဌသတံ တဏှာဝိစရိတာနိ ဒဿေတုံ ‘‘အဇ္ဈတ္တိကဿာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဇ္ဈတ္တိကဿာတိ အဇ္ဈတ္တိကခန္ဓပဉ္စကံ. ဥပယောဂတ္ထေ ဟိ ဣဒံ သာမိဝစနံ. ဥပါဒါယာတိ ဂဟေတွာ. အသ္မီတိ ဟောတီတိ ယဒေတံ အဇ္ဈတ္တိကံ ခန္ဓပဉ္စကံ ဥပါဒါယ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန သမုဒါယဂ္ဂါဟတော အသ္မီတိ ဂါဟော ဟောတိ၊ တသ္မိံ သတီတိ အတ္ထော. ဣဓ ပန ရူပါဒိအာရမ္မဏဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတ္ထမသ္မီတိ ဟောတီတိ ခတ္တိယာဒီသု ‘‘ဣဒံပကာရော အဟ’’န္တိ ဧဝံ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန ဟောတီတိ အတ္ထော. ဣဒံ တာဝ အနုပနိဓာယ ဂဟဏံ.

ဧဝမာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ဧဝမသ္မိ၊ အညထာသ္မိ၊ အဟံ ဘဝိဿံ၊ ဣတ္ထံ ဘဝိဿံ၊ ဧဝံ ဘဝိဿံ၊ အညထာ ဘဝိဿံ၊ အသသ္မိ၊ သတသ္မိ၊ အဟံ သိယံ၊ ဣတ္ထံ သိယံ၊ ဧဝံ သိယံ၊ အညထာ သိယံ၊ အပါဟံ သိယံ၊ အပါဟံ ဣတ္ထံ သိယံ၊ အပါဟံ ဧဝံ သိယံ၊ အပါဟံ အညထာ သိယ’’န္တိ ဧတေသံ သင်္ဂဟော. ဥပနိဓာယ ဂဟဏမ္ပိ ဒုဝိဓံ သမတော အသမတော ဝါတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝမသ္မိ၊ အညထာသ္မီ’’တိ စ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဧဝမသ္မီတိ ဣဒံ သမတော ဥပနိဓာယ ဂဟဏံ၊ ယထာ အယံ ခတ္တိယော၊ ဧဝံ အဟမသ္မီတိ အတ္ထော. အညထာသ္မီတိ ဣဒံ ပန အသမတော ဂဟဏံ၊ ယထာယံ ခတ္တိယော တတော အညထာ အဟံ ဟီနော ဝါ အဓိကော ဝါတိ အတ္ထော. ဣမာနိ တာဝ ပစ္စုပ္ပန္နဝသေန စတ္တာရိ တဏှာဝိစရိတာနိ. ဘဝိဿန္တိအာဒီနိ ပန စတ္တာရိ အနာဂတဝသေန ဝုတ္တာနိ၊ တေသံ ပုရိမစတုက္ကေ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အသသ္မီတိ သဿတော အသ္မိ၊ နိစ္စဿေတံ အဓိဝစနံ. သတသ္မီတိ အသဿတော အသ္မိ၊ အနိစ္စဿေတံ အဓိဝစနံ. ဣတိ ဣမာနိ ဒွေ သဿတုစ္ဆေဒဝသေန ဝုတ္တာနိ. ဣတော ပရာနိ သိယန္တိအာဒီနိ စတ္တာရိ သံသယပရိဝိတက္ကဝသေန ဝုတ္တာနိ၊ တာနိ ပုရိမစတုက္ကေ ဝုတ္တနယေန အတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. အပါဟံ သိယန္တိအာဒီနိ ပန စတ္တာရိ ‘‘အပိ နာမာဟံ ဘဝေယျ’’န္တိ ဧဝံ ပတ္ထနာကပ္ပနဝသေန ဝုတ္တာနိ၊ တာနိပိ ပုရိမစတုက္ကေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧဝမေတေသု –

ဒွေ ဒိဋ္ဌိသီသာ စတ္တာရော၊ သုဒ္ဓသီသာ သီသမူလကာ၊

တယော တယောတိ ဧတာနိ၊ အဋ္ဌာရသ ဝိဘာဝယေ.

ဧတေ ဟိ သဿတုစ္ဆေဒဝသေန ဝုတ္တာ ဒွေ ဒိဋ္ဌိသီသာ နာမ၊ ‘‘အသ္မိ၊ ဘဝိဿံ သိယံ၊ အပါဟံ သိယ’’န္တိ ဧတေ စတ္တာရော သုဒ္ဓသီသာ နာမ၊ ‘‘ဣတ္ထမသ္မီ’’တိအာဒယော တယော တယောတိ ဒွါဒသ သီသမူလကာ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဓ ပါဠိယံ ရူပါရမ္မဏာဒိဝသေန တဏှာ အာဂတာတိ အာဟ ‘‘အဇ္ဈတ္တိကရူပါဒိနိဿိတာနီ’’တိ. အဋ္ဌာရသ တဏှာဝိစရိတာနီတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. ဣမိနာ အသ္မီတိ ဣမိနာ အဘိသေကသေနာပစ္စာဒိနာ ‘‘ခတ္တိယော အဟ’’န္တိ မူလဘာဝတော ‘‘အသ္မီ’’တိ ဟောတိ. သေသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သင်္ဂဟေတိ တဏှာယ ယထာဝုတ္တဝိဘာဂဿ သံခိပနဝသေန သင်္ဂဏှနေ ကရိယမာနေ. ‘‘ဆယိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဏှာကာယာ’’တိအာဒိ နိဒ္ဒေသော. ‘‘ရူပေ တဏှာ ရူပတဏှာ’’တိအာဒိ နိဒ္ဒေသတ္ထော. ‘‘ကာမရာဂဘာဝေနာ’’တိအာဒိကော၊ ‘‘အဇ္ဈတ္တိကဿုပါဒါယာ’’တိအာဒိကော စ နိဒ္ဒေသဝိတ္ထာရော. ‘‘ရူပါဒီသု အာရမ္မဏေသု ဆဠေဝါ’’တိအာဒိကော သင်္ဂဟော.

ယသ္မာ စက္ခုဒွါရာဒီသု ဧကေကသ္မိံ ဒွါရေ ဥပ္ပဇ္ဇနကဝိညာဏာနိ ဝိယ အနေကာ ဧဝ ဝေဒနာ၊ တသ္မာ တာ ရာသိဝသေန ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ‘‘ဆ ဝေဒနာကာယာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဝေဒနာသမူဟာ’’တိ. နိဿယဘာဝေန ဥပ္ပတ္တိဒွါရဘာဝေန နာနာပစ္စယာ ဟောန္တိ စက္ခုဓာတုအာဒယော၊ တာ ကုစ္ဆိနာ ဓာရေန္တိယော ဝိယ ပေါသေန္တိယော ဝိယ စ ဟောန္တီတိ တာသံ မာတုသဒိသတာ ဝုတ္တာ. စက္ခုသမ္ဖဿဟေတူတိ နိဿယာဒိစက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ. အယန္တိ အယံ ဝေဒနာ ‘‘စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ’’တိအာဒိနာ သာဓာရဏတော ဝုတ္တာ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ဝေဒနာပဒေ. သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာတိ ကုသလာကုသလဝိပါကကိရိယာနံ ဝသေန သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာ. ဧဝံ ဝိဘင်္ဂေ အာဂတနယေန သာဓာရဏတော ဝတွာပိ ဣဓာဓိပ္ပေတဝေဒနမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိပါကဝသေန ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. စက္ခုမှိ သမ္ဖဿောတိ စက္ခုမှိ နိဿယဘူတေ ဥပ္ပန္နဖဿော. ဧသ နယော သေသေသု. ယသ္မာ စက္ခာဒီနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ခန္ဓနိဒ္ဒေသေ လက္ခဏာဒိဝိဘာဂတော၊ အာယတနနိဒ္ဒေသေ ဝိသေသတော၊ သာမညတော စ သဒ္ဒတ္ထဒဿနာဒိဝသေန ဝိဘာဝိတာနိ၊ တသ္မာ ‘‘ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ။ပေ။ ဝုတ္တမေဝါ’’တိ အာဟ.

နမနလက္ခဏန္တိ အာရမ္မဏာဘိမုခံ ဟုတွာ နမနသဘာဝံ တေန ဝိနာ အပ္ပဝတ္တနတော. ရုပ္ပနလက္ခဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. ဝေဒနာက္ခန္ဓော ပန ဧကာဝ ဝေဒနာ. သဗ္ဗဒုဗ္ဗလစိတ္တာနိ နာမ ပဉ္စဝိညာဏာနိ. နနု တတ္ထ ဇီဝိတစိတ္တဋ္ဌိတိယော စ သန္တီတိ? သစ္စံ၊ တာသံ ပန ကိစ္စံ န တထာ ပါကဋံ၊ ယထာ စေတနာဒီနန္တိ တေ ဧဝေတ္ထ ပါဠိယံ ဥဒ္ဓဋာ. ယေန မဟန္တပါတုဘာဝါဒိနာ ကာရဏေန. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ မဟာဘူတနိဒ္ဒေသေ. အညော ဝိနိစ္ဆယနယောတိ ‘‘ဝစနတ္ထတော ကလာပတော’’တိအာဒိနာ လက္ခဏာဒိနိစ္ဆယတော အညော ဝိနိစ္ဆယနယော. နနု သော စတုဓာတုဝဝတ္ထာနေ ဝုတ္တော၊ န ရူပက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသေတိ? တတ္ထ ဝုတ္တေပိ ‘‘စတုဓာတုဝဝတ္ထာနေ ဝုတ္တာနီ’’တိ အတိဒေသဝသေန ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ရူပက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တော’’တိ ဝုတ္တံ. ဥပါဒါယာတိ ပဋိစ္စ. ဘူတာနိ ဟိ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဥပါဒါရူပံ ‘‘တာနိ ဂဟေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ အဝိဿဇ္ဇနတော. နိဿာယာတိပိ ဧကေ တေသံ နိဿယပစ္စယဘာဝတော. ပုဗ္ဗကာလကိရိယာ နာမ ဧကံသတော အပရကာလကိရိယာပေက္ခာတိ ပါဌသေသေန အတ္ထံ ဝဒတိ. ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသေန ဝိနာ ဧဝ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘သမူဟတ္ထေ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သမူဟသမ္ဗန္ဓေ သာမိနိဒ္ဒေသေန သမူဟတ္ထော ဒီပိတောတိ တံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သမူဟံ ဥပါဒါယာ’’တိ. ဓမ္မသင်္ဂဏိယံ (ဓ. သ. ၅၈၄) အာဂတနယေန ‘‘တေဝီသတိဝိဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဟိ ဟဒယဝတ္ထု န နိဒ္ဒိဋ္ဌံ၊ ‘‘ယံ ရူပံ နိဿာယာ’’တိ ဝါ ပဋ္ဌာနေ (ပဋ္ဌာန. ၁.၁.၈) အာဂတတ္တာ ဟဒယဝတ္ထုမ္ပိ ဂဟေတွာ ဇာတိရူပဘာဝေန ဥပစယသန္တတိယော ဧကတော ကတွာ ‘‘တေဝီသတိဝိဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

စက္ခုဿ ဝိညာဏန္တိ ဝါ စက္ခုဝိညာဏံ. အသာဓာရဏကာရဏေန စာယံ နိဒ္ဒေသော. ‘‘သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏ’’န္တိ ဧတ္ထ သဗ္ဗလောကိယဝိပါကဝိညာဏဿ ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တေဘူမကဝိပါကစိတ္တဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

အဘိသင်္ခရဏလက္ခဏောတိ အာယူဟနသဘာဝေါ. စောပနဝသေနာတိ ဝိညတ္တိသံစောပနဝသေန၊ ကာယဝိညတ္တိယာ သမုဋ္ဌာပနဝသေနာတိ အတ္ထော. ဝစနဘေဒဝသေနာတိ ဝစီဘေဒုပ္ပါဒဝသေန၊ ဝစီဝိညတ္တိယာ သမုဋ္ဌာပနဝသေနာတိ အတ္ထော. ဧဝံ စောပနံ န ဘဝေယျာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ရဟော နိသီဒိတွာ စိန္တေန္တဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧကူနတိံသာတိ ဧတ္ထ အဘိညာစေတနာဝိနိမုတ္တာ ဧဝ ဧကူနတိံသ စေတနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ တဿာ ဝိပါကဝိညာဏဿ ပစ္စယတ္တာဘာဝတော.

ဒုက္ခေတိ ဧကမ္ပိ ဣဒံ ဘုမ္မဝစနံ သံသိလေသနနိဿယဝိသယဗျာပနဝသေန အတ္တာနံ ဘိန္ဒိတွာ ဝိနိယောဂံ ဂစ္ဆတီတိ ‘‘စတူဟိ ကာရဏေဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧကောပိ ဟိ ဝိဘတ္တိနိဒ္ဒေသော အနေကဓာ ဝိနိယောဂံ ဂစ္ဆတိ ယထာ တဒ္ဓိတတ္ထေ ဥတ္တရပဒသမာဟာရေတိ. တန္တိ အညာဏံ. ဒုက္ခသစ္စန္တိ ဟဒယဝတ္ထုလက္ခဏံ ဒုက္ခသစ္စံ. အဿာတိ အညာဏဿ. နိဿယပစ္စယဘာဝေနာတိ ပုရေဇာတနိဿယဘာဝေန. သဟဇာတနိဿယပစ္စယဘာဝေန ပန တံသဟဇာတာ ဖဿာဒယော ဝတ္တဗ္ဗာ. အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝေန ဒုက္ခသစ္စံ အဿ အာရမ္မဏန္တိ ယောဇနာ. ဒုက္ခသစ္စန္တိ ဥပယောဂဧကဝစနံ. ဧတန္တိ အညာဏံ. တဿာတိ ဒုက္ခသစ္စဿ. ‘‘ပဋိစ္ဆာဒေတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တံ ပဋိစ္ဆာဒနာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘ယာထာဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေနပိ ဧကဒေသေန ယာထာဝတော လက္ခဏပဋိဝေဓော ဟောတိယေဝါတိ ‘‘ယာထာဝလက္ခဏပဋိဝေဓနိဝါရဏေနာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဉာဏပဝတ္တိယာ စေတ္ထ အပ္ပဒါနေနာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ. ပုရိမံ ပန ပဋိဝေဓဉာဏုပ္ပတ္တိယာ နိသေဓကထာဒဿနံ၊ ပစ္ဆိမံ အနုဗောဓဉာဏုပ္ပတ္တိယာ. ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္ထာတိ ဒုက္ခသစ္စေ.

သဟဇာတဿ အညာဏဿ သမုဒယသစ္စံ ဝတ္ထု ဟောတိ နိဿယပစ္စယဘာဝတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝတ္ထုတော’’တိ. အာရမ္မဏတောတိ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝေန. ယသ္မာ သမုဒယသစ္စံ အညာဏဿ အာရမ္မဏံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဒုက္ခသမုဒယေ အညာဏ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော. ပဋိစ္ဆာဒနံ ဒုက္ခသစ္စေ ဝုတ္တနယမေဝ ဧကေနေဝ ကာရဏေန ဣတရေသံ တိဏ္ဏံ အသမ္ဘဝတော၊ ကိံ ပန ဧတံ ဧကံ ကာရဏန္တိ အာဟ ‘‘ပဋိစ္ဆာဒနတော’’တိ. ဣဒံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘာဝေတုံ ‘‘နိရောဓပဋိပဒါနံ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တဒါရဗ္ဘာတိ တံ အာရဗ္ဘ တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ. ပစ္ဆိမဉှိ သစ္စဒွယန္တိ နိရောဓော မဂ္ဂေါ. တဉှိ နယဂမ္ဘီရတ္တာ. ဒုဒ္ဒသန္တိ သဏှသုခုမဓမ္မတ္တာ သဘာဝေနေဝ ဂမ္ဘီရတာယ ဒုဒ္ဒသံ ဒုဝိညေယျံ ဒုရဝဂ္ဂါဟံ. တတ္ထာတိ ပုရိမေ သစ္စဒွယေ. အန္ဓဘူတန္တိ အန္ဓကာရဘူတံ. န ပဝတ္တတိ အာရမ္မဏံ ကာတုံ န ဝိသဟတိ. ဝစနီယတ္တေနာတိ ဝါစကဘာဝေန တထာ ဥပဋ္ဌာနတော. သဘာဝလက္ခဏဿ ဒုဒ္ဒသတ္တာတိ ပီဠနာဒိအာယူဟနာဒိဝသေန ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ၊ အယံ သမုဒယော’’တိ (မ. နိ. ၄၈၄၊ ၃.၁၀၄) ယာထာဝတော သဘာဝလက္ခဏဿ ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဒုဝိညေယျတ္တာ ပုရိမဒွယံ ဂမ္ဘီရံ. တတ္ထာတိ ပုရိမသ္မိံ သစ္စဒွယေ. ဝိပလ္လာသဂ္ဂါဟဝသေန ပဝတ္တတီတိ သုဘာဒိဝိပရီတဂ္ဂါဟာနံ ပစ္စယဘာဝဝသေန အညာဏံ ပဝတ္တတိ.

ဣဒါနိ ‘‘ဒုက္ခေ အညာဏ’’န္တိအာဒီသု ပကာရန္တရေနပိ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဒုက္ခေတိ ဧတ္တာဝတာတိ ‘‘အညာဏန္တိ ဝုစ္စမာနာယ အဝိဇ္ဇာယ ဒုက္ခေ’’တိ ဧတ္တကေန. သင်္ဂဟတောတိ သမောဓာနတော. ကိစ္စတောတိ အသမ္ပဋိဝေဓကိစ္စတော. အညာဏမိဝါတိ ဝိသယသဘာဝံ ယာထာဝတော ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အပ္ပဒါနကိစ္စမိဝ. ‘‘ဒုက္ခေ’’တိအာဒိနာ တတ္ထ အဝိဇ္ဇာ ပဝတ္တတိ၊ ဝိသေသတော နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဟောတီတိ ကတွာ သဗ္ဗတ္ထေဝ တထာ အဝိသိဋ္ဌသဘာဝဒဿနံ ဣဒန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘အဝိသေသတော ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ခဏိကနိရောဓဿ ဣဓ အနဓိပ္ပေတတ္တာ အယုဇ္ဇမာနတ္တာ ဝိရာဂဂ္ဂဟဏတော စ အဝိဇ္ဇာဒီနံ ပဋိပက္ခဝသေန ပဋိဗာဟနံ ဣဓ ‘‘နိရောဓော’’တိ အဓိပ္ပေတော၊ သော စ နေသံ သဗ္ဗသော အနုပ္ပဇ္ဇနမေဝါတိ အာဟ ‘‘နိရောဓော ဟောတီတိ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတီ’’တိ. ‘‘အဝိဇ္ဇာ နိရုဇ္ဈတိ ဧတ္ထာတိ အဝိဇ္ဇာနိရောဓော၊ သင်္ခါရာ နိရုဇ္ဈန္တိ ဧတ္ထာတိ သင်္ခါရနိရောဓော’’တိ ဧဝံ သဗ္ဗေဟိ ဧတေဟိ နိရောဓပဒေဟိ နိဗ္ဗာနဿ ဒေသိတတ္တာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တေနာဟ ‘‘နိဗ္ဗာနံ ဟီ’’တိအာဒိ. ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋန္တိ ဝဋ္ဋဉ္စ ဝိဝဋ္ဋဉ္စ. ‘‘ဒွါဒသဟီ’’တိ ဣဒံ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ ‘‘အနုလောမတော ဒွါဒသဟိ ပဒေဟိ ဝဋ္ဋံ၊ ပဋိလောမတော ဒွါဒသဟိ ဝိဝဋ္ဋံ ဣဓ ဒဿိတ’’န္တိ.

ဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ပဋိပဒါသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃. မိစ္ဆာ ပဋိပဇ္ဇတိ ဧတာယာတိ မိစ္ဆာပဋိပဒါ၊ ဝဋ္ဋဂါမိမဂ္ဂေါ ဒုက္ခာဝဟတ္တာ. တံ မိစ္ဆာပဋိပဒံ. တေနာဟ ‘‘အနိယျာနိကပဋိပဒါ’’တိ. သော ပုညာဘိသင်္ခါရော ကထံ မိစ္ဆာပဋိပဒါ ဟောတီတိ? သမ္ပတ္တိဘဝေ သုခါဝဟောဝ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. ဝဋ္ဋသီသတ္တာတိ ဝဋ္ဋပက္ခိယာနံ ဥတ္တမင်္ဂဘာဝတော. အန္တမသောတိ ဥက္ကံသပရိယန္တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ အဝကံသပရိယန္တတော. ‘‘ဣဒံ မေ ပုညံ နိဗ္ဗာနာဓိဂမာယ ပစ္စယော ဟောတူ’’တိ ဧဝံ နိဗ္ဗာနံ ပတ္ထေတွာ ပဝတ္တိတံ. ပဏ္ဏမုဋ္ဌိဒါနမတ္တန္တိ သာကပဏ္ဏမုဋ္ဌိဒါနမတ္တံ. အပ္ပတွာတိ အန္တောဂဓဟေတု ဧသ နိဒ္ဒေသော၊ အပါပေတွာတိ အတ္ထော. ယဒဂ္ဂေန ဝါ ပဋိပဇ္ဇနတော အရဟတ္တံ ပတ္တောတိ ဝုစ္စတိ၊ တဒဂ္ဂေန တဒါဝဟာ ပဋိပဒါပိ ပတ္တာတိ ဝုစ္စတီတိ ‘‘အပ္ပတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. အနုလောမဝသေနာတိ အနုလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝသေန. ပဋိလောမဝသေနာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ပဋိပဒါ ပုစ္ဆိတာတိ ဧတေန ပဋိပဒါ ဒေသေတုံ အာရဒ္ဓါတိ အယမ္ပိ အတ္ထော သင်္ဂဟိတော ယထာရဒ္ဓဿ အတ္ထဿ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာယ ဣဓာဂတတ္တာ. အနုလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒေသနာယမ္ပေတ္ထ ဗျတိရေကမုခေန အဝိဇ္ဇာဒိနိရောဓာ ပန ဝိဇ္ဇာယ သတိ ဟောတိ သင်္ခါရာနံ အသမ္ဘဝေါတိ ဝုတ္တံ ‘‘နိဗ္ဗာနံ ဘာဇိတ’’န္တိ. သရူပေန ပန တာယ ဝဋ္ဋမေဝ ပကာသိတံ. ဝက္ခတိ ဟိ ပရိယောသာနေ ‘‘ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတ’’န္တိ. နိယျာတနေတိ နိဂမနေ. ဖလေနာတိ ပတ္တဗ္ဗဖလေန ပဋိပဒါယ သမ္ပာပကဟေတုနော ဒဿိတတ္တာ. ယထာ ဟိ တိဝိဓော ဟေတု ဉာပကော၊ နိဗ္ဗတ္တကော၊ သမ္ပာပကောတိ၊ ဧဝံ တိဝိဓံ ဖလံ ဉာပေတဗ္ဗံ၊ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗံ၊ သမ္ပာပေတဗ္ဗန္တိ. တသ္မာ ပတ္တဗ္ဗဖလေန နိဗ္ဗာနေန တံသမ္ပာပကဟေတုဘူတာယ ပဋိပဒါယ ဒဿိတတ္တာတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဖလေန ဟေတ္ထာ’’တိအာဒိ. အယံ ဝုစ္စတီတိ ဧဝံ နိဗ္ဗာနဖလာ အယံ ‘‘သမ္မာပဋိပဒါ’’တိ ဝုစ္စတိ. အသေသဝိရာဂါ အသေသနိရောဓာတိ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဝသေန အဝိဇ္ဇာယ အသေသဝိရဇ္ဇနတော အသေသနိရုဇ္ဈနတော စ. ပဒဒွယေနပိ အနုပ္ပါဒနိရောဓမေဝ ဝဒတိ. တဉှိ နိဗ္ဗာနံ. ဒုတိယဝိကပ္ပေ အယံ ဧတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ယေန မဂ္ဂေန ကရဏဘူတေန အသေသနိရောဓော ဟောတိ၊ အဝိဇ္ဇာယ အသေသနိရောဓော ယံ အာဂမ္မ ဟောတိ၊ တံ မဂ္ဂံ ဒဿေတုန္တိ. ဧဝဉှိ သတီတိ ဧဝံ ပဒဘာဇနဿ နိဗ္ဗာနဿ ပဒတ္ထေ သတိ. သာနုဘာဝါ ပဋိပဒါ ဝိဘတ္တာ ဟောတီတိ အဝိဇ္ဇာယ အသေသနိရောဓဟေတုပဋိပဒါ တတ္ထ သာတိသယသာမတ္ထိယသမာယောဂတော သာနုဘာဝါ ဝိဘတ္တာ ဟောတိ. မိစ္ဆာပဋိပဒါဂဟဏေနေတ္ထ ဝဋ္ဋဿပိ ဝိဘတ္တတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတ’’န္တိ.

ပဋိပဒါသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ဝိပဿီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄. ဝိပ္ဖန္ဒန္တီတိ နိမိသနဝသေန. အနိမိသေဟီတိ ဝိဂတနိမိသေဟိ ဥမ္မီလန္တေဟေဝ. တေန ဝုတ္တံ မဟာပဒါနေ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ‘‘ဝိပဿီ’’တိ ပဒေ၊ ဧတသ္မိံ ဝါ ‘‘အနိမိသေဟီ’’တိအာဒိကေ ယထာဂတေ သုတ္တန္တေ.

မဟာပုရိသဿ အနိမိသလောစနတော ‘‘ဝိပဿီ’’တိ သမညာပဋိလာဘဿ ကာရဏံ ဝုတ္တံ၊ တံ အကာရဏံ အညေသမ္ပိ မဟာသတ္တာနံ စရိမဘဝေ အနိမိသလောစနတ္တာတိ စောဒနံ သန္ဓာယ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိံ ဝတွာ တတော ပန အညမေဝ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပလာဠယမာနဿာတိ တောသေန္တဿ. အနာဒရေ စေတံ သာမိဝစနံ. အဋ္ဋဿာတိ အတ္ထဿ.

ပုညုဿယသင်္ခါတော ဘဂေါ အဿ အတိသယေန အတ္ထီတိ ဘဂဝါတိ ‘‘ဘာဂျသမ္ပန္နဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. သမ္မာတိ သမ္မဒေဝ ယာထာဝတော၊ ဉာယေန ကာရဏေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘နယေန ဟေတုနာ’’တိ. သံ-သဒ္ဒေါ ‘‘သာမ’’န္တိ ဣမိနာ သမာနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘သာမံ ပစ္စတ္တပုရိသကာရေနာ’’တိ၊ သယမ္ဘုဉာဏေနာတိ အတ္ထော. သမ္မာ၊ သာမံ ဗုဇ္ဈိ ဧတေနာတိ သမ္ဗောဓော ဝုစ္စတိ မဂ္ဂဉာဏံ၊ ‘‘ဗုဇ္ဈတိ ဧတေနာ’’တိ ကတွာ ဣဓ သဗ္ဗညုတညာဏဿပိ သင်္ဂဟော. ဗောဓိမာ သတ္တော ဗောဓိသတ္တော၊ ပုရိမပဒေ ဥတ္တရပဒလောပေါ ယထာ ‘‘သာကပတ္ထဝေါ’’တိ. ဗုဇ္ဈနကသတ္တောတိ ဧတ္ထ မဟာဗောဓိယာနပဋိပဒါယ ဗုဇ္ဈတီတိ ဗောဓိ စ သော သတ္တဝိသေသယောဂတော သတ္တော စာတိ ဗောဓိသတ္တော. ပတ္ထယမာနော ပဝတ္တတီတိ ‘‘ကုဒါဿု နာမ မဟန္တံ ဗောဓိံ ပါပုဏိဿာမီ’’တိ သဉ္ဇာတစ္ဆန္ဒော ပဋိပဇ္ဇတိ. ဒုက္ခန္တိ ဇာတိအာဒိမူလကံ ဒုက္ခံ. ကာမံ စုတုပပါတာပိ မရဏဇာတိယော၊ ‘‘ဇာယတိ မီယတီ’’တိ ပန ဝတွာ ‘‘စဝတိ ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ ဝစနံ န ဧကဘဝပရိယာပန္နာနံ တေသံ ဂဟဏံ၊ အထ ခေါ နာနာဘဝပရိယာပန္နာနံ ဧကဇ္ဈံ ဂဟဏန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဣဒံ။ပေ။ ဝုတ္တ’’န္တိ. တဿ နိဿရဏန္တိ တဿ ဇရာမရဏဿ နိဿရဏန္တိ ဝုစ္စတိ. ယသ္မာ မဟာသတ္တော ဇိဏ္ဏဗျာဓိမတေ ဒိသွာ ပဗ္ဗဇိတော၊ တသ္မာဿ ဇရာမရဏမေဝ အာဒိတော ဥပဋ္ဌာသိ.

ဥပါယမနသိကာရေနာတိ ဥပါယေန ဝိဓိနာ ဉာယေန မနသိကာရေန ပထေန မနသိကာရဿ ပဝတ္တနတော. သမာယောဂေါ အဟောသီတိ ယာထာဝတော ပဋိဝိဇ္ဈနဝသေန သမာဂမော အဟောသိ. ယောနိသော မနသိကာရာတိ ဟေတုမှိ နိဿက္ကဝစနန္တိ တဿ ‘‘ယောနိသော မနသိကာရေနာ’’တိ ဟေတုမှိ ကရဏဝစနေန အာဟ. ဇာတိယာ ခေါ သတိ ဇရာမရဏန္တိ ‘‘ကိမှိ နု ခေါ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတိ၊ ကိံ ပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ ဇရာမရဏေ ကာရဏံ ပရိဂ္ဂဏှန္တဿ ဗောဓိသတ္တဿ ‘‘ယသ္မိံ သတိ ယံ ဟောတိ၊ အသတိ စ န ဟောတိ၊ တံ တဿ ကာရဏ’’န္တိ ဧဝံ အဗျဘိစာရဇာတိကာရဏပရိဂ္ဂဏှနေန ‘‘ဇာတိယာ ခေါ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတိ၊ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ ယာ ဇရာမရဏဿ ကာရဏပရိဂ္ဂါဟိကာ ပညာ ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ တာယ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိယာ စဿ အဘိသမယော ပဋိဝေဓော အဟောသီတိ အတ္ထော.

ဣတီတိ ဝုတ္တပ္ပကာရပရာမသနံ. ဟီတိ နိပါတမတ္တံ. ဣဒန္တိ ယထာဝုတ္တဿ ဝဋ္ဋဿ ပစ္စက္ခတော ဂဟဏံ. တေနာဟ ‘‘ဧဝမိဒ’’န္တိ. ဣဓ အဝိဇ္ဇာယ သမုဒယဿ အာဂတတ္တာ ‘‘ဧကာဒသသု ဌာနေသူ’’တိ ဝုတ္တံ. သမုဒယံ သမ္ပိဏ္ဍေတွာတိ သင်္ခါရာဒီနံ သမုဒယံ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ. အနေကဝါရဉှိ သမုဒယဒဿနဝသေန ဉာဏဿ ပဝတ္တတ္တာ ‘‘သမုဒယော သမုဒယော’’တိ အာမေဍိတဝစနံ. အထ ဝါ ‘‘ဧဝံ သမုဒယော ဟောတီ’’တိ ဣဒံ န ကေဝလံ နိဗ္ဗတ္တိဒဿနပရံ၊ အထ ခေါ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒသဒ္ဒေါ ဝိယ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒမုခေန ဣဓ သမုဒယသဒ္ဒေါ နိဗ္ဗတ္တိမုခေန ပစ္စယတ္တံ ဝဒတိ. ဝိညာဏာဒယော စ ယာဝန္တော ဣဓ ပစ္စယဓမ္မာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ၊ တေ သာမညရူပေန ဗျာပနိစ္ဆာဝသေန ဂဏှန္တော ‘‘သမုဒယော သမုဒယော’’တိ အဝေါစ. တေနာဟ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာနံ သမုဒယော ဟောတီ’’တိ. ဒဿနဋ္ဌေန စက္ခူတိ သမုဒယဿ ပစ္စက္ခတော ဒဿနဘာဝေါ စက္ခု. ဉာတဋ္ဌေနာတိ ဉာတဘာဝေန. ပဇာနနဋ္ဌေနာတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာဒိတံတံပစ္စယဓမ္မပဝတ္တိယာ ဧတဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော’’တိ ပကာရတော ဝါ ဇာနနဋ္ဌေန. ပဋိဝေဓနဋ္ဌေနာတိ ‘‘အယံ အဝိဇ္ဇာဒိ ပစ္စယဓမ္မော ဣမဿ သင်္ခါရာဒိကဿ ပစ္စယဘာဝတော သမုဒယော’’တိ ပဋိဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန. ဩဘာသနဋ္ဌေနာတိ သမုဒယဘာဝပဋိစ္ဆာဒကဿ မောဟန္ဓကာရဿ ကိလေသန္ဓကာရဿ ဝိဓမနဝသေန အဝဘာသနဝသေန. တံ ပနေတံ ‘‘စက္ခု’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ ဉာဏံ. နိရောဓဝါရေတိ ပဋိလောမဝါရေ. သော ဟိ ‘‘ကိဿ နိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’’တိ နိရောဓကိတ္တနဝသေန အာဂတော.

ဝိပဿီသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅-၁၀. သိခီသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၅-၁၀. န ဧဝံ ယောဇေတွာတိ ‘‘သိခိဿပီ’’တိအာဒိနာ သမုစ္စယဝသေန ဧဝံ န ယောဇေတွာ. ကသ္မာတိအာဒိနာ တတ္ထ ကာရဏံ ဝဒတိ. ဧကာသနေ အဒေသိတတ္တာတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါကဋံ ကာတုံ ‘‘နာနာဌာနေသု ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယဒိပိ တာနိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဝုတ္တဘာဝေန ဒေသိတာနိ၊ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ပန ဧကသဒိသာ တဒတ္ထဿ အဘိန္နတ္တာ. ‘‘ဗုဒ္ဓါ ဇာတာ’’တိ န အညော အာစိက္ခတီတိ ယောဇနာ. န ဟိ မဟာဗောဓိသတ္တာနံ ပစ္ဆိမဘဝေ ပရောပဒေသေန ပယောဇနံ အတ္ထိ. ဂတမဂ္ဂေနေဝါတိ ပဋိပတ္တိဂမနေန ဂတမဂ္ဂေနေဝ ပစ္ဆိမမဟာဗောဓိသတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ၊ အယမေတ္ထ ဓမ္မတာ. ဂစ္ဆန္တီတိ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတစိတ္တာ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ယာထာဝတော ဘာဝေတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈနဝသေန ပဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော. ယထာ ပန တေသံ ပဌမဝိပဿနာဘိနိဝေသော ဟောတိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘သဗ္ဗဗောဓိသတ္တာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဗုဒ္ဓဘာဝါနံ ဝိပဿနာ၊ ဗုဒ္ဓတ္ထာယ ဝါ ဝိပဿနာ ဗုဒ္ဓဝိပဿနာ.

သိခီသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဗုဒ္ဓဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.