၈. သဟဓမ္မိကဝဂ္ဂေါ

၁. သဟဓမ္မိကသိက္ခာပဒ-အတ္ထယောဇနာ

၄၃၄. သဟဓမ္မိကဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ယန္တိ ယံ ပညတ္တံ. ‘‘သိက္ခမာနေနာ’’တိ ဧတ္ထ မာနပစ္စယဿ အနာဂတတ္ထဘာဝံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘သိက္ခိတုကာမေနာ’’တိ. ‘‘သိက္ခမာနေနာ’’တိပဒံ ‘‘ဘိက္ခုနာ’’တိပဒေ ဧဝ န ကေဝလံ ကာရကဝိသေသနံ ဟောတိ၊ အထ ခေါ ‘‘အညာတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိပဒေသုပိ ကိရိယာဝိသေသနံ ဟောတီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဟုတွာ’’တိ. ပဒတ္ထတောတိ ပဒတော စ အတ္ထတော စ၊ ပဒါနံ အတ္ထတော ဝါတိ. ပဌမံ.

၂. ဝိလေခနသိက္ခာပဒံ

၄၃၈. ဒုတိယေ ဝိနယေ ပဋိသံယုတ္တာ ကထာ ဝိနယကထာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဝိနယကထာ နာမာ’’တိအာဒိ. တန္တိ ဝိနယကထံ. ပဒဘာဇနေန ဝဏ္ဏနာ ဝိနယဿ ဝဏ္ဏော နာမာတိ ယောဇနာ. တန္တိ ဝိနယဿ ဝဏ္ဏံ. ပရိယာပုဏနံ ပရိယတ္တိ၊ ဝိနယဿ ပရိယတ္တိ ဝိနယပရိယတ္တိ၊ ဝိနယပရိယတ္တိသင်္ခါတံ မူလမဿ ဝဏ္ဏဿာတိ ဝိနယပရိယတ္တိမူလကော၊ တံ. ဝိနယဓရော လဘတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဟီတိ ဝိတ္ထာရော. တေ သဗ္ဗေ ဘဂဝါ ဘာသတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဟီတိ သစ္စံ.

အဿာတိ ဝိနယဓရဿ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ. အလဇ္ဇိတာတိအာဒီသု ကရဏတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ. အလဇ္ဇိတာယာတိ ဟိ အတ္ထော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကထံ အလဇ္ဇိတာယာ’’တိအာဒိ. စာတိ သစ္စံ. ‘‘သဉ္စိစ္စာ’’တိ ပဒံ တီသု ဝါကျေသု ယောဇေတဗ္ဗံ. သဉ္စိစ္စ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ၊ သဉ္စိစ္စ အာပတ္တိံ ပရိဂူဟတိ၊ သဉ္စိစ္စ အဂတိဂမနဉ္စ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. မန္ဒောတိ ဗာလော. မောမူဟောတိ အတိသမ္မူဠှော. ဝိရာဓေတီတိ ဝိရဇ္ဈာပေတိ. ကုက္ကုစ္စေ ဥပ္ပန္နေတိ ‘‘ကပ္ပတိ နု ခေါ၊ နော’’တိ ဝိနယကုက္ကုစ္စေ ဥပ္ပန္နေ. အယံ ပနာတိ အယံ ပုဂ္ဂလော ပန ဝီတိက္ကမတိယေဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. အစ္ဆမံသေန သူကရမံသဿ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနေန သဒိသတ္တာ၊ ဒီပိမံသေန စ မိဂမံသဿ သဒိသတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘အစ္ဆမံသံ သူကရမံသ’’န္တိအာဒိ.

အာပတ္တိံစ သတိသမ္မောသာယာတိ ဧတ္ထ စသဒ္ဒေါ အဝုတ္တဝါကျသမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော၊ ကတ္တဗ္ဗဉ္စ န ဟိ ကရောတီတိ အတ္ထော. ဧဝန္တိအာဒိ နိဂမနံ.

ဧဝံ အဝိနယဓရဿ ဒေါသံ ဒဿေတွာ ဝိနယဓရဿ ဂုဏံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဝိနယဓရော ပနာ’’တိအာဒိ. သောတိ ဝိနယဓရော. ဟီတိ ဝိတ္ထာရော. ပရူပဝါဒန္တိ ပရေသံ ဥပဝါဒံ. သုဒ္ဓန္တေတိ သုဒ္ဓဿ ကောဋ္ဌာသေ. တတောတိ ပတိဋ္ဌာနတော ပရန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အဿာတိ ဝိနယဓရဿ. ဧဝန္တိအာဒိ နိဂမနံ. အဿာတိ ဝိနယဓရဿ. ကုက္ကုစ္စပကတာနန္တိ ကုက္ကုစ္စေန အဘိဘူတာနံ. သောတိ ဝိနယဓရော. တေဟီတိ ကုက္ကုစ္စပကတေဟိ. သံဃမဇ္ဈေ ကထေန္တဿ အဝိနယဓရဿာတိ ယောဇနာ. တန္တိ ဘယံ သာရဇ္ဇံ.

ပဋိပက္ခံ၊ ပဋိဝိရုဒ္ဓံ ဝါ အတ္ထယန္တိ ဣစ္ဆန္တီတိ ပစ္စတ္ထီကာ၊ ဏျသဒ္ဒေါ ဗဟုလံ ကတ္တာဘိဓာယကော၊ အတ္တနော ပစ္စတ္ထိကာ အတ္တပစ္စတ္ထိကာ. တတ္ထာတိ ဒုဝိဓေသု ပစ္စတ္ထိကေသု. ဣမေတိ မေတ္တိယဘုမ္မဇကဝဍ္ဎလိစ္ဆဝိနော. အညေပိ ယေ ဝါ ပန ဘိက္ခူတိ သမ္ဗန္ဓော. အရိဋ္ဌဘိက္ခု စ ကဏ္ဋကသာမဏေရော စ ဝေသာလိကဝဇ္ဇိပုတ္တကာ စ အရိဋ္ဌ။ပေ။ ဝဇ္ဇီပုတ္တကာ. တေ စ သာသနပစ္စတ္ထိကာ နာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. ပရူပဟာရော စ အညာဏော စ ကင်္ခါပရဝိတရဏော စ ပရူ။ပေ။ ဝိတရဏာ. တေ အာဒယော ယေသံ ဝါဒါနန္တိ ပရူ။ပေ။ ဝိတရဏာဒယော. တေ ဧဝ ဝါဒါ ဧတေသန္တိ ပရူ။ပေ။ ဝိတရဏာဒိဝါဒါ. တေ စ သာသနပစ္စတ္ထိကာ နာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. အဗုဒ္ဓသာသနံ ဗုဒ္ဓသာသနန္တိ ဝတွာ ကတပဂ္ဂဟာ မဟာသံဃိကာဒယော စ သာသနပစ္စတ္ထိကာ နာမာတိ ယောဇနာ. ကင်္ခါပရဝိတရဏာဒီတိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန ကထာဝတ္ထုပကရဏေ အာဂတာ ဝါဒါ သင်္ဂယှန္တိ. မဟာသံဃိကာဒယောတိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန ဒီပဝံသေ အာဂတာ ဂဏာ သင်္ဂယှန္တိ. အာဒိမှိ ‘‘ဝိပရီတဒဿနာ’’တိ ပဒံ သဗ္ဗပဒေဟိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘သဟဓမ္မေနာ’’တိ ပဒဿတ္ထံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘သဟ ကာရဏေနာ’’တိ. ယထာတိ ယေနာကာရေန နိဂ္ဂယှမာနေတိ သမ္ဗန္ဓော.

တတ္ထာတိ တိဝိဓေသု သဒ္ဓမ္မေသု. မဟာဝတ္တာနိ သန္တိ၊ အယံ သဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. စတ္တာရိ ဖလာနိ စာတိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စကာရေန အဘိညာပဋိသမ္ဘိဒါ သင်္ဂဟိတာ တာသမ္ပိ အဓိဂမသာသနဘာဝတော.

တတ္ထာတိ တိဝိဓေသု သဒ္ဓမ္မေသု. ကေစိ ထေရာတိ ဓမ္မကထိကာ ကေစိ ထေရာ. ‘‘ယော ခေါ’’တိ ကဏ္ဌဇဒုတိယက္ခရေန ပဌိတဗ္ဗော. ပေါတ္ထကေသု ပန ‘‘ယော ဝေါ’’တိ ဝကာရေန ပါဌော အတ္ထိ၊ သော အယုတ္တော. ကသ္မာ? ‘‘သော ဝေါ’’တိ ပရတော ဝုတ္တတ္တာ၊ ဧကသ္မိံ ဝါကျေ ဒွိန္နံ သမာနသုတိသဒ္ဒါနံ အယုတ္တတ္တာ စ. ကေစိ ထေရာတိ ပံသုကူလိကာ ကေစိ ထေရာ အာဟံသူတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣတရေ ပန ထေရာတိ ဓမ္မကထိကထေရေဟိ စ ပံသုကူလိကထေရေဟိ စ အညေ ထေရာ. တေတိ ပဉ္စ ဘိက္ခူ ကရိဿန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဇမ္ဗုဒီပဿ ပစ္စန္တေ တိဋ္ဌတီတိ ပစ္စန္တိမော၊ တသ္မိံ. ဇမ္ဗုဒီပဿ မဇ္ဈေ ဝေမဇ္ဈေ တိဋ္ဌတီတိ မဇ္ဈိမော. အထ ဝါ မဇ္ဈာနံ သုဒ္ဓါနံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ နိဝါသော မဇ္ဈိမော၊ တသ္မိံ. ဝီသတိ ဝဂ္ဂါ ဣမဿာတိ ဝီသတိဝဂ္ဂေါ၊ သောယေဝ ဂဏော ဝီသတိဝဂ္ဂဂဏော၊ တံ. ဧဝန္တိအာဒိ နိဂမနံ.

တဿာဓေယျောတိ တဿာယတ္တော၊ တဿ သန္တကောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပဝါရဏာ အာဓေယျာ၊ သံဃကမ္မံ အာဓေယျံ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အာဓေယျာ၊ ဥပသမ္ပဒါ အာဓေယျာတိ ယောဇနာ.

ယေပိ ဣမေ နဝ ဥပေါသထာတိ သမ္ဗန္ဓော. ယာပိ စ ဣမာ နဝ ပဝါရဏာယောတိ ယောဇနာ. တဿာတိ ဝိနယဓရဿ. တာသန္တိ နဝပဝါရဏာနံ.

ယာနိပိ ဣမာနိ စတ္တာရိ သံဃကမ္မာနီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စ တာနိ ဝိနယဓရာယတ္တာနေဝါတိ ပါဌသေသော အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗော.

ယာပိ စ အယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဥပသမ္ပဒါ စ ကာတဗ္ဗာတိ ယောဇနာ. ဟီတိ သစ္စံ. အညောတိ ဝိနယဓရတော ပရော. သော ဧဝါတိ ဝိနယဓရော ဧဝ. ‘‘ဥပဇ္ဈ’’န္တိ ဓာတုကမ္မံ၊ ‘‘သာမဏေရေနာ’’တိ ကာရိတကမ္မံ ဥပနေတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စာတိ ဥပေါသထာဒီသု စ. နိဿယဒါနဉ္စ သာမဏေရူပဋ္ဌာနဉ္စ ဝိသုံ ကတွာ ဒွါဒသာနိသံသေ လဘတီတိပိ သက္ကာ ဝတ္တုံ.

ဝိသုံ ဝိသုံ ကတွာတိ ‘‘ပဉ္စာတိ စ။ပေ။ ဧကာဒသာ’’တိ စ ကောဋ္ဌာသံ ကောဋ္ဌာသံ ကတွာ၊ သတ္တ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ဘာသတီတိ အဓိပ္ပါယော. ထောမေတီတိ သမ္မုခါ ထောမေတိ. ပသံသတီတိ ပရမ္မုခါ ပသံသတိ. ‘‘ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိပဒဿတ္ထံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ပရိယာပုဏိတဗ္ဗ’’န္တိ. အဒ္ဓနိ ဒီဃေ သာဓူတိ အဒ္ဓနိယံ အဒ္ဓက္ခမံ အဒ္ဓယောဂျန္တိ အတ္ထော သာဓုအတ္ထေ နိယပစ္စယော (မောဂ္ဂလ္လာနေ ၄.၃၃.၇၃).

ထေရာ စ နဝါ စ မဇ္ဈိမာ စ ဗဟူ တေ ဘိက္ခူ ပရိယာပုဏန္တီတိ ယောဇနာ.

၄၃၉. ‘‘ဥဒ္ဒိဿမာနေ’’တိ ပဒဿ ကမ္မရူပတ္တံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဥဒ္ဒိသိယမာနေ’’တိ. သော ပနာတိ ပါတိမောက္ခော ပန. ယသ္မာ ဥဒ္ဒိဿမာနော နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာတိ ယောဇနာ. ဥဒ္ဒိသန္တေ ဝါတိ ဥဒ္ဒိသိယမာနေ ဝါ. ဥဒ္ဒိသာပေန္တေ ဝါတိ ဥဒ္ဒိသာပိယမာနေ ဝါ. အန္တသဒ္ဒေါ ဟိ မာနသဒ္ဒကာရိယော. ယောတိ ဘိက္ခု. နန္တိ တံ ပါတိမောက္ခံ. စသဒ္ဒေါ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကပဒဿ ဒွန္နဝါကျံ ဒဿေတိ၊ ပုဗ္ဗပဒေ ကကာရလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေသန္တိ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒါကာနံ. ဟီတိ သစ္စံ. ဧတာနီတိ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ. ယေတိ ဘိက္ခူ. ‘‘ယာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိယေဝ၊ တာဝ သံဝတ္တန္တိ ဣတိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ ယောဇနာ ဣမဿ နယဿ ပါဌသေသေဟိ ယောဇေတဗ္ဗတ္တာ. ဂရုကဘာဝံ သလ္လက္ခေန္တော လဟုကဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ. အတိဝိယာတိ အတိ ဣ ဧဝ. ဣကာရော ဟိ သန္ဓိဝသေန အဒဿနံ ဂတော. ဝိယသဒ္ဒေါ ဧဝကာရတ္ထဝါစကော ‘‘ဝရမှာကံ ဘုသာမိဝါ’’တိ ဧတ္ထ (ဇာ. ၁.၃.၁၀၈) ဣဝသဒ္ဒေါ ဝိယ၊ အတိ ဟုတွာ ဧဝါတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘ဥပသမ္ပန္နဿာ’’တိ ဧတ္ထ သမီပေ သာမိဝစနန္တိ (ရုပသိဒ္ဓိယံ ၃၁၆ သုတ္တေ) အာဟ ‘‘ဥပသမ္ပန္နဿ သန္တိကေ’’တိ. တဿာတိ ဥပသမ္ပန္နဿ. တသ္မိန္တိ ဝိနယေ. ဝိဝဏ္ဏေတီတိ န ကေဝလံ တဿေဝ ဝိဝဏ္ဏမတ္တမေဝ၊ အထ ခေါ နိန္ဒတိယေဝါတိ အာဟ ‘‘နိန္ဒတီ’’တိ. ဂရဟတီတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. အထ ဝါ နိန္ဒတီတိ ဥပသမ္ပန္နဿ သမ္မုခါ နိန္ဒတိ. ဂရဟတီတိ ပရမ္မုခါ ဂရဟတီတိ. ဒုတိယံ.

၃. မောဟနသိက္ခာပဒံ

၄၄၄. တတိယေ အနုသဒ္ဒေါ ပဋိပါဋိအတ္ထံ အန္တောကတွာ ဝိစ္ဆတ္ထဝါစကောတိ အာဟ ‘‘အနုပဋိပါဋိယာ အဒ္ဓမာသေ အဒ္ဓမာသေ’’တိ. သောတိ ပါတိမောက္ခော. ဥပေါသထေ ဥပေါသထေ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗန္တိ အနုပေါသထိကံ. ဧတ္ထာပိ ဟိ အနုသဒ္ဒေါ ဝိစ္ဆတ္ထဝါစကော. သောတိ ပါတိမောက္ခော. ဥဒ္ဒိသိယမာနော နာမ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘တသ္မိံ အနာစာရေ’’တိ ပဒေန ‘‘တတ္ထာ’’တိ ပဒဿတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘ယံ အာပတ္တိ’’န္တိ ပဒေန ယံသဒ္ဒဿ ဝိသယံ ဒဿေတိ. ယထာဓမ္မောတိ ဧတ္ထ ဓမ္မသဒ္ဒေန ဓမ္မော စ ဝိနယော စ အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘ဓမ္မော စ ဝိနယော စာ’’တိ. ယထာတိ ယေနာကာရေန. သာဓုသဒ္ဒေါ သုန္ဒရတ္ထော၊ ကသဒ္ဒေါ ပဒပူရဏောတိ အာဟ ‘‘သုဋ္ဌူ’’တိ. အဋ္ဌိန္တိ စ ‘‘ကတွာ’’တိ စ ဒွေ ပဒါနိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ. ‘‘အဋ္ဌိကတွာ’’တိ ဝါ ဧကံ ပဒံ. တတ္ထ ပုဗ္ဗနယေ အတ္ထော ယဿတ္ထီတိ အဋ္ဌိ တ္ထကာရဿ ဋ္ဌကာရံ ကတွာ၊ တံ အဋ္ဌိံ. ကတွာတိ တွာပစ္စယန္တဥတ္တရပဒေန သမာသော န ဟောတိ. အဋ္ဌိကဘာဝန္တိ ဧတ္ထ ဣကသဒ္ဒေန ‘‘အဋ္ဌီ’’တိ ဧတ္ထ ဤပစ္စယံ ဒဿေတိ. ‘‘ဘာဝ’’န္တိပဒေန ဘာဝပစ္စယေန ဝိနာ ဘာဝတ္ထဿ ဉာပေတဗ္ဗတံ ဒဿေတိ. အတ္ထော ပနေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗော – အဋ္ဌိဘာဝံ ကတွာတိ. ပစ္ဆိမနယေ အတ္ထော ယဿတ္ထီတိ အဋ္ဌိကော ပုရိမနယေနေဝ တ္ထကာရဿ ဋ္ဌကာရံ ကတွာ. အတ္ထယိတဗ္ဗော ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ဝါ အဋ္ဌိကော၊ အဋ္ဌိကဣတိ နာမသဒ္ဒတော တွာပစ္စယော ကာတဗ္ဗော. ‘‘အဋ္ဌိကတွာ’’တိ ဣဒံ ပဒံ ကိရိယာဝိသေသနံ. ကိရိယာဝိသေသနေ ဝတ္တမာနေ ကရဓာတု ဝါ ဘူဓာတု ဝါ ယောဇေတဗ္ဗာတိ ဒဿေဘုံ ဝုတ္တံ ‘‘ကတွာ ဟုတွာ’’တိ. တံ သဗ္ဗံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဋ္ဌိကတွာတိ အဋ္ဌိကဘာဝံ ကတွာ၊ အဋ္ဌိကော ဟုတွာ’’တိ. တတိယံ.

၄. ပဟာရသိက္ခာပဒံ

၄၄၉. စတုတ္ထေ ကသ္မာ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ သတ္တရသဝဂ္ဂိယာနံ ပဟာရံ ဒေန္တိ၊ နနု အကာရဏေန ပဟာရံ ဒေန္တီတိ အာဟ ‘‘အာဝုသော’’တိအာဒိ. ဣမိနာ ယထာ ဝဒန္တိ၊ တထာ အကတတ္တာ ပဟာရံ ဒေန္တီတိ ဒဿေတိ.

၄၅၁. သစေပီတိ ဧတ္ထ ပိသဒ္ဒေန သစေ အမရတိ၊ ကာ နာမ ကထာ၊ ပါစိတ္တိယမေဝါတိ ဒဿေတိ. ပဟာရေနာတိ ပဟာရဟေတုနာ. ယထာတိ ယေနာကာရေန. အယန္တိ ဘိက္ခု. န ဝိရောစတီတိ န သောဘတိ.

၄၅၂. ‘‘အနုပသမ္ပန္နဿာ’’တိ ဧတ္ထ အကာရဿ အညတ္ထံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဂဟဋ္ဌဿ ဝါ’’တိအာဒိ. ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါတိ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဝါ သာမဏေရဿ ဝါ.

၄၅၃. ‘‘ကေနစီ’’တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘မနုဿေန ဝါ’’တိအာဒိ. တတောတိ ဝိဟေဌနတော၊ ဣမိနာ မောက္ခဿ အပါဒါနံ ဒဿေတိ၊ ‘‘အတ္တနော’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓံ ဒဿေတိ. ‘‘ပတ္ထယမာနော’’တိ ဣမိနာ ‘‘အဓိပ္ပါယော’’တိ ပဒဿတ္ထံ ဒဿေတိ. မုဂ္ဂရေန ဝါတိ စတုဟတ္ထဒဏ္ဍဿ အဒ္ဓေန ဒဏ္ဍေန ဝါ. သောတိ စောရာဒိကောတိ. စတုတ္ထံ.

၅. တလသတ္တိကသိက္ခာပဒံ

၄၅၄. ပဉ္စမေ တလန္တိ ဟတ္ထတလံ. တဉှိ တလတိ ယံကိဉ္စိ ဂဟိတဝတ္ထု ပတိဋ္ဌာတိ ဧတ္ထာတိ ‘‘တလ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. သတ္တီတိ ကုန္တော. သော ဟိ သကတိ ဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထေတီတိ ‘‘သတ္တီ’’တိ ဝုစ္စတိ. တလမေဝ သတ္တိသဒိသတ္တာ တလသတ္တိကံ၊ သဒိသတ္ထေ ကော၊ တံ တလသတ္တိကံ ဥပစာရေန ဂဟေတွာ ‘‘ကာယမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကာယတော အညံ ဝတ္ထုမ္ပိ တလသတ္တိကသင်္ခါတေန ကာယေန ဂဟေတွာ ဥဂ္ဂိရတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ကာယပဋိဗဒ္ဓမ္ပီ’’တိ. ‘‘ပဟာရသမုစ္စိတာ’’တိ ဧတ္ထ သံပုဗ္ဗော စ ဥပုဗ္ဗော စ စိသဒ္ဒေါ ပဂုဏနသင်္ခါတေ ပရိစိတေ ဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘ပဟာရပရိစိတာ’’တိ. ပဟာရေန သံ ပုနပ္ပုနံ ဥစ္စိတာ ပရိစိတာတိ အတ္ထော. ဣမမေဝတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ပုဗ္ဗေပိ။ပေ။ အတ္ထော’’တိ. အညမ္ပိ သဇ္ဈာယနနယံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ပဟာရဿ ဥဗ္ဗိဂါ’’တိ. တဿာတိ တဿ ပါဌဿ. ပဟာရဿာတိ ပဟာရတော. နိဿက္ကတ္ထေ စေတံ သာမိဝစနံ. ‘‘ဘီတာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဥဗ္ဗိဂါ’’တိ ဧတ္ထ ဥပုဗ္ဗ ဝိဇဓာတုဿတ္ထံ ဒဿေတိ.

၄၅၇-၈. ဝိရဒ္ဓေါတိ ပဏ္ဏကော ဟုတွာ. ပုဗ္ဗေတိ ပုရိမသိက္ခာပဒေ. ဝုတ္တေသု ဝတ္ထူသူတိ ‘‘စောရံ ဝါ ပစ္စတ္ထီကံ ဝါ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တေသု ဝတ္ထူသူတိ. ပဉ္စမံ.

၆. အမူလကသိက္ခာပဒံ

၄၅၉. ဆဋ္ဌေ တေတိ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ. စောဒေန္တိ ကိရာတိ သမ္ဗန္ဓော. အာကိဏ္ဏဒေါသတ္တာတိ တေသံ အာကုလအာဒီနဝတ္တာ. ဧဝန္တိ စောဒိယမာနေ. အတ္တပရိတ္တာဏန္တိ အတ္တနော ပရိသမန္တတော တာဏံ ရက္ခနံ ကရောန္တာ စောဒေန္တီတိ ယောဇနာတိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. သဉ္စိစ္စသိက္ခာပဒံ

၄၆၄. သတ္တမေ ဥပပုဗ္ဗဒဟဓာတုဿ သကမ္မိကတ္တာ ကာရိတန္တောဂဓဘာဝံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပ္ပါဒေန္တီ’’တိ. ‘‘အနုပသမ္ပန္နဿာ’’တိ ဧတ္ထ အကာရဿ သဒိသတ္ထံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘သာမဏေရဿာ’’တိ. သာမဏေရောပိ ဟိ ဥပသမ္ပန္နေန သဒိသော ဟောတိ သဏ္ဌာနေန စ ပုရိသဘာဝေန စ. သာမဏေရဿ ကုက္ကုစ္စံ ဥပဒဟတီတိ သမ္ဗန္ဓော. နိသိန္နံ မညေ၊ နိပန္နံ မညေ၊ ဘုတ္တံ မညေ၊ ပီတံ မညေ၊ ကတံ မညေတိ ယောဇနာ. နိသိန္နန္တိ နိသီဒိတံ. နိပန္နန္တိ နိပဇ္ဇိတန္တိ. သတ္တမံ.

၈. ဥပဿုတိသိက္ခာပဒံ

၄၇၁. အဋ္ဌမေ ‘‘အဓိကရဏဇာတာန’’န္တိ ဧတ္ထ အဓိကရဏဿ ပကရဏတော ဝိဝါဒါဓိကရဏဘာဝဉ္စ ဝိသေသနပရပဒဘာဝဉ္စ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဥပ္ပန္နဝိဝါဒါဓိကရဏာန’’န္တိ. တတ္ထ ဥပ္ပန္နသဒ္ဒေန ဇာတသဒ္ဒဿတ္ထံ ဒဿေတိ. ဝိဝါဒသဒ္ဒေန အဓိကရဏဿ သရူပံ ဒဿေတိ. သုယျတီတိ သုတိ ဝစနံ၊ သုတိယာ သမီပံ ဥပဿုတိ ဌာနန္တိ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘သုတိသမီပ’’န္တိ. ‘‘သမီပ’’န္တိ ဣမိနာ ဥပသဒ္ဒဿတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘ယတ္ထာ’’တိအာဒိနာ ‘‘ဥပဿုတီ’’တိ ဧတ္ထ ဥပသဒ္ဒဿ ပဓာနတ္တာ တဿ သရူပံ ဒဿေတိ. ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ဌာနေ. မန္တေန္တန္တိ ဧတ္ထ ဥပယောဂဝစနဿ ဘုမ္မတ္ထေ အဓိပ္ပေတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘မန္တယမာနေ’’တိ.

၄၇၃. ‘‘ဝူပသမိဿာမီ’’တိ ဧတ္ထ ဣဓာတုယာ ဂတျတ္ထံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဝူပသမံ ဂမိဿာမီ’’တိ. အကာရကဘာဝန္တိ နိဒ္ဒေါသဘာဝံ. သောတုကာမတာယ ဂမနဝသေန သိယာ ကိရိယန္တိ ယောဇနာ. ပရတောပိ ဧသေဝ နယောတိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ကမ္မပဋိဗာဟနသိက္ခာပဒံ

၄၇၄. နဝမေ မယန္တိ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယနာမကာ အမှေ. ကတတ္တာတိ ကမ္မာနံ ကတတ္တာ. ဓမ္မောတိ ဘူတော သဘာဝေါ. ဧတေသူတိ စတူသု သံဃကမ္မေသူတိ. နဝမံ.

၁၀. ဆန္ဒံ အဒတွာဂမနသိက္ခာပဒံ

၄၈၁. ဒသမေ စောဒေတိ ပရဿ ဒေါသံ အာရောပေတီတိ စောဒကော. တေန စ စောဒကေန စောဒေတဗ္ဗော ဒေါသံ အာရောပေတဗ္ဗောတိ စုဒိတော၊ သောယေဝ စုဒိတကော၊ တေန စ. ‘‘အနုဝိဇ္ဇကောတိ စ ဝိနယဓရော. သော ဟိ စောဒကစုဒိတကာနံ မတံ အနုမိနေတွာ ဝိဒတိ ဇာနာတီတိ အနုဝိဇ္ဇကော. ဧတ္တာဝတာပီတိ ဧတ္တကေနပိ ပမာဏေနာတိ. ဒသမံ.

၁၁. ဒုဗ္ဗလသိက္ခာပဒံ

၄၈၄. ဧကာဒသမေ ‘‘အလဇ္ဇီတာ’’တိအာဒီသု (ပရိ. ၂၉၅) ဝိယ ယကာရလောပေန နိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘ယထာမိတ္တတာယာ’’တိ. ‘‘ယော ယော’’တိ ဣမိနာ ယထာသဒ္ဒဿ ဝိစ္ဆတ္ထံ ဒဿေတိ. ယထာဝုဍ္ဎန္တိအာဒီသု (စူဠဝ. ၃၁၁ အာဒယော) ဝိယ ယော ယော မိတ္တော ‘‘ယထာမိတ္တ’’န္တိ ဝစနတ္ထော ကာတဗ္ဗော. သဗ္ဗပဒေသူတိ ‘‘ယထာသန္ဒိဋ္ဌတာ’’တိအာဒီသု သဗ္ဗေသု ပဒေသူတိ. ဧကာဒသမံ.

၁၂. ပရိဏာမနသိက္ခာပဒံ

၄၈၉. ဒွါဒသမေ ယန္တိ ပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယတ္ထသင်္ခါတံ ယံ ဝစနံ. တတ္ထာတိ တိံသကကဏ္ဍေ. ဣဓာတိ ဒွေနဝုတိကဏ္ဍေ၊ သိက္ခာပဒေ ဝါ. ပုဂ္ဂလဿာတိ ပရပုဂ္ဂလဿာတိ. ဒွါဒသမံ.

သဟဓမ္မိကဝဂ္ဂေါ အဋ္ဌမော.