၈. အရိဋ္ဌသိက္ခာပဒံ

၄၁၇. အဋ္ဌမေ ဂန္ဓေတိ ဂိဇ္ဈေ. တေ ဟိ ဂိဓန္တိ ကုဏပံ အဘိကင်္ခန္တီတိ ‘‘ဂန္ဓာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဂဒ္ဓေတိပိ ပါဌော၊ သောပိ ယုဇ္ဇတိ ယထာ ‘‘ယုဂနန္ဓော၊ ယုဂနဒ္ဓေါ’’တိ စ ‘‘ပဋိဗန္ဓော ပဋိဗဒ္ဓေါ’’တိ စ. ဗာဓယိံသူတိ ဟနိံသု. အဿာတိ အရိဋ္ဌဿ.

တဒ္ဓိတေန ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ဒဿေတုမာဟ ‘‘တေ’’တိအာဒိ. တေတိ အန္တရာယိကာ. တတ္ထာတိ ပဉ္စဝိဓေသု အန္တရာယိကေသု. ‘‘တထာ’’တိပဒေန ‘‘ကမ္မန္တရာယိကံ နာမာ’’တိ ပဒံ အတိဒိသတိ. တံ ပနာတိ ဘိက္ခုနိဒူသကကမ္မံ ပန. မောက္ခဿေဝါတိ မဂ္ဂနိဗ္ဗာနဿေဝ. မဂ္ဂေါ ဟိ ကိလေသေဟိ မုစ္စတီတိ အတ္ထေန မောက္ခော နာမ. ဈာနမ္ပေတ္ထ သင်္ဂဟိတံ နီဝရဏေဟိ ဝိမုစ္စနတ္တာ. နိဗ္ဗာနံ ဝိမုစ္စီတိ အတ္ထေန မောက္ခော နာမ. ဖလမ္ပေတ္ထ သင်္ဂဟိတံ ဝိမုစ္စိတတ္တာ. နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဓမ္မာတိ နိယတဘာဝံ ပတ္တာ၊ နိယတဝသေန ဝါ ပဝတ္တာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသင်္ခါတာ ဓမ္မာ. တေ ပန နတ္ထိကအဟေတုက အကိရိယဝသေန တိဝိဓာ. ပဏ္ဍကာဒိဂဟဏဿ နိဒဿနမတ္တတ္တာ ‘ပဋိသန္ဓိဓမ္မာ’’တိပဒေန အဟေတုကဒွိဟေတုကပဋိသန္ဓိဓမ္မာ ဂဟေတဗ္ဗာ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝိပါကန္တရာယိကဘာဝတော. တေပိ မောက္ခဿေဝ အန္တရာယံ ကရောန္တိ၊ န သဂ္ဂဿ. တေ ပနာတိ အရိယူပဝါဒါ ပန. တာဝဒေဝ ဥပဝါဒန္တရာယိကာ နာမာတိ ယောဇနာ. တာပီတိ သဉ္စိစ္စ အာပန္နာ အာပတ္တိယောပိ. ပါရာဇိကာပတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဘိက္ခုဘာဝံ ဝါ ပဋိဇာနာတီ’’တိ. သံဃာဒိသေသာပတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘န ဝုဋ္ဌာတိ ဝါ’’တိ. လဟုကာပတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘န ဒေသေတိ ဝါ’’တိ.

တတြာတိ ပဉ္စဝိဓေသု အန္တရာယိကေသု. အယံ ဘိက္ခူတိ အရိဋ္ဌော ဂန္ဓဗာဓိပုဗ္ဗော ဘိက္ခု. သေသန္တရာယိကေတိ အာဏာဝီတိက္ကမန္တရာယိကတော သေသေ စတုဗ္ဗိဓေ အန္တရာယိကေ. ဣမေ အာဂါရိကာတိ အဂါရေ ဝသနသီလာ ဣမေ မနုဿာ. ဘိက္ခူပိ ပဿန္တိ ဖုသန္တိ ပရိဘုဉ္ဇန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကသ္မာ န ဝဋ္ဋန္တိ၊ ဝဋ္ဋန္တိယေဝါတိ အဓိပ္ပါယော. ရသေန ရသံ သံသန္ဒိတွာတိ ဥပါဒိဏ္ဏကရသေန အနုပါဒိဏ္ဏကရသံ၊ အနုပါဒိဏ္ဏကရသေန ဝါ ဥပါဒိဏ္ဏကရသံ သမာနေတွာ. ယောနိသော ပစ္စဝေက္ခဏဿ အဘာဝတော သံဝိဇ္ဇတိ ဆန္ဒရာဂေါ ဧတ္ထာတိ သစ္ဆန္ဒရာဂေါ၊ သောယေဝ ပရိဘောဂေါ သစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂေါ၊ တံ. ဧကံ ကတွာတိ သမာနံ ကတွာ. ဃဋေန္တော ဝိယ ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပါဒေတွာတိ ယောဇနာ. ကိံသဒ္ဒေါ ဂရဟတ္ထော၊ ကသ္မာ ဘဂဝတာ ပဌမပါရာဇိကံ ပညတ္တံ၊ န ပညာပေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. မဟာသမုဒ္ဒံ ဗန္ဓန္တော ယထာ အကတ္တဗ္ဗံ ကရောတိ၊ တထာ ပဌမပါရာဇိကံ ပညပေန္တော ဘဂဝါ အပညတ္တံ ပညပေတီတိ အဓိပ္ပါယော. ဧတ္ထာတိ ပဌမပါရာဇိကေ. အာသန္တိ ဘဗ္ဗာသံ. အာဏာစက္ကေတိ အာဏာသင်္ခါတေ စက္ကေ.

အဋ္ဌိယေဝ အဋ္ဌိကံ ကုစ္ဆိတတ္ထေန၊ ကုစ္ဆိတတ္ထေ ဟိ ကော. အဋ္ဌိကမေဝ ခလော နီစဋ္ဌေန လာမကဋ္ဌေနာတိ အဋ္ဌိကင်္ခလော နိဂ္ဂဟီတာဂမံ ကတွာ. တေန ဥပမာ သဒိသာတိ အဋ္ဌိကင်္ခလူပမာ. ‘‘အဋ္ဌီ’’တိ စ ‘‘ကင်္ခလ’’န္တိ စ ပဒံ ဂဟေတွာ ဝဏ္ဏေန္တိ အာစရိယာ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၄၁၇၊ ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၄၁၇၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၄၂၊ မ. နိ. ဋီ. ၃.၄၂). အင်္ဂါရကာသူပမာတိ အင်္ဂါရရာသိသဒိသာ၊ အင်္ဂါရေဟိ ဝါ ပရိပုဏ္ဏာ အာဝါဋသဒိသာ. အသိသူနူပမာတိ ဧတ္ထ အသီတိ ခဂ္ဂေါ. သော ဟိ အသတေ ခိပတေ အနေနာတိ ‘‘အသီ’’တိ ဝုစ္စတိ. သူနာတိ အဓိကောဋ္ဋနံ. တဉှိ သုနတိ သဉ္စုဏ္ဏဘာဝံ ဂစ္ဆတိ ဧတ္ထာတိ ‘‘သူနာ’’တိ ဝုစ္စတိ. အသိနာ သူနာတိ အသိသူနာ၊ တာယ ဥပမာ သဒိသာတိ အသိသူနူပမာ. သတ္တိသူလူပမာတိ သတ္တိယာ စ သူလေန စ သဒိသာ. ဧတ္ထာတိ ဣမိဿံ အဋ္ဌကထာယံ. မဇ္ဈိမဋ္ဌကထာယံ အလဂဒ္ဒူပမသုတ္တေ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၃၄ အာဒယော) ဂဟေတဗ္ဗော. ဧဝံသဒ္ဒခေါသဒ္ဒါနမန္တရေ ဝိယသဒ္ဒဿ ဗျာဒေသဘာဝံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝံ ဝိယ ခေါ’’တိ. အဋ္ဌမံ.