၇. သပ္ပါဏကဝဂ္ဂေါ

၁. သဉ္စိစ္စပါဏသိက္ခာပဒ-အတ္ထယောဇနာ

၃၈၂. သပ္ပါဏကဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဥသုံ အသတိ ခိပတိ အနေနာတိ ဣဿာသောတိ ကတေ ဓနုယေဝ မုချတော ဣဿာသော နာမ၊ ဓနုဂ္ဂဟာ- စရိယော ပန ဥပစာရေန. ဥသုံ အသတိ ခိပတီတိ ဣဿာသောတိ ကတေ ဓနုဂ္ဂဟာစရိယော ဣဿာသော နာမ၊ ဣဓ ပန ဥပစာရတ္ထော ဝါ ကတ္တုတ္ထော ဝါ ဂဟေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဓနုဂ္ဂဟာစရိယော ဟောတီ’’တိ. ပဗ္ဗဇိတကာလေ ဣဿာသဿ အယုတ္တတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဂိဟိကာလေ’’တိ. ဝေါရောပိတာတိ ဧတ္ထ ဝိ အဝ ပုဗ္ဗဿ ရုဟဓာတုဿ အဓိပ္ပါယတ္ထံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိယောဇိတာ’’တိ.

ယသ္မာ ဂစ္ဆတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတန္တိ ‘‘ဇီဝိတာ ဝေါရောပိတာ’’တိဝစနံ. ကသ္မာ ဝေါဟာရမတ္တမေဝ ဟောတိ၊ နနု ယတော ကုတောစိ ယသ္မိံ ကိသ္မိံစိ ဝိယောဇိတေ ဒွေ ဝတ္ထူနိ ဝိယ ဝိသုံ တိဋ္ဌန္တိ ပါဏတော ဇီဝိတေ ဝိယောဇိတေ ပါဏဇီဝိတာပီတိ အာဟ ‘‘န ဟေတ္ထာ’’တိအာဒိ. ဟီတိ သစ္စံ. ဧတ္ထာတိ ‘‘ဇီဝိတာ ဝေါရောပိတာ’’တိဝစနေ ဒဿေတုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ကိဉ္စိ ဇီဝိတံ နာမာတိ ယောဇနာ. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထသမ္ဗန္ဓော – သီသာလင်္ကာရေ သီသတော ဝိယောဇိတေ သီသံ အလင်္ကာရတော ဝိသုံ တိဋ္ဌတိ ယထာ၊ ဧဝံ ဇီဝိတေ ပါဏတော ဝိယောဇိတေ ဇီဝိတံ ပါဏတော ဝိသုံ န တိဋ္ဌတိ နာမာတိ. အညဒတ္ထူတိ ဧကံသေန. ‘‘ပါဏ’’န္တိ သာမညတော ဝုတ္တောပိ မနုဿပါဏဿ ပါရာဇိကဋ္ဌာနေ ဂဟိတတ္တာ ဣဓ ပါရိသေသဉာယေန တိရစ္ဆာနပါဏောဝ ဂဟေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘တိရစ္ဆာနဂတောယေဝ ပါဏော’’တိ. တန္တိ ပါဏံ. မဟန္တေ ပန ပါဏေတိ သမ္ဗန္ဓော.

၃၈၅. သောဓေန္တော အပနေတီတိ ယောဇနာ. မင်္ဂုလောတိ မနုဿရတ္တပေါ ဧကော ကိမိဝိသေသော. သော ဟိ ရတ္တပိဝနတ္ထာယ မင်္ဂတိ ဣတော စိတော စ ဣမံ စိမဉ္စ ဌာနံ ဂစ္ဆတီတိ ‘‘မင်္ဂုလော’’တိ ဝုစ္စတိ. ပဒက္ခရာနဉှိ အဝိပရိတတ္ထံ၊ သောတူနဉ္စ သဇ္ဈာယောပဒေသလဘနတ္ထံ ကတ္ထစိ ဌာနေ ဝစနတ္ထော ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တဿ ဗီဇမေဝ ခုဒ္ဒကဋ္ဌေန မင်္ဂုလဗီဇကံ၊ တသ္မိံ. တန္တိ မင်္ဂုလဗီဇကံ. ဘိန္ဒန္တော ဟုတွာတိ ယောဇနာတိ. ပဌမံ.

၂. သပ္ပါဏကသိက္ခာပဒံ

၃၈၇. ဒုတိယေ သဟ ပါဏေဟီတိ သပ္ပါဏကံ ဥဒကန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယေ ပါဏကာ’’တိအာဒိ. ဟီတိ သစ္စံ. ပတ္တပူရမ္ပိ ဥဒကန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တာဒိသေနာတိ သပ္ပါဏကေန. ဓောဝတောပိ ပါစိတ္တိယန္တိ ယောဇနာ. ဥဒကသောဏ္ဍိန္တိ သိလာမယံ ဥဒကသောဏ္ဍိံ. ပေါက္ခရဏိန္တိ သိလာမယံ ပေါက္ခရဏိံ. ဥဋ္ဌာပယတောပိ ပါစိတ္တိယန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တတောတိ သောဏ္ဍိပေါက္ခရဏီဟိ. ဥဒကဿာတိ ဥဒကေန၊ ပူရေ ဃဋေ အာသိဉ္စိတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထာတိ ဥဒကေ. ဥဒကေတိ ဥဒကသဏ္ဌာနကပဒေသေ အာသိဉ္စိတဥဒကေ. ပတိဿတီတိ သောဏ္ဍိပေါက္ခရဏီဟိ ဂဟိတဥဒကံ ပတိဿတီတိ. ဒုတိယံ.

၃. ဥက္ကောဋနသိက္ခာပဒံ

၃၉၂. တတိယေ ‘‘ဥစ္စာလေန္တီ’’တိဣမိနာ ဥက္ကောဋေန္တီတိ ဧတ္ထ ဥပုဗ္ဗဿ ကုဋဓာတုဿ ဥစ္စာလနတ္ထံ ဒဿေတိ ဓာတူန၊ မနေကတ္ထတ္တာ. ယံ ယံ ပတိဋ္ဌိတံ ယထာပတိဋ္ဌိတံ၊ တဿ ဘာဝေါ ယထာပတိဋ္ဌိတဘာဝေါ၊ တေန.

၃၉၃. ယော ဓမ္မောတိ ယော သမထဓမ္မော. ဓမ္မေနာတိ ဧတ္ထ ဧနသဒ္ဒေန ‘‘ယထာဓမ္မ’’န္တိ ဧတ္ထ အံဣတိကာရိယဿ ကာရိံ ဒဿေတိ. ဣမိနာ ‘‘ယထာဓမ္မ’’န္တိ ပဒဿ ‘‘နိဟတာဓိကရဏ’’န္တိ ဧတ္ထ နိဟတသဒ္ဒေန သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗဘာဝံ ဒဿေတိ. ‘‘သတ္ထာရာ’’တိပဒံ ‘‘ဝုတ္တံ’’ ဣတိပဒေ ကတ္တာ. နတ္ထိ ဟတံ ဟနနံ ဣမဿာတိ နိဟတန္တိ ဝုတ္တေ အတ္ထတော ဝူပသမနမေဝါတိ အာဟ ‘‘ဝူပသမိတ’’န္တိ.

၃၉၅. ယံ ဝါ တံ ဝါ ကမ္မံ ဓမ္မကမ္မံ နာမ န ဟောတိ၊ အထ ခေါ အဓိကရဏဝူပသမကမ္မမေဝ ဓမ္မကမ္မံ နာမာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယေန ကမ္မေနာ’’တိအာဒိ. အယမ္ပီတိ အယမ္ပိ ဘိက္ခု. သေသပဒါနိပီတိ ‘‘ဓမ္မကမ္မေ ဝေမတိကော’’တိအာဒီနိ သေသပဒါနိပိ. ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ. ဝိတ္ထာရော ပန ဝုတ္တောတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထေဝါတိ ပရိဝါရေ ဧဝ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ၊ ဝိဘင်္ဂေ ဝါတိ. တတိယံ.

၄. ဒုဋ္ဌုလ္လသိက္ခာပဒံ

၃၉၉. စတုတ္ထေ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဒဿိတာနိ ဒုဋ္ဌုလ္လသဒ္ဒတ္ထဘာဝေန သဒိသတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ဓုရ’’န္တိ ဧတ္ထ လက္ခဏဝန္တတ္တာ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ဓုရေ’’တိ. ဓုရေ နိက္ခိတ္တမတ္တေ သတီတိ ယောဇနာ.

ဧဝံ ဓုရံ နိက္ခိပိတွာတိ ‘‘အညဿ နာရောစေဿာမီ’’တိ ဧဝံ ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ. အညဿာတိ ဝတ္ထု၊ ပုဂ္ဂလတော အညဿ ဒုတိယဿ. သောပီတိ ဒုတိယောပိ. အညဿာတိ တတိယဿ. ယာဝ ကောဋိ န ဆိဇ္ဇတိ၊ တာဝ အာပဇ္ဇတိယေဝါတိ ယောဇနာ. တဿေဝါတိ အာပတ္တိံ အာပန္နပုဂ္ဂလဿ. ဝတ္ထုပုဂ္ဂလောယေဝါတိ အာပတ္တိံ အာပန္နပုဂ္ဂလောယေဝ. အယန္တိ ပဌမဘိက္ခု. အညဿာတိ ဒုတိယဿ. သောတိ ဒုတိယော အာရောစေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ယေနာတိ ပဌမဘိက္ခုနာ. အဿာတိ ဒုတိယဿ. တဿေဝါတိ ပဌမဘိက္ခုဿေဝ. ဝတ္ထုပုဂ္ဂလံ ဥပနိဓာယ ‘‘တတိယေန ပုဂ္ဂလေန ဒုတိယဿာ’’တိ ဝုတ္တံ.

၄၀၀. ပဉ္စာပတ္တိက္ခန္ဓေတိ ထုလ္လစ္စယာဒိကေ ပဉ္စ အာပတ္တိက္ခန္ဓေ. အဇ္ဈာစာရော နာမာတိ အဓိဘဝိတွာ ဝီတိက္ကမိတွာ အာစရိတဗ္ဗတ္တာ အဇ္ဈာစာရော နာမာတိ. စတုတ္ထံ.

၅. ဦနဝီသတိဝဿသိက္ခာပဒံ

၄၀၂. ပဉ္စမေ အင်္ဂုလိယောတိ ကရသာခါယော. တာ ဟိ အင်္ဂန္တိ ဟတ္ထတော ပဉ္စဓာ ဘိဇ္ဇိတွာ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တီတိ အင်္ဂုလိယောတိ ဝုစ္စန္တိ. လိခန္တဿ ဥပါလိဿာတိ သမ္ဗန္ဓော. တေနာတိ ဗဟုစိန္တေတဗ္ဗကာရဏေန. အဿာတိ ဥပါလိဿ. ဥရောတိ ဟဒယံ. တဉှိ ဥသတိ စိတ္တတာပေါ ဒဟတိ ဧတ္ထာတိ ဥရောတိ ဝုစ္စတိ. ရူပသုတ္တန္တိ ဟေရညိကာနံ ရူပသုတ္တံ၊ ယထာ ဟတ္ထာစရိယာနံ ဟတ္ထိသုတ္တန္တိ. အက္ခီနီတိ စက္ခူနိ. တာနိ ဟိ အက္ခန္တိ ဝိသယေသု ဗျာပီဘဝန္တိ၊ ရူပံ ဝါ ပဿတိ ဣမေဟီတိ အက္ခီနီတိ ဝုစ္စန္တိ. မကသေန သူစိမုခါနံ ဂဟိတတ္တာ ဍံသေန ပိင်္ဂလမက္ခိကာယောဝ ဂဟေတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘ဍံသာတိ ပိင်္ဂလမက္ခိကာယော’’တိ. ပိင်္ဂလမက္ခိကာယော ဟိ ဍံသနဋ္ဌေန ခါဒနဋ္ဌေန ဍံသာတိ ဝုစ္စန္တိ. ဒုက္ကရော ခမော ဧတာသန္တိ ဒုက္ခာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဒုက္ခမာန’’န္တိ. ဝေဒနာနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အသာတဿ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘အမဓုရာန’’န္တိ. ဣမိနာ အမဓုရတ္တာ န သာဒိတဗ္ဗာတိ အသာတာတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ပါဏသဒ္ဒဇီဝိတသဒ္ဒါနံ ပရိယာယဘာဝံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဇီဝိတဟရာန’’န္တိ. ပါဏံ ဟရန္တိ အပနေန္တီတိ ပါဏဟရာ၊ တာသံ ဝေဒနာနန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

၄၀၄. ဝိဇာယနကာလတော ပဋ္ဌာယ ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿော န ဂဟေတဗ္ဗော၊ ဂဗ္ဘဂဟဏကာလတော ပန ပဋ္ဌာယာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ. ဂဗ္ဘေ သယိတကာလေန သဒ္ဓိံ ဝီသတိမံ ဝဿံ ပရိပုဏ္ဏမဿာတိ ဂဗ္ဘဝီသော ပုဂ္ဂလော. ဟီတိ သစ္စံ. ယထာဟာတိ ယေနာကာရေန သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ၊ တေနာကာရေန ဘဂဝါ အာဟာတိ ယောဇနာ. အထ ဝါ ယထာ ကိံ ဝစနံ ဘဂဝါ အာဟာတိ ယောဇနာ.

ဂဗ္ဘဝီသော ဟုတွာ ဥပသမ္ပန္နောတိ သမ္ဗန္ဓော. အမှီတိ အသ္မိ. နုသဒ္ဒေါ ပရိဝိတက္ကတ္ထေ နိပါတော. ယန္တိ ယာဒိသံ ပဌမံ စိတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဣမိနာ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ ဒဿေတိ. ‘‘ပဌမံ ဝိညာဏ’’န္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. တန္တိ ပဌမံ စိတ္တံ ပဌမံ ဝိညာဏံ. အဿာတိ သတ္တဿ. သာဝ ဇာတီတိ သာ ဧဝ ပဋိသန္ဓိ၊ ဂဗ္ဘော နာမ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

တတ္ထာတိ ပါဠိယံ၊ ဝိနိစ္ဆယော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. ယောတိ ပုဂ္ဂလော. မဟာပဝါရဏာယာတိ အဿယုဇပုဏ္ဏမိယံ. သာ ဟိ ပူဇိတပဝါရဏတ္တာ မဟာပဝါရဏာတိ ဝုစ္စတိ. တတောတိ ပဝါရဏာယ ဇာတကာလတော. တန္တိ မဟာပဝါရဏံ. ပါဋိပဒေ စာတိ ဧတ္ထ စသဒ္ဒေါ အနိယမဝိကပ္ပတ္ထော၊ ပဝါရဏဒိဝသပါဋိပဒဒိဝသေသု အညတရသ္မိံ ဒိဝသေ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. ဟာယနဝဍ္ဎနန္တိ ကုစ္ဆိမှိ ဝသိတမာသေသု အဓိကေသု ဟာယနဉ္စ ဦနေသု ဝဍ္ဎုနဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပေါရာဏကတ္ထေရာ ပန ဥပသမ္ပာဒေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧကူနဝီသတိဝဿန္တိ အနန္တရေ ဝုတ္တံ ဧကူနဝီသတိဝဿံ. နိက္ခမနီယောတိ သာဝဏမာသော. သော ဟိ အန္တောဝီထိတော ဗာဟိရဝီထိံ နိက္ခမတိ သူရိယော အသ္မိန္တိ ‘‘နိက္ခမနီယော’’တိ ဝုစ္စတိ. ပါဋိပဒဒိဝသေတိ ပစ္ဆိမိကာယ ဝဿူပဂမနဒိဝသေ. တံ ဥပသမ္ပာဒနံ. ကသ္မာတိ ပုစ္ဆာ. ဧတ္ထ ဌတွာ ပရိဟာရော ဝုစ္စတေ မယာတိ ယောဇနာ. ဝီသတိယာ ဝဿေသူတိ ဥပသမ္ပန္နပုဂ္ဂလဿ ဝီသတိယာ ဝဿေသု. တိံသရတ္တိဒိဝဿ ဧကမာသတ္တာ ‘‘စတ္တာရော မာသာ ပရိဟာယန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဥက္ကဍ္ဎန္တီတိ ဧကဿ အဓိကမာသဿ နာသနတ္ထာယ ဝဿံ ဥပရိ ကဍ္ဎန္တိ. တတောတိ ဆမာသတော အပနေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထာတိ ‘‘ဧကူနဝီသတိဝဿ’’န္တိအာဒိဝစနေ. ပန-သဒ္ဒေါ ဟိသဒ္ဒတ္ထော၊ သစ္စန္တိ အတ္ထော. ယောတိ ပုဂ္ဂလော. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဂဗ္ဘမာသာနမ္ပိ ဂဏနူပဂတ္တာ ဂဟေတွာ ဥပသမ္ပာဒေန္တိ၊ တသ္မာ ဆ မာသေ ဝသိတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. အဋ္ဌ မာသေ ဝသိတွာ ဇာတောပိ န ဇီဝတီတိ သုတ္တန္တအဋ္ဌကထာသု (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂၄-၂၅၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၂၀၅) ဝုတ္တံ.

၄၀၆. ဒသဝဿစ္စယေနာတိ ဥပသမ္ပဒတော ဒသဝဿာတိက္ကမေန. ဥပသမ္ပာဒေတီတိ ဥပဇ္ဈာယော ဝါ ကမ္မဝါစာစရိယော ဝါ ဟုတွာ ဥပသမ္ပာဒေတိ. တန္တိ ဥပဇ္ဈာစရိယဘူတံ အနုပသမ္ပန္နပုဂ္ဂလံ. ကမ္မဝါစာစရိယော ဟုတွာ ဥပသမ္ပာဒေန္တော တံ မုဉ္စိတွာ သစေ အညောပိ ကမ္မဝါစာစရိယော အတ္ထိ၊ သူပသမ္ပန္နော. သောဝ သစေ ကမ္မဝါစံ သာဝေတိ၊ နုပသမ္ပန္နော. ဉတွာ ပန ပုန အနုပသမ္ပာဒေန္တေ သဂ္ဂန္တရာယောပိ မဂ္ဂန္တရာယောပိ ဟောတိယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ. ပဉ္စမံ.

၆. ထေယျသတ္ထသိက္ခာပဒံ

၄၀၇. ဆဋ္ဌေ ‘‘ပဋိယာလောက’’န္တိ ဧတ္ထ အာလောကသဒ္ဒေန သူရိယော ဝုတ္တော ဥပစာရေန. သူရိယော ဟိ ပုရတ္ထိမဒိသတော ဥဂ္ဂန္တွာ ပစ္ဆိမဒိသံ ဂတော၊ တသ္မာ သူရိယသင်္ခါတဿ အာလောကဿ ပဋိမုခံ ‘‘ပဋိယာလောက’’န္တိ ဝုတ္တေ ပစ္ဆိမဒိသာယေဝ ဂဟေတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘ပစ္ဆိမံ ဒိသန္တိ အတ္ထော’’တိ. ကမ္မိကာတိ ကမ္မေ ယုတ္တာ ပယုတ္တာ.

၄၀၉. ရာဇာနန္တိ ဧတ္ထ ရညော သန္တကံ ‘‘ရာဇာ’’တိ ဝုစ္စတိ ဥပစာရေန၊ အထ ဝါ ရညော ဧသော ‘‘ရာဇာ’’တိ ကတွာ ရညော သန္တကံ ‘‘ရာဇာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ထေယျန္တိ ထေနေတွာ ‘‘သက္ကစ္စ’’န္တိအာဒီသု (ပါစိ. ၆၀၆) ဝိယ နိဂ္ဂဟီတာဂမော ဟောတိ. ရာဇာနံ၊ ရညော သန္တကံ ဝါ ထေယျံ ထေနေတွာ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. ဣတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ရာဇာနံ ဝါ ထေနေတွာ’’တိအာဒိ.

၄၁၁. စတူသု ဝိသင်္ကေတေသု ဒွီဟိ အနာပတ္တိ၊ ဒွီဟိ အာပတ္တိယေဝါတိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. သံဝိဓာနသိက္ခာပဒံ

၄၁၂. သတ္တမေ ‘‘ပဓူပေန္တော’’တိ ဧတ္ထ ပပုဗ္ဗ ဓူပဓာတု ပရိဘာသနတ္ထေ ဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘ပရိဘာသန္တော’’တိ. တွံ သမဏောပိ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆသိ၊ တုယှေဝေသော ဒေါသော၊ နေတဿ ပုရိသဿာတိ အတ္တာနံယေဝ ပရိဘာသန္တောတိ အတ္ထော. ‘‘နိက္ခာမေသီ’’တိဣမိနာ ‘‘နိပ္ပါတေသီ’’တိဧတ္ထ နိပုဗ္ဗ ပတဓာတု ဂတျတ္ထောတိ ဒဿေတီတိ. သတ္တမံ.

၈. အရိဋ္ဌသိက္ခာပဒံ

၄၁၇. အဋ္ဌမေ ဂန္ဓေတိ ဂိဇ္ဈေ. တေ ဟိ ဂိဓန္တိ ကုဏပံ အဘိကင်္ခန္တီတိ ‘‘ဂန္ဓာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဂဒ္ဓေတိပိ ပါဌော၊ သောပိ ယုဇ္ဇတိ ယထာ ‘‘ယုဂနန္ဓော၊ ယုဂနဒ္ဓေါ’’တိ စ ‘‘ပဋိဗန္ဓော ပဋိဗဒ္ဓေါ’’တိ စ. ဗာဓယိံသူတိ ဟနိံသု. အဿာတိ အရိဋ္ဌဿ.

တဒ္ဓိတေန ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ဒဿေတုမာဟ ‘‘တေ’’တိအာဒိ. တေတိ အန္တရာယိကာ. တတ္ထာတိ ပဉ္စဝိဓေသု အန္တရာယိကေသု. ‘‘တထာ’’တိပဒေန ‘‘ကမ္မန္တရာယိကံ နာမာ’’တိ ပဒံ အတိဒိသတိ. တံ ပနာတိ ဘိက္ခုနိဒူသကကမ္မံ ပန. မောက္ခဿေဝါတိ မဂ္ဂနိဗ္ဗာနဿေဝ. မဂ္ဂေါ ဟိ ကိလေသေဟိ မုစ္စတီတိ အတ္ထေန မောက္ခော နာမ. ဈာနမ္ပေတ္ထ သင်္ဂဟိတံ နီဝရဏေဟိ ဝိမုစ္စနတ္တာ. နိဗ္ဗာနံ ဝိမုစ္စီတိ အတ္ထေန မောက္ခော နာမ. ဖလမ္ပေတ္ထ သင်္ဂဟိတံ ဝိမုစ္စိတတ္တာ. နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဓမ္မာတိ နိယတဘာဝံ ပတ္တာ၊ နိယတဝသေန ဝါ ပဝတ္တာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသင်္ခါတာ ဓမ္မာ. တေ ပန နတ္ထိကအဟေတုက အကိရိယဝသေန တိဝိဓာ. ပဏ္ဍကာဒိဂဟဏဿ နိဒဿနမတ္တတ္တာ ‘ပဋိသန္ဓိဓမ္မာ’’တိပဒေန အဟေတုကဒွိဟေတုကပဋိသန္ဓိဓမ္မာ ဂဟေတဗ္ဗာ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝိပါကန္တရာယိကဘာဝတော. တေပိ မောက္ခဿေဝ အန္တရာယံ ကရောန္တိ၊ န သဂ္ဂဿ. တေ ပနာတိ အရိယူပဝါဒါ ပန. တာဝဒေဝ ဥပဝါဒန္တရာယိကာ နာမာတိ ယောဇနာ. တာပီတိ သဉ္စိစ္စ အာပန္နာ အာပတ္တိယောပိ. ပါရာဇိကာပတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဘိက္ခုဘာဝံ ဝါ ပဋိဇာနာတီ’’တိ. သံဃာဒိသေသာပတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘န ဝုဋ္ဌာတိ ဝါ’’တိ. လဟုကာပတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘န ဒေသေတိ ဝါ’’တိ.

တတြာတိ ပဉ္စဝိဓေသု အန္တရာယိကေသု. အယံ ဘိက္ခူတိ အရိဋ္ဌော ဂန္ဓဗာဓိပုဗ္ဗော ဘိက္ခု. သေသန္တရာယိကေတိ အာဏာဝီတိက္ကမန္တရာယိကတော သေသေ စတုဗ္ဗိဓေ အန္တရာယိကေ. ဣမေ အာဂါရိကာတိ အဂါရေ ဝသနသီလာ ဣမေ မနုဿာ. ဘိက္ခူပိ ပဿန္တိ ဖုသန္တိ ပရိဘုဉ္ဇန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကသ္မာ န ဝဋ္ဋန္တိ၊ ဝဋ္ဋန္တိယေဝါတိ အဓိပ္ပါယော. ရသေန ရသံ သံသန္ဒိတွာတိ ဥပါဒိဏ္ဏကရသေန အနုပါဒိဏ္ဏကရသံ၊ အနုပါဒိဏ္ဏကရသေန ဝါ ဥပါဒိဏ္ဏကရသံ သမာနေတွာ. ယောနိသော ပစ္စဝေက္ခဏဿ အဘာဝတော သံဝိဇ္ဇတိ ဆန္ဒရာဂေါ ဧတ္ထာတိ သစ္ဆန္ဒရာဂေါ၊ သောယေဝ ပရိဘောဂေါ သစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂေါ၊ တံ. ဧကံ ကတွာတိ သမာနံ ကတွာ. ဃဋေန္တော ဝိယ ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပါဒေတွာတိ ယောဇနာ. ကိံသဒ္ဒေါ ဂရဟတ္ထော၊ ကသ္မာ ဘဂဝတာ ပဌမပါရာဇိကံ ပညတ္တံ၊ န ပညာပေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. မဟာသမုဒ္ဒံ ဗန္ဓန္တော ယထာ အကတ္တဗ္ဗံ ကရောတိ၊ တထာ ပဌမပါရာဇိကံ ပညပေန္တော ဘဂဝါ အပညတ္တံ ပညပေတီတိ အဓိပ္ပါယော. ဧတ္ထာတိ ပဌမပါရာဇိကေ. အာသန္တိ ဘဗ္ဗာသံ. အာဏာစက္ကေတိ အာဏာသင်္ခါတေ စက္ကေ.

အဋ္ဌိယေဝ အဋ္ဌိကံ ကုစ္ဆိတတ္ထေန၊ ကုစ္ဆိတတ္ထေ ဟိ ကော. အဋ္ဌိကမေဝ ခလော နီစဋ္ဌေန လာမကဋ္ဌေနာတိ အဋ္ဌိကင်္ခလော နိဂ္ဂဟီတာဂမံ ကတွာ. တေန ဥပမာ သဒိသာတိ အဋ္ဌိကင်္ခလူပမာ. ‘‘အဋ္ဌီ’’တိ စ ‘‘ကင်္ခလ’’န္တိ စ ပဒံ ဂဟေတွာ ဝဏ္ဏေန္တိ အာစရိယာ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၄၁၇၊ ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၄၁၇၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၄၂၊ မ. နိ. ဋီ. ၃.၄၂). အင်္ဂါရကာသူပမာတိ အင်္ဂါရရာသိသဒိသာ၊ အင်္ဂါရေဟိ ဝါ ပရိပုဏ္ဏာ အာဝါဋသဒိသာ. အသိသူနူပမာတိ ဧတ္ထ အသီတိ ခဂ္ဂေါ. သော ဟိ အသတေ ခိပတေ အနေနာတိ ‘‘အသီ’’တိ ဝုစ္စတိ. သူနာတိ အဓိကောဋ္ဋနံ. တဉှိ သုနတိ သဉ္စုဏ္ဏဘာဝံ ဂစ္ဆတိ ဧတ္ထာတိ ‘‘သူနာ’’တိ ဝုစ္စတိ. အသိနာ သူနာတိ အသိသူနာ၊ တာယ ဥပမာ သဒိသာတိ အသိသူနူပမာ. သတ္တိသူလူပမာတိ သတ္တိယာ စ သူလေန စ သဒိသာ. ဧတ္ထာတိ ဣမိဿံ အဋ္ဌကထာယံ. မဇ္ဈိမဋ္ဌကထာယံ အလဂဒ္ဒူပမသုတ္တေ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၃၄ အာဒယော) ဂဟေတဗ္ဗော. ဧဝံသဒ္ဒခေါသဒ္ဒါနမန္တရေ ဝိယသဒ္ဒဿ ဗျာဒေသဘာဝံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝံ ဝိယ ခေါ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ဥက္ခိတ္တသမ္ဘောဂသိက္ခာပဒံ

၄၂၄. နဝမေ အနုဓမ္မဿ သရူပံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘အနုလောမဝတ္တံ ဒိသွာ ကတာ ဩသာရဏာ’’တိ. ဣမိနာ အနုလောမဝတ္တံ ဒိသွာ ကတော ဩသာရဏသင်္ခါတော ဓမ္မော အနုဓမ္မောတိ ဒဿေတိ. ဩသာရဏာတိ ပဝေသနာ. တေနေဝါတိ ဥက္ခိတ္တကဿ အကဋာနုဓမ္မတ္တာ ဧဝ. အဿာတိ ‘‘အကဋာနုဓမ္မေနာ’’တိ ပဒဿ.

ဒဒတော ဝါ ဂဏှတော ဝါတိ ဝါသဒ္ဒေါ အနိယမဝိကပ္ပတ္ထောတိ. နဝမံ.

၁၀. ကဏ္ဋကသိက္ခာပဒံ

၄၂၈. ဒသမေ အရိဋ္ဌဿ ဥပ္ပန္နံ ဝိယ ဧတဿာပိ ဥပ္ပန္နန္တိ ယောဇနာ. ဥမ္မဇ္ဇန္တဿာတိ မနသိကရောန္တဿ. သံဝါသဿ နာသနာ သံဝါသနာသနာ. လိင်္ဂဿ နာသနာ လိင်္ဂနာသနာ. ဒဏ္ဍကမ္မေန နာသနာ ဒဏ္ဍကမ္မနာသနာ. တတ္ထာတိ တိဝိဓာသု နာသနာသု. ဒူသကော။ပေ။ နာသေထာတိ ဧတ္ထ အယံ နာသနာ လိင်္ဂနာသနာ နာမာတိ ယောဇနာ. အယန္တိ ဒဏ္ဍကမ္မနာသနာ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ၊ ‘‘နာသေတူ’’တိ ပဒေ ဝါ. တတ္ထာတိ ပုရိမဝစနာပေက္ခံ၊ ‘‘ဧဝဉ္စ ပန ဘိက္ခဝေ’’တိ အာဒိဝစနေတိ အတ္ထော. ပိရေတိ အာမန္တနပဒံ ပရသဒ္ဒေန သမာနတ္ထန္တိ အာဟ ‘‘ပရာ’’တိ. ‘‘အမှာကံ အနဇ္ဈတ္တိကဘူတ’’ဣတိ ဝါ ‘‘အမှာကံ ပစ္စနီကဘူတ’’ ဣတိ ဝါ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘အမာမက’’ဣတိပဒေန ‘‘ပရ’’ဣတိပဒဿ အဓိပ္ပါယတ္ထံ ဒဿေတိ. အမှေ နမမာယက၊ အမှေဟိ ဝါ နမမာယိတဗ္ဗ ဣတိ အတ္ထော. ‘‘အမှာမက’’ဣတိပိ ဟကာရယုတ္တော ပါဌော. အမှေဟိ အာမကဣတိ အတ္ထော. ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ဌာနေ. တေတိ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ၊ တန္တိ အတ္ထော. တဝ ရူပသဒ္ဒေ ဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. န ပဿာမာတိ န ပဿာမ၊ န သုဏာမ.

၄၂၉. တေနာတိ သာမဏေရေန. ‘‘ကာရာပေယျာ’’တိ ပဒေ ကာရိတကမ္မန္တိ. ဒသမံ.

သပ္ပါဏကဝဂ္ဂေါ သတ္တမော.