၅. ဦနဝီသတိဝဿသိက္ခာပဒံ

၄၀၂. ပဉ္စမေ အင်္ဂုလိယောတိ ကရသာခါယော. တာ ဟိ အင်္ဂန္တိ ဟတ္ထတော ပဉ္စဓာ ဘိဇ္ဇိတွာ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တီတိ အင်္ဂုလိယောတိ ဝုစ္စန္တိ. လိခန္တဿ ဥပါလိဿာတိ သမ္ဗန္ဓော. တေနာတိ ဗဟုစိန္တေတဗ္ဗကာရဏေန. အဿာတိ ဥပါလိဿ. ဥရောတိ ဟဒယံ. တဉှိ ဥသတိ စိတ္တတာပေါ ဒဟတိ ဧတ္ထာတိ ဥရောတိ ဝုစ္စတိ. ရူပသုတ္တန္တိ ဟေရညိကာနံ ရူပသုတ္တံ၊ ယထာ ဟတ္ထာစရိယာနံ ဟတ္ထိသုတ္တန္တိ. အက္ခီနီတိ စက္ခူနိ. တာနိ ဟိ အက္ခန္တိ ဝိသယေသု ဗျာပီဘဝန္တိ၊ ရူပံ ဝါ ပဿတိ ဣမေဟီတိ အက္ခီနီတိ ဝုစ္စန္တိ. မကသေန သူစိမုခါနံ ဂဟိတတ္တာ ဍံသေန ပိင်္ဂလမက္ခိကာယောဝ ဂဟေတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘ဍံသာတိ ပိင်္ဂလမက္ခိကာယော’’တိ. ပိင်္ဂလမက္ခိကာယော ဟိ ဍံသနဋ္ဌေန ခါဒနဋ္ဌေန ဍံသာတိ ဝုစ္စန္တိ. ဒုက္ကရော ခမော ဧတာသန္တိ ဒုက္ခာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဒုက္ခမာန’’န္တိ. ဝေဒနာနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အသာတဿ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘အမဓုရာန’’န္တိ. ဣမိနာ အမဓုရတ္တာ န သာဒိတဗ္ဗာတိ အသာတာတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ပါဏသဒ္ဒဇီဝိတသဒ္ဒါနံ ပရိယာယဘာဝံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဇီဝိတဟရာန’’န္တိ. ပါဏံ ဟရန္တိ အပနေန္တီတိ ပါဏဟရာ၊ တာသံ ဝေဒနာနန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

၄၀၄. ဝိဇာယနကာလတော ပဋ္ဌာယ ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿော န ဂဟေတဗ္ဗော၊ ဂဗ္ဘဂဟဏကာလတော ပန ပဋ္ဌာယာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ. ဂဗ္ဘေ သယိတကာလေန သဒ္ဓိံ ဝီသတိမံ ဝဿံ ပရိပုဏ္ဏမဿာတိ ဂဗ္ဘဝီသော ပုဂ္ဂလော. ဟီတိ သစ္စံ. ယထာဟာတိ ယေနာကာရေန သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ၊ တေနာကာရေန ဘဂဝါ အာဟာတိ ယောဇနာ. အထ ဝါ ယထာ ကိံ ဝစနံ ဘဂဝါ အာဟာတိ ယောဇနာ.

ဂဗ္ဘဝီသော ဟုတွာ ဥပသမ္ပန္နောတိ သမ္ဗန္ဓော. အမှီတိ အသ္မိ. နုသဒ္ဒေါ ပရိဝိတက္ကတ္ထေ နိပါတော. ယန္တိ ယာဒိသံ ပဌမံ စိတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဣမိနာ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ ဒဿေတိ. ‘‘ပဌမံ ဝိညာဏ’’န္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. တန္တိ ပဌမံ စိတ္တံ ပဌမံ ဝိညာဏံ. အဿာတိ သတ္တဿ. သာဝ ဇာတီတိ သာ ဧဝ ပဋိသန္ဓိ၊ ဂဗ္ဘော နာမ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

တတ္ထာတိ ပါဠိယံ၊ ဝိနိစ္ဆယော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. ယောတိ ပုဂ္ဂလော. မဟာပဝါရဏာယာတိ အဿယုဇပုဏ္ဏမိယံ. သာ ဟိ ပူဇိတပဝါရဏတ္တာ မဟာပဝါရဏာတိ ဝုစ္စတိ. တတောတိ ပဝါရဏာယ ဇာတကာလတော. တန္တိ မဟာပဝါရဏံ. ပါဋိပဒေ စာတိ ဧတ္ထ စသဒ္ဒေါ အနိယမဝိကပ္ပတ္ထော၊ ပဝါရဏဒိဝသပါဋိပဒဒိဝသေသု အညတရသ္မိံ ဒိဝသေ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. ဟာယနဝဍ္ဎနန္တိ ကုစ္ဆိမှိ ဝသိတမာသေသု အဓိကေသု ဟာယနဉ္စ ဦနေသု ဝဍ္ဎုနဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပေါရာဏကတ္ထေရာ ပန ဥပသမ္ပာဒေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧကူနဝီသတိဝဿန္တိ အနန္တရေ ဝုတ္တံ ဧကူနဝီသတိဝဿံ. နိက္ခမနီယောတိ သာဝဏမာသော. သော ဟိ အန္တောဝီထိတော ဗာဟိရဝီထိံ နိက္ခမတိ သူရိယော အသ္မိန္တိ ‘‘နိက္ခမနီယော’’တိ ဝုစ္စတိ. ပါဋိပဒဒိဝသေတိ ပစ္ဆိမိကာယ ဝဿူပဂမနဒိဝသေ. တံ ဥပသမ္ပာဒနံ. ကသ္မာတိ ပုစ္ဆာ. ဧတ္ထ ဌတွာ ပရိဟာရော ဝုစ္စတေ မယာတိ ယောဇနာ. ဝီသတိယာ ဝဿေသူတိ ဥပသမ္ပန္နပုဂ္ဂလဿ ဝီသတိယာ ဝဿေသု. တိံသရတ္တိဒိဝဿ ဧကမာသတ္တာ ‘‘စတ္တာရော မာသာ ပရိဟာယန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဥက္ကဍ္ဎန္တီတိ ဧကဿ အဓိကမာသဿ နာသနတ္ထာယ ဝဿံ ဥပရိ ကဍ္ဎန္တိ. တတောတိ ဆမာသတော အပနေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထာတိ ‘‘ဧကူနဝီသတိဝဿ’’န္တိအာဒိဝစနေ. ပန-သဒ္ဒေါ ဟိသဒ္ဒတ္ထော၊ သစ္စန္တိ အတ္ထော. ယောတိ ပုဂ္ဂလော. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဂဗ္ဘမာသာနမ္ပိ ဂဏနူပဂတ္တာ ဂဟေတွာ ဥပသမ္ပာဒေန္တိ၊ တသ္မာ ဆ မာသေ ဝသိတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. အဋ္ဌ မာသေ ဝသိတွာ ဇာတောပိ န ဇီဝတီတိ သုတ္တန္တအဋ္ဌကထာသု (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂၄-၂၅၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၂၀၅) ဝုတ္တံ.

၄၀၆. ဒသဝဿစ္စယေနာတိ ဥပသမ္ပဒတော ဒသဝဿာတိက္ကမေန. ဥပသမ္ပာဒေတီတိ ဥပဇ္ဈာယော ဝါ ကမ္မဝါစာစရိယော ဝါ ဟုတွာ ဥပသမ္ပာဒေတိ. တန္တိ ဥပဇ္ဈာစရိယဘူတံ အနုပသမ္ပန္နပုဂ္ဂလံ. ကမ္မဝါစာစရိယော ဟုတွာ ဥပသမ္ပာဒေန္တော တံ မုဉ္စိတွာ သစေ အညောပိ ကမ္မဝါစာစရိယော အတ္ထိ၊ သူပသမ္ပန္နော. သောဝ သစေ ကမ္မဝါစံ သာဝေတိ၊ နုပသမ္ပန္နော. ဉတွာ ပန ပုန အနုပသမ္ပာဒေန္တေ သဂ္ဂန္တရာယောပိ မဂ္ဂန္တရာယောပိ ဟောတိယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ. ပဉ္စမံ.