၆. သုရာပါနဝဂ္ဂေါ

၁. သုရာပါနသိက္ခာပဒ-အတ္ထယောဇနာ

၃၂၆. သုရာပါနဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဘဒ္ဒါ ဝတိ ဧတ္ထာတိ ဘဒ္ဒဝတိကာတိ စ၊ ဘဒ္ဒါ ဝတိ ဘဒ္ဒဝတိ၊ သာ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ ဘဒ္ဒဝတိကာတိ စ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သော’’တိအာဒိ. သောတိ ဂါမော လဘီတိ သမ္ဗန္ဓော. ပထံ ဂစ္ဆန္တီတိ ပထာဝိနောတိ ကတေ အဒ္ဓိကာယေဝါတိ အာဟ ‘‘အဒ္ဓိကာ’’တိ. အဒ္ဓံ ဂစ္ဆန္တီတိ အဒ္ဓိကာ. ‘‘ပထိကာ’’တိပိ ပါဌော၊ အယမေဝတ္ထော. ‘‘တေဇသာ တေဇ’’န္တိပဒါနိ သမ္ဗန္ဓာပေက္ခာနိ စ ဟောန္တိ၊ ပဒါနံ သမာနတ္တာ သမ္ဗန္ဓော စ သမာနောတိ မညိတုံ သက္ကုဏေယျာ စ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ တေသံ သမ္ဗန္ဓဉ္စ တဿ အသမာနတဉ္စ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တနော တေဇသာ နာဂဿ တေဇ’’န္တိ. ‘‘အာနုဘာဝေနာ’’တိဣမိနာ ပန တေဇသဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ကပေါတဿ ပါဒေါ ကပေါတော ဥပစာရေန၊ တဿ ဧသော ကာပေါတော၊ ဝဏ္ဏော. ကာပေါတော ဝိယ ဝဏ္ဏော အဿာတိ ကာပေါတိကာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ကပေါတပါဒသမဝဏ္ဏရတ္တောဘာသာ’’တိ. ပသန္နသဒ္ဒဿ ပသာဒသဒ္ဓါဒယော နိဝတ္တေတုံ ‘‘သုရာမဏ္ဍဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပဉ္စာဘိညဿ သတောတိ ပဉ္စာဘိညဿ သမာနဿ သာဂတဿာတိ ယောဇနာ.

၃၂၈. ‘‘မဓုကပုပ္ဖါဒီနံ ရသေန ကတော’’တိဣမိနာ ပုပ္ဖါနံ ရသေန ကတော အာသဝေါ ပုပ္ဖါသဝေါတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. ဧသ နယော ‘‘ဖလာသဝေါ’’တိအာဒီသုပိ. သုရာမေရယာနံ ဝိသေသံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘သုရာ နာမာ’’တိအာဒိ. ပိဋ္ဌကိဏ္ဏပက္ခိတ္တာတိ ပိဋ္ဌေန စ ကိဏ္ဏေန စ ပက္ခိတ္တာ ကတာ ဝါရုဏီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကိဏ္ဏာတိ စ သုရာယ ဗီဇံ. တဉှိ ကိရန္တိ နာနာသမ္ဘာရာနိ မိဿီဘဝန္တိ ဧတ္ထာတိ ကိဏ္ဏာတိ ဝုစ္စတိ. တဿာယေဝ မဏ္ဍေတိ ယောဇနာ. သုရနာမကေန ဧကေန ဝနစရကေန ကတာတိ သုရာ. မဒံ ဇနေတီတိ မေရယံ.

၃၂၉. လောဏသောဝီရကန္တိ ဧဝံနာမကံ ပါနံ. သုတ္တန္တိပိ ဧဝမေဝ. တသ္မိန္တိ သူပသံပါကေ. တေလံ ပန ပစန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. နတ္ထိ တိခိဏံ မဇ္ဇံ ဧတ္ထာတိ အတိခိဏမဇ္ဇံ၊ အတိခိဏမဇ္ဇေ တသ္မိံယေဝ တေလေတိ အတ္ထော. ယံ ပနာတိ တေလံ ပန. တိခိဏံ မဇ္ဇံ ဣမဿ တေလဿာတိ တိခိဏမဇ္ဇံ. ယတ္ထာတိ တေလေ. အရိဋ္ဌောတိ ဧဝံနာမကံ ဘေသဇ္ဇံ. တန္တိ အရိဋ္ဌံ၊ ‘‘သန္ဓာယာ’’တိပဒေ အဝုတ္တကမ္မံ. ဧတန္တိ ‘‘အမဇ္ဇံ အရိဋ္ဌ’’န္တိဝစနံ၊ ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိပဒေ ဝုတ္တကမ္မန္တိ. ပဌမံ.

၂. အင်္ဂုလိပတောဒကသိက္ခာပဒံ

၃၃၀. ဒုတိယေ အင်္ဂုလီဟိ ပတုဇ္ဇနံ အင်္ဂုလိပတောဒေါ၊ သောယေဝ အင်္ဂုလိပတောဒကောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အင်္ဂုလီဟီ’’တိအာဒိ. ဥတ္တန္တောတိ အဝတပန္တော. အဝတပန္တောတိ စ အတ္ထတော ကိလမန္တောယေဝါတိ အာဟ ‘‘ကိလမန္တော’’တိ. ကိလမန္တော ဟုတွာတိ ယောဇနာ. အဿာသဂဟဏေန ပဿာသောပိ ဂဟေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘အဿာသပဿာသသဉ္စာရော’’တိ. တမ္ပီတိ ဘိက္ခုနိမ္ပီတိ. ဒုတိယံ.

၃. ဟသဓမ္မသိက္ခာပဒံ

၃၃၅. တတိယေ ပကာရေန ကရီယတိ ဌပီယတီတိ ပကတံ ပညတ္တန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယံ ဘဂဝတာ’’တိအာဒိ. ယန္တိ သိက္ခာပဒံ.

၃၃၆. ဟသသင်္ခါတော ဓမ္မော သဘာဝေါ ဟသဓမ္မောတိ ဝုတ္တေ အတ္ထတော ကီဠိကာယေဝါတိ အာဟ ‘‘ကီဠိကာ ဝုစ္စတီ’’တိ.

၃၃၇. ဂေါပ္ဖကာနန္တိ စရဏဂဏ္ဌိကာနံ. တေ ဟိ ပါဒေ ပါဒံ ဌပနကာလေ အညမညူပရိ ဌပနတော ဂေါပီယန္တီတိ ဂေါပ္ဖါ၊ တေ ဧဝ ဂေါပ္ဖကာတိ ဝုစ္စန္တိ. ပါဒဿ ဟိ ဥပရိ ပါဒံ ဌပနကာလေ ဧကဿ ဥပရိ ဧကော န ဌပေတဗ္ဗော. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ပါဒေ ပါဒံ အစ္စာဓာယာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၉၆၊ မ. နိ. ၁.၄၂၃၊ အ. နိ. ၃.၁၆). ဩဋ္ဌဇော ဒုတိယော. ဩရောဟန္တဿ ဘိက္ခုနောတိ သမ္ဗန္ဓော.

၃၃၈. ဖိယာရိတ္တာဒီဟီတိ အာဒိသဒ္ဒေန လင်္ကာရာဒယော သင်္ဂဏှာတိ. ကေစိ ဝဒန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ပတနုပ္ပတနဝါရေသူတိ ပတနဝါရ ဥပ္ပတနဝါရေသု. တတ္ထာတိ တဿံ ခိတ္တကထလာယံ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. ဌပေတွာ ကီဠန္တဿာတိ သမ္ဗန္ဓော. လိခိတုံ ဝဋ္ဋတိ ကီဠာဓိပ္ပါယဿ ဝိရဟိတတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. ကီဠာဓိပ္ပါယေန အတ္ထဇောတကံ အက္ခရံ လိခန္တဿာပိ အာပတ္တိယေဝါတိ ဝဒန္တိ. ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေတိ. တတိယံ.

၄. အနာဒရိယသိက္ခာပဒံ

၃၄၂. စတုတ္ထေ ဓမ္မော နာမ တန္တိယေဝါတိ အာဟ ‘‘တန္တီ’’တိ. ပဝေဏီတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ‘‘တံ ဝါ န သိက္ခိတုကာမော’’တိ ဧတ္ထ တံသဒ္ဒဿ အတ္ထမာဝိကာတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ယေန ပညတ္တေနာ’’တိ. ဝိနယေ အပညတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘အပညတ္တေနာ’’တိ အာဟ ‘‘သုတ္တေ ဝါ အဘိဓမ္မေ ဝါ အာဂတေနာ’’တိ.

၃၄၄. ပဝေဏိယာတိ ဥပါလိအာဒိကာယ အာစရိယပရမ္ပရသင်္ခါတာယ တန္တိယာ. ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တံ သဗ္ဗန္တိ ကုရုန္ဒိဝါဒမဟာပစ္စရိဝါဒသင်္ခါတံ သဗ္ဗံ တံ ဝစနံ. ပဝေဏိယာ အာဂတေတိ ပဝေဏိယာ အာဂတသင်္ခါတေ မဟာအဋ္ဌကထာဝါဒေတိ. စတုတ္ထံ.

၃၄၅. ပဉ္စမေ မနုဿဝိဂ္ဂဟေတိ မနုဿဝိဂ္ဂဟပါရာဇိကေတိ. ပဉ္စမံ.

၆. ဇောတိသိက္ခာပဒံ

၃၅၀. ဆဋ္ဌေ ဇနပဒဿ နာမတ္တာ ဗဟုဝစနဝသေန ‘‘ဘဂ္ဂေသူ’’တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တံ. သုသုမာရသဏ္ဌာနော ပဗ္ဗတသင်္ခါတော ဂိရိ ဧတ္ထာတိ သုသုမာရဂိရိ၊ ဧတဿ ဝါ မာပိတကာလေ သုသုမာရော ဂိရတိ သဒ္ဒံ နိဂ္ဂိရတိ ဧတ္ထာတိ သုသုမာရဂိရီတိ အတ္ထမနပေက္ခိတွာ ဝုတ္တံ ‘‘နဂရဿ နာမ’’န္တိ. တံ ပနာတိ ဝနံ ပန. ‘‘မိဂါန’’န္တိအာဒိနာ မိဂါနံ အဘယော ဒီယတိ ဧတ္ထာတိ မိဂဒါယောတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ.

၃၅၂. ‘‘ဇောတိကေ’’တိပဒဿ ဇောတိဿ အဂ္ဂိဿ ကရဏံ ဇောတိကန္တိ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဇောတိကရဏေ’’တိ.

၃၅၄. ‘‘သမာဒဟိတုကာမတာယာ’’တိပဒံ ‘‘အရဏိသဏ္ဌာပနတော’’တိပဒေ ဟေတု. ဇာလာတိ သိခါ. သာ ဟိ ဇလတိ ဒိဗ္ဗတီတိ ဇာလာတိ ဝုစ္စတိ.

ပတိလာတံ ဥက္ခိပတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ပတိတာလာတ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ တကာရလောပံ ကတွာ သန္ဓိဝသေန ပတိလာတန္တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘အလာတံ ပတိတံ ဥက္ခိပတီ’’တိ. အလာတန္တိ ဥမ္မုက္ကံ. တဉှိ အာဒိတ္တံ ဟုတွာ အတိဥဏှတ္တာ န လာတဗ္ဗံ န ဂဏှိတဗ္ဗန္တိ အလာတန္တိ ဝုစ္စတိ. အဝိဇ္ဈာတန္တိ ဈာယနတော ဍယှနတော အဝိဂတံ အလာတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဈာယနံ ဍယှနံ ဈာတံ၊ ဝိဂတံ ဈာတံ ဣမဿာလာတဿာတိ ဝိဇ္ဈာတံ.

၃၅၆. ပဒီပါဒီနီတိ ပဒီပဇောတိကာဒီနိ. တတ္ထာတိ တာသု ဒုဋ္ဌဝါဠမိဂအမနုဿသင်္ခါတာသု အာပဒါသု နိမိတ္တဘူတာသု. နိမိတ္တတ္ထေ စေတံ ဘုမ္မဝစနန္တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. နဟာနသိက္ခာပဒံ

၃၆၆. သတ္တမေ ပါရံ ဂစ္ဆန္တော န ကေဝလံ သဥဒကာယ နဒိယာ ဧဝ နှာယိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ သုက္ခာယ နဒိယာပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သုက္ခာယာ’’တိအာဒိ. ဥက္ကိရိတွာတိ ဝိယူဟိတွာ. အာဝါဋာယေဝ ခုဒ္ဒကဋ္ဌေန အာဝါဋကာ၊ တေသူတိ. သတ္တမံ.

၈. ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏသိက္ခာပဒံ

၃၆၈. အဋ္ဌမေ အလဘီတိ လဘောတိ ဝစနတ္ထေ အပစ္စယံ ကတွာ ဏပစ္စယဿ သွတ္ထဘာဝံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘လဘောယေဝ လာဘော’’တိ. အပစ္စယမကတွာ ပကတိယာ ဏပစ္စယောပိ ယုတ္တောယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သဒ္ဒန္တရောပိ အတ္ထန္တရာဘာဝါ သမာသော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘နဝစီဝရလာဘေနာတိ ဝတ္တဗ္ဗေ’’တိ. အနုနာသိကလောပန္တိ ‘‘နဝ’’န္တိ ဧတ္ထ နိဂ္ဂဟီတဿ ဝိနာသံ. နိဂ္ဂဟီတဉှိ နာသံ အနုဂတတ္တာ ‘‘အနုနာသိက’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တဿ အဒဿန၊ မကတွာတိ အတ္ထော. မဇ္ဈေ ဌိတပဒဒွယေတိ ‘‘နဝ’’န္တိ စ ‘‘စီဝရလာဘေနာ’’တိ စ ဒွိန္နံ ပဒါနမန္တရေ ‘‘ဌိတေ ပနာ’’တိ စ ‘‘ဘိက္ခုနာ’’တိ စ ပဒဒွယေ. နိဒ္ဓါရဏေ စေတံ ဘုမ္မဝစနံ. နိပါတောတိ နိပါတမတ္တံ. အလဘီတိ လဘောတိ ဝစနတ္ထဿ အဘိဓေယျတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဘိက္ခုနာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဘိက္ခုနာ’’တိအာဒိ. ပဒဘာဇနေ ပန ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ယန္တိ ယံ စီဝရံ. ‘‘စီဝရ’’န္တိ ဧတ္ထ စီဝရသရူပံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယံ နိဝါသေတုံ ဝါ’’တိအာဒိ. စမ္မကာရနီလန္တိ စမ္မကာရာနံ တိဖလေ ပက္ခိတ္တဿ အယဂူထဿ နီလံ. မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ကရီယတိ အနေနာတိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏံ၊ ကပ္ပဗိန္ဒုန္တိ အာဟ ‘‘ကပ္ပဗိန္ဒုံ သန္ဓာယာ’’တိ. အာဒိယန္တေန ဘိက္ခုနာ အာဒါတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ကောဏေသူတိ အန္တေသု. ဝါသဒ္ဒေါ အနိယမဝိကပ္ပတ္ထော. အက္ခိမဏ္ဍလမတ္တံ ဝါတိ အက္ခိမဏ္ဍလဿ ပမာဏံ ဝါ ကပ္ပဗိန္ဒူတိ သမ္ဗန္ဓော. ပဋ္ဋေ ဝါတိ အနုဝါတပဋ္ဋေ ဝါ. ဂဏ္ဌိယံ ဝါတိ ဂဏ္ဌိကပဋ္ဋေ ဝါ. ပါဠိကပ္ပေါတိ ဒွေ ဝါ တိဿော ဝါ တတော အဓိကာ ဝါ ဗိန္ဒုအာဝလီ ကတွာ ကတော ကပ္ပေါ. ကဏ္ဏိကကပ္ပေါတိ ကဏ္ဏိကံ ဝိယ ဗိန္ဒုဂေါစ္ဆကံ ကတွာ ကတော ကပ္ပေါ. အာဒိသဒ္ဒေန အဂ္ဃိယကပ္ပါဒယော သင်္ဂဏှာတိ. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗာသု အဋ္ဌကထာသု. ဧကောပိ ဗိန္ဒု ဝဋ္ဋောယေဝ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘ဧကံ ဝဋ္ဋဗိန္ဒု’’န္တိ.

၃၇၁. အဂ္ဂဠာဒီနီတိ အာဒိသဒ္ဒေန အနုဝါတပရိဘဏ္ဍေ သင်္ဂဏှာတီတိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ဝိကပ္ပနသိက္ခာပဒံ

၃၇၄. နဝမေ တဿာတိ ဧတ္ထ တသဒ္ဒဿ ဝိသယော စီဝရသာမိကောယေဝါတိ အာဟ ‘‘စီဝရသာမိကဿာ’’တိ. ဒုတိယဿ တသဒ္ဒဿ ဝိသယော ဝိနယဓရောယေဝါတိ အာဟ ‘‘ယေနာ’’တိအာဒိ. ‘‘အဝိဿာသန္တော’’တိပဒဿ ကိရိယာဝိသေသနဘာဝံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘အဝိဿာသေနာ’’တိ. တေနာတိ ဝိနယဓရေနာတိ. နဝမံ.

၁၀. စီဝရာပနိဓာနသိက္ခာပဒံ

၃၇၇. ဒသမေ ‘‘အပနေတွာ’’တိဣမိနာ အပဣတျူပသဂ္ဂဿ အတ္ထံ ဒဿေတိ. နိဓေန္တီတိ နိဂူဟိတွာ ဌပေန္တိ. ဟသာဓိပ္ပါယောတိ ဟသံ၊ ဟသနတ္ထာယ ဝါ အဓိပ္ပါယော. ပရိက္ခာရဿ သရူပံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ပတ္တတ္ထဝိကာဒိ’’န္တိ. ပတ္တဿ ပါဠိယမာဂတတ္တာ ပတ္တဿ ထဝိကာတိ အတ္ထောယေဝ ဂဟေတဗ္ဗော၊ န ပတ္တော စ ထဝိကာ စာတိ. ‘‘သမဏေန နာမာ’’တိပဒံ ‘‘ဘဝိတု’’န္တိပဒေ ဘာဝကတ္တာတိ. ဒသမံ.

သုရာပါနဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော.