၅. အစေလကဝဂ္ဂေါ

၁. အစေလကသိက္ခာပဒ-အတ္ထယောဇနာ

၂၆၉. အစေလကဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ပရိဝိသတိ ဧတ္ထာတိ ပရိဝေသနန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပရိဝေသနဋ္ဌာန’’န္တိ. ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇသဒ္ဒါ သမာနာတိ အာဟ ‘‘ပရိဗ္ဗာဇကသမာပန္နောတိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမာပန္နော’’တိ. တိတ္ထေန သမံ ပူရတီတိ သမတိတ္ထီကံ၊ နဒီအာဒီသု ဥဒကံ၊ သမတိတ္ထိကံ ဝိယာတိ သမတိတ္ထိကံ၊ ပတ္တဘာဇနေသု ယာဂုဘတ္တံ. တေသန္တိ မာတာပိတူနံ ဒေန္တဿာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဒါပေတီ’’တိ ဧတ္ထ ဒါဓာတုယာ သမ္ပဒါနဿ သုဝိဇာနိတတ္တာ တံ အဒဿေတွာ ကာရိတကမ္မမေဝ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အနုပသမ္ပန္နေနာ’’တိ.

၂၇၃. ‘‘သန္တိကေ’’တိဣမိနာ ‘‘ဥပနိက္ခိပိတွာ’’တိ ဧတ္ထ ဥပသဒ္ဒဿ သမီပတ္ထံ ဒဿေတိ. တေသန္တိ တိတ္ထိယာနံ. တတ္ထာတိ ဘာဇနေ. ဣတောတိ ပတ္တတော. ဣဓာတိ မယှံ ဘာဇနေ. နန္တိ ခါဒနီယဘောဇနီယံ. တဿာတိ တိတ္ထိယဿာတိ. ပဌမံ.

၂. ဥယျောဇနသိက္ခာပဒံ

၂၇၄. ဒုတိယေ ပဋိက္ကမနအသနသာလသဒ္ဒါနံ ပရိယာယတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘အသနသာလာယပီ’’တိ. ဘတ္တဿ ဝိဿဇ္ဇနံ ဘတ္တဝိဿဂ္ဂေါတိ ကတေ ဘတ္တကိစ္စန္တိ အာဟ ‘‘ဘတ္တကိစ္စ’’န္တိ. သမ္ဘူဓာတုဿ ပပုဗ္ဗအပဓာတွတ္ထတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘န ပါပုဏီ’’တိ.

၂၇၆. ဝုတ္တာဝသေသန္တိ ဝုတ္တေဟိ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ဟသိတုကာမတာဒီဟိ အဝသေသံ. တသ္မိန္တိ ဥယျောဇိတဘိက္ခုမှိ. အတ္ထတောတိ ဝိဇဟန္တဝိဇဟိတဘိက္ခူနံ အဝိနာဘာဝသင်္ခါတအတ္ထတော. ဣတရေနာတိ ဥယျောဇကဘိက္ခုနာ. တတ္ထာတိ ‘‘ဒဿနူပစာရံ ဝါ သဝနူပစာရံ ဝါ’’တိဝစနေ. ဧတ္ထာတိ နိဒ္ဓါရဏသမုဒါယော၊ ဒဿနူပစာရသဝနူပစာရေသူတိ အတ္ထော. ‘‘တထာတိဣမိနာ ဒွါဒသဟတ္ထပမာဏံ အတိဒိသတိ. တေဟီတိ ကုဋ္ဋာဒီဟိ. တဿာတိ ဒဿနူပစာရာတိက္ကမဿ. ‘‘ဝုတ္တပကာရမနာစာရ’’န္တိ ဣမိနာ ‘‘န အညော ကောစိ ပစ္စယော’’တိ ဧတ္ထ အညသဒ္ဒဿ အပါဒါနံ ဒဿေတိ၊ ‘‘ကာရဏ’’န္တိဣမိနာ ပစ္စယသဒ္ဒဿတ္ထံ.

၂၇၇. ကလိသဒ္ဒဿ ပါပပရာဇယသင်္ခါတေသု ဒွီသု အတ္ထေသု ပါပသင်္ခါတော ကောဓောတိ အာဟ ‘‘ကလီတိ ကောဓော’’တိ. ‘‘အာဏ’’န္တိဣမိနာ သာသနသဒ္ဒဿတ္ထံ ဒဿေတိ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘အာဏာ စ သာသနံ ဉေယျ’’န္တိ. ကောဓဝသေန ဝဒတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဒဿေတွာ ဝဒတီတိ ယောဇနာ. ဣမဿ ဌာနံ နိသဇ္ဇံ အာလောကိတံ ဝိလောကိတံ ပဿထ ဘောတိ ယောဇနာ. ဣမိနာပီတိ အမနာပဝစနံ ဝစနေနာပီတိ. ဒုတိယံ.

၃. သဘောဇနသိက္ခာပဒံ

၂၇၉. တတိယေ ‘‘သယနိယဃရေ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ယကာရလောပံ ကတွာ ‘‘သယနိဃရေ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘သယနိဃရေ’’တိ. ယတောတိ ဧတ္ထ တောသဒ္ဒေါ ပဌမာဒီသု အတ္ထေသု ဒိဿတိ. ‘‘ယတောနိဒါန’’န္တိအာဒီသု (သု. နိ. ၂၇၅) ပဌမတ္ထေ. ‘‘အန္တရာယေ အသေသတော’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ဂန္ထာရမ္ဘကထာ ၇) ဒုတိယတ္ထေ. ‘‘အနိစ္စတော’’တိအာဒီသု (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၀၉) တတိယတ္ထေ. ‘‘မာတိတော ပိတိတော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၃၁၁) ပဉ္စမျတ္ထေ. ‘‘ယံ ပရတော ဒါနပစ္စယာ’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၂.၂၂.၅၈၅) ဆဋ္ဌျတ္ထေ. ‘‘ပုရတော ပစ္ဆတော’’တိအာဒီသု (ပါစိ. ၅၇၆) သတ္တမျတ္ထေ. ‘‘ပဒမတော’’တိအာဒီသု ကာရဏတ္ထေ ဒိဿတိ. ဣဓာပိ ကာရဏတ္ထေယေဝါတိ အာဟ ‘‘ယသ္မာ’’တိ. ယသ္မာ ကာရဏာ အယျဿ ဘိက္ခာ ဒိန္နာ၊ တသ္မာ ဂစ္ဆထ ဘန္တေ တုမှေတိ အတ္ထော. ယန္တိ ဘိက္ခံ. ဝေါတိ တုမှေဟိ. အဓိပ္ပါယောတိ ပုရိသဿ အဇ္ဈာသယော. ‘‘ပရိယုဋ္ဌိတော’’တိ သာမညတော ဝုတ္တေပိ အတ္ထပကရဏာဒိတော ရာဂပရိယုဋ္ဌိတောဝါဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘ရာဂပရိယုဋ္ဌိတော’’တိ၊ ရာဂေန ပရိဘဝိတွာ ဥဋ္ဌိတောတိ အတ္ထော.

၂၈၀. သဘောဇနန္တိ ဧတ္ထ သကာရော သဟသဒ္ဒကာရိယော စ အကာရုကာရာနံ အသရူပတ္တာ အကာရတော ဥကာရဿ လောပေါ စ တီသု ပဒေသု ပစ္ဆိမာနံ ဒွိန္နံ ပဒါနံ တုလျတ္ထနိဿိတသမာသော စ ပုဗ္ဗပဒေန သဟ ဘေဒနိဿိတဗာဟိရတ္ထသမာသော စ ဟောတိ၊ ဣတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သဟ ဥဘောဟိ ဇနေဟီ’’တိ. အထ ဝါ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဘောဇနံ၊ သံ ဝိဇ္ဇတိ ဘောဇနံ အသ္မိံ ကုလေတိ သဘောဇနန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ. ဟီတိ သစ္စံ. တေနေဝါတိ တေနေဝ အညမညံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ. အဿာတိ ‘‘သဘောဇနေ’’တိပဒဿ. ဃရေတိ ဧတ္ထ ပုဗ္ဗော သယနိသဒ္ဒေါ လောပေါတိ အာဟ ‘‘သယနိဃရေ’’တိ. ဣမိနာ ‘‘ဒတ္တော’’တိအာဒီသု ဝိယ ပုဗ္ဗပဒလောပသမာသံ ဒဿေတိ. ပိဋ္ဌသင်္ဃာဋဿာတိ ဧတ္ထ ပိဋ္ဌသင်္ဃာဋော နာမ န အညဿ ယဿ ကဿစိ၊ အထ ခေါ သယနိဃရဂဗ္ဘဿေဝါတိ အာဟ ‘‘တဿ သယနိဃရဂဗ္ဘဿာ’’တိ. ယထာ ဝါ တထာ ဝါတိ ယေန ဝါ တေ န ဝါ အာကာရေန. ကတဿာတိ ပိဋ္ဌိဝံသံ အာရောပေတွာ ဝါ အနာရောပေတွာ ဝါ ကတဿာတိ. တတိယံ.

၂၈၄. စတုတ္ထပဉ္စမေသု ယထာ စ သဘောဇနသိက္ခာပဒံ ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ၊ ဧဝမေဝ တာနိပီတိ ယောဇနာတိ. စတုတ္ထပဉ္စမာနိ.

၆. စာရိတ္တသိက္ခာပဒံ

၂၉၄. ဆဋ္ဌေ ကသ္မာ တေဟိ ‘‘ဒေထာဝုသော ဘတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ နနု ဘိက္ခူနံ ဧဝံ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘ဧတ္ထ တံ ကိရာ’’တိအာဒိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ အဘိဟဋံ အဟောသိ၊ တသ္မာ.

၂၉၅. ဣဒံ ပန ဝစနံ အာဟာတိ သမ္ဗန္ဓော. ပသာဒညထတ္တန္တိ ပသာဒဿ အညေနာကာရေန ဘာဝေါ. နန္တိ ခါဒနီယံ. ‘‘ဂဟေတွာ အာဂမံသူ’’တိဣမိနာ ‘‘ဥဿာရိယိတ္ထာ’’တိ ဧတ္ထ ဥကာရဿ ဥဂ္ဂဟတ္ထတဉ္စ သရဓာတုဿ ဂတျတ္ထတဉ္စ အဇ္ဇတနိဉုံဝိဘတ္တိယာ တ္ထတ္တဉ္စ ဒဿေတိ၊ ဥဂ္ဂဟေတွာ သာရိံသု အဂမံသူတိ အတ္ထော.

၂၉၈. ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ဌာနေ. ဌိတဿ ဘိက္ခုနော စိတ္တံ ဥပ္ပန္နန္တိ ယောဇနာ. တတောတိ စိတ္တုပ္ပန္နတော. ယန္တိ ဘိက္ခုံ. ပကတိဝစနေနာတိ ဥစ္စာသဒ္ဒမကတွာ ပဝတ္တေန သဘာဝဝစနေန. အန္တောဝိဟာရေတိ ဝစနဿ အတိသမ္ဗာဓတ္တာ အယုတ္တဘာဝံ မညမာနော အာဟ ‘‘အပိ စ အန္တောဥပစာရသီမာယာ’’တိ.

၃၀၂. ဂါမဿ အန္တရေ အာရာမော တိဋ္ဌတီတိ အန္တရာရာမော ဝိဟာရော၊ တံ ဂစ္ဆတီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အန္တောဂါမေ’’တိအာဒီတိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. မဟာနာမသိက္ခာပဒံ

၃၀၃. သတ္တမေ ‘‘ဘဂဝတော’’တိပဒံ ‘‘စူဠပိတုပုတ္တော’’တိပဒေ သမ္ဗန္ဓော၊ ‘‘မဟလ္လကတရော’’တိပဒေ အပါဒါနံ. စူဠပိတုပုတ္တောတိ သုဒ္ဓေါဒနော၊ သက္ကောဒနော၊ သုက္ကောဒနော၊ ဓောတောဒနော၊ အမိတောဒနောတိ ပဉ္စ ဇနာ ဘာတရော၊ အမိတာ၊ ပါလိတာတိ ဒွေ ဘဂိနိယော. တေသု ဘဂဝါ စ နန္ဒော စ ဇေဋ္ဌဘာတုဘူတဿ သုဒ္ဓေါဒနဿ ပုတ္တာ၊ အာနန္ဒော ကနိဋ္ဌဘာတုဘူတဿ အမိတောဒနဿ ပုတ္တော၊ မဟာနာမော စ အနုရုဒ္ဓေါ စ တတိယဿ သုက္ကောဒနဿ ပုတ္တာ. သက္ကောဒနဓောတောဒနာနံ ပုတ္တာ အပါကဋာ. တိဿတ္ထေရော အမိတာယ နာမ ဘဂိနိယာ ပုတ္တော၊ ပါလိတာယ ပုတ္တဓီတရာ အပါကဋာ. တသ္မာ စူဠပိတုနော သုက္ကောဒနဿ ပုတ္တော စူဠပိတုပုတ္တောတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဒွီသု ဖလေသူတိ ဟေဋ္ဌိမေသု ဒွီသု ဖလေသု. ဥဿန္နသဒ္ဒေါ ဗဟုပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘ဗဟူ’’တိ. ဝဇတောတိ ဂေါဋ္ဌတော. တဉှိ ဂါဝေါ ဂေါစရဋ္ဌာနတော ပဋိက္ကမိတွာ နိဝါသတ္ထာယ ဝဇန္တိ ဂစ္ဆန္တိ အသ္မိန္တိ ဝဇောတိ ဝုစ္စတိ.

၃၀၆. တသ္မိံ သမယေတိ တသ္မိံ ပဝါရဏသမယေ. ‘‘ဧတ္တကေဟီ’’တိပဒဿ နာမဝသေန ဝါ ပရိမာဏဝသေန ဝါ ဒုဝိဓဿ အတ္ထဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘နာမဝသေန ပရိမာဏဝသေနာ’’တိ. တေသု နာမံ သန္ဓာယ ဧတံ နာမံ ဧတေသံ ဘေသဇ္ဇာနန္တိ ဧတ္တကာနီတိ ဝစနတ္ထော ကာတဗ္ဗော၊ ပရိမာဏံ သန္ဓာယ ဧတံ ပရိမာဏံ ဧတေသန္တိ ဧတ္တကာနီတိ ဝစနတ္ထော ကာတဗ္ဗော. ‘‘အညံ ဘေသဇ္ဇ’’န္တိ ဧတ္ထ အညသဒ္ဒဿ အပါဒါနံ နာမံ ဝါ ပရိမာဏံ ဝါ ဘဝေယျာတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗိနာ ပဝါရိတော’’တိအာဒိ.

၃၁၀. ယေတိ ဒါယကာ၊ ပဝါရိတာ ဟောန္တီတိ သမ္ဗန္ဓောတိ. သတ္တမံ.

၈. ဥယျုတ္တသေနာသိက္ခာပဒံ

၃၁၁. အဋ္ဌမေ ‘‘အဘိမုခ’’န္တိဣမိနာ အဘိသဒ္ဒဿတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘ဥယျာတော’’တိပဒဿ ဥဋ္ဌဟိတွာ ယာတောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘နဂရတော နိဂ္ဂတော’’တိ. ‘‘ကတဥယျောဂ’’န္တိ ဣမိနာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ယုဉ္ဇတိ ဂစ္ဆတီတိ ဥယျုတ္တာတိ ဒဿေတိ. ဓာတူန၊ မနေကတ္ထတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဂါမတော နိက္ခန္တ’’န္တိ.

၃၁၄. ဒွါဒသ ပုရိသာ ဣမဿ ဟတ္ထိနောတိ ဒွါဒသပုရိသော၊ အာဝုဓော ဟတ္ထေသု ဧတေသန္တိ အာဝုဓဟတ္ထာ. နိန္နန္တိ နိန္နဋ္ဌာနံ၊ ပဿတော ဘိက္ခုနောတိ သမ္ဗန္ဓောတိ. အဋ္ဌမံ.

၉. သေနာဝါသသိက္ခာပဒံ

၃၁၉. နဝမေ ‘‘တိဋ္ဌတု ဝါ’’တိအာဒိနာ ဝသနာကာရံ ဒဿေတိ. ဝါသဒ္ဒေါ ‘‘စင်္ကမတု ဝါ’’တိအတ္ထံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. ကိဉ္စိ ဣရိယာပထန္တိ စတူသု ဣရိယာပထေသု ကိဉ္စိ ဣရိယာပထံ. ယထာ ရုဒ္ဓမာနေ သဉ္စာရော ဆိဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ ရုဒ္ဓါ သံဝုတာ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘ရုဒ္ဓေါ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ပလိဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဧတ္ထ ပရိပုဗ္ဗဿ ဗုဓိဓာတုဿ အဓိပ္ပါယတ္ထံ ဒဿေတီတိ. နဝမံ.

၁၀. ဥယျောဓိကသိက္ခာပဒံ

၃၂၂. ဒသမေ ယုဇ္ဈန္တီတိ သံပဟရန္တိ. ‘‘ဗလဿ အဂ္ဂံ ဧတ္ထာ’’တိဣမိနာ ဘိန္နာဓိကရဏဗာဟိရတ္ထသမာသံ ဒဿေတိ. ‘‘ဇာနန္တီ’’တိပဒံ အတ္ထသမ္ပုဏ္ဏတ္ထာယ ပက္ခိတ္တံ. အဂ္ဂန္တိ ကောဋ္ဌာသံ. ဗလံ ဂဏီယတိ ဧတ္ထာတိ ဗလဂ္ဂန္တိ ဝစနတ္ထောပိ ယုဇ္ဇတိ. တေနာဟ ‘‘ဗလဂဏနဋ္ဌာန’’န္တိ. ဣဒဉှိ ဝစနံ အမ္ဗသေစနဂရုသိနနယေန ဝုတ္တံ. ကထံ? ‘‘ဗလဂဏနဋ္ဌာန’’န္တိ ဝဒန္တေန အဋ္ဌကထာစရိယေန ‘‘ဗလဿ အဂ္ဂံ ဇာနန္တိ ဧတ္ထာတိ ဗလဂ္ဂ’’န္တိ ဝစနတ္ထဿ ပိဏ္ဍတ္ထော စ ဉာပီယတိ၊ ‘‘ဗလံ ဂဏီယတိ ဧတ္ထာတိ ဗလဂ္ဂ’’န္တိ ဝစနတ္ထော စ ဒဿီယတိ. ဝိယူဟီယတေ သမ္ပိဏ္ဍီယတေ ဗျူဟော၊ သေနာယ ဗျူဟော သေနာဗျူဟောတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘သေနာယ ဝိယူဟ’’န္တိအာဒိနာ. အဏတိ ဘေရဝသဒ္ဒံ ကရောတီတိ အဏီကံ၊ မုဒ္ဓဇဏကာရော၊ ဟတ္ထီယေဝ အဏီကံ ဟတ္ထာဏီကံ. ဧသေဝ နယော သေသေသုပိ. ယော ဟတ္ထီ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တော၊ တေန ဟတ္ထိနာတိ ယောဇနာတိ. ဒသမံ.

အစေလကဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.