၃. ဩဝါဒဝဂ္ဂေါ

၁. ဩဝါဒသိက္ခာပဒ-အတ္ထယောဇနာ

၁၄၄. ဘိက္ခုနိဝဂ္ဂဿ ပဌမေ တေသန္တိ ထေရာနံ. မဟာကုလေဟိ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတာတိ ယောဇနာ. ကုလဓီတရော ဝိဇ္ဇမာနဂုဏံ ကထယန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဉာတိမနုဿာန’’န္တိပဒံ ‘‘ကထယန္တီ’’တိပဒေ သမ္ပဒါနံ. ကုတောတိ ကဿ ထေရဿ သန္တိကာတိ အတ္ထော. တေသန္တိ ထေရာနံ ဂုဏန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကထေတု’’န္တိပဒမပေက္ခိတွာ ‘‘ဝိဇ္ဇမာနဂုဏေ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ အဝတွာ ‘‘ဝဋ္ဋန္တီ’’တိပဒမပေက္ခိယ ‘‘ဝိဇ္ဇမာနဂုဏာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. တတောတိ ကထနကာရဏာ အဘိဟရိံသူတိ သမ္ဗန္ဓော. တေနာတိ အဘိဟရဏဟေတုနာ.

တေသန္တိ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာနံ. တာသူတိ ဘိက္ခုနီသု. ‘‘ဘိက္ခုနိယော’’တိပဒံ ‘‘ဥပသင်္ကမိတွာ’’တိပဒေ ကမ္မံ. ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာနံ ဘိက္ခုနီသု ဥပသင်္ကမနံ လာဘတဏှာယ ဟောတိ၊ ဘိက္ခုနီနံ ဆဗ္ဗဂ္ဂီသု ဥပသင်္ကမနံ စလစိတ္တတာယ ဟောတီတိ အညမညူပသင်္ကမန္တာနံ ဝိသေသော. တိရစ္ဆာနဘူတာ ကထာ တိရစ္ဆာနကထာ နိရတ္ထကကထာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘တိရစ္ဆာနကထန္တီ’’တိ. သဂ္ဂမဂ္ဂဂမနေပီတိ ပိသဒ္ဒေါ မောက္ခဂမနေ ပန ကာ နာမ ကထာတိ ဒဿေတိ. ရာဇာနော အာရဗ္ဘ ပဝတ္တာ ကထာ ရာဇကထာ. အာဒိသဒ္ဒေန စောရကထာဒယော သင်္ဂဏှာတိ.

၁၄၇. တေ ဘိက္ခူတိ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ ဘဝေယျုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အဒိဋ္ဌံ သစ္စံ ယေဟီတိ အဒိဋ္ဌသစ္စာ၊ တေသံ ဘာဝေါ အဒိဋ္ဌသစ္စတ္တံ၊ တသ္မာ အဒိဋ္ဌသစ္စတ္တာ ဗန္ဓိတွာတိ ယောဇနာ. နေသန္တိ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာနံ. အညေနေဝ ဥပါယေနာတိ အလဒ္ဓသမ္မုတိတော အညေနေဝ လဒ္ဓသမ္မုတိသင်္ခါတေန ကာရဏေန ကတ္တုကာမောတိ သမ္ဗန္ဓော. ပရတောတိ ပရသ္မိံ ပစ္ဆာ၊ ဥပရီတိ အတ္ထော. ကရောန္တော ဝါတိ ပရိဗာဟိရေ ကရောန္တော ဧဝ ဟုတွာ အာဟာတိ ယောဇနာ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. ယသ္မာ န ဘူတပုဗ္ဗာနိ၊ ဣတိ တသ္မာ ပရိဗာဟိရံ ကရောန္တော ဝါတိ အတ္ထော.

တတ္ထာတိ ‘‘အနုဇာနာမီ’’တိအာဒိဝစနေ. သီလဝါတိ ဧတ္ထ ဝန္တုသဒ္ဒေါ ပသံသတ္ထေ စ အတိသယတ္ထေ စ နိစ္စယောဂတ္ထေ စ ဟောတိ. တဿာတိ လဒ္ဓသမ္မုတိကဿ. တန္တိ သီလံ. ပါတိမောက္ခသံဝရသဒ္ဒါနံ ကမ္မဓာရယဘာဝံ၊ တေဟိ စ သံဝုတသဒ္ဒဿ တပ္ပုရိသဘာဝံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ပါတိမောက္ခောဝါ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဧဝသဒ္ဒေန ကမ္မဓာရယဘာဝံ၊ ဧနသဒ္ဒေန စ တပ္ပုရိသဘာဝံ ဒဿေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဝတ္တတီတိ အတ္တဘာဝံ ပဝတ္တေတိ. ကာရိတပစ္စယော ဟိ အဒဿနံ ဂတော. ဣမိနာ ဣရိယာပထဝိဟာရ ဒိဗ္ဗဝိဟာရ ဗြဟ္မဝိဟာရ အရိယဝိဟာရေသု စတူသု ဝိဟာရေသု အတ္တဘာဝဝတ္တနံ ဣရိယာပထဝိဟာရံ ဒဿေတိ. ဟီတိ သစ္စံ. ဧတန္တိ ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတီ’’တိဝစနံ. ဝိဘင်္ဂေတိ ဈာနဝိဘင်္ဂေ.

‘‘သီလ’’န္တိအာဒီနိ အဋ္ဌ ပဒါနိ တုလျာဓိကရဏာနိ. အယံ ပနေတ္ထ သမ္ဗန္ဓော – သီလံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ ပတိဋ္ဌာ အာဒိ စရဏံ သံယမော သံဝရော မောက္ခံ ပမောက္ခန္တိ. သမာပတ္တိယာတိ သမာပတ္တတ္ထာယ. ‘‘ဥပေတော’’တိအာဒီနိ သတ္တ ပဒါနိ အညမညဝေဝစနာနိ. တတ္ထ ဥပပန္နောတိ ယုတ္တော အနုယုတ္တော. သမန္နာဂတောတိ သမန္တတော အနု ပုနပ္ပုနံ အာဂတောတိ သမန္နာဂတော၊ သမင်္ဂီဘူတောတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ဟိ သံသဒ္ဒေါ သမန္တတ္ထဝါစကော၊ အနုသဒ္ဒေါ နဥပစ္ဆိန္နတ္ထဝါစကော. တေနာတိ တေန ကာရဏေန. ပါလေတီတိ အတ္တဘာဝံ ဗာဓနတော ရက္ခတိ. ယပေတီတိ အတ္တဘာဝေါ ပဝတ္တတိ. ယာပေတီတိ အတ္တဘာဝံ ပဝတ္တာပေတိ. ယပ ယာပနေ. ယာပနံ ပဝတ္တနန္တိ ဟိ ဓာတုပါဌေသု ဝုတ္တံ (သဒ္ဒနီတိဓာတုမာလာယံ ၁၈ ပကာရန္တဓာတု). ဝိဟရတီတိ ဧတ္ထ ဧကော အာကာရတ္ထဝါစကော ဣတိသဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော၊ ဣတိ ဝုစ္စတိ၊ ဣတိ ဝုတ္တန္တိ ဝါ ယောဇနာ.

အာစာရဂေါစရသဒ္ဒါနံ ဒွန္ဒဘာဝံ၊ တေဟိ စ သမ္ပန္နသဒ္ဒဿ တပ္ပုရိသဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော’’တိအာဒိ. တတ္ထ စသဒ္ဒေန ဒွန္ဒဘာဝံ၊ ဧနသဒ္ဒေန စ တပ္ပုရိသဘာဝံ ဒဿေတိ. အဏုသဒ္ဒေါ အပ္ပတ္ထော၊ မတ္တသဒ္ဒေါ ပမာဏတ္ထောတိ အာဟ ‘‘အပ္ပမတ္တကေသူ’’တိ. ‘‘ဒဿနသီလော’’တိဣမိနာ ‘‘ဒဿာဝီ’’တိဧတ္ထ အာဝီသဒ္ဒဿ တဿီလတ္ထဘာဝံ ဒဿေတိ. ‘‘သမာဒါယာ’’တိ ဧတ္ထ သံပုဗ္ဗအာပုဗ္ဗဿ ဒါသဒ္ဒဿ ကမ္မာပေက္ခတ္တာ တဿ ကမ္မံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘တံ တံ သိက္ခာပဒ’’န္တိ. ဣမိနာ ‘‘သိက္ခာပဒေသူ’’တိ ဥပယောဂတ္ထေ ဘုမ္မဝစနန္တိ ဒဿေတိ. အထ ဝါ သိက္ခာပဒေသူတိ နိဒ္ဓါရဏတ္ထေ ဘုမ္မဝစနမေတံ. ‘‘တံ တံ သိက္ခာပဒ’’န္တိ ကမ္မံ ပန အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. ‘‘သမာဒါယာ’’တိ ဧတ္ထ သံသဒ္ဒဿ စ အာပုဗ္ဗဿ ဒါသဒ္ဒဿ စ ယကာရဿ စ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘သာဓုကံ ဂဟေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထာတိ ဣမိဿံ အဋ္ဌကထာယံ. ဝိတ္ထာရော ပန ဂဟေတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. ယောတိ ကုလပုတ္တော.

အဿာတိ လဒ္ဓသမ္မုတိကဿ. ယံ တံ ဗဟု သုတံ နာမ အတ္ထိ၊ တံ န သုတမတ္တမေဝါတိ ယောဇနာ. မဉ္ဇူသာယန္တိ ပေဠာယံ. သာ ဟိ သာမိကဿ သဓနတ္တံ မညတေ ဣမာယာတိ ‘‘မဉ္ဇူသာ’’တိ ဝုစ္စတိ. မဉ္ဇူသာယံ ရတနံ သန္နိစိတံ ဝိယ သုတံ သန္နိစိတံ အသ္မိံ ပုဂ္ဂလေတိ ယောဇနာ၊ ဧတေနာတိ ‘‘သန္နိစိတ’’န္တိပဒေန၊ ဒဿေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. သောတိ လဒ္ဓသမ္မုတိကော ဘိက္ခု. သန္နိစိတရတနဿေဝါတိ သန္နိစိတရတနဿ ဣဝ. တန္တိ ‘‘ယေ တေ ဓမ္မာ’’တိအာဒိဝစနံ. ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ. အဿာတိ လဒ္ဓသမ္မုတိကဿ ဘိက္ခုနော. တတ္ထာတိ ‘‘ဝစသာ ပရိစိတာ’’တိအာဒိဝစနေ. ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. ပဂုဏာတိ ဥဇုကာ. ဥဇုကော ဟိ အဇိမှတ္တာ ပကဋ္ဌော ဥတ္တမော ဂုဏောတိ အတ္ထေန ‘‘ပဂုဏော’’တိ ဝုစ္စတိ. အနုပေက္ခိတာတိ ပုနပ္ပုနံ ဥပဂန္တွာ ဣက္ခိတာ၊ ပဿိတာ ဒဿိတာတိ အတ္ထော. အတ္ထတောတိ အဘိဓေယျတ္ထတော၊ အဋ္ဌကထာတောတိ အတ္ထော. ကာရဏတောတိ ဓမ္မတော၊ ပါဠိတောတိ အတ္ထော. ဒိဋ္ဌိသဒ္ဒဿ ပညာသဒ္ဒဝေဝစနတ္တာ ‘‘ပညာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. သုပစ္စက္ခကတာတိ သုဋ္ဌု အက္ခာနံ ဣန္ဒြိယာနံ ပဋိမုခံ ကတာ.

‘‘ဗဟုဿုတော’’တိ ဧတ္ထ ဗဟုဿုတဿ တိဝိဓဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အယံ ပနာ’’တိအာဒိ. နိဿယတော မုစ္စတီတိ နိဿယမုစ္စနကော. ပရိသံ ဥပဋ္ဌာပေတီတိ ပရိသုပဋ္ဌာကော. ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒတီတိ ဘိက္ခုနောဝါဒကော. တတ္ထာတိ တိဝိဓေသု ဗဟုဿုတေသု. နိဿယမုစ္စနကေန ဧတ္တကံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဥပသမ္ပဒါယာတိ ဥပသမ္ပာဒေတွာ. ပဉ္စ ဝဿာနိ ဧတဿာတိ ပဉ္စဝဿော. တေန ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. သဗ္ဗန္တိမေနာတိ သဗ္ဗေသံ ပရိစ္ဆေဒါနံ အန္တေ လာမကေ ပဝတ္တေန. ပဂုဏာတိ အဇိမှာ ဥဇုကာ. ဝါစုဂ္ဂတာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ယဿ ဟိ ပါဠိပါဌာ သဇ္ဈာယနကာလေ ပဂုဏာ ဟောန္တိ၊ တဿ ဝါစုဂ္ဂတာ. ယဿ ဝါ ပန ဝါစုဂ္ဂတာ ဟောန္တိ၊ တဿ ပဂုဏာ. တသ္မာ တာနိ ပဒါနိ အညမညကာရဏဝေဝစနာနိ. ပက္ခဒိဝသေသူတိ ဇုဏှပက္ခကာဠပက္ခပရိယာပန္နေသု ဒိဝသေသု. ဓမ္မသာဝနတ္ထာယာတိ သမ္ပတ္တာနံ ပရိသာနံ ဓမ္မဿ သာဝနတ္ထာယ သုဏာပနတ္ထာယာတိ အဓိပ္ပါယော. သာဝနတ္ထာယာတိ ဧတ္ထ ယုပစ္စယပရတ္တာ ကာရိတပစ္စယော လောပေါ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တသ္မာ သာဝီယတေ သုဏာပီယတေ သာဝနန္တိ ဝစနတ္ထော ကာတဗ္ဗော. ဘာဏဝါရာ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗာတိ သမ္ဗန္ဓော. သမ္ပတ္တာနန္တိ အတ္တနော သန္တိကံ သမ္ပတ္တာနံ. ပရိကထနတ္ထာယာတိ ပရိဿင်္ဂေန အာလိင်္ဂနေန ကထနတ္ထံ၊ အပ္ပသဒ္ဒသင်္ခါတာယ ဝါစာယ ကထနတ္ထန္တိ အတ္ထော. ‘‘ကထာမဂ္ဂေါ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဝတ္ထုကထာယေဝ အဓိပ္ပေတာ၊ န သုတ္တသင်္ခါတော ပါဠိပါဌော. အနု ပစ္ဆာ၊ ပုနပ္ပုနံ ဝါ ဒါယကာ မောဒန္တိ ဧတာယာတိ အနုမောဒနာ. ဈာနံ ဝါ မဂ္ဂေါ ဝါ ဖလံ ဝါ သမဏဓမ္မော နာမ. တဿ ကရဏတ္ထံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. စတူသု ဒိသာသု အပဋိဟတောတိ စာတုဒ္ဒိသော၊ အပဋိဟတတ္ထေ ဏပစ္စယော.

ပရိသုပဋ္ဌာပကေန ကာတဗ္ဗာတိ ယောဇနာ. အဘိဝိနယေတိ အညမညပရိစ္ဆိန္နေ ဝိနယပိဋကေ. ဒွေ ဝိဘင်္ဂါတိ ဘိက္ခုဝိဘင်္ဂေါ စ ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂေါ စ. အသက္ကောန္တေန ပရိသုပဋ္ဌာပကေန ဘိက္ခုနာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧဝံ အတ္တနော အတ္ထာယ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပရိသာယ အတ္ထာယ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပရိသာယ ပနာ’’တိအာဒိ. အဘိဓမ္မေတိ အညမညပရိစ္ဆိန္နေ သုတ္တန္တပိဋကေ ဧဝ၊ န အဘိဓမ္မပိဋကေ. တယော ဝဂ္ဂါတိ သဂါထာဝဂ္ဂေါ နိဒါနဝဂ္ဂေါ ခန္ဓဝဂ္ဂေါတိ တယော ဝဂ္ဂါ. ဝါသဒ္ဒေါ အနိယမဝိကပ္ပတ္ထော. ဧကန္တိ ဧကံ နိပါတံ. တတော တတောတိ နိကာယတော. သမုစ္စယံ ကတွာတိ ရာသိံ ကတွာ. န ဝုတ္တန္တိ အဋ္ဌကထာသု န ကထိတံ. ယဿ ပန နတ္ထိ၊ သော န လဘတီတိ ယောဇနာ. သုတ္တန္တေ စာတိ သုတ္တန္တပိဋကေ ပန. ဥဂ္ဂဟိတောတိ သရူပကထနေန ဂဟိတော၊ ဥစ္စာရိတောတိ အတ္ထော. ဒိသာပါမောက္ခောတိ ဒိသာသု ဌိတာနံ ဘိက္ခုအာဒီနံ ပါမောက္ခော. ယေန ကာမံ ဂမောတိ ယထာကာမံ ဂမော.

စတူသု နိကာယေသူတိ ခုဒ္ဒကနိကာယတော အညေသု ဒီဃနိကာယာဒီသု. ဧကဿာတိ အညတရဿ ဧကဿ. ဧကနိကာယေနာတိ ဧကသ္မိံ နိကာယေ လဒ္ဓနယေန. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. တတ္ထာတိ စတုပ္ပကရဏဿ အဋ္ဌကထာယံ. နာနတ္ထန္တိ နာနာပယောဇနံ. တန္တိ ဝိနယပိဋကံ. ဧတ္တာဝတာတိ ဧတ္တကပမာဏေန ပဂုဏေန. ဟောတီတိ ဣတိသဒ္ဒေါ ပရိသမာပနတ္ထော. ဣတိ ပရိသမာပနံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ.

ဥဘယာနိ ခေါ ပနဿာတိ အာဒိ ပန ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အညသ္မိန္တိ ဝိနယပိဋကတော ဣတရသ္မိံ. တတ္ထာတိ ‘‘ဥဘယာနိ ခေါ ပနဿာ’’တိအာဒိဝစနေ. ယထာ ယေနာကာရေန အာဂတာနိ၊ တံ အာကာရံ ဒဿေတုန္တိ ယောဇနာ. ပဒပစ္စာဘဋ္ဌသင်္ကရဒေါသဝိရဟိတာနီတိ ပဒါနံ ပစ္စာဘဋ္ဌသင်္ကရဘူတေဟိ ဒေါသေဟိ ဝိရဟိတာနိ. ဧတ္ထ စ ပဒပစ္စာဘဋ္ဌန္တိ ပဒါနံ ပဋိနိဝတ္တိတွာ အာဘဿနံ ဂဠနံ၊ စုတန္တိ အတ္ထော. ပဒသင်္ကရန္တိ ပဒါနံ ဝိပတ္တိ၊ ဝိနာသောတိ အတ္ထော. ‘‘သုတ္တသော’’တိ သာမညတော ဝုတ္တေပိ ခန္ဓကပရိဝါရသုတ္တံ ဧဝ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ခန္ဓကပရိဝါရတော’’တိ. အနုဗျဉ္ဇနသောတိ ဧတ္ထ ဗျဉ္ဇနသဒ္ဒေါ အက္ခရဿ စ ပဒဿ စ ဝါစကောတိ အာဟ ‘‘အက္ခရပဒပါရိပူရိယာ စာ’’တိ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ.

‘‘သိထိလဓနိတာဒီန’’န္တိပဒံ ‘‘ဝစနေနာ’’တိပဒေ ကမ္မံ၊ ‘‘ဝစနေနာ’’တိပဒံ ‘‘သမ္ပန္နာဂတော’’တိပဒေ ဟေတု၊ ‘‘ဝိဿဋ္ဌာယ အနေလဂဠာယ အတ္ထဿ ဝိညာပနိယာ’’တိပဒါနိ ‘‘ဝါစာယာ’’တိပဒေ ဝိသေသနာနိ. သိထိလဓနိတာဒီနန္တိ အာဒိသဒ္ဒေန နိဂ္ဂဟိတဝိမုတ္တသမ္ဗန္ဓဝဝတ္ထိတဒီဃ ရဿ ဂရု လဟု သင်္ခါတာ အဋ္ဌ ဗျဉ္ဇနဗုဒ္ဓိယော သင်္ဂဏှာတိ. ယထာဝိဓာနဝစနေနာတိ အက္ခရစိန္တကာနံ ယထာ သံဝိဒဟနဝစနေန. ဝါစာယေဝ ကရီယတိ ကထီယတိ ဥစ္စာရီယတိ ဝါက္ကရဏံ စကာရဿ ကကာရံ ကတွာ. ဟီတိ တဒေဝ ယုတ္တံ. မာတုဂါမော ယသ္မာ သရသမ္ပတ္တိရတော၊ တသ္မာ ဟီဠေတီတိ ယောဇနာ. ‘‘သရသမ္ပတ္တိရဟိတ’’န္တိပဒံ ‘‘ဝစန’’န္တိပဒေ ဝိသေသနဘာဝေန ဝိသေသံ ကတွာ ‘‘ဟီဠေတီ’’တိပဒေ ဟေတုဘာဝေန သမ္ပဇ္ဇနတော ဟေတုအန္တောဂဓဝိသေသနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သဗ္ဗာသန္တိ ဘိက္ခုနီနံ. ‘‘သီလာစာရသမ္ပတ္တိယာ’’တိဣမိနာ ဇာတိ ဂေါတ္တ ရူပ ဘောဂါဒိနာတိအတ္ထံ နိဝတ္တေတိ. ကာရဏဉ္စာတိ အဋ္ဌကထဉ္စ. တဇ္ဇေတွာတိ ဥဗ္ဗေဇေတွာ. တာသန္တိ ဘိက္ခုနီနံ. ဂိဟိကာလေတိ ဘိက္ခုနောဝါဒကဿ ဂိဟိကာလေ အနဇ္ဈာပန္နပုဗ္ဗော ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဟိ တဒေဝ ယုတ္တံ. ‘‘မာတုဂါမော’’တိပဒံ ‘‘န ကရောတီ’’တိပဒေ သုဒ္ဓကတ္တာ၊ ‘‘ဥပ္ပါဒေတီ’’တိပဒေ ဟေတုကတ္တာ. ဌိတဿ ဘိက္ခုနော ဓမ္မဒေသနာယာပီတိ ယောဇနာ. အပိသဒ္ဒေါ ဂရဟတ္ထော. ဝိသဘာဂေဟီတိ ဝိရုဒ္ဓေဟိ ဝတ္ထာရမ္မဏေဟိ. အယုတ္တဋ္ဌာနေတိ ပဗ္ဗဇိတာနံ အနနုရူပဋ္ဌာနေ. ဆန္ဒရာဂန္တိ ဗလဝတဏှံ. တေနာတိ တေန ဟေတုနာ.

‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိမှိ အယံ ပန သင်္ဂဟော –

‘‘သီလဝါ ဗဟုဿုတော စ၊ သွာဂတော စ သုဝါစကော၊

ပိယော ပဋိဗလော စာပိ၊ နဇ္ဈာပန္နော စ ဝီသတီ’’တိ.

၁၄၈. ဝတ္ထုသ္မိန္တိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ. ကကာရလောပံ ကတွာ ဂရုဓမ္မာတိ ဝုစ္စန္တီတိ အာဟ ‘‘ဂရုကေဟိ ဓမ္မေဟီ’’တိ. တေတိ ဂရုဓမ္မာ. ဟီတိ ယသ္မာ. ‘‘ဧကတော’’တိ သာမညေန ဝုတ္တဝစနဿ ဝိသေသေန ဂဟေတဗ္ဗတံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ’’တိ. ယထာဝတ္ထုကမေဝါတိ ပါစိတ္တိယမေဝ. တဉှိ ဝတ္ထုဿ အာပတ္တိကာရဏဿ အနုရူပံ ပဝတ္တတ္တာ ‘‘ယထာဝတ္ထုက’’န္တိ ဝုစ္စတိ.

၁၄၉. ပါတောတိ ပဂေဝ၊ ပဌမန္တိ အတ္ထော. အသမ္မဋ္ဌံ သမ္မဇ္ဇီတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အသမ္မဇ္ဇနေ ဒေါသံ ပါကဋံ ကရောန္တော အာဟ ‘‘အသမ္မဋ္ဌံ ဟီ’’တိအာဒိ. ဟီတိ တပ္ပါကဋီကရဏဇောတကော. တန္တိ ပရိဝေဏံ. ဒိသွာ ဘဝေယျုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တေနာတိ အသောတုကာမာနံ ဝိယ ဘဝနဟေတုနာ. ပရိဝေဏသမ္မဇ္ဇနဿ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ ပါနီယပရိဘောဇနီယဥပဋ္ဌာနဿ တမေဝ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အန္တော ဂါမတော ပနာ’’တိ အာဒိ. တသ္မိန္တိ ပါနီယပရိဘောဇနီယေ.

သာခါဘင်္ဂမ္ပီတိ ဘဉ္ဇိတဗ္ဗသာခမ္ပိ. ဒုတိယောတိ ဝိညူ ပုရိသော ဒုတိယော. နိသီဒိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘နိသီဒိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ. ‘‘ဝိဟာရမဇ္ဈေ’’တိ သာမညတော ဝတွာ ဝိသေသတော ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဒွါရေ’’တိ. ဩသရန္တိ အဝသရန္တိ ဧတ္ထာတိ ဩသရဏံ၊ တဉ္စ တံ ဌာနဉ္စေတိ ဩသရဏဋ္ဌာနံ၊ တသ္မိံ. သမဂ္ဂတ္ထာတိ ဧတ္ထ သံပုဗ္ဗော စ အာပုဗ္ဗော စ ဂမုသဒ္ဒေါ ဟောတိ၊ တတော ဟိယျတ္တနီသင်္ခါတံ တ္ထဝစနံ ဝါ ဟောတိ၊ ပဉ္စမီသင်္ခါတဿ ထဝစနဿ တ္ထတ္တံ ဝါ ဟောတိ၊ သံယောဂပရတ္တာ အာ ဥပသဂ္ဂေါ ရဿော စ ဟောတိ၊ ဣတိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သမ္မာ အာဂတတ္ထာ’’တိ. တတ္ထ ‘‘သမ္မာ’’တိပဒေန သံသဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတိ၊ ‘‘အာ’’ဣတိပဒေန အာတျူပသဂ္ဂံ၊ ‘‘ဂတ’’ဣတိပဒေန ဂမုဓာတုံ၊ ‘‘တ္ထ’’ဣတိပဒေန ဟိယျတ္တနီသင်္ခါတံ တ္ထဝစနံ ဝါ၊ ပဉ္စမီသင်္ခါတဿ ထဝစနဿ တ္ထတ္တံ ဝါ ဒဿေတိ. အယံ ပနေတ္ထတ္ထော – သမံ တုမှေ အာဂတတ္ထာတိ. ပဉ္စမီသင်္ခါတဿ ထဝစနဿ တ္ထတ္တကာလေ သမံ တုမှေ အာဂါ အတ္ထ ဘဝထာတိ. ‘‘အာဂစ္ဆန္တီ’’တိပဒေန ‘‘ဝတ္တန္တီ’’တိ ဧတ္ထ ဝတုဓာတုယာ အတ္ထံ ဒဿေတိ၊ ‘‘ပဂုဏာ ဝါစုဂ္ဂတာ’’တိပဒေဟိ အဓိပ္ပါယံ ဒဿေတိ. ပါဠီတိ ဂရုဓမ္မပါဠိ.

တတ္ထာတိ တဿံ ပါဠိယံ၊ တေသု ဝါ အဘိဝါဒနာဒီသု စတူသု. မဂ္ဂသမ္ပဒါနန္တိ မဂ္ဂံ ပရိဟရိတွာ ဘိက္ခုဿ ဩကာသဒါနံ. ဗီဇနန္တိ ဗီဇနိယာ ဝိဓူပနံ. ပါနီယာပုစ္ဆနန္တိ ပါနီယဿ အာပုစ္ဆနံ. အာဒိသဒ္ဒေန ပရိဘောဇနီယာပုစ္ဆနာဒိကံ သင်္ဂဏှာတိ. ဧတ္ထ စာတိ ဧတေသု စတူသု အဘိဝါဒနာဒီသု. ‘‘အန္တော ဂါမေ ဝါ’’တိအာဒီနိ ဆ ပဒါနိ ‘‘ကာတဗ္ဗမေဝါ’’တိပဒေ အာဓာရော. ရာဇုဿာရဏာယာတိ ရညော အာနုဘာဝေန ဇနာနံ ဥဿာရဏာယ. မဟာဘိက္ခုသံဃော သန္နိပတတိ ဧတ္ထာတိ မဟာသန္နိပါတံ၊ တသ္မိံ မဟာသန္နိပါတေ ဌာနေ နိသိန္နေ သတီတိ ယောဇနာ. ပစ္စုဋ္ဌာနန္တိ ပဋိကစ္စေဝ ဥဋ္ဌာနံ. တံ တန္တိ သာမီစိကမ္မံ.

သက္ကတွာတိ စိတ္တိံ ကတွာ၊ သံ အာဒရံ ကတွာတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ယထာ ကတော’’တိအာဒိ. တိဏ္ဏံ ကိစ္စာနန္တိ ‘‘သက္ကတွာ ဂရုံကတွာ မာနေတွာ’’တိသင်္ခါတာနံ တိဏ္ဏံ ကိစ္စာနံ. အနီယသဒ္ဒေါ ကမ္မတ္ထောတိ အာဟ ‘‘န အတိက္ကမိတဗ္ဗော’’တိ.

နတ္ထိ ဘိက္ခု ဧတ္ထာတိ အဘိက္ခုကော အာဝါသော၊ သော ကိတ္တကေ ဌာနေ အဘိက္ခုကော၊ ယော အာဝါသော အဘိက္ခုကော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သစေ’’တိ အာဒိ. ‘‘ဥပဿယတော’’တိပဒံ ‘‘အဗ္ဘန္တရေ’’တိပဒေ အပါဒါနံ. ဧတ္ထာတိ အဘိက္ခုကေ အာဝါသေ. ဟီတိ သစ္စံ. တတောတိ အဍ္ဎယောဇနဗ္ဘန္တရေ ဌိတအာဝါသတော. ပရန္တိ အညသ္မိံ အာဝါသေ၊ ဘုမ္မတ္ထေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ. ပစ္ဆာဘတ္တန္တိ ဘတ္တတော ပစ္ဆာ. တတ္ထာတိ အဘိက္ခုကေ အာဝါသေ. ‘‘ဘိက္ခုနိယော’’တိပဒံ ‘‘ဝဒန္တီ’’တိပဒေ ကမ္မံ. ဝုတ္တပ္ပမာဏေတိ အဍ္ဎယောဇနဗ္ဘန္တရသင်္ခါတေ ဝုတ္တပ္ပမာဏေ. သာခါမဏ္ဍပေပီတိ သာခါယ ဆာဒိတမဏ္ဍပေပိ. ပိသဒ္ဒေန အာဝါသေ ပန ကာ နာမ ကထာတိ ဒဿေတိ. ဝုတ္တာတိ ဝသိတာ. ဧတ္တာဝတာတိ ဧကရတ္တံ ဝသိတမတ္တေန. ဧတ္ထာတိ သဘိက္ခုကေ အာဝါသေ. ဥပဂစ္ဆန္တီဟိ ဘိက္ခုနီဟိ ယာစိတဗ္ဗာတိ ယောဇနာ. ပက္ခဿာတိ အာသဠှီမာသဿ ဇုဏှပက္ခဿ. ‘‘တေရသိယ’’န္တိပဒေန အဝယဝိအဝယဝဘာဝေန ယောဇေတဗ္ဗံ. မယန္တိ အမှေ. ယတောတိ ယေန ဥဇုနာ မဂ္ဂေနာတိ သမ္ဗန္ဓော. တေနာဟ ‘‘တေန မဂ္ဂေနာ’’တိ. အညေန မဂ္ဂေနာတိ ဥဇုမဂ္ဂတော အညေန ဇိမှမဂ္ဂေန. အယန္တိ အယံ အာဝါသော. တတောတိ ဘိက္ခူနံ အာဝါသတော၊ ဘိက္ခုနိဥပဿယတော ဝါ၊ ဣဒမေဝ ယုတ္တတရံ. ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘အမှာကံ ဥပဿယတော ဂါဝုတမတ္တေ’’တိ. ခေမဋ္ဌာနေတိ အဘယဋ္ဌာနေ. တဉှိ ခီယန္တိ ဘယာ ဧတ္ထာတိ ခေမံ၊ ခေမဉ္စ တံ ဌာနဉ္စေတိ ခေမဋ္ဌာနန္တိ ကတွာ ‘‘ခေမဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တာဟိ ဘိက္ခုနီဟီတိ အဍ္ဎယောဇနမတ္တေ ဌာနေ ဝသန္တီဟိ. တာ ဘိက္ခုနိယောတိ ဂါဝုတမတ္တေ ဌာနေ ဝသန္တိယော. အန္တရာတိ တုမှာကံ၊ အမှာကဉ္စ နိဝါသနဋ္ဌာနဿ၊ နိဝါသနဋ္ဌာနတော ဝါ အန္တရေ ဝေမဇ္ဈေ. ဘုမ္မတ္ထေ စေတံ နိဿက္ကဝစနံ. ဌိတေ မဂ္ဂေတိ သမ္ဗန္ဓော ‘‘သန္တိကာ’’တိပဒံ ‘‘အာဂတ’’ဣတိပဒေ အပါဒါနံ. တတ္ထာတိ အညာသံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပဿယေ. ဣတိ ယာစိတဗ္ဗာတိ ယောဇနာ. တတောတိ ဘိက္ခူနံ ယာစိတဗ္ဗတော၊ ပရန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

စာတုဒ္ဒသေတိ အာသဠှီမာသဿ ဇုဏှပက္ခဿ စတုဒ္ဒသန္နံ ဒိဝသာနံ ပူရဏေ ဒိဝသေ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ. ‘‘ဩဝါဒ’’န္တိပဒံ ‘‘အနု’’ဣတိပဒေ ကမ္မံ. အနုဇီဝန္တိယောတိ အနုဂန္တွာ ဇီဝနံ ဝုတ္တိံ ကရောန္တိယော. ဝုတ္တာ ဘိက္ခူတိ သမ္ဗန္ဓော. ဒုတိယဒိဝသေတိ အာသဠှီပုဏ္ဏမိယံ. အထာတိ ပက္ကမနာနန္တရံ. ဧတ္ထာတိ ဘိက္ခူနံ ပက္ကန္တတ္တာ အပဿနေ. ‘‘အာဘောဂံ ကတွာ’’တိဣမိနာ အာဘောဂံ အကတွာ ဝသိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ. သဘိက္ခုကာဝါသံ ဂန္တဗ္ဗမေဝါတိ အဓိပ္ပါယော. သာတိ ဝဿစ္ဆေဒါပတ္တိ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. ကေနစိ ကာရဏေနာတိ ဘိက္ခာစာရဿ အသမ္ပဒါဒိနာ ကေနစိ နိမိတ္တေန. ဟီတိ သစ္စံ. ဘိက္ခူနံ ပက္ကန္တာဒိကာရဏာ အဘိက္ခုကာဝါသေ ဝသန္တိယာ ကိံ အဘိက္ခုကာဝါသေဝ ပဝါရေတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ပဝါရေန္တိယာ ပနာ’’တိအာဒိ.

အနွဒ္ဓမာသန္တိ ဧတ္ထ အနုသဒ္ဒေါ ဝိစ္ဆတ္ထဝါစကော ကမ္မပ္ပဝစနီယော၊ တေန ပယောဂတ္တာ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနန္တိ အာဟ ‘‘အဒ္ဓမာသေ အဒ္ဓမာသေ’’တိ. ပစ္စာသီသိတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ ပတိပုဗ္ဗော စ အာပုဗ္ဗော စ သိဓာတု ဣစ္ဆတ္ထေတိ အာဟ ‘‘ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ’’တိ. သိဓာတုယာ ဒွေဘာဝေါ ဟောတိ. အာပုဗ္ဗော သိသိ ဣစ္ဆာယန္တိပိ ဓာတုပါဌေသု ဝုတ္တံ. တတ္ထာတိ ‘‘ဥပေါသထပုစ္ဆက’’န္တိဝစနေ. ပက္ခဿာတိ ယဿ ကဿစိ ပက္ခဿ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဩဝါဒဿ ယာစနံ ဩဝါဒေါ ဥတ္တရပဒလောပေန၊ သောယေဝ အတ္ထော ပယောဇနံ ဩဝါဒတ္ထော၊ တဒတ္ထာယ. ပါဋိပဒဒိဝသတောတိ ဒုတိယဒိဝသတော. သော ဟိ စန္ဒော ဝုဒ္ဓိဉ္စ ဟာနိဉ္စ ပဋိမုခံ ပဇ္ဇတိ ဧတ္ထ၊ ဧတေနာတိ ဝါ ပါဋိပဒေါတိ ဝုစ္စတိ. ဣတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တနယေန. ဘဂဝါ ပညပေတီတိ ယောဇနာ. အညဿာတိ ဓမ္မဿဝနကမ္မတော အညဿ. နိရန္တရန္တိ အဘိက္ခဏံ၊ ‘‘ပညပေတီ’’တိပဒေ ဘာဝနပုံသကံ. ဟီတိ ဝိတ္ထာရော. ဧဝဉ္စ သတီတိ ဧဝံ ဗဟူပကာရေ သတိ စ. ယန္တိ ယံ ဓမ္မံ. သာတ္ထိကန္တိ သပယောဇနံ. ယထာနုသိဋ္ဌန္တိ အနုသိဋ္ဌိယာ အနုရူပံ. သဗ္ဗာယေဝ ဘိက္ခုနိယောပီတိ ယောဇနာ. ဟီတိ သစ္စံ.

ဩဝါဒံ ဂစ္ဆတီတိ ဩဝါဒံ ယာစိတုံ ဘိက္ခုသံဃဿ အာရာမံ ဂစ္ဆတိ. န ဩဝါဒေါ ဂန္တဗ္ဗောတိ ဩဝါဒံ ယာစိတုံ ဘိက္ခုသံဃဿ အာရာမော န ဂန္တဗ္ဗော. ဩဝါဒေါတိ စ ဥပယောဂတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣတရထာ ဟိ သဒ္ဒပယောဂေါ ဝိရုဇ္ဈေယျ. ဩဝါဒံ ဂန္တုန္တိ ဩဝါဒံ ယာစနတ္ထာယ ဘိက္ခုသံဃဿ အာရာမံ ဂန္တုံ.

‘‘ဒွေ တိဿော ဘိက္ခုနိယော’’တိပဒံ ‘‘ယာစိတွာ’’တိပဒေ ဒုတိယာကမ္မံ. ‘‘ပေသေတဗ္ဗာ’’တိပဒေ ပဌမာကမ္မံ. ဩဝါဒူပသင်္ကမနန္တိ ဩဝါဒဿ ဂဟဏတ္ထာယ ဥပသင်္ကမနံ. အာရာမန္တိ ဘိက္ခုသံဃဿ အာရာမံ. တတောတိ ဂမနတော ပရန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တေန ဘိက္ခုနာတိ ဩဝါဒပဋိဂ္ဂါဟကေန ဘိက္ခုနာ. တန္တိ သမ္မတံ ဘိက္ခုံ.

ဥဿဟတီတိ သက္ကောတိ. ပါသာဒိကေနာတိ ပသာဒံ အာဝဟေန ပသာဒဇနကေန ကာယဝစီမနောကမ္မေနာတိ အတ္ထော. သမ္ပာဒေတူတိ တိဝိဓံ သိက္ခံ သမ္ပာဒေတု. ဧတ္တာဝတာတိ ဧတ္တကေန ‘‘ပါသာဒိကေန သမ္ပာဒေတူ’’တိ ဝစနမတ္တေန. ဟီတိ ဖလဇောတကော. ဧတန္တိ ‘‘တာဟီ’’တိဝစနံ.

ဧတ္ထ စ ဘိက္ခူနံ သံဃဂဏပုဂ္ဂလဝသေန ဝစနဝါရော တိဝိဓော ဟောတိ၊ တံ တိဝိဓံ ဝစနဝါရံ ဘိက္ခုနီနံ သံဃဂဏပုဂ္ဂလဝသေန တီဟိ ဝစနဝါရေဟိ ဂုဏိတံ ကတွာ နဝ ဝစနဝါရာ ဟောန္တိ၊ တံ အာကာရံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘တတြာယံ ဝစနက္ကမော’’တိ. တတြာတိ ပုရိမဝစနာပေက္ခံ. ဝစနာကာရော ပါကဋောဝ.

ဧကာ ဘိက္ခုနီ ဝါ ဗဟူဟိ ဘိက္ခုနီဥပဿယေဟိ ဩဝါဒတ္ထာယ ပေသိတေ ဝစနာကာရံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော စ အယျာ’’တိအာဒိ.

တေနာပီတိ ဩဝါဒပဋိဂ္ဂါဟကေနာပိ ‘‘ဩဝါဒ’’န္တိပဒံ ‘‘ပဋိဂ္ဂါဟကေနာ’’တိ ပဒေ ကမ္မံ. ပုန ‘‘ဩဝါဒ’’န္တိပဒံ ‘‘အပဋိဂ္ဂဟေတု’’န္တိပဒေ ကမ္မံ. ဗလတိ အဿာသပဿာသမတ္တေန ဇီဝတိ၊ န ပညာဇီဝိတေနာတိ ဗာလော. ဂိလာယတိ ရုဇတီတိ ဂိလာနော. ဂမိဿတိ ဂန္တုံ ဘဗ္ဗောတိ ဂမိကော. အယံ ပနေတ္ထ ယောဇနာ – ဂန္တုံ ဘဗ္ဗော ယော ဘိက္ခု ဂမိဿတိ ဂမနံ ကရိဿတိ၊ ဣတိ တသ္မာ သော ဘိက္ခု ဂမိကော နာမ. အထ ဝါ ယော ဘိက္ခု ဂန္တုံ ဘဗ္ဗတ္တာ ဂမိဿတိ ဂမနံ ကရိဿတိ၊ ဣတိ တသ္မာ သော ဘိက္ခု ဂမိကော နာမာတိ. ‘‘ဘဗ္ဗော’’တိ စ ဟေတုအန္တောဂဓဝိသေသနံ.

တတ္ထာတိ ဗာလာဒီသု တီသု ပုဂ္ဂလေသု. ဒုတိယပက္ခဒိဝသေတိ ပါဋိပဒတော ဒုတိယပက္ခဒိဝသေ. ဥပေါသထဂ္ဂေတိ ဥပေါသထဂေဟေ. တဉှိ ဥပေါသထံ ဂဏှန္တိ၊ ဥပေါသထော ဝါ ဂယှတိ အသ္မိန္တိ ‘‘ဥပေါသထဂ္ဂ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တသ္မိံ ဥပေါသထဂ္ဂေ. ‘‘အနာရောစေတု’’န္တိ ဝစနဿ ဉာပကံ ဒဿေတွာ ‘‘အပစ္စာဟရိတု’’န္တိ ဝစနဿ တမေဝ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အပရမ္ပိ ဝုတ္တ’’န္တိအာဒိ.

တတ္ထာတိ ဩဝါဒပဋိဂ္ဂါဟကေသု ဘိက္ခူသု. နော စဿာတိ နော စေ အဿ. သဘံ ဝါတိ သမဇ္ဇံ ဝါ. သာ ဟိ သဟ ဘာသန္တိ ဧတ္ထ၊ သန္တေဟိ ဝါ ဘာတိ ဒိဗ္ဗတီတိ ‘‘သဘာ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တံ သဘံ ဝါ ဥပသင်္ကမိဿာမီတိ ယောဇနာ. တတြာတိ တသ္မိံ သဘာဒိကေ. ဧဝံ ‘‘တတ္ထာ’’တိပဒေပိ.

စတုဒ္ဒသန္နံ ပူရဏော စာတုဒ္ဒသော၊ တသ္မိံ ပဝါရေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဘိက္ခုသံဃေတိ ဘိက္ခုသံဃဿ သန္တိကေ၊ သမီပတ္ထေ စေတံ ဘုမ္မဝစနံ. အဇ္ဇတနာတိ ဧတ္ထ အသ္မိံ အဟနိ အဇ္ဇ၊ ဣမသဒ္ဒတော အဟနီတိ အတ္ထေ ဇ္ဇပစ္စယော၊ ဣမသဒ္ဒဿ စ အကာရော၊ အဇ္ဇ ဧဝ အဇ္ဇတနာ၊ သွတ္ထော ဟိ တနပစ္စယော. အပရသ္မိံ အဟနိ အပရဇ္ဇ၊ အပရသဒ္ဒတော အဟနီတိ အတ္ထေ ဇ္ဇပစ္စယော သတ္တမျန္တောယေဝ. ဧတ္ထာတိ ပဝါရဏေ၊ ‘‘အနုဇာနာမီ’’တိအာဒိဝစနေ ဝါ. ဟီတိ သစ္စံ.

ကောလာဟလန္တိ ကောတူဟလံ. ပဌမံ ဘိက္ခုနီ ယာစိတဗ္ဗာတိ သံဃေန ပဌမံ ဘိက္ခုနီ ယာစိတဗ္ဗာ.

တာယ ဘိက္ခုနိယာ ဝစနီယော အဿာတိ ယောဇနာ. ပဿန္တော ပဋိကရိဿတီတိ ဝဇ္ဇာဝဇ္ဇံ ပဿန္တော ဟုတွာ ပဋိကရိဿတိ.

ဥဘိန္နန္တိ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီနံ. ယထာဌာနေယေဝါတိ ယံ ယံ ဌာနံ ယထာဌာနံ၊ တသ္မိံ ယထာဌာနေယေဝ. ကေနစိ ပရိယာယေနာတိ ကေနစိ ကာရဏေန. အဝပုဗ္ဗော ဝရသဒ္ဒေါ ပိဟိတတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ပိဟိတော’’တိ. ဝစနံယေဝါတိ ဩဝါဒဝစနံယေဝ. ပထောတိ ဇေဋ္ဌကဋ္ဌာနေ ဌာနဿ ကာရဏတ္တာ ပထော. ဒေါသံ ပနာတိ အဘိက္ကမနာဒီသု အာဒီနဝံ ပန. အဉ္ဇေန္တီတိ မက္ခေန္တိ. ဘိက္ခူဟိ ပန ဩဝဒိတုံ အနုသာသိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ.

အညန္တိ ဩဝါဒတော အညံ. ဧသောတိ ဂရုဓမ္မော.

၁၅၀. ‘‘အဓမ္မကမ္မေ’’တိ ဧတ္ထ ကတမံ ကမ္မံ နာမာတိ အာဟ ‘‘အဓမ္မကမ္မေတိအာဒီသူ’’တိအာဒိ. တတ္ထာတိ အဓမ္မကမ္မဓမ္မကမ္မေသု.

၁၅၂. ဥဒ္ဒေသံ ဒေန္တော ဘဏတိ၊ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ. ဩသာရေတီတိ ကထေတိ. စတုပရိသတီတိ စတုပရိသသ္မိံ. တတြာပီတိ တေန ဘိက္ခုနီနံ သုဏနကာရဏေနာတိ. ပဌမံ.

၂. အတ္ထင်္ဂတသိက္ခာပဒံ

၁၅၃. ဒုတိယေ ပရိယာယသဒ္ဒေါ ဝါရတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ဝါရေနာ’’တိ. ဝါရောတိ စ အနုက္ကမောယေဝါတိ အာဟ ‘‘ပဋိပါဋိယာတိ အတ္ထော’’တိ. အဓိကံ စိတ္တံ ဣမဿာတိ အဓိစေတောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဓိစိတ္တဝတော’’တိအာဒိ. အဓိစိတ္တံ နာမ ဣဓ အရဟတ္တဖလစိတ္တမေဝ၊ န ဝိပဿနာပါဒကဘူတံ အဋ္ဌသမာပတ္တိစိတ္တန္တိ အာဟ ‘‘အရဟတ္တဖလစိတ္တေနာ’’တိ. ‘‘အဓိစိတ္တသိက္ခာ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၄၅၊ ဒီ. နိ. ၃.၃၀၅၊ မ. နိ. ၁.၄၉၇၊ အ. နိ. ၆.၁၀၅၊ မဟာနိ. ၁၀) ဟိ ဝိပဿနာပါဒကဘူတံ အဋ္ဌသမာပတ္တိစိတ္တံ ‘‘အဓိစိတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. န ပမဇ္ဇတောတိ န ပမဇ္ဇန္တဿ. သာတစ္စကိရိယာယာတိ သတတကရဏေန. ဥဘော လောကေ မုနတိ ဇာနာတီတိ မုနီတိ စ၊ မောနံ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ မုနနဋ္ဌေန ဇာနနတ္ထေန၊ တမဿတ္ထီတိ မုနီတိ စ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘မုနိနောတီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘ယော မုနတိ။ပေ။ မုနနေန ဝါ’’တိဣမိနာ ပဌမတ္ထံ ဒဿေတိ၊ ‘‘မောနံ ဝုစ္စတိ။ပေ။ ဝုစ္စတီ’’တိဣမိနာ ဒုတိယတ္ထံ ဒဿေတိ. မုန ဂတိယန္တိ ဓာတုပါဌေသု (သဒ္ဒနီတိဓာတုမာလာယံ ၁၅ ပကာရန္တဓာတု) ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ယော မုနတီ’’တိ ဧတ္ထ ဘူဝါဒိဂဏိကော မုနဓာတုယေဝ၊ န ကီယာဒိဂဏိကော မုဓာတူတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ မုန ဉာဏေတိ ဓာတုပါဌေသု (သဒ္ဒနီတိဓာတုမာလာယံ ၁၇ ကိယာဒိဂဏိက) ဝုတ္တတ္တာ ‘‘မုနာတီ’’တိ ကီယာဒိဂဏိကောဝ. ဓာတွန္တနကာရလောပေါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘မောနံ ဝုစ္စတိ ဉာဏ’’န္တိ စေတ္ထ ဉာဏံ နာမ အရဟတ္တဉာဏမေဝ. မောနဿ ပထော မောနပထောတိ ဝုတ္တေ သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာဝ အဓိပ္ပေတာတိ အာဟ ‘‘သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေသူ’’တိ. အထ ဝါ အဓိသီလသိက္ခာဒယော အဓိပ္ပေတာတိ အာဟ ‘‘တီသု ဝါ သိက္ခာသူ’’တိ. ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒန္တိ အရဟတ္တဉာဏဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ပဝတ္တံ သီလသမထဝိပဿနာသင်္ခါတံ ပဋိပဒံ. ပုဗ္ဗဘာဂေတိ အရဟတ္တဉာဏဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ. ဧတ္ထာတိ ‘‘အဓိစေတသော။ပေ။ သိက္ခတော’’တိ ဝစနေ. ‘‘တာဒိနော’’တိပဒံ ‘‘မုနိနော’’တိပဒေန ယောဇေတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘တာဒိသဿ ခီဏာသဝမုနိနော’’တိ. ဧတ္ထာတိ ‘‘သောကာ န ဘဝန္တိ တာဒိနော’’တိ ဝစနေ. ရာဂါဒယော ဥပသမေတီတိ ဥပသန္တောတိ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ရာဂါဒီန’’န္တိ. သတိ အဿတ္ထီတိ သတိမာတိ ကတွာ မန္တုသဒ္ဒေါ နိစ္စယောဂတ္ထောတိ အာဟ ‘‘သတိယာ အဝိရဟိတဿာ’’တိ.

န ကသီယတိ န ဝိလေခီယတီတိ အကာသော၊ သောယေဝ အာကာသော. အန္တရေန ဆိဒ္ဒေန ဣက္ခိတဗ္ဗောတိ အန္တလိက္ခော. အာကာသော ဟိ စတုဗ္ဗိဓော အဇဋာကာသော၊ ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသော၊ ပရိစ္ဆိန္နာကာသော၊ ရူပပရိစ္ဆေဒါကာသောတိ. တတ္ထ အဇဋာကာသောဝ ဣဓာဓိပ္ပေတော ‘‘အန္တလိက္ခေ’’တိ ဝိသေသိတတ္တာ. တေနာဟ ‘‘န ကသိဏုဂ္ဃါဋိမေ၊ န ပန ရူပပရိစ္ဆေဒေ’’တိ. ပရိစ္ဆိန္နာကာသောပိ ရူပပရိစ္ဆေဒါကာသေန သင်္ဂဟိတော. ‘‘မ’’န္တိ ပဒံ ‘‘အဝမညန္တီ’’တိ ပဒေ ကမ္မံ. ဧတ္တကမေဝါတိ ဧတပ္ပမာဏံ ‘‘အဓိစေတသော’’တိအာဒိသင်္ခါတံ ဝစနမေဝ၊ န အညံ ဗုဒ္ဓဝစနန္တိ အတ္ထော. အယန္တိ စူဠပန္ထကော ထေရော. ဟန္ဒာတိ ဝဿဂ္ဂတ္ထေ နိပါတော. မမ အာနုဘာဝံ ဒဿေမိ၊ တုမှေ ပဿထ ဂဏှထာတိ အဓိပ္ပါယော. ဝုဋ္ဌာယာတိ တတော စတုတ္ထဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ. အန္တရာပိ ဓာယတီတိ ဧတ္ထ ပိသဒ္ဒဿ အဋ္ဌာနတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အန္တရဓာယတိပီ’’တိ. ဧသေဝ နယော ‘‘သေယျမ္ပိ ကပ္ပေတီ’’တိ ဧတ္ထပိ. ထေရောတိ စူဠပန္ထကော ထေရော. ဣဒံ ပဒံ အန္တရန္တရာ ယုတ္တဋ္ဌာနေသု သမ္ဗန္ဓိတွာ ‘‘တဉ္စေဝ ဘဏတီ’’တိဣမိနာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ဘာတုထေရဿာတိ ဇေဋ္ဌကဘာတုဘူတဿ မဟာပန္ထကထေရဿ.

ပဒ္မန္တိ ဂါထာယံ တယော ပါဒါ ဣန္ဒဝဇိရာ၊ စတုတ္ထပါဒေါ ဥပေန္ဒဝဇိရော. တသ္မာ ပဒ္မန္တိ ဧတ္ထ မကာရေ ပရေ ဒုကာရုကာရဿ လောပံ ကတွာ ပရက္ခရံ နေတွာ ‘‘ပဒ္မ’’န္တိ ဒွိဘာဝေန လိခိတဗ္ဗံ. အဝီတဂန္ဓန္တိ ဧတ္ထ ဝီတိ ဒီဃုစ္စာရဏမေဝ ယုတ္တံ. ပင်္ကေ ဒဝတိ ဂစ္ဆတီတိ ပဒုမံ. ကောကံ ဒုဂ္ဂန္ဓဿ အာဒါနံ နုဒတိ အပနေတီတိ ကောကနုဒံ. သုန္ဒရော ဂန္ဓော ဣမဿာတိ သုဂန္ဓံ. အယံ ပနေတ္ထ ယောဇနာ – ယထာ ကောကနုဒသင်္ခါတံ သုဂန္ဓံ ပါတော ပဂေဝ ဗာလာတပေန ဖုလ္လံ ဝိကသိတံ အဝီတဂန္ဓံ ဟုတွာ ဝိရောစမာနံ ပဒုမံ သိယာ၊ တထာ အင်္ဂီရသံ အင်္ဂိတော သရီရတော နိစ္ဆရဏပဘဿရရသံ ဟုတွာ ဝိရောစမာနဘူတံ အန္တလိက္ခေ တပန္တံ အာဒိစ္စံ ဣဝ တေဓာတုကေ တပန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ပဿာတိ.

ပဂုဏန္တိ ဝါစုဂ္ဂတံ. တတောတိ အသက္ကုဏေယျတော. နန္တိ စူဠပန္ထကံ. ထေရောတိ မဟာပန္ထကော ထေရော နိက္ကဍ္ဎာပေသီတိ သမ္ဗန္ဓော. သောတိ စူဠပန္ထကော. အထာတိ တသ္မိံ ကာလေ. ဘဂဝါ အာဟာတိ ယောဇနာ. ဗုဒ္ဓစက္ခုနာတိ အာသယာနုသယဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏသင်္ခါတေန သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ စက္ခုနာ. တန္တိ စူဠပန္ထကံ. တဿာတိ စူဠပန္ထကဿ. အထာတိ တသ္မိံ အာရောစနကာလေ. အဿာတိ စူဠပန္ထကဿ၊ ဒတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ရဇံ မလံ ဟရတိ အပနေတီတိ ရဇောဟရဏံ၊ ပိလောတိကခဏ္ဍံ. သောတိ စူဠပန္ထကော. တဿာတိ ပိလောတိကခဏ္ဍဿ၊ ‘‘အန္တ’’န္တိပဒေ အဝယဝိသမ္ဗန္ဓော. ပရိသုဒ္ဓမ္ပီတိ ပိသဒ္ဒေါ အပရိသုဒ္ဓေ ပိလောတိကခဏ္ဍေ ကာ နာမ ကထာတိ ဒဿေတိ. သံဝေဂန္တိ သန္တာသံ ဘယန္တိ အတ္ထော. အထာတိ တသ္မိံ အာရမ္ဘကာလေ. အဿာတိ စူဠပန္ထကဿ. ‘‘တ’’န္တိပဒံ ‘‘မမာယနဘာဝ’’န္တိပဒေန သမ္ဗန္ဓံ ကတွာ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာတိ. ဒုတိယံ.

၃. ဘိက္ခုနုပဿယသိက္ခာပဒံ

၁၆၂. တတိယေ ‘‘ဩဝဒတိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ သာမညတော ဝုတ္တေပိ ဝိသေသတော အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘အဋ္ဌဟိ ဂရုဓမ္မေဟိ ဩဝဒန္တဿေဝ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ. ဣတောတိ ဣမသ္မာ သိက္ခာပဒမှာ. ယတ္ထ ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ယသ္မိံ သိက္ခာပဒေ. သဗ္ဗတ္ထ တတ္ထ တတ္ထာတိ ယောဇနာတိ. တတိယံ.

ပကိဏ္ဏကကထာ

ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ. ဣဒံ ပကိဏ္ဏကံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တီဏိ ပါစိတ္တိယာနီတိ ဘိက္ခုနော အသမ္မတတ္တာ ဧကံ ပါစိတ္တိယံ၊ သူရိယဿ အတ္ထင်္ဂတတ္တာ ဧကံ၊ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဥပသင်္ကမိတတ္တာ ဧကန္တိ တီဏိ ပါစိတ္တိယာနိ. ကထန္တိ ကေန ကာရဏေန ဟောတီတိ ယောဇနာ. တတ္ထာတိ ဘိက္ခုနုပဿယံ. တဿေဝါတိ သမ္မတဿေဝ ဘိက္ခုနော. အညေန ဓမ္မေနာတိ ဂရုဓမ္မေဟိ အညေန ဓမ္မေန. ဒိဝါ ပနာတိ သူရိယုဂ္ဂမနတော တဿ အနတ္ထင်္ဂတေယေဝါတိ.

၄. အာမိသသိက္ခာပဒံ

၁၆၄. စတုတ္ထေ ဗဟုံ မာနံ ကတံ ယေဟီတိ ဗဟုကတာ. ဗဟုကတာ ဟုတွာ န ဩဝဒန္တီတိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘န ဗဟုကတာ’’တိအာဒိ. ဓမ္မေတိ သီလာဒိဓမ္မေ. အဓိပ္ပါယောတိ ‘‘န ဗဟုကတာ’’တိပဒဿ၊ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာနံ ဝါ အဓိပ္ပါယောတိ ယောဇနာ. ‘‘ကတ္တုကာမောတိ အာဒီန’’န္တိပဒံ ‘‘အတ္ထော’’တိပဒေ ဝါစကသမ္ဗန္ဓော.

အသမ္မတော နာမ ဌပိတော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. သမ္မုတိန္တိ ဘိက္ခုနောဝါဒကသမ္မုတိံ. ပစ္ဆာ သာမဏေရဘူမိယံ ဌိတောတိ ယောဇနာတိ. စတုတ္ထံ.

၅. စီဝရဒါနသိက္ခာပဒံ

၁၆၉. ပဉ္စမေ ရထိကာယာတိ ရစ္ဆာယ. သာ ဟိ ရထဿ ဟိတတ္တာ ရထိကာတိ ဝုစ္စတိ. သန္ဒိဋ္ဌာတိ သမောဓာနဝသေန ဒဿီယိတ္ထာတိ သန္ဒိဋ္ဌာ. ဒိဋ္ဌမတ္တကာ မိတ္တာတိ အာဟ ‘‘မိတ္တာ’’တိ. သေသန္တိ ဝုတ္တဝစနတော သေသံ ဝစနံ. တတြာတိ စီဝရပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒေ. ဟီတိ ဝိသေသဇောတကံ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ စီဝရဒါနသိက္ခာပဒေတိ. ပဉ္စမံ.

၆. စီဝရသိဗ္ဗနသိက္ခာပဒံ

၁၇၅. ဆဋ္ဌေ ဥဒါယီတိ ဧတ္ထ မဟာဥဒါယီ၊ ကာဠုဒါယီ၊ လာဠုဒါယီတိ တယော ဥဒါယီ ဟောန္တိ. တေသု တတိယောဝါဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘လာဠုဒါယီ’’တိ. ပဘာဝေန ဌာတိ ပဝတ္တတီတိ ပဋ္ဌောတိ ကတေ ပဋိဗလောဝ လဗ္ဘတိ. တေနာဟ ‘‘ပဋိဗလော’’တိ. နိပုဏောတိ ကုသလော. ‘‘ပဋိဘာနေန ကတစိတ္တ’’န္တိဣမိနာ ‘‘ပဋိဘာနစိတ္တ’’န္တိ ပဒဿ မဇ္ဈေ ပဒလောပံ ဒဿေတိ. သောတိ လာဠုဒါယီ အကာသီတိ သမ္ဗန္ဓော. တဿာတိ စီဝရဿ. ‘‘ယထာသံဟဋ’’န္တိ ဧတ္ထ ဧဝသဒ္ဒေါ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ယထာသံဟဋမေဝါ’’တိ.

၁၇၆. ယံ စီဝရံ နိဝါသိတုံ ဝါ ပါရုပိတုံ ဝါ သက္ကာ ဟောတိ၊ တံ စီဝရံ နာမာတိ ယောဇနာ. ဧဝံ ဟီတိ ဧဝမေဝ. ‘‘ဒုက္ကဋ’’န္တိဣမိနာ ‘‘သယံ သိဗ္ဗတိ၊ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဧတ္ထ အန္တရာပတ္တိံ ဒဿေတိ. အာရာတိ သူစိ. သာ ဟိ အရတိ နိဿင်္ဂဝသေန ဂစ္ဆတိ ပဝိသတီတိ ‘‘အာရာ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တဿာ ပထော ဂမနံ အာရာပထော၊ တသ္မိံ၊ အာရာပထဿ နီဟရဏာဝသာနတ္တာ ‘‘နီဟရဏေ’’တိ ဝုတ္တံ. သတက္ခတ္တုမ္ပီတိ အနေကက္ခတ္တုမ္ပိ. အာဏတ္တောတိ အာဏာပီယတီတိ အာဏတ္တော. ‘‘အာဏာပိတော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဏာပေသဒ္ဒဿ လောပံ၊ ဣကာရဿ စ အကာရံ ကတွာ၊ ‘‘အာဒတ္တေ’’တိ အာချာတပဒေ တေဝိဘတ္တိယာ ဝိယ တပစ္စယဿ စ ဒွိဘာဝံ ကတွာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘သကိံ စီဝရံ သိဗ္ဗာတိ ဝုတ္တော’’တိ. အထ ပနာတိ တတော အညထာ ပန. အာဏတ္တဿာတိ အာဏာပိတဿ. သမ္ဗဟုလာနိပိ ပါစိတ္တိယာနိ ဟောန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

ယေပိ နိဿိတကာ သိဗ္ဗန္တီတိ ယောဇနာ၊ အာစရိယုပဇ္ဈာယေသု သိဗ္ဗန္တေသူတိ သမ္ဗန္ဓော. တေသန္တိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ. တေသမ္ပီတိ နိဿိတကာနမ္ပိ. ဉာတိကာနံ ဘိက္ခုနီနံ စီဝရန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အန္တေဝါသိကေဟီ’’တိပဒံ ‘‘သိဗ္ဗာပေန္တီ’’တိပဒေ ကာရိတကမ္မံ. တတြာပီတိ အာစရိယုပဇ္ဈာယေဟိ သိဗ္ဗာပနေပိ. ‘‘အန္တေဝါသိကေ’’တိပဒံ ‘‘ဝဉ္စေတွာ’’တိပဒေ သုဒ္ဓကမ္မံ၊ ‘‘သိဗ္ဗာပေန္တီ’’တိပဒေ ကာရိတကမ္မံ. ဣတရေသန္တိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနန္တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. သံဝိဓာနသိက္ခာပဒံ

၁၈၁. သတ္တမေ ‘‘တာသံ ဘိက္ခုနီနံ ပစ္ဆာ ဂစ္ဆန္တီန’’န္တိ ပဒါနိ ‘‘ပတ္တစီဝရ’’န္တိ ပါဌသေသေန ယောဇေတဗ္ဗာနီတိ အာဟ ‘‘ပစ္ဆာ ဂစ္ဆန္တီနံ ပတ္တစီဝရ’’န္တိ. တာ ဘိက္ခုနိယော ပစ္ဆာ ဂစ္ဆန္တိယောတိ ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသံ ကတွာ ‘‘ဒူသေသု’’န္တိပဒေန ယောဇေတဗ္ဗာနီတိ အာဟ ‘‘တာ ဘိက္ခုနိယော စောရာ ဒူသယိံသူ’’တိ. အထ ဝါ ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသမကတွာ ‘‘အစ္ဆိန္ဒိံသူ’’တိ ပဒေ ‘‘ပတ္တစီဝရ’’န္တိပဒံ အဇ္ဈာဟရိတွာ ‘‘ဒူသေသု’’န္တိပဒေ ‘‘သီလ’’န္တိ ပါဌံ အဇ္ဈာဟရိတွာ ယောဇေတဗ္ဗန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၁၈၂-၃. သံပုဗ္ဗော၊ ဝိပုဗ္ဗော စ ဓာဓာတု တွာပစ္စယော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သံဝိဒဟိတွာ’’တိ. ကုက္ကုဋောတိ တမ္ဗစူဠော. သော ဟိ ကုကတိ အာဟာရတ္ထံ ပါဏကာဒယော အာဒဒါတီတိ ကုက္ကုဋော. အယန္တိ ဂါမော. အဓိကရဏေ ဏောတိ အာဟ ‘‘သမ္ပဒန္တိ ဧတ္ထာ’’တိ. ဧတ္ထာတိ စ ဧတသ္မိံ ဂါမေ. ဥတ္တရပဒဿ အဓိကရဏတ္ထတ္တာ ပုဗ္ဗပဒေန ဆဋ္ဌီသမာသောတိ အာဟ ‘‘ကုက္ကုဋာန’’န္တိအာဒိ. ဧဝံ ဏသဒ္ဒဿ အဓိကရဏတ္ထံ၊ ပုဗ္ဗပဒေန ဆဋ္ဌီသမာသဉ္စ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဏသဒ္ဒဿ ဘာဝတ္ထံ၊ ပုဗ္ဗပဒေန ဗာဟိရတ္ထသမာသဉ္စ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘အထ ဝါ’’တိ. တတ္ထာတိ ပစ္ဆိမပါဌေ. ဥပ္ပတိတွာတိ ဥဍ္ဍိတွာ ဥဒ္ဓံ အာကာသံ လင်္ဂိတွာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထာတိ ပစ္ဆိမပါဌေ. ဒွိဓာတိ ပဒဂမနပက္ခဂမနဝသေန ဒွိပကာရေန. ‘‘ဥပစာရော န လဗ္ဘတီ’’တိဣမိနာ ဂါမန္တရော န ဟောတိ၊ ဧကဂါမောယေဝ ပန ဟောတိ၊ တသ္မာ အာပတ္တိပိ ဧကာယေဝ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ပစ္စူသေတိ ပဘာတေ. သော ဟိ ပဋိဝိရုဒ္ဓံ တိမိရံ ဥသေတိ နာသေတီတိ ပစ္စူသောတိ ဝုစ္စတိ. ဝဿန္တဿာတိ ရဝန္တဿ. ‘‘ဝစနတော’’တိပဒံ ‘‘အာပတ္တိယေဝါ’’တိပဒေ ဉာပကဟေတု. ရတနမတ္တန္တရောတိ ကုက္ကုပမာဏေန ဗျဝဓာနော.

တတြာတိ ‘‘ဂါမန္တရေ ဂါမန္တရေ’’တိ ဝစနေ. ဟီတိ ဝိတ္ထာရော. ဥဘောပီတိ ဘိက္ခုဘိက္ခုနိယောပိ သံဝိဒဟန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. န ဝဒန္တီတိ အဋ္ဌကထာစရိယာ န ကထယန္တိ. စတုန္နံ မဂ္ဂါနံ သမာဂမဋ္ဌာနံ စတုက္ကံ၊ ဒွိန္နံ၊ တိဏ္ဏံ၊ စတုက္ကတော အတိရေကာနံ ဝါ မဂ္ဂါနံ သမ္ဗဒ္ဓဋ္ဌာနံ သိင်္ဃာဋကံ. တတြာပီတိ ဥပစာရောက္ကမနေပိ. ဂါမတောတိ အတ္တနော ဂါမတော. ယာဝ န ဩက္ကမန္တိ၊ တာဝါတိ ယောဇနာ. သန္ဓာယာတိ အာရဗ္ဘ. အထာတိ တသ္မိံ နိက္ခမနကာလေ. ဒွေပီတိ ဘိက္ခုဘိက္ခုနိယောပိ ဂစ္ဆန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. တန္တိ ဝစနံ.

ဟီတိ ဝိသေသော. ‘‘ဂါမန္တရေ ဂါမန္တရေ’’တိ ပုရိမသ္မိံ နယေ အတိက္ကမေ အနာပတ္တိ၊ ဩက္ကမနေ အာပတ္တီတိ အယံ ဝိသေသော.

၁၈၄. ဂတပုဗ္ဗတ္ထာတိ ဂတပုဗ္ဗာ အတ္ထ ဘဝထာတိ အတ္ထော. ဧဟိ ဂစ္ဆာမာတိ ဝါ အာဂစ္ဆေယျာသီတိ ဝါ ဝဒတီတိ ယောဇနာ. စေတိယဝန္ဒနတ္ထန္တိ ထူပဿ ဝန္ဒိတုံ.

၁၈၅. ဝိသင်္ကေတေနာတိ ဧတ္ထ ကာလဝိသင်္ကေတော၊ ဒွါရဝိသင်္ကေတော၊ မဂ္ဂဝိသင်္ကေတောတိ တိဝိဓော. တတ္ထ ကာလဝိသင်္ကေတေနေဝ အနာပတ္တိံ သန္ဓာယ ‘‘ဝိသင်္ကေတေန ဂစ္ဆန္တိ၊ အနာပတ္တီ’’တိ အာဟ. ဒွါရဝိသင်္ကေတေန ဝါ မဂ္ဂဝိသင်္ကေတေန ဝါ အာပတ္တိမောက္ခော နတ္ထိ. တမတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပုရေဘတ္တ’’န္တိအာဒိ. စက္ကသမာရုဠှာတိ ဣရိယာပထစက္ကံ ဝါ သကဋစက္ကံ ဝါ သမ္မာ အာရုဠှာ. ဇနပဒါတိ ဇနကောဋ္ဌာသာ. ပရိယာယန္တီတိ ပရိ ပုနပ္ပုနံ ယန္တိ စ အာယန္တိ စာတိ. သတ္တမံ.

၈. နာဝါဘိရုဟနသိက္ခာပဒံ

၁၈၈. အဋ္ဌမေ သဟ အညမညံ ထဝနံ အဘိတ္ထဝနံ သန္ထဝေါ၊ သင်္ဂမောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. မိတ္တဘာဝေန သန္ထဝေါ မိတ္တသန္ထဝေါ၊ လောကေဟိ အဿာဒေတဗ္ဗော စ သော မိတ္တသန္ထဝေါ စေတိ လောကဿာဒမိတ္တသန္ထဝေါ၊ တဿ ဝသော ပဘူ၊ တေန ဝါ အာယတ္တောတိ လောကဿာဒမိတ္တသန္ထဝဝသော၊ တေန. ဥဒ္ဓံ ဂစ္ဆတီတိ ဥဒ္ဓံဂါမိနီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဥဒ္ဓ’’န္တိအာဒိ. ဥဒ္ဓန္တိ စ ဣဓ ပဋိသောတော. တေနာဟ ‘‘နဒိယာ ပဋိသောတ’’န္တိ. ‘‘ဥဒ္ဓံဂါမိနိ’’န္တိမာတိကာပဒံ ‘‘ဥဇ္ဇဝနိကာယာ’’တိပဒဘာဇနိယာ သံသန္ဒေန္တော အာဟ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ. ယောတိ ဘိက္ခု. ဥဒ္ဓံ ဇဝနတောတိ ပဋိသောတံ ဂမနတော. တေနာတိ တေန ဟေတုနာ. အဿာတိ ‘‘ဥဒ္ဓံဂါမိနိ’’န္တိပဒဿ. အနုသောတံ ဣဓ အဓော နာမာတိ အာဟ ‘‘အနုသောတ’’န္တိ. အဿပီတိ ပိသဒ္ဒေါ ပုရိမာပေက္ခော. တတ္ထာတိ ‘‘ဥဒ္ဓံဂါမိနိံ ဝါ အဓောဂါမိနိံ ဝါ’’တိဝစနေ. ယန္တိ နာဝံ ဟရန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. သမ္ပဋိပါဒနတ္ထန္တိ သမ္မာ ပဋိမုခံ ပါဒနတ္ထံ၊ ဥဇုပဇ္ဇာပနတ္ထန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထာတိ နာဝါယံ. ‘‘ဌပေတွာ’’တိပဒဘာဇနိမပေက္ခိတွာ ‘‘ဥပယောဂတ္ထေ နိဿက္ကဝစန’’န္တိ အာဟ. ‘‘အညတြာ’’တိ မာတိကာပဒေ အပေက္ခိတေ နိဿက္ကတ္ထေ နိဿက္ကဝစနမ္ပိ ယုဇ္ဇတေဝ.

၁၈၉. ဧကံ တီရံ အဂါမကံ အရညံ ဟောတီတိ ယောဇနာ. အဒ္ဓယောဇနဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနိ ဟောန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. မဇ္ဈေန ဂမနေပီတိ ပိသဒ္ဒေါ အဂါမကအရညတီရပဿေန ဂမနေ ကာ နာမ ကထာတိ ဒဿေတိ. န ကေဝလံ နဒိယာတိ ကေဝလံ နဒိယာ ဧဝ အနာပတ္တိ နာတိ ယောဇနာ၊ အညေသုပိ သမုဒ္ဒါဒီသု အနာပတ္တီတိ အဓိပ္ပါယော. ယောပိ ဘိက္ခု ဂစ္ဆတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ.

၁၉၁. ကာလဝိသင်္ကေတော၊ တိတ္ထဝိသင်္ကေတော၊ နာဝါဝိသင်္ကေတောတိ တိဝိဓော ဝိသင်္ကေတော. တတ္ထ ကာလဝိသင်္ကေတေန အနာပတ္တိံ သန္ဓာယ ‘‘ဝိသင်္ကေတေန အဘိရုဟန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. အညေန ဝိသင်္ကေတေန အာပတ္တိယေဝ၊ တမတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဣဓာပီ’’တိအာဒီတိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ပရိပါစိတသိက္ခာပဒံ

၁၉၂. နဝမေ မဟာနာဂေသူတိ မဟာအရဟန္တေသု တိဋ္ဌမာနေသု သန္တေသု၊ စေတကေ ပေဿဘူတေ နဝကေ ဘိက္ခူ နိမန္တေတီတိ အဓိပ္ပါယော. ဣတရထာတိ ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသတော ဝါ ပါဌသေသတော ဝါ အညေန ပကာရေန. အန္တရံ မဇ္ဈံ ပတ္တာ ကထာ အန္တရကထာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဝသာန’’န္တိအာဒိ. ပကိရီယိတ္ထာတိ ပကတာ၊ န ပကတာ ဝိပ္ပကတာတိ ဝုတ္တေ ကရိယမာနကထာဝါတိ အာဟ ‘‘ကရိယမာနာ ဟောတီ’’တိ. အဒ္ဓစ္ဆိကေနာတိ ဥပဍ္ဎစက္ခုနာ. တေဟီတိ ထေရေဟိ.

၁၉၄. လဒ္ဓဗ္ဗန္တိ လဒ္ဓါရဟံ. အဿာတိ ‘‘ဘိက္ခုနိပရိပါစိတ’’န္တိပဒဿ. သမ္မာ အာရဘိတဗ္ဗောတိ သမာရမ္ဘောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သမာရဒ္ဓံ ဝုစ္စတီ’’တိ. ပဋိယာဒိတဿာတိ ပရိပါစိတဿ ဘတ္တဿ. ဂိဟီနံ သမာရမ္ဘောတိ ဂိဟိသမာရမ္ဘော၊ ကတွတ္ထေ စေတံ သာမိဝစနံ. တတောတိ တတော ဘတ္တတော. အညတြာတိ ဝိနာ. တမတ္ထံ ဝိဝရန္တော အာဟ ‘‘တံ ပိဏ္ဍပါတံ ဌပေတွာ’’တိ. ပဒဘာဇနေ ပန ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဉာတကပဝါရိတေဟီ’’တိပဒံ ‘‘အသမာရဒ္ဓေါ’’တိပဒေ ကတ္တာ. အတ္ထတောတိ ဘိက္ခုနိအပရိပါစိတအတ္ထတော. တသ္မာတိ ယသ္မာ အတ္ထတော သမာရဒ္ဓေါဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ.

၁၉၅. ပဋိယာဒိတန္တိ ပဋိယတ္တံ. ပကတိယာ ပဋိယတ္တံ ပကတိပဋိယတ္တန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပကတိယာ’’တိအာဒိ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တဿာတိ တဿေဝ ဘိက္ခုနော. အညဿာတိ တတော အညဿ ဘိက္ခုနော.

၁၉၇. ဘိက္ခုနိပရိပါစိတေပီတိ ပိသဒ္ဒေါ ဘိက္ခုနိအပရိပါစိတေ ကာ နာမ ကထာတိ ဒဿေတီတိ. နဝမံ.

၁၀. ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒံ

၁၉၈. ဒသမေ ပါဠိအတ္ထော စာတိ ဧတ္ထ ပါဠိသဒ္ဒေါ ဝိနိစ္ဆိယသဒ္ဒေ စ ယောဇေတဗ္ဗော ‘‘ပါဠိဝိနိစ္ဆယော’’တိ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. ‘‘ဣဒံ သိက္ခာပဒ’’န္တိပဒံ ‘‘ဧကပရိစ္ဆေဒ’’န္တိပဒေ တုလျတ္ထကတ္တာ၊ ‘‘ပညတ္တ’’န္တိပဒေ ကမ္မံ. ဥပရီတိ အစေလကဝဂ္ဂေတိ. ဒသမံ.

ဩဝါဒဝဂ္ဂေါ တတိယော.