၁. မုသာဝါဒသိက္ခာပဒ-အတ္ထယောဇနာ

ခုဒ္ဒကာနန္တိ သုခုမာပတ္တိပကာသကတ္တာ အပ္ပကာနံ၊ ဂဏနတော ဝါ ပစုရတ္တာ ဗဟုကာနံ. ယေသံ သိက္ခာပဒါနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယေသ’’န္တိ ပဒံ ‘‘သင်္ဂဟော’’တိ ပဒေ သာမျတ္ထဆဋ္ဌီ. သင်္ဂဟီယတေ သင်္ဂဟော. ‘‘နဝဟိ ဝဂ္ဂေဟီ’’တိပဒံ ‘‘သင်္ဂဟော၊ သုပ္ပတိဋ္ဌိတော’’တိ ပဒဒွယေ ကရဏံ. ဒါနီတိ ကာလဝါစကော သတ္တမျန္တနိပါတော ဣဒါနိ-ပရိယာယော၊ ဣမသ္မိံ ကာလေတိ အတ္ထော. တေသန္တိ ခုဒ္ဒကာနံ၊ အယံ ဝဏ္ဏနာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဘဝတီတိ ဧတ္ထ တိ-သဒ္ဒေါ ဧကံသတ္ထေ အနာဂတကာလိကော ဟောတိ ‘‘နိရယံ နူန ဂစ္ဆာမိ၊ ဧတ္ထ မေ နတ္ထိ သံသယော’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၂.၂၂.၃၃၁) ဝိယ. ကိဉ္စာပေတ္ထ ဟိ ယထာ ဧကံသဝါစကော နူနသဒ္ဒေါ အတ္ထိ၊ န ဧဝံ ‘‘ဘဝတီ’’တိ ပဒေ၊ အတ္ထတော ပန အယံ ဝဏ္ဏနာ နူန ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. အထ ဝါ အဝဿမ္ဘာဝိယတ္ထေ အနာဂတကာလဝါစကော ဟောတိ ‘‘ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမဟ’’န္တိအာဒီသု (ဗု. ဝံ. ၂.၁၀၉-၁၁၄) ဝိယ. ကာမဉှေတ္ထ ယထာ အဝဿမ္ဘာဝိယတ္ထဝါစကော ဓုဝသဒ္ဒေါ အတ္ထိ၊ န ဧဝံ ‘‘ဘဝတီ’’တိ ပဒေ၊ အတ္ထတော ပန ဓုဝံ ဘဝိဿတိ အယံ ဝဏ္ဏနာတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၁. ‘‘တတ္ထာ’’တိ ပဒံ ‘‘မုသာဝါဒဝဂ္ဂဿာ’’တိ ပဒေ နိဒ္ဓါရဏသမုဒါယော၊ တေသု နဝသု ဝဂ္ဂေသူတိ အတ္ထော. ပဌမသိက္ခာပဒေတိ ဝါ၊ တေသု ခုဒ္ဒကေသု သိက္ခာပဒေသူတိ အတ္ထော. သကျာနံ ပုတ္တောတိ ဘဂိနီဟိ သံဝါသကရဏတော လောကမရိယာဒံ ဆိန္ဒိတုံ၊ ဇာတိသမ္ဘေဒတော ဝါ ရက္ခိတုံ သက္ကုဏန္တီတိ သကျာ. သာကဝနသဏ္ဍေ နဂရံ မာပေန္တီတိ ဝါ သကျာ၊ ပုဗ္ဗရာဇာနော. တေသံ ဝံသေ ဘူတတ္တာ ဧတရဟိပိ ရာဇာနော သကျာ နာမ၊ တေသံ ပုတ္တောတိ အတ္ထော. ‘‘ဗုဒ္ဓကာလေ’’တိ ပဒံ ‘‘ပဗ္ဗဇိံသူ’’တိ ပဒေ အာဓာရော. သကျကုလတော နိက္ခမိတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဝါဒက္ခိတ္တော’’တျာဒိနာ ဝါဒေန ခိတ္တော၊ ဝါဒမှိ ဝါတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ယတြ ယတြာတိ ယဿံ ယဿံ ဒိဋ္ဌိယံ ပဝတ္တတီတိ သမ္ဗန္ဓော. အဝဇာနိတွာတိ ပဋိဿဝေန ဝိယောဂံ ကတွာ. အဝသဒ္ဒေါ ဟိ ဝိယောဂတ္ထဝါစကော. ‘‘အပဇာနိတွာ’’တိပိ ပါဌော၊ ပဋိညာတံ အပနီတံ ကတွာတိ အတ္ထော. ဒေါသန္တိ အယုတ္တိဒေါသံ၊ သလ္လက္ခေန္တော ဟုတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ကထေန္တော ကထေန္တောတိ အန္တသဒ္ဒေါ မာနသဒ္ဒကာရိယော. ကထိယမာနော ကထိယမာနောတိ ဟိ အတ္ထော. ပဋိဇာနိတွာတိ ပဋိညာတံ ကတွာ. အာနိသံသန္တိ နိဒ္ဒေါသံ ဂုဏံ. ပဋိပုဗ္ဗော စရသဒ္ဒေါ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ပဋိစရတိ ပဋိစ္ဆာဒေတီ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန ရူပံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အနိစ္စ’’န္တိ ဝဒတိ. ကသ္မာတိ ဝုတ္တေ ‘‘ဇာနိတဗ္ဗတော’’တိ ဝဒတိ. ယဒိ ဧဝံ နိဗ္ဗာနမ္ပိ ဇာနိတဗ္ဗတ္တာ အနိစ္စံ နာမ သိယာတိ ဝုတ္တေ အတ္တနော ဟေတုမှိ ဒေါသံ ဒိသွာ အဟံ ‘‘ဇာနိတဗ္ဗတော’’တိ ဟေတုံ န ဝဒါမိ၊ ‘‘ဇာတိဓမ္မတော’’တိ ပန ဝဒါမိ. တယာ ပန ဒုဿုတတ္တာ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဝတွာ အညေနညံ ပဋိစရတိ. ‘‘ကုရုန္ဒိယ’’န္တိ ပဒံ ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ပဒေ အာဓာရော. ဧတဿာတိ ‘‘ရူပံ အနိစ္စံ ဇာနိတဗ္ဗတော’’တိ ဝစနဿ. တတြာတိ ကုရုန္ဒိယံ. တဿာတိ ပဋိဇာနနာဝဇာနနဿ. ‘‘ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထ’’န္တိ ပဒံ ‘‘ဘာသတီ’’တိပဒေ သမ္ပဒါနံ. ‘‘မဟာအဋ္ဌကထာယ’’န္တိပဒံ ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ပဒေ အာဓာရော. ‘‘ဒိဝါဋ္ဌာနာဒီသူ’’တိ ပဒံ ဥပနေတဗ္ဗံ. ဣဒံ ‘‘အသုကသ္မိံ နာမပဒေသေ’’တိ ပဒေ နိဒ္ဓါရဏသမုဒါယော.

၃. သမ္မာ ဝဒတိ အနေနာတိ သံဝါဒနံ၊ ဥဇုဇာတိကစိတ္တံ၊ န သံဝါဒနံ ဝိသံဝါဒနံ၊ ဝဉ္စနာဓိပ္ပါယဝသပ္ပဝတ္တံ စိတ္တန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဝိသံဝါဒနစိတ္တ’’န္တိ. ‘‘ဝါစာ’’တျာဒိနာ ဝစတိ ဧတာယာတိ ဝါစာတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ဟီတိ ဒဠှီကရဏဇောတကံ၊ တဒမိနာ သစ္စန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဝါစာယေဝါ’’တိ ပဒံ ‘‘ဗျပ္ပထော’’တိ ပဒေ တုလျတ္ထံ၊ ‘‘ဝုစ္စတီ’’တိ ပဒေ ကမ္မံ. ပထသဒ္ဒပရတ္တာ ဝါစာသဒ္ဒဿ ဗျာဒေသော ကတော. သုဒ္ဓစေတနာ ကထိတာတိ သမ္ဗန္ဓော. တံသမုဋ္ဌိတသဒ္ဒသဟိတာတိ တာယ စေတနာယ သမုဋ္ဌိတေန သဒ္ဒေန သဟ ပဝတ္တာ စေတနာ ကထိတာတိ ယောဇနာ.

‘‘ဧဝ’’န္တိ ပဒံ ‘‘ဒဿေတွာ’’တိ ပဒေ နိဒဿနံ၊ ကရဏံ ဝါ. ‘‘ဒဿေတွာ’’တိ ပဒံ ‘‘ဒဿေန္တော အာဟာ’’တိ ပဒဒွယေ ပုဗ္ဗကာလကိရိယာ. အန္တေတိ ‘‘ဝါစာ’’တိအာဒီနံ ပဉ္စန္နံ ပဒါနံ အဝသာနေ. ‘‘အာဟာ’’တိ ဧတ္ထ ဝတ္တမာန-တိဝစနဿ အကာရော ပစ္စုပ္ပန္နကာလဝါစကေန ‘‘ဣဒါနီ’’တိ ပဒေန ယောဇိတတ္တာ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ ပဒံ ‘‘အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ပဒေ အာဓာရော. ဧတ္ထာတိ ‘‘အဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ မေ’’တိအာဒီသု. ‘‘ပါဠိယ’’န္တိ ပဒံ ‘‘ဒေသနာ ကတာ’’တိ ပဒေ အာဓာရော. နိဿိတဝိညာဏဝသေန အဝတွာ နိဿယပသာဒဝသေန ‘‘စက္ခုနာ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဩဠာရိကေနေဝါ’’တိ.

၄. တဿာတိ ‘‘တီဟာကာရေဟီ’’တိအာဒိဝစနဿ. ‘‘အတ္ထော’’တိ ပဒံ ‘‘ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ပဒေ ကမ္မံ. ဟီတိ ဝိသေသဇောတကံ၊ ဝိသေသံ ကထယိဿာမီတိ အတ္ထော. တတ္ထာတိ စတုတ္ထပါရာဇိကေ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ.

၉. အာဒီနမ္ပီတိ ပိသဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော.

၁၁. မန္ဒသဒ္ဒေါ ဇဠတ္ထဝါစကောတိ အာဟ ‘‘မန္ဒတ္တာ ဇဠတ္တာ’’တိ. ယော ပန အညံ ဘဏတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သာမဏေရေနာ’’တိ ပဒံ ‘‘ဝုတ္တော’’တိ ပဒေ ကတ္တာ. အပိသဒ္ဒေါ ပုစ္ဆာဝါစကော၊ ‘‘ပဿိတ္ထာ’’တိ ပဒေန ယောဇေတဗ္ဗော၊ အပိ ပဿိတ္ထာတိ အတ္ထော. ‘‘အဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ မေ’’တိအာဒိဝစနတော အညာ ပူရဏကထာပိ တာဝ အတ္ထီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အညာ ပူရဏကထာ နာမ ဟောတီ’’တိ. အပ္ပတာယ ဦနဿ အတ္ထဿ ပူရဏဝသေန ပဝတ္တာ ကထာ ပူရဏကထာ. ဧသာ ပူရဏကထာ နာမ ကာတိ အာဟ ‘‘ဧကော’’တိအာဒိ. ဧသာ ဟိ ဂါမေ အပ္ပကမ္ပိ တေလံ ဝါ ပူဝခဏ္ဍံ ဝါ ပဿိတွာ ဝါ လဘိတွာ ဝါ ဗဟုကံ ကတွာ ပူရဏဝသေန ကထိတတ္တာ ပူရဏကထာ နာမ. ဗဟုကာနိ တေလာနိ ဝါ ပူဝေ ဝါ ပဿန္တောပိ လဘန္တောပိ အပ္ပကံ ကတွာ ဦနဝသေန ကထိတတ္တာ ဦနကထာပိ အတ္ထီတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ. အဋ္ဌကထာသု ပန အဝုတ္တတ္တာ ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဗဟုကာယ ပူရဏဿ အတ္ထဿ ဦနဝသေန ပဝတ္တာ ကထာ ဦနကထာတိ ဝိဂ္ဂဟော ကာတဗ္ဗောတိ. ပဌမံ.