၅. ပါစိတ္တိယကဏ္ဍံ

၁. မုသာဝါဒသိက္ခာပဒ-အတ္ထယောဇနာ

ခုဒ္ဒကာနန္တိ သုခုမာပတ္တိပကာသကတ္တာ အပ္ပကာနံ၊ ဂဏနတော ဝါ ပစုရတ္တာ ဗဟုကာနံ. ယေသံ သိက္ခာပဒါနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယေသ’’န္တိ ပဒံ ‘‘သင်္ဂဟော’’တိ ပဒေ သာမျတ္ထဆဋ္ဌီ. သင်္ဂဟီယတေ သင်္ဂဟော. ‘‘နဝဟိ ဝဂ္ဂေဟီ’’တိပဒံ ‘‘သင်္ဂဟော၊ သုပ္ပတိဋ္ဌိတော’’တိ ပဒဒွယေ ကရဏံ. ဒါနီတိ ကာလဝါစကော သတ္တမျန္တနိပါတော ဣဒါနိ-ပရိယာယော၊ ဣမသ္မိံ ကာလေတိ အတ္ထော. တေသန္တိ ခုဒ္ဒကာနံ၊ အယံ ဝဏ္ဏနာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဘဝတီတိ ဧတ္ထ တိ-သဒ္ဒေါ ဧကံသတ္ထေ အနာဂတကာလိကော ဟောတိ ‘‘နိရယံ နူန ဂစ္ဆာမိ၊ ဧတ္ထ မေ နတ္ထိ သံသယော’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၂.၂၂.၃၃၁) ဝိယ. ကိဉ္စာပေတ္ထ ဟိ ယထာ ဧကံသဝါစကော နူနသဒ္ဒေါ အတ္ထိ၊ န ဧဝံ ‘‘ဘဝတီ’’တိ ပဒေ၊ အတ္ထတော ပန အယံ ဝဏ္ဏနာ နူန ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. အထ ဝါ အဝဿမ္ဘာဝိယတ္ထေ အနာဂတကာလဝါစကော ဟောတိ ‘‘ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမဟ’’န္တိအာဒီသု (ဗု. ဝံ. ၂.၁၀၉-၁၁၄) ဝိယ. ကာမဉှေတ္ထ ယထာ အဝဿမ္ဘာဝိယတ္ထဝါစကော ဓုဝသဒ္ဒေါ အတ္ထိ၊ န ဧဝံ ‘‘ဘဝတီ’’တိ ပဒေ၊ အတ္ထတော ပန ဓုဝံ ဘဝိဿတိ အယံ ဝဏ္ဏနာတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၁. ‘‘တတ္ထာ’’တိ ပဒံ ‘‘မုသာဝါဒဝဂ္ဂဿာ’’တိ ပဒေ နိဒ္ဓါရဏသမုဒါယော၊ တေသု နဝသု ဝဂ္ဂေသူတိ အတ္ထော. ပဌမသိက္ခာပဒေတိ ဝါ၊ တေသု ခုဒ္ဒကေသု သိက္ခာပဒေသူတိ အတ္ထော. သကျာနံ ပုတ္တောတိ ဘဂိနီဟိ သံဝါသကရဏတော လောကမရိယာဒံ ဆိန္ဒိတုံ၊ ဇာတိသမ္ဘေဒတော ဝါ ရက္ခိတုံ သက္ကုဏန္တီတိ သကျာ. သာကဝနသဏ္ဍေ နဂရံ မာပေန္တီတိ ဝါ သကျာ၊ ပုဗ္ဗရာဇာနော. တေသံ ဝံသေ ဘူတတ္တာ ဧတရဟိပိ ရာဇာနော သကျာ နာမ၊ တေသံ ပုတ္တောတိ အတ္ထော. ‘‘ဗုဒ္ဓကာလေ’’တိ ပဒံ ‘‘ပဗ္ဗဇိံသူ’’တိ ပဒေ အာဓာရော. သကျကုလတော နိက္ခမိတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဝါဒက္ခိတ္တော’’တျာဒိနာ ဝါဒေန ခိတ္တော၊ ဝါဒမှိ ဝါတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ယတြ ယတြာတိ ယဿံ ယဿံ ဒိဋ္ဌိယံ ပဝတ္တတီတိ သမ္ဗန္ဓော. အဝဇာနိတွာတိ ပဋိဿဝေန ဝိယောဂံ ကတွာ. အဝသဒ္ဒေါ ဟိ ဝိယောဂတ္ထဝါစကော. ‘‘အပဇာနိတွာ’’တိပိ ပါဌော၊ ပဋိညာတံ အပနီတံ ကတွာတိ အတ္ထော. ဒေါသန္တိ အယုတ္တိဒေါသံ၊ သလ္လက္ခေန္တော ဟုတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ကထေန္တော ကထေန္တောတိ အန္တသဒ္ဒေါ မာနသဒ္ဒကာရိယော. ကထိယမာနော ကထိယမာနောတိ ဟိ အတ္ထော. ပဋိဇာနိတွာတိ ပဋိညာတံ ကတွာ. အာနိသံသန္တိ နိဒ္ဒေါသံ ဂုဏံ. ပဋိပုဗ္ဗော စရသဒ္ဒေါ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ပဋိစရတိ ပဋိစ္ဆာဒေတီ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန ရူပံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အနိစ္စ’’န္တိ ဝဒတိ. ကသ္မာတိ ဝုတ္တေ ‘‘ဇာနိတဗ္ဗတော’’တိ ဝဒတိ. ယဒိ ဧဝံ နိဗ္ဗာနမ္ပိ ဇာနိတဗ္ဗတ္တာ အနိစ္စံ နာမ သိယာတိ ဝုတ္တေ အတ္တနော ဟေတုမှိ ဒေါသံ ဒိသွာ အဟံ ‘‘ဇာနိတဗ္ဗတော’’တိ ဟေတုံ န ဝဒါမိ၊ ‘‘ဇာတိဓမ္မတော’’တိ ပန ဝဒါမိ. တယာ ပန ဒုဿုတတ္တာ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဝတွာ အညေနညံ ပဋိစရတိ. ‘‘ကုရုန္ဒိယ’’န္တိ ပဒံ ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ပဒေ အာဓာရော. ဧတဿာတိ ‘‘ရူပံ အနိစ္စံ ဇာနိတဗ္ဗတော’’တိ ဝစနဿ. တတြာတိ ကုရုန္ဒိယံ. တဿာတိ ပဋိဇာနနာဝဇာနနဿ. ‘‘ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထ’’န္တိ ပဒံ ‘‘ဘာသတီ’’တိပဒေ သမ္ပဒါနံ. ‘‘မဟာအဋ္ဌကထာယ’’န္တိပဒံ ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ပဒေ အာဓာရော. ‘‘ဒိဝါဋ္ဌာနာဒီသူ’’တိ ပဒံ ဥပနေတဗ္ဗံ. ဣဒံ ‘‘အသုကသ္မိံ နာမပဒေသေ’’တိ ပဒေ နိဒ္ဓါရဏသမုဒါယော.

၃. သမ္မာ ဝဒတိ အနေနာတိ သံဝါဒနံ၊ ဥဇုဇာတိကစိတ္တံ၊ န သံဝါဒနံ ဝိသံဝါဒနံ၊ ဝဉ္စနာဓိပ္ပါယဝသပ္ပဝတ္တံ စိတ္တန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဝိသံဝါဒနစိတ္တ’’န္တိ. ‘‘ဝါစာ’’တျာဒိနာ ဝစတိ ဧတာယာတိ ဝါစာတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ဟီတိ ဒဠှီကရဏဇောတကံ၊ တဒမိနာ သစ္စန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဝါစာယေဝါ’’တိ ပဒံ ‘‘ဗျပ္ပထော’’တိ ပဒေ တုလျတ္ထံ၊ ‘‘ဝုစ္စတီ’’တိ ပဒေ ကမ္မံ. ပထသဒ္ဒပရတ္တာ ဝါစာသဒ္ဒဿ ဗျာဒေသော ကတော. သုဒ္ဓစေတနာ ကထိတာတိ သမ္ဗန္ဓော. တံသမုဋ္ဌိတသဒ္ဒသဟိတာတိ တာယ စေတနာယ သမုဋ္ဌိတေန သဒ္ဒေန သဟ ပဝတ္တာ စေတနာ ကထိတာတိ ယောဇနာ.

‘‘ဧဝ’’န္တိ ပဒံ ‘‘ဒဿေတွာ’’တိ ပဒေ နိဒဿနံ၊ ကရဏံ ဝါ. ‘‘ဒဿေတွာ’’တိ ပဒံ ‘‘ဒဿေန္တော အာဟာ’’တိ ပဒဒွယေ ပုဗ္ဗကာလကိရိယာ. အန္တေတိ ‘‘ဝါစာ’’တိအာဒီနံ ပဉ္စန္နံ ပဒါနံ အဝသာနေ. ‘‘အာဟာ’’တိ ဧတ္ထ ဝတ္တမာန-တိဝစနဿ အကာရော ပစ္စုပ္ပန္နကာလဝါစကေန ‘‘ဣဒါနီ’’တိ ပဒေန ယောဇိတတ္တာ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ ပဒံ ‘‘အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ပဒေ အာဓာရော. ဧတ္ထာတိ ‘‘အဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ မေ’’တိအာဒီသု. ‘‘ပါဠိယ’’န္တိ ပဒံ ‘‘ဒေသနာ ကတာ’’တိ ပဒေ အာဓာရော. နိဿိတဝိညာဏဝသေန အဝတွာ နိဿယပသာဒဝသေန ‘‘စက္ခုနာ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဩဠာရိကေနေဝါ’’တိ.

၄. တဿာတိ ‘‘တီဟာကာရေဟီ’’တိအာဒိဝစနဿ. ‘‘အတ္ထော’’တိ ပဒံ ‘‘ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ပဒေ ကမ္မံ. ဟီတိ ဝိသေသဇောတကံ၊ ဝိသေသံ ကထယိဿာမီတိ အတ္ထော. တတ္ထာတိ စတုတ္ထပါရာဇိကေ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ.

၉. အာဒီနမ္ပီတိ ပိသဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော.

၁၁. မန္ဒသဒ္ဒေါ ဇဠတ္ထဝါစကောတိ အာဟ ‘‘မန္ဒတ္တာ ဇဠတ္တာ’’တိ. ယော ပန အညံ ဘဏတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သာမဏေရေနာ’’တိ ပဒံ ‘‘ဝုတ္တော’’တိ ပဒေ ကတ္တာ. အပိသဒ္ဒေါ ပုစ္ဆာဝါစကော၊ ‘‘ပဿိတ္ထာ’’တိ ပဒေန ယောဇေတဗ္ဗော၊ အပိ ပဿိတ္ထာတိ အတ္ထော. ‘‘အဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ မေ’’တိအာဒိဝစနတော အညာ ပူရဏကထာပိ တာဝ အတ္ထီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အညာ ပူရဏကထာ နာမ ဟောတီ’’တိ. အပ္ပတာယ ဦနဿ အတ္ထဿ ပူရဏဝသေန ပဝတ္တာ ကထာ ပူရဏကထာ. ဧသာ ပူရဏကထာ နာမ ကာတိ အာဟ ‘‘ဧကော’’တိအာဒိ. ဧသာ ဟိ ဂါမေ အပ္ပကမ္ပိ တေလံ ဝါ ပူဝခဏ္ဍံ ဝါ ပဿိတွာ ဝါ လဘိတွာ ဝါ ဗဟုကံ ကတွာ ပူရဏဝသေန ကထိတတ္တာ ပူရဏကထာ နာမ. ဗဟုကာနိ တေလာနိ ဝါ ပူဝေ ဝါ ပဿန္တောပိ လဘန္တောပိ အပ္ပကံ ကတွာ ဦနဝသေန ကထိတတ္တာ ဦနကထာပိ အတ္ထီတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ. အဋ္ဌကထာသု ပန အဝုတ္တတ္တာ ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဗဟုကာယ ပူရဏဿ အတ္ထဿ ဦနဝသေန ပဝတ္တာ ကထာ ဦနကထာတိ ဝိဂ္ဂဟော ကာတဗ္ဗောတိ. ပဌမံ.

၂. ဩမသဝါဒ သိက္ခာပဒံ

၁၂. ဒုတိယေ မသဓာတု ဝိဇ္ဈနတ္ထေ ပဝတ္တတိ ‘‘ဩမဋ္ဌံ ဥမ္မဋ္ဌ’’န္တိအာဒီသု (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၂၁) ဝိယာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဩမသန္တီတိ ဩဝိဇ္ဈန္တီ’’တိ.

၁၃. ‘‘ဣဒံ ဝတ္ထု’’န္တိ ပဒံ ‘‘အာဟရီ’’တိ ပဒေ ကမ္မံ. နန္ဒိတဗ္ဗောတိ နန္ဒော ဝဏ္ဏဗလာဒိ၊ သော ဧတဿတ္ထီတိ နန္ဒီ. ဝိသာလာနိ မဟန္တာနိ ဝိသာဏာနိ ဧတဿတ္ထီတိ ဝိသာလော၊ နန္ဒီ စ သော ဝိသာလော စေတိ နန္ဒိဝိသာလောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘နန္ဒိဝိသာလော နာမာ’’တိအာဒိနာ. သောတိ နန္ဒိဝိသာလော၊ ‘‘အာဟာ’’တိ ပဒေ ကတ္တာ. တတ္ထေဝါတိ ယုဉ္ဇိတဋ္ဌာနေယေဝ. အဟေတုကပဋိသန္ဓိကာလေပီတိ ပိ-သဒ္ဒေါ အနုဂ္ဂဟတ္ထဝါစကော၊ ပဂေဝ ဒွိဟေတုက တိဟေတုက ပဋိသန္ဓိကာလေတိ အတ္ထော. ‘‘တေန စာ’’တိ စကာရဿ အဝုတ္တသမ္ပိဏ္ဍနတ္ထတ္တာ ‘‘အတ္တနော ကမ္မေန စာ’’တိ အတ္ထံ သမ္ပိဏ္ဍေတီတိ အာဟ ‘‘အတ္တနော ကမ္မေန စာ’’တိ. အတ္တနောတိ နန္ဒိဝိသာလဿ.

၁၅. ဧတ္ထာတိ ဧတိဿံ ပဒဘာဇနိယံ၊ ‘‘အာဟာ’’တိ ပဒေ အာဓာရော. ‘‘ယသ္မာ’’တိ ပဒံ ဝိဘဇိတုကာမော’’တိ ပဒေ ဟေတု. အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံယေဝ ‘‘ဟီနေနာပီ’’တိ ဝတွာ ပဒဘာဇနိယံ အဝုတ္တတ္တာ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝေဏုကာရဇာတီတိ ဝိလီဝကာရဇာတိ. နေသာဒဇာတီတိ ဧတ္ထ ကေဝဋ္ဋဇာတိပိ သင်္ဂဟိတာ.

ပု ဝုစ္စတိ ကရီသံ၊ တံ ကုသတိ အပနေတီတိ ပုက္ကုသော. ပုပ္ဖံ ဝုစ္စတိ ကရီသံ၊ ကုသုမံ ဝါ၊ တံ ဆဍ္ဍေတီတိ ပုပ္ဖဆဍ္ဍကော.

ကုဋတိ ဆိန္ဒတီတိ ကောဋ္ဌော၊ သောယေဝ ကောဋ္ဌကော. ယကာရဘကာရေ ဧကတော ယောဇေတွာ ‘‘ယဘာ’’တိ ယော အက္ကောသော အတ္ထိ၊ ဧသော ဟီနော နာမ အက္ကောသောတိ ယောဇနာ.

၁၆. သဗ္ဗပဒေသူတိ နာမာဒီသု သဗ္ဗပဒေသု. ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ. အလိကန္တိ အသစ္စံ၊ မိစ္ဆာဝါစန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ယောပိ ဝဒတီတိ ယောဇနာ.

၂၆. ပရိဟရိတွာတိ ပရိမုခံ ကထနံ အပနေတွာ. ဒဝံ ပရိဟာသံ ကာမေတီတိ ဒဝကာမော၊ တဿ ဘာဝေါ ဒဝကမျံ၊ တံယေဝ ဒဝကမျတာ. အနုပသမ္ပန္နန္တိ ဧတ္ထ အကာရဿ သဒိသတ္ထမဂ္ဂဟေတွာ အညတ္ထောဝ ဂဟေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဌပေတွာ ဘိက္ခု’’န္တိအာဒိ. ယဒိ ဟိ သဒိသတ္ထော ဘဝေယျ၊ သာမဏေရောဝ အနုပသမ္ပန္နော နာမ သိယာ သဏ္ဌာနေန စ ပုရိသဘာဝေန စ သဒိသတ္တာ၊ တသ္မာ အညတ္ထောဝ ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သဗ္ဗသတ္တာတိ ဧတ္ထ သဗ္ဗသဒ္ဒေါ အနဝသေသတ္ထော မနုဿေ ဥပါဒါယ ဝစနတ္ထဇာနနာဇာနနပကတိကာနံ သဗ္ဗသတ္တာနမ္ပိ ဂဟိတတ္တာ.

၃၅. အတ္ထပုရေက္ခာရော နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ သမ္ဗန္ဓော. သိက္ခာပဒမပေက္ခိယ နပုံသကလိင်္ဂဝသေန ‘‘ကိရိယ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာပတ္တိမပေက္ခိယ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန ‘‘ကိရိယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝဇ္ဇကမ္မသဒ္ဒါ သိက္ခာပဒမပေက္ခန္တာပိ အာပတ္တိ၊ မပေက္ခန္တာပိ နိယတနပုံသကလိင်္ဂတ္တာ နပုံသကာယေဝ၊ တသ္မာ တေ ဒွေ အာပတ္တိဋ္ဌာနေ န ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ. ဒုတိယံ.

၃. ပေသုညသိက္ခာပဒံ

၃၆. တတိယေ ‘‘ဇာတဘဏ္ဍနာန’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ အဂျာဟိတောတိအာဒီသု ဝိယ ဝိသေသနပရနိပါတဝသေန ‘‘ဘဏ္ဍနဇာတာန’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘သဉ္ဇာတဘဏ္ဍနာန’’န္တိ. ‘‘ပုဗ္ဗဘာဂေါ’’တိ ဝတွာ တဿ သရူပံ ဒဿေတိ ‘‘ဣမိနာ စ ဣမိနာ စာ’’တိအာဒိနာ. ဝိရုဒ္ဓံ ဝဒတိ ဧတေနာတိ ဝိဝါဒေါ၊ ဝိဂ္ဂါဟိကကထာ၊ တံ အာပန္နာတိ ဝိဝါဒါပန္နာ၊ တေသံ. ပိသတိ သဉ္စုဏ္ဏေတီတိ ပိသုဏော၊ ပုဂ္ဂလော၊ တဿ ဣဒန္တိ ပေသုညံ၊ ဝစနန္တိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပေသုညန္တိ ပိသုဏဝါစ’’န္တိ.

၃၇. ဘိက္ခုပေသုညေတိ ဘိက္ခူနံ သန္တိကံ ဥပသံဟဋေ ပေသုညဝစနေတိ ဆဋ္ဌီသမာသော.

၃၈. ‘‘ဒိသွာ’’တိ ပဒံ ‘‘ဘဏန္တဿာ’’တိ ပဒေ ပုဗ္ဗကာလကိရိယာ၊ ဒဿနံ ဟုတွာတိ အတ္ထော. တတိယံ.

၄. ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပဒံ

၄၄. စတုတ္ထေ ပဋိမုခံ အာဒရေန သုဏန္တီတိ ပတိဿာ၊ န ပတိဿာ အပ္ပတိဿာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အပ္ပတိဿဝါ’’တိ.

၄၅. ‘‘ပဒသော’’တိ ဧတ္ထ သော-ပစ္စယော ဝိစ္ဆတ္ထဝါစကောတိ အာဟ ‘‘ပဒံ ပဒ’’န္တိ. တတ္ထာတိ တေသု စတုဗ္ဗိဓေသု. ပဒံ နာမ ဣဓ အတ္ထဇောတကံ ဝါ ဝိဘတျန္တံ ဝါ န ဟောတိ၊ အထ ခေါ လောကိယေဟိ လက္ခိတော ဂါထာယ စတုတ္ထံသော ပါဒေါဝ အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘ပဒန္တိ ဧကော ဂါထာပါဒေါ’’တိ. အနု ပစ္ဆာ ဝုတ္တပဒတ္တာ ဒုတိယပါဒေါ အနုပဒံ နာမ. အနု သဒိသံ ဗျဉ္ဇနံ အနုဗျဉ္ဇနန္တိ အတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘အနုဗျဉ္ဇန’’န္တိအာဒိနာ. ဗျဉ္ဇနသဒ္ဒေါ ပဒ-ပရိယာယော. ယံကိဉ္စိ ပဒံ အနုဗျဉ္ဇနံ နာမ န ဟောတိ၊ ပုရိမပဒေန ပန သဒိသံ ပစ္ဆိမပဒမေဝ အနုဗျဉ္ဇနံ နာမ.

ဝါစေန္တော ဟုတွာ နိဋ္ဌာပေတီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဧကမေကံ ပဒ’’န္တိ ပဒံ ‘‘နိဋ္ဌာပေတီ’’တိ ပဒေ ကာရိတကမ္မံ. ‘‘ထေရေနာ’’တိ ပဒံ ‘‘ဝုတ္တေ’’တိ ပဒေ ကတ္တာ၊ ‘‘ဧကတော’’တိ ပဒေ သဟတ္ထော. သာမဏေရော အပါပုဏိတွာ ဘဏတီတိ သမ္ဗန္ဓော. မတ္တမေဝါတိ ဧတ္ထ ဧဝသဒ္ဒေါ မတ္တသဒ္ဒဿ အဝဓာရဏတ္ထံ ဒဿေတိ၊ တေန ပကာရံ ပဋိက္ခိပတိ. ‘‘အနိစ္စ’’န္တိ စ ‘‘အနိစ္စာ’’တိ စ ဒွိန္နံ ပဒါနံ သတိပိ လိင်္ဂဝိသေသတ္တေ အနုဗျဉ္ဇနတ္တာ အာပတ္တိမောက္ခော နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘အနုဗျဉ္ဇနဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာ’’တိ.

ဗြဟ္မဇာလာဒီနီတိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန သာမညဖလသုတ္တာဒီနိ ဒီဃသုတ္တာနိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၅၀ အာဒယော) သင်္ဂဟိတာနိ. စသဒ္ဒေန ဩဃတရဏသုတ္တာဒီနိ သံယုတ္တသုတ္တာနိ (သံ. နိ. ၁.၁) စ စိတ္တပရိယာဒါနသုတ္တာဒီနိ အင်္ဂုတ္တရသုတ္တာနိ (အ. နိ. ၁.၂ အာဒယော) စ သင်္ဂဟိတာနိ. သောတိ ဒေဝတာဘာသိတော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ.

ကိဉ္စာပိ ဝဒတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိသဒ္ဒေါ ဂရဟတ္ထဝါစကော၊ ပနသဒ္ဒေါ အနုဂ္ဂဟတ္ထဝါစကော. မေဏ္ဍကမိလိန္ဒပဉှေသူတိ မေဏ္ဍကပဉှေ စ မိလိန္ဒပဉှေ စ. ယန္တိ သုတ္တံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အာရမ္မဏကထာ ဗုဒ္ဓိကကထာ ဒဏ္ဍကကထာ ဉာဏဝတ္ထုကထာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ ပေယျာလဝသေန ဝုတ္တတ္တာ. ဣမာယော ပကရဏာနိ နာမာတိ ဝဒန္တိ. မဟာပစ္စရိယာဒီသု ဝတွာ ပရိဂ္ဂဟိတောတိ ယောဇနာ. ယန္တိ သုတ္တံ.

၄၈. တတြာတိ ‘‘ဧကတော ဥဒ္ဒိသာပေန္တော’’တိ ဝစနေ. ဥဒ္ဒိသာပေန္တီတိ အာစရိယံ ဒေသာပေန္တိ ဗဟုကတ္တာရမပေက္ခိယ ဗဟုဝစနဝသေန ဝုတ္တံ. တေဟီတိ ဥပသမ္ပန္နာနုပသမ္ပန္နေဟိ. ဒွေပီတိ ဥပသမ္ပန္နော စ အနုပသမ္ပန္နော စ.

ဥပစာရန္တိ ဒွါဒသဟတ္ထူပစာရံ. ယေသန္တိ ဘိက္ခူနံ. ပလာယနကဂန္ထန္တိ ပရိဝဇ္ဇေတွာ ဂစ္ဆန္တံ ပကရဏံ. သာမဏေရော ဂဏှာတီတိ ယောဇနာ.

ဩပါတေတီတိ အဝပါတေတိ၊ ဂဠိတာပေတီတိ အတ္ထော. သုတ္တေပီတိ ဝေယျာကရဏသုတ္တေပိ. တန္တိ ယေဘုယျေန ပဂုဏဂန္ထံ. ပရိသင်္ကမာနန္တိ သာရဇ္ဇမာနံ. ယံ ပန ဝစနံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ကိရိယသမုဋ္ဌာနတ္တာတိ ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ ကိရိယသမုဋ္ဌာနတ္တာတိ. စတုတ္ထံ.

၅. သဟသေယျသိက္ခာပဒံ

၄၉. ပဉ္စမေ မုဋ္ဌာ သတိ ဧတေသန္တိ မုဋ္ဌဿတီ. နတ္ထိ သမ္ပဇာနံ ဧတေသန္တိ အသမ္ပဇာနာ. ဘဝင်္ဂေါတိဏ္ဏကာလေတိ နိဒ္ဒေါက္ကမနကာလေ.

၅၀. ‘‘ပကတိယာ’’တိ ပဒံ ‘‘ဒေန္တီ’’တိ ပဒေ ဝိသေသနံ. တေ ဘိက္ခူ ဒေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဂါရဝေနာ’’တိ ပဒဉ္စ ‘‘သိက္ခာကာမတာယာ’’တိ ပဒဉ္စ ‘‘ဒေန္တီ’’တိ ပဒေ ဟေတု. သီသဿ ဥပဓာနံ ဥဿီသံ၊ တဿ ကရီယတေ ဥဿီသကရဏံ၊ တံယေဝ အတ္ထော ပယောဇနံ ဥဿီသကရဏတ္ထော၊ တဒတ္ထာယ. တတြာတိ ပုရိမဝစနာပေက္ခံ၊ ‘‘သိက္ခာကာမတာယာ’’တိ ဝစနေတိ အတ္ထော. နိဒဿနန္တိ သေသော. အထ ဝါ သိက္ခာကာမတာယာတိ ပစ္စတ္တေ ဘုမ္မဝစနံ. ‘‘ဣဒမ္ပိဿ ဟောတိ သီလသ္မိ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၁၉၅ အာဒယော) ဝိယ. ဣဒမ္ပိ သိက္ခာကာမတာယ အယံ သိက္ခာကာမတာ သိက္ခာကာမဘာဝေါ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ဧသ နယော ‘‘တတြိဒံ သမန္တပါသာဒိကာယ သမန္တပါသာဒိကတ္တသ္မိ’’န္တိအာဒီသုပိ. ဘိက္ခူ ခိပန္တီတိ ယောဇနာ. တန္တိ အာယသ္မန္တံ ရာဟုလံ. အထာတိ ခိပနတော ပစ္ဆာ. ဣဒန္တိ ဝတ္ထု. သမ္မုဉ္စနိကစဝရဆဍ္ဍနကာနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တေနာယသ္မတာ ရာဟုလေန ပါတိတံ နု ခေါတိ ယောဇနာ. သော ပနာယသ္မာ ဂစ္ဆတီတိ သမ္ဗန္ဓော. အပရိဘောဂါ အညေသန္တိ အညေဟိ န ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာ.

၅၁. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. သယနံ သေယျာ၊ ကာယပသာရဏကိရိယာ၊ သယန္တိ ဧတ္ထာတိ သေယျာ၊ မဉ္စပီဌာဒိ. တဒုဘယမ္ပိ ဧကသေသေန ဝါ သာမညနိဒ္ဒေသေန ဝါ ဧကတော ကတွာ ‘‘သဟသေယျ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သေယျာ’’တိအာဒိ. တတ္ထာတိ ဒွီသု သေယျာသု. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဒွေ သေယျာ ဒဿိတာ၊ တသ္မာ. ‘‘သဗ္ဗစ္ဆန္နာ’’တိအာဒိနာ လက္ခဏံ ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ. ပါကဋဝေါဟာရန္တိ လောကေ ဝိဒိတံ ဝစနံ. ဒုဿကုဋိယန္တိ ဒုဿေန ဆာဒိတကုဋိယံ. အဋ္ဌကထာသု ယထာဝုတ္တေ ပဉ္စဝိဓစ္ဆဒနေယေဝ ဂယှမာနေ ကော ဒေါသောတိ အာဟ ‘‘ပဉ္စဝိဓစ္ဆဒနေယေဝါ’’တိအာဒိ. ယံ ပန သေနာသနံ ပရိက္ခိတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ပါကာရေန ဝါတိ ဣဋ္ဌကသိလာဒါရုနာ ဝါ. အညေန ဝါတိ ကိလဉ္ဇာဒိနာ ဝါ. ဝတ္ထေနပီတိ ပိသဒ္ဒေါ ပဂေဝ ဣဋ္ဌကာဒိနာတိ ဒဿေတိ. ယဿာတိ သေနာသနသင်္ခါတာယ သေယျာယ. ဥပရီတိ ဝါ သမန္တတောတိ ဝါ ယောဇနာ. ဧကေန ဒွါရေန ပဝိသိတွာ သဗ္ဗပါသာဒဿ ဝဠဉ္ဇိတဗ္ဗတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကူပစာရော’’တိ. သတဂဗ္ဘံ ဝါ စတုဿာလံ ဧကူပစာရံ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တန္တိ သေနာသနသင်္ခါတံ သေယျံ.

တတ္ထာတိ သေနာသနသင်္ခါတာယံ သေယျာယံ. သမ္ဗဟုလာ သာမဏေရာ သစေ ဟောန္တိ၊ ဧကော ဘိက္ခု သစေ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘သာမဏေရာ’’တိ ဣဒံ ပစ္စာသန္နဝသေန ဝုတ္တံ၊ ဥပလက္ခဏဝသေန ဝါ အညေဟိပိ သဟသေယျာနံ အာပတ္တိသမ္ဘဝတော. တေတိ သာမဏေရာ. သဗ္ဗေသန္တိ ဘိက္ခူနံ. တဿာတိ သာမဏေရဿ. ဧသေဝ နယောတိ ဧသော ဧဝ နယော၊ န အညော နယောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဧသေဝ နယောတိ ဧသော ဣဝ နယော၊ ဧသော ဧတာဒိသော နယော ဣဝ အယံ နယော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ အတ္ထော.

အပိ စာတိ ဧကံသေန. ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ. စတုက္ကန္တိ ဧကာဝါသဧကာနုပသမ္ပန္နံ၊ ဧကာဝါသနာနုပသမ္ပန္နံ၊ နာနာဝါသဧကာနုပသမ္ပန္နံ၊ နာနာဝါသနာနုပသမ္ပန္နန္တိ စတုသမူဟံ၊ စတုပရိမာဏံ ဝါ. ယောတိ ဘိက္ခု. ဟိသဒ္ဒေါ ဝိတ္ထာရဇောတကော၊ တံ ဝစနံ ဝိတ္ထာရယိဿာမီတိ အတ္ထော၊ ဝိတ္ထာရော မယာ ဝုစ္စတေတိ ဝါ. ဒေဝသိကန္တိ ဒိဝသေ ဒိဝသေ. ဏိကပစ္စယော ဟိ ဝိစ္ဆတ္ထဝါစကော. ယောပိ သဟသေယျံ ကပ္ပေတိ၊ တဿာပိ အာပတ္တီတိ ယောဇေတဗ္ဗော. တတြာတိ ‘‘တိရစ္ဆာနဂတေနာပီ’’တိ ဝစနေ.

‘‘အပဒါနံ အဟိမစ္ဆာ၊ ဒွိပဒါနဉ္စ ကုက္ကုဋီ၊

စတုပ္ပဒါနံ မဇ္ဇာရီ၊ ဝတ္ထု ပါရာဇိကဿိမာ’’တိ. (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၅၅)၊

ဣမံ ဂါထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဝုတ္တနယေနေဝါ’’တိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ တသ္မာ. ဂေါဓာတိ ကုဏ္ဍော. ဗိဠာလောတိ အာခုဘုဇော. မင်္ဂုသောတိ နကုလော.

အသမ္ဗဒ္ဓဘိတ္တိကဿ ကတပါသာဒဿာတိ ယောဇနာ. တုလာတိ ဧတ္ထ တုလာ နာမ ထမ္ဘာန၊ မုပရိ ဒက္ခိဏုတ္တရဝိတ္ထာရဝသေန ဌပိတော ဒါရုဝိသေသော ထလတိ ထမ္ဘေသု ပတိဋ္ဌာတီတိ ကတွာ. တာ ပန ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒတော တိဿော၊ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန ပန ပဉ္စသတ္တနဝါဒယော. နာနူပစာရေ ပါသာဒေတိ သမ္ဗန္ဓော.

ဝါဠသင်္ဃာဋာဒီသူတိ ဝါဠရူပံ ဒဿေတွာ ကတေသု သင်္ဃာဋာဒီသု. အာဒိသဒ္ဒေန တုလံ သင်္ဂဏှာတိ. ဧတ္ထ စ သင်္ဃာဋော နာမ တုလာန၊ မုပရိ ပုဗ္ဗပစ္ဆိမာယာမဝသေန ဌပိတော ကဋ္ဌဝိသေသော သမ္မာ ဃဋေန္တိ ဧတ္ထ ဂေါပါနသျာဒယောတိ ကတွာ. တေ ပန တယော ဟောန္တိ. နိဗ္ဗကောသဗ္ဘန္တရေတိ ဆဒနကောဋိအဗ္ဘန္တရေ. ပရိမဏ္ဍလံ ဝါ စတုရဿံ ဝါ သေနာသနံ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတြာတိ တသ္မိံ သေနာသနေ. အပရိစ္ဆိန္နော ဂဗ္ဘဿ ဥပစာရော ဧတေသန္တိ အပရိစ္ဆိန္နဂဗ္ဘူပစာရာ သဗ္ဗဂဗ္ဘာ၊ တေ ပဝိသန္တီတိ အတ္ထော. နိပန္နာနံ ဘိက္ခူနန္တိ ယောဇနာ. တတြာတိ တသ္မိံ ပမုခေ. ပမုခဿ သဗ္ဗစ္ဆန္နတ္တာ၊ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နတ္တာ စ အာပတ္တိံ ကရောတီတိ ယောဇနာ. နနု ပမုခေ ဆန္နမေဝ အတ္ထိ၊ နော ပရိစ္ဆန္နန္တိ အာဟ ‘‘ဂဗ္ဘပရိက္ခေပေါ’’တိအာဒိ. ဟီတိ သစ္စံ.

ယံ ပန အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဇဂတီတိ ပထဝိယာ စ မန္ဒိရာလိန္ဒဝတ္ထုဿ စ နာမမေတံ. ဣဓ ပန မန္ဒိရာလိန္ဒဝတ္ထုသင်္ခါတာ ဘူဘေဒါ ဂဟိတာ. တတ္ထာတိ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ. ကသ္မာ ပါဠိယာ န သမေတီတိ အာဟ ‘‘ဒသဟတ္ထုဗ္ဗေဓာပီ’’တိအာဒိ. ဟီတိ ယသ္မာ. တတ္ထာတိ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ. ယေပိ မဟာပါသာဒါ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ. တေသုပီတိ မဟာပါသာဒေသုပိ.

သုဓာဆဒနမဏ္ဍပဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘သုဓာ’’တိ ဣဒံ ဥပလက္ခဏဝသေန ဝုတ္တံ ယေန ကေနစိ ဆဒနမဏ္ဍပဿာပိ အဓိပ္ပေတတ္တာ. မဏ္ဍံ ဝုစ္စတိ သူရိယရသ္မိ၊ တံ ပါတိ ရက္ခတိ၊ တတော ဝါ ဇနန္တိ မဏ္ဍပံ. နနု ဧကူပစာရံ ဟောတိ ပါကာရဿ ဆိဒ္ဒတ္တာတိ အာဟ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. ဝဠဉ္ဇနတ္ထာယ ဧဝါတိ ဧဝကာရော ယောဇေတဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘န ဝဠဉ္ဇနူပစ္ဆေဒနတ္ထာယာ’’တိ. အထ ဝါ ‘‘သဒ္ဒန္တရတ္ထာပေါဟနေန သဒ္ဒေါ အတ္ထံ ဝဒတီ’’တိ (ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၁၊ ဒီ. နိ. ဋိ. ၁.၁၊ မ. နိ. ဋီ. ၁.မူလပရိယာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ၊ သံ. နိ. ဋီ. ၁.၁.ဩဃတရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ၊ အ. နိ. ဋီ. ၁.၁.ရုပါဒိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တတ္တာ ‘‘န ဝဠဉ္ဇနူပစ္ဆေဒနတ္ထာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကဝါဋန္တိ ဧတ္ထ ဒွါရမေဝ အဓိပ္ပေတံ ပရိယာယေန ဝုတ္တတ္တာ၊ အသတိ စ ဒွါရေ ကဝါဋဿာဘာဝတော. သံဝရဏဝိဝရဏကာလေ ကဝတိ သဒ္ဒံ ကရောတီတိ ကဝါဋံ.

တတြာတိ ‘‘ဧကူပစာရတ္တာ’’တိ ဝစနေ. ယဿာတိ ပရဝါဒိနော. အနုယောဂေါ သိယာတိ ယောဇနာ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သဟသေယျသိက္ခာပဒေ၊ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထာတိ ပိဟိတဒွါရေ ဂဗ္ဘေ. သောတိ ပရဝါဒီ. သဗ္ဗစ္ဆန္နတ္တာ အာပတ္တိ ဣတိ ဝုတ္တေတိ ယောဇနာ. ဧသေဝ နယော ‘‘သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နတာ န ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထာပိ. ပစ္စာဂမိဿတီတိ ပတိ အာဂမိဿတိ၊ ပုန အာဂမိဿတီတိ အတ္ထော.

ဗျဉ္ဇနမတ္တေနေဝါတိ ‘‘သဗ္ဗစ္ဆန္နာ’’တိအာဒိအက္ခရပဒမတ္တေနေဝ၊ န အတ္ထဝသေန. ‘‘ဧဝဉ္စ သတီ’’တိ ဣမိနာ အဗျာပိတဒေါသံ ဒဿေတိ. တတောတိ အနာပတ္တိတော၊ ပရိဟာယေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော. တသ္မာတိ ယသ္မာ အနိယတေသု ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ. တတ္ထာတိ အနိယတေသု. ဣဓာပီတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေပိ. ယံ ယန္တိ သေနာသနံ. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု သေနာသနေသု၊ သဟသေယျာပတ္တိ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၅၃. ဒွီသု အဋ္ဌကထာဝါဒေသု မဟာအဋ္ဌကထာဝါဒေါဝ ယုတ္တောတိ သော ပစ္ဆာ ဝုတ္တော.

ဣမိနာပီတိ သေနမ္ဗမဏ္ဍပေနာပိ. ဧတန္တိ ဇဂတိယာ အပရိက္ခိတ္တတံ. ယထာတိ ယံသဒ္ဒတ္ထော တတိယန္တနိပါတော၊ ယေန သေနမ္ဗမဏ္ဍပေနာတိ အတ္ထောတိ. ပဉ္စမံ.

၆. ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပဒံ

၅၅. ဆဋ္ဌေ အာဂန္တုကာ ဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ အာဝသထော၊ အာဝသထော စ သော အဂါရဉ္စေတိ အာဝသထာဂါရန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အာဂန္တုကာနံ ဝသနာဂါရ’’န္တိ. မနုဿာနံ သန္တိကာ ဝစနံ သုတွာတိ ဝစနသေသော ယောဇေတဗ္ဗော. သာဋကန္တိ ဥတ္တရသာဋကံ၊ နိဝတ္ထဝတ္ထန္တိပိ ဝဒန္တိ. အစ္စာဂမ္မာတိ တွာပစ္စယန္တပဒဿ သမ္ဗန္ဓံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပဝတ္တော’’တိ. ယထာ ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒေ အက္ကောသေတုကာမတာယ ခတ္တိယံ ‘‘စဏ္ဍာလော’’တိ ဝဒတော အလိကံ ဘဏတောပိ မုသာဝါဒသိက္ခာပဒေန အနာပတ္တိ၊ ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒေနေဝ အာပတ္တိ၊ ဧဝမိဓာပိ မာတုဂါမေန သဟ သယတော ပဌမသဟသေယျသိက္ခာပဒေန အနာပတ္တိ၊ ဣမိနာဝ အာပတ္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပဒံ

၆၀. သတ္တမေ မဟာဒွါရေတိ ဗဟိ ဌိတေ မဟာဒွါရေ. အာဂမ္မ၊ ပဝိသိတွာ ဝါ ဝသနဋ္ဌာနတ္တာ ဩဝရကော အာဝသထော နာမာတိ အာဟ ‘‘ဩဝရကဒွါရေ’’တိ. သုနိဂ္ဂတေနာတိ သုဋ္ဌု ဗဟိ နိက္ခမိတွာ ဂတေန သဒ္ဒေန. ‘‘အညာတု’’န္တိ ပဒဿ ‘‘န ဉာတု’’န္တိ အတ္ထံ ပဋိက္ခိပန္တော အာဟ ‘‘အာဇာနိတု’’န္တိ. ဣမိနာ နကာရဝိကာရော အဣတိ နိပါတော န ဟောတိ၊ အာဣတိ ဥပသဂ္ဂေါတိ ပန ဒဿေတိ. ‘‘ဝိညုနာ ပုရိသေနာ’’တိ ဧတ္တကမေဝ အဝတွာ ‘‘ပုရိသဝိဂ္ဂဟေနာ’’တိ ဝဒန္တော မနုဿပုရိသဝိဂ္ဂဟံ ဂဟေတွာ ဌိတေန ယက္ခေန ပေတေန တိရစ္ဆာနဂတေန သဒ္ဓိံ ဌိတာယ မာတုဂါမဿ ဒေသေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. န ယက္ခေနာတိ ယက္ခေန သဒ္ဓိံ ဌိတာယ မာတုဂါမဿ ဒေသေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ. ဧသ နယော ‘‘န ပေတေန၊ န တိရစ္ဆာနဂတေနာ’’တိ ဧတ္ထာပိ.

၆၆. ဆပ္ပဉ္စဝါစာဟီတိ ဧတ္ထ ‘‘ပဉ္စာ’’တိ ဝါစာသိလိဋ္ဌဝသေန ဝုတ္တံ ကဿစိ ပယောဇနဿာဘာဝါ. တတ္ထာတိ ‘‘ဆပ္ပဉ္စဝါစာဟီ’’တိ ပဒေ. ဧကော ဂါထာပါဒေါ ဧကာ ဝါစာတိ ဝဒန္တော စုဏ္ဏိယေ ဝိဘတျန္တံ ဧကံ ပဒံ ဧကာ ဝါစာ နာမာတိ ဒဿေတိ၊ အတ္ထဇောတကပဒံ ဝါ ဝါကျပဒံ ဝါ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ဧကံ ပဒံ ပါဠိတော၊ ပဉ္စ အဋ္ဌကထာတော’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဒွေ ပဒါနိ ပါဠိတော၊ စတ္တာရိ အဋ္ဌကထာတော’’တိအာဒိနယောပိ ဂဟေတဗ္ဗော. ဆပဒါနတိက္ကမောယေဝ ဟိ ပမာဏံ. တသ္မိန္တိ ဧတ္ထ သတိ ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသေ လိင်္ဂဿာပိ ဝိပလ္လာသော ဟောတိ ‘‘တသ္မိ’’န္တိ ပုလ္လိင်္ဂေန ဝုတ္တတ္တာ. သတိ စ ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသေ ‘‘တဿာ’’တိ ဣတ္ထိလိင်္ဂဘာဝေန ပဝတ္တာ. ‘‘မာတုဂါမဿာ’’တိ နိယတပုလ္လိင်္ဂါပေက္ခနဿ အသမ္ဘဝတော အတ္ထဝသေန ‘‘ဧကိဿာ’’တိ ဣတ္ထိလိင်္ဂဘာဝေန ဝုတ္တံ. ဣမိနာ ဘေဒလိင်္ဂနိဿိတော ဝိသေသနဝိသေသျောပိ အတ္ထီတိ ဒဿေတိ. တုမှာကန္တိ နိဒ္ဓါရဏသမုဒါယော. ‘‘သုဏာထာ’’တိ အဝတွာ အာဘောဂေါပိ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘ပဌမ’’န္တိအာဒိ. ပဌမန္တိ စ ပဌမမေဝ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘န ပစ္ဆာ’’တိ. ပုဋ္ဌော ဟုတွာ ဘိက္ခု ကထေတီတိ ယောဇနာတိ. သတ္တမံ.

၈. ဘူတာရောစနသိက္ခာပဒံ

၆၇. အဋ္ဌမေ တတ္ထာတိ စတုတ္ထပါရာဇိကသိက္ခာပဒေ. ဣဓာတိ ဘူတာရောစနသိက္ခာပဒေ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. ပယုတ္တဝါစာတိ ပစ္စယေဟိ ယုတ္တာ ဝါစာ. တထာတိ တတော ဂုဏာရောစနကာရဏာ၊ အရိယာ သာဒိယိံသူတိ ယောဇနာ.

ယတသဒ္ဒါနံ နိစ္စသမ္ဗန္ဓတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ယေ’’တိအာဒိ. သဗ္ဗေပီတိ ပုထုဇ္ဇနာရိယာပိ. ဘူတန္တိ ဝိဇ္ဇမာနံ. ကသ္မာ သဗ္ဗေပိ ပဋိဇာနိံသု၊ နနု အရိယေဟိ အတ္တနော ဂုဏာနံ အနာရောစိတတ္တာ န ပဋိဇာနိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘အရိယာနမ္ပီ’’တိအာဒိ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. အရိယာနမ္ပိ အဗ္ဘန္တရေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မော ယသ္မာ ဘူတော ဟောတိ၊ တသ္မာ သဗ္ဗေပိ ‘‘ဘူတံ ဘဂဝါ’’တိ ပဋိဇာနိံသူတိ ယောဇနာ. ယသ္မာ ဘာသိတော ဝိယ ဟောတိ၊ တသ္မာတိ ယောဇနာ. အရိယာ ပဋိဇာနိံသူတိ သမ္ဗန္ဓော. အနာဒီနဝဒဿိနောတိ ဒေါသဿ အဒဿနဓမ္မာ. တေဟီတိ အရိယေဟိ၊ ဘာသိတောတိ သမ္ဗန္ဓော. ယံ ပိဏ္ဍပါတံ ဥပ္ပါဒေသုန္တိ ယောဇနာ. အညေတိ ပုထုဇ္ဇနာ. သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကေနေဝါတိ သဗ္ဗေသံ ပုထုဇ္ဇနာရိယာနံ သင်္ဂဟဏေ ပဝတ္တေနေဝ. သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂေပီတိ သိက္ခာပဒဿ ပဒဘာဇနိယေပိ. တတ္ထာတိ စတုတ္ထပါရာဇိကေ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ.

၇၇. ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န သုတာဒိဂုဏန္တိ အတ္ထော. အန္တရာ ဝါတိ ပရိနိဗ္ဗာနကာလတော အညသ္မိံ ကာလေ ဝါ. အတိကဍ္ဎိယမာနေနာတိ အတိနိပ္ပီဠိယမာနေန. ဥမ္မတ္တကဿာတိ ဣဒံ ပနာတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒျတ္ထော. တေန ‘‘ခိတ္တစိတ္တဿာ’’တိအာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နာနန္တိ မဂ္ဂပညာယ၊ ဖလပညာယ စ သမ္ပန္နာနံ. အနာပတ္တီတိ ပါစိတ္တိယာပတ္တိယာ အနာပတ္တိ န ဝတ္တဗ္ဗာ၊ အာပတ္တိယေဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဥမ္မတ္တကဿ အနာပတ္တီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယောတိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနသိက္ခာပဒံ

၇၈. နဝမေ တတြာတိ တဿံ ‘‘ဒုဋ္ဌုလ္လာ နာမာ’’တိအာဒိပါဠိယံ၊ တာသု ဝါ ပါဠိအဋ္ဌကထာသု. ဝိစာရဏာတိ ဝီမံသနာ. ဥပသမ္ပန္နသဒ္ဒေတိ ဥပသမ္ပန္နသဒ္ဒတ္ထဘာဝေ. ဧတ္ထ ဟိ သဒ္ဒေ ဝုစ္စမာနေ အဝိနာဘာဝတော သဒ္ဒေန အတ္ထောပိ ဝုတ္တော၊ ဝိနာပိ ဘာဝပစ္စယေန ဘာဝတ္ထဿ ဉာတဗ္ဗတ္တာ ဘာဝေါပိ ဂဟေတဗ္ဗော၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပသမ္ပန္နသဒ္ဒတ္ထဘာဝေ’’တိ. ဧသေဝ နယော ‘‘ဒုဋ္ဌုလ္လသဒ္ဒေ’’တိ ဧတ္ထာပိ. ဧတံ ပရိမာဏံ ယဿာတိ ဧတံ၊ ‘‘တေရသ သံဃာဒိသေသာ’’တိ ဝစနံ. ဧတံ ဧဝ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ န ‘‘စတ္တာရိ စ ပါရာဇိကာနီ’’တိ ဣဒန္တိ အတ္ထော. တတ္ထာတိ ပါဠိယံ. ကဿစိ ဝိမတိ ဘဝေယျ၊ ကိံ ဘဝေယျာတိ ယောဇနာ. အာပတ္တိံ အာရောစေန္တေန အက္ကောသန္တဿ သမာနတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝံ သတီ’’တိအာဒိ. ပါစိတ္တိယမေဝ စာတိ စသဒ္ဒေါ ဗျတိရေကတ္ထော၊ န ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဟီတိ သစ္စံ. ဧတန္တိ ပါစိတ္တိယာပဇ္ဇနတံ၊ ‘‘အသုဒ္ဓေါ ဟောတိ။ပေ။ ဩမသဝါဒဿာ’’တိ ဝစနံ ဝါ၊ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထာတိ ပါဠိယံ. အဋ္ဌကထာစရိယာဝေတိ ဧတ္ထ ဧဝကာရော အဋ္ဌာနယောဂေါ၊ ပမာဏန္တိ ဧတ္ထ ယောဇေတဗ္ဗော၊ ကာရဏမေဝါတိ အတ္ထော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘န အညာ ဝိစာရဏာ’’တိ. အထ ဝါ အညာတိ သာမျတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနမေတံ၊ န အညေသံ ဝိစာရဏာ ပမာဏန္တိ အတ္ထော. ဧဝဉှိ သတိ ဧဝကာရော ဌာနယောဂေါဝ. ပုဗ္ဗေပိ စာတိ ဂန္ထာရမ္ဘကာလေပိ စ.

ဧတန္တိ အဋ္ဌကထာစရိယာနံ ပမာဏတံ. သံဝရတ္ထာယ ဧဝ၊ အနာပဇ္ဇနတ္ထာယ ဧဝ စ အနုညာတန္တိ ယောဇနာ. တေနာဟ ‘‘န တဿ’’တျာဒိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဘိက္ခုဘာဝေါ နာမ န အတ္ထိ၊ တသ္မာ သုဝုတ္တမေဝါတိ သမ္ဗန္ဓော.

၈၀. သာတိ ဘိက္ခုသမ္မုတိ၊ သံဃေန ကာတဗ္ဗာတိ ယောဇနာ. ကတ္ထစီတိ ကိသ္မိဉ္စိ ဌာနေ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ. ‘‘ဝုတ္တတ္တာ’’တိ ပဒံ ‘‘ကာတဗ္ဗာ’’တိ ပဒေ ဟေတု. ဧသာတိ ဧသော ဘိက္ခု. ဟိတေသိတာယာတိ ဟိတဿ ဧသိတာယ၊ အတ္ထဿ ဣစ္ဆတာယာတိ အတ္ထော.

၈၂. သေသာနီတိ အာဒိမှိ ပဉ္စသိက္ခာပဒတော သေသာနိ ဥပရိ ပဉ္စ သိက္ခာပဒါနိ. အဿာတိ အနုပသမ္ပန္နဿ. ဃဋေတွာတိ သမ္ဗန္ဓံ ကတွာတိ. နဝမံ.

၁၀. ပထဝီခဏနသိက္ခာပဒံ

၈၆. ဒသမေ ဘဂဝါ ဒဿေတီတိ ယောဇနာ. ဧတ္ထာတိ ပထဝိယံ. တတ္ထာတိ တေသု ပါသာဏာဒီသု. မုဋ္ဌိပ္ပမာဏတောတိ ခဋကပမာဏတော. သာတိ အဒဍ္ဎပထဝီ. ဟတ္ထိကုစ္ဆိယန္တိ ဧဝံနာမကေ ဌာနေ. ဧကပစ္ဆိပူရံ ပထဝိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တေသံယေဝါတိ အပ္ပပံသုအပ္ပမတ္တိကာပဒါနံ ဧဝ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. ဧတန္တိ ယေဘုယျေနပါသာဏာဒိပဉ္စကံ. တန္တိ ကုသီတံ. အာဏာပေတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘အာဏ ပေသနေ’’တိ ဓာတုပါဌေသု ဝုတ္တတ္တာ အာဏဓာတုယေဝ ပေသနသင်္ခါတံ ဟေတွတ္ထံ ဝဒတိ၊ န ဏာပေပစ္စယော၊ သော ပန ဓာတွတ္ထေယေဝ ဝတ္တတိ. န ဟိ တဿ ဝိသုံ ဝုတ္တော အဘိဓေယျော အတ္ထိ ဓာတွတ္ထတော အညဿ အဘိဓေယျဿာဘာဝါ. တာဝါတိ ပဌမံ ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယဿ၊ တတော ဝါ.

ပေါက္ခရံ ပဒုမံ နေတီတိ ပေါက္ခရဏီ. ‘‘သောဓေန္တေဟီ’’တိ ပဒံ ‘‘ဥဿိဉ္စိတုံ အပနေတု’’န္တိ ပဒေသု ဘာဝကတ္တာ. ယောတိ ‘‘တနုကဒ္ဒမော’’တိ ပဒေန ယောဇေတဗ္ဗော. ယော တနုကဒ္ဒမောတိ ဟိ အတ္ထော. ကုဋေဟီတိ ဃဋေဟိ. ဥဿိဉ္စိတုန္တိ ဥက္ခိပိတွာ၊ ဥဒ္ဓရိတွာ ဝါ သိဉ္စိတုံ. တတြာတိ သုက္ခကဒ္ဒမေ၊ ‘‘ယော’’တိ ပဒေ အဝယဝီအာဓာရော. ယောတိ သုက္ခကဒ္ဒမော.

တဋန္တိ ကူလံ. ဥဒကသာမန္တာတိ ဥဒကဿ သမီပေ. ဩမကစတုမာသန္တိ စတုမာသတော ဦနကံ. ဩဝဋ္ဌန္တိ ဒေဝေန ဩဝဿိတံ ဟောတိ သစေတိ ယောဇနာ. ပတတီတိ တဋံ ပတတိ. ဥဒကေယေဝါတိ ပကတိဥဒကေယေဝ. ဥဒကဿာတိ ဝဿောဒကဿ. တတ္ထာတိ ပါသာဏပိဋ္ဌိယံ. ပဌမမေဝါတိ သောဏ္ဍိခဏနတော ပဌမံ ဧဝ. ဥဒကေ ပရိယာဒိဏ္ဏေတိ ဥဒကေ သုက္ခေ. ပစ္ဆာတိ ဥဒကပူရတော ပစ္ဆာ. တတ္ထာတိ သောဏ္ဍိယံ. ဥဒကေယေဝါတိ မူလဥဒကေယေဝ. ဥဒကန္တိ အာဂန္တုကဥဒကံ. အလ္လီယတီတိ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ လဂ္ဂတိ. တမ္ပီတိ သုခုမရဇမ္ပိ. အကတပဗ္ဘာရေတိ ဝဠဉ္ဇေန အကတေ ပဗ္ဘာရေ. ဥပစိကာဟိ ဝမီယတိ၊ ဃရဂေါဠိကာဒယော ဝါ သတ္တေ ဝမတီတိ ဝမ္မိကော.

ဂါဝီနံ ခုရော ကဏ္ဋကသဒိသတ္တာ ဂေါကဏ္ဋကော နာမ၊ တေန ဆိန္နော ကဒ္ဒမော ‘‘ဂေါကဏ္ဋကော’’တိ ဝုစ္စတိ. အစ္ဆဒနံ ဝါ ဝိနဋ္ဌစ္ဆဒနံ ဝါ ပုရာဏသေနာသနံ ဟောတီတိ ယောဇနာ. တတောတိ ပုရာဏသေနာသနတော၊ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သမ္ဗန္ဓော. အဝသေသန္တိ ဝိနဋ္ဌစ္ဆဒနတော. အဝသေသံ ဣဋ္ဌကံ ဂဏှာမိ ဣတိ သညာယာတိ ယောဇေတဗ္ဗော. တေနာတိ ဣဋ္ဌကာဒိနာ. ယာ ယာတိ မတ္တိကာ. အတိန္တာတိ အနလ္လာ၊ အကိလိန္နာတိ အတ္ထော.

တသ္မိန္တိ မတ္တိကာပုဉ္ဇေ. သဗ္ဗောတိ သကလော မတ္တိကာပုဉ္ဇော. အဿာတိ မတ္တိကာပုဉ္ဇဿ. ‘‘ကပ္ပိယကာရကေဟီ’’တိ ပဒံ ‘‘အပနာမေတွာ’’တိ ပဒေ ကာရိတကမ္မံ. ကသ္မာ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘ဥဒကေနာ’’တိအာဒိ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ.

တတ္ထာတိ မတ္တိကာပါကာရေ. အညမ္ပီတိ မဏ္ဍပထမ္ဘတော အညမ္ပိ. တေန အပဒေသေနာတိ တေန ပါသာဏာဒိပဝဋ္ဋနလေသေန.

ပဿာဝဓာရာယာတိ မုတ္တသောတာယ. ကတ္တရယဋ္ဌိယာတိ ကတ္တရဒဏ္ဍေန. ဧတ္ထ ဟိ ကတ္တရယတိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ သိထိလဘာဝေန သိထိလော ဟုတွာ ဘဝတီတိ ကတွာ ကတ္တရော ဝုစ္စတိ ဇိဏ္ဏမနုဿော၊ တေန ဧကန္တတော ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ ကတ္တရေန ဂဟိတာ ယဋ္ဌိ၊ ကတ္တရဿ ယဋ္ဌီတိ ဝါ ကတွာ ကတ္တရယဋ္ဌိ ဝုစ္စတိ ကတ္တရဒဏ္ဍော. ဒန္တဇပဌမက္ခရေန သဇ္ဈာယိတဗ္ဗော. ဝီရိယသမ္ပဂ္ဂဟဏတ္ထန္တိ ဝီရိယဿ သုဋ္ဌု ပဂ္ဂဏှနတ္ထံ၊ ဝီရိယဿ ဥက္ခိပနတ္ထန္တိ အတ္ထော. ကေစိ ဘိက္ခူတိ ယောဇနာ.

၈၇. တတြာပီတိ ဣဋ္ဌကကပါလာဒီသုပိ. ဟီတိ သစ္စံ. တေသံ အနုပါဒါနတ္တာတိ တေသံ ဣဋ္ဌကာဒီနံ အဂ္ဂိဿ အနိန္ဓနတ္တာ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာဝါ. တာနီတိ ဣဋ္ဌကာဒီနိ. အဝိသယတ္တာတိ အာပတ္တိယာ အနောကာသတ္တာ. တိဏုက္ကန္တိ တိဏမယံ ဥက္ကံ. တတ္ထေဝါတိ မဟာပစ္စရိယံ ဧဝ. အရီယတိ အဂ္ဂိနိပ္ဖါဒနတ္ထံ ဃံသီယတိ ဧတ္ထာတိ အရဏီ၊ ဟေဋ္ဌာ နိမန္ထနီယဒါရု. သဟ ဓနုနာ ဧတိ ပဝတ္တတီတိ သဟိတော၊ ဥပရိ နိမန္ထနဒါရု. အရဏီ စ သဟိတော စ အရဏီသဟိတော၊ တေန အဂ္ဂိံ နိဗ္ဗတ္တေတွာတိ ယောဇနာ. ယထာ ကရိယမာနေ န ဍယှတိ၊ တထာ ကရောဟီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၈၈. အာဝါဋံ ဇာနာတိ အာဝါဋံ ကာတုံ၊ ခဏိတုံ ဝါ ဇာနာဟီတိ အတ္ထော. ‘‘ဧဝံ မဟာမတ္တိကံ ဇာန၊ ထုသမတ္တိကံ ဇာနာ’’တိ ဧတ္ထာပိ ယထာလာဘံ သမ္ပဒါနဝါစကပဒံ အဇ္ဈာဟရိတွာ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. သာတိ ပထဝီ. တေနာတိ ပဝဋ္ဋနာဒိနာတိ. ဒသမံ.

မုသာဝါဒဝဂ္ဂေါ ပဌမော.