၉. ဗြဟ္မနိမန္တနိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၀၁. ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၃၀) ဧဝံ ပဝတ္တာ ဒိဋ္ဌိ သဿတဒိဋ္ဌိ (သံ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၁၇၅). သဟ ကာယေနာတိ သဟ တေန ဗြဟ္မတ္တဘာဝေန. ဗြဟ္မဋ္ဌာနန္တိ အတ္တနော ဗြဟ္မဝတ္ထုံ. ‘‘အနိစ္စံ နိစ္စ’’န္တိ ဝဒတိ အနိစ္စတာယ အတ္တနော အပညာယမာနတ္တာ. ထိရန္တိ ဒဠှံ၊ ဝိနာသာဘာဝတော သာရဘူတန္တိ အတ္ထော. ဥပ္ပါဒဝိပရိဏာမာဘာဝတော သဒါ ဝိဇ္ဇမာနံ. ကေဝလန္တိ ပရိပုဏ္ဏံ. တေနာဟ ‘‘အခဏ္ဍ’’န္တိ. ကေဝလန္တိ ဝါ ဇာတိအာဒီဟိ အမိဿံ၊ ဝိရဟိတန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဥပ္ပါဒါဒီနံ အဘာဝတော ဧဝ အစဝနဓမ္မံ. ကောစိ ဇာယနကော ဝါ။ပေ။ ဥပပဇ္ဇနကော ဝါ နတ္ထိ နိစ္စဘာဝတော. ဌာနေန သဒ္ဓိံ တန္နိဝါသီနံ နိစ္စဘာဝဉှိ သော ပဋိဇာနာတိ. တိဿော ဈာနဘူမိယောတိ ဒုတိယတတိယစတုတ္ထဇ္ဈာနဘူမိယော. စတုတ္ထဇ္ဈာနဘူမိဝိသေသာ ဟိ အသညသုဒ္ဓါဝါသာရုပ္ပဘဝါ. ပဋိဗာဟတီတိ သန္တံယေဝ သမာနံ အဇာနန္တောဝ နတ္ထီတိ ပဋိက္ခိပတိ. အဝိဇ္ဇာယ ဂတောတိ အဝိဇ္ဇာယ သဟ ဂတော ပဝတ္တော. သဟယောဂေ ဟိ ဣဒံ ကရဏဝစနံ. တေနာဟ ‘‘သမန္နာဂတော’’တိ. အညာဏီတိ အဝိဒွါ. ပညာစက္ခုဝိရဟတော အန္ဓော ဘူတော၊ အန္ဓဘာဝံ ဝါ ပတ္တောတိ အန္ဓီဘူတော.

၅၀၂. တဒါ ဘဂဝတော သုဘဂဝနေ ဝိဟရဏဿ အဝိစ္ဆိန္နတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘သုဘဂဝနေ ဝိဟရတီတိ ဉတွာ’’တိ. တတ္ထ ပန တဒါဿ ဘဂဝတော အဒဿနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ကတ္ထ နု ခေါ ဂတောတိ ဩလောကေန္တော’’တိ. ဗြဟ္မလောကံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာတိ ဣမိနာ ကတိပယစိတ္တဝါရဝသေန တဒါ ဘဂဝတော ဗြဟ္မလောကဂမနံ ဇာတံ၊ န ဧကစိတ္တက္ခဏေနာတိ ဒဿေတိ. န စေတ္ထ ကာယဂတိယာ စိတ္တပရိဏာမနံ အဓိပ္ပေတံ – ‘‘သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျာ’’တိအာဒိဝစနတော (မ. နိ. ၁.၅၀၁). ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. ဝိဆန္ဒန္တိ ဆန္ဒဝိဂမံ. အပသာဒိတောတိ ဒိဋ္ဌိယာ ဂါဟဿ ဝိပရိဝတ္တနေန သန္တဇ္ဇိတော. ‘‘မေတမာသဒေါ’’တိ ဝစနေန ဥပတ္ထမ္ဘော ဟုတွာ.

အနွာဝိသိတွာတိ အာဝိသနဝသေန တဿ အတ္တဘာဝံ အဓိဘဝိတွာ. တထာ အဘိဘဝတော ဟိ တဿ သရီရံ ပဝိဋ္ဌော ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သရီရံ ပဝိသိတွာ’’တိ. ယဉှိ သတ္တံ ဒေဝယက္ခနာဂါဒယော အာဝိသန္တိ၊ တဿ ပါကတိကကိရိယမယံ စိတ္တပ္ပဝတ္တိံ နိဝါရေတွာ အတ္တနော ဣဒ္ဓါနုဘာဝေန ယံ ဣစ္ဆိတံ ဟသိတလပိတာဒိ၊ တံ တေန ကာရာပေန္တိ၊ ကာရေန္တာ စ အာဝိဋ္ဌပုဂ္ဂလဿ စိတ္တဝသေန ကာရေန္တိ. ‘‘အတ္တနောဝါ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗမေတံ အစိန္တေယျတ္တာ ကမ္မဇဿ ဣဒ္ဓါနုဘာဝဿာတိ ကေစိ. အပရေ ပန ယထာ တဒါ စက္ခုဝိညာဏာဒိပဝတ္တိ အာဝိဋ္ဌပုဂ္ဂလဿေဝ၊ ဧဝံ ကိရိယမယစိတ္တပဝတ္တိပိ တဿေဝ၊ အာဝေသကာနုဘာဝေန ပန သာမညတာ ပရိဝတ္တတိ. တထာ ဟိ မဟာနုဘာဝံ ပုဂ္ဂလံ တေ အာဝိသိတုံ န သက္ကောန္တိ၊ တိကိစ္ဆာဝုဋ္ဌာပနေ ပန ဆဝသရီရံ အနုပဝိသိတွာ သတန္တံ ကရောတိ ဝိဇ္ဇာနုဘာဝေန. ကောရခတ္တိယာဒီနံ ပန ဆဝသရီရဿ ဥဋ္ဌာနံ ဝစီနိစ္ဆာရဏဉ္စ ကေဝလံ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန. အစိန္တေယျာ ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝါတိ. အဘိဘဝိတွာ ဌိတောတိ သကလလောကံ အတ္တနော အာနုဘာဝေန အဘိဘဝိတွာ ဌိတော. ဇေဋ္ဌကောတိ ပဓာနော၊ တာဒိသံ ဝါ အာနုဘာဝသမ္ပန္နတ္တာ ဥတ္တမော. ပဿတီတိ ဒသော. ဝိသေသဝစနိစ္ဆာယ အဘာဝတော အနဝသေသဝိသယော ဒသော-သဒ္ဒေါတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗံ ပဿတီ’’တိ. သဗ္ဗဇနန္တိ လဒ္ဓနာမံ သဗ္ဗသတ္တကာယံ. ဝသေ ဝတ္တေတိ၊ သေဋ္ဌတ္တာ နိမ္မာပကတ္တာ စ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တေတိ. လောကဿ ဤသနသီလတာယ ဣဿရော. သတ္တာနံ ကမ္မဿ ကာရကဘာဝေန ကတ္တာ. ထာဝရဇင်္ဂမဝိဘာဂံ သကလံ လောကံ နိမ္မာနေတီတိ နိမ္မာတာ.

ဂုဏဝိသေသေန လောကေ ပါသံသတ္တာ သေဋ္ဌော. တာဒိသော စ ဥက္ကဋ္ဌတမော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဥတ္တမော’’တိ. သတ္တာနံ နိမ္မာနံ တထာ တထာ သဇနံ ဝိသဇနံ ဝိယ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘တွံ ခတ္တိယော’’တိအာဒိ. ဈာနာဒီသု အတ္တနော စိတ္တေ စ စိဏ္ဏဝသိတ္တာ ဝသီ. ဘူတာနန္တိ နိဗ္ဗတ္တာနံ. ဘဝံ အဘိဇာတံ အရဟန္တီတိ ဘဗျာ၊ သမ္ဘဝေသိနော၊ တေသံ ဘဗျာနံ. တေနာဟ ‘‘အဏ္ဍဇဇလာဗုဇာ သတ္တာ’’တိအာဒိ.

ပထဝီအာဒယော နိစ္စာ ဓုဝါ သဿတာ. ယေ တေသံ ‘‘အနိစ္စာ’’တိအာဒိနာ ဂရဟကာ ဇိဂုစ္ဆာ သတ္တာ၊ တေ အယထာဘူတဝါဒိတာယ မတကာလေ အပါယနိဋ္ဌာ အဟေသုံ. ယေ ပန ပထဝီအာဒီနံ ‘‘နိစ္စာ ဓုဝါ’’တိအာဒိနာ ပသံသကာ၊ တေ ယထာဘူတဝါဒိတာယ ဗြဟ္မကာယူပဂါ အဟေသုန္တိ မာရော ပါပိမာ အနွယတော ဗျတိရေကတော စ ပထဝီအာဒိမုခေန သင်္ခါရာနံ ပရိညာပညာပနေ အာဒီနဝံ ဝိဘာဝေတိ တတော ဝိဝေစေတုကာမော. တေနာဟ ‘‘ပထဝီဂရဟကာ’’တိအာဒိ. ဧတ္ထ စ မာရော ပထဝီအာဒိဓာတုမဟာဘူတဂ္ဂဟဏေန မနုဿလောကံ၊ ဘူတဂ္ဂဟဏေန စာတုမဟာရာဇိကေ၊ ဒေဝဂ္ဂဟဏေန အဝသေသကာမဒေဝလောကံ၊ ပဇာပတိဂ္ဂဟဏေန အတ္တနော ဌာနံ၊ ဗြဟ္မဂ္ဂဟဏေန ဗြဟ္မကာယိကေ ဂဏှိ. အာဘဿရာဒယော ပန အဝိသယတာယ ဧဝ အနေန အဂ္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေနာတိ တဏှာဘိနန္ဒနာယ ဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနာယ စ ဝသေန. ‘‘ဧတံ မမ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ အဘိနန္ဒိနော အဘိနန္ဒကာ၊ အဘိနန္ဒနသီလာ ဝါ. ဗြဟ္မုနော ဩဝါဒေ ဌိတာနံ ဣဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒဿေတီတိ တေသံ တတ္ထ သန္နိပတိတဗြဟ္မာနံ ဣဒ္ဓါနုဘာဝံ တဿ မဟာဗြဟ္မုနော ဩဝါဒေ ဌိတတ္တာ နိဗ္ဗတ္တံ ကတွာ ဒဿေတိ. ယသေနာတိ အာနုဘာဝေန. သိရိယာတိ သောဘာယ. မံ ဗြဟ္မပရိသံ ဥပနေသီတိ ယာဒိသာ ဗြဟ္မပရိသာ ဣဿရိယာဒိသမ္ပတ္တိယာ၊ တတ္ထ မံ ဥယျောဇေသိ. မဟာဇနဿ မာရဏတောတိ မဟာဇနဿ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယဂုဏဝိနာသနေန အာနုဘာဝေန မာရဏတော. အယသန္တိ ယသပဋိပက္ခံ အကိတ္တိကမ္မာနုဘာဝဉ္စာတိ အတ္ထော.

၅၀၃. ကသိဏံ အာယုန္တိ ဝဿသတံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဥပနိဿာယ သေတီတိ ဥပသယော၊ ဥပသယောဝ ဩပသာယိကော ယထာ ‘‘ဝေနယိကော’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၄၆၊ အ. နိ. ၈.၁၁၊ ပါရာ. ၈) အာဟ ‘‘သမီပသယော’’တိ. သယဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ နိဒဿနမတ္တန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘မံ ဂစ္ဆန္တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အနေကတ္ထတ္တာ ဓာတူနံ ဝတ္တနတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. မမ ဝတ္ထုသ္မိံ သယနကောတိ မယှံ ဌာနေ ဝိသယေ ဝတ္တနကော. ဗာဟိတွာတိ နီစံ ကတွာ၊ အဘိဘဝိတွာ ဝါ. ဇဇ္ဈရိကာဂုမ္ဗတောတိ ဧတ္ထ ဇဇ္ဈရိကာ နာမ ပထဝိံ ပတ္ထရိတွာ ဇာတာ ဧကာ ဂစ္ဆဇာတိ.

ဣမိနာတိ ‘‘သစေ ခေါ တွံ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိဝစနေန. ဧသ ဗြဟ္မာ. ဥပလာပေတီတိ သင်္ဂဏှာတိ. အပသာဒေတီတိ နိဂ္ဂဏှာတိ. သေသပဒေဟီတိ ဝတ္ထုသာယိကော ယထာကာမကရဏီယော ဗာဟိတေယျောတိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ. မယှံ အာရက္ခံ ဂဏှိဿသီတိ မမ အာရက္ခကော ဘဝိဿသိ. လကုဏ္ဍကတရန္တိ နီစတရံ နိဟီနဝုတ္တိသရီရံ.

ဖုသိတုမ္ပိ သမတ္ထံ ကိဉ္စိ န ပဿတိ၊ ပဂေဝ ဉာဏဝိဘဝန္တိ အဓိပ္ပါယော. နိပ္ဖတ္တိန္တိ နိပ္ဖဇ္ဇနံ၊ ဖလန္တိ အတ္ထော. တဉှိ ကာရဏဝသေန ဂန္တဗ္ဗတော အဓိဂန္တဗ္ဗတော ဂတီတိ ဝုစ္စတိ. အာနုဘာဝန္တိ ပဘာဝံ. သော ဟိ ဇောတနဋ္ဌေန ဝိရောစနဋ္ဌေန ဇုတီတိ ဝုစ္စတိ. မဟတာ အာနုဘာဝေန ပရေသံ အဘိဘဝနတော မဟေသောတိ အက္ခာယတီတိ မဟေသက္ခော. တယိဒံ အဘိဘဝနံ ကိတ္တိသမ္ပတ္တိယာ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိယာ စာတိ အာဟ ‘‘မဟာယသော မဟာပရိဝါရော’’တိ.

ပရိဟရန္တီတိ သိနေရုံ ဒက္ခိဏတော ကတွာ ပရိဝတ္တန္တိ. ဒိသာတိ ဘုမ္မတ္ထေ ဧတံ ပစ္စတ္တဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ဒိသာသု ဝိရောစမာနာ’’တိ. အတ္တနော ဇုတိယာ ဒိဗ္ဗမာနာယ ဝါ. တေဟီတိ စန္ဒိမသူရိယေဟိ. တတ္တကေန ပမာဏေနာတိ ယတ္တကေ စန္ဒိမသူရိယေဟိ ဩဘာသိယမာနော လောကဓာတုသင်္ခါတော ဧကော လောကော၊ တတ္တကေန ပမာဏေန. ဣဒံ စက္ကဝါဠံ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘူတံ သေဋ္ဌံ ဥတ္တမံ ပဓာနံ၊ တသ္မာ ယေဘုယျေန ဧတ္ထုပပန္နာ ဒေဝတာ အညေသု စက္ကဝါဠေသု ဒေဝတာ အဘိဘုယျ ဝတ္တန္တိ. တထာ ဟိ ဗြဟ္မာ သဟမ္ပတိ ဒသသဟဿဗြဟ္မပရိဝါရော ဘဂဝတော သန္တိကံ ဥပဂဉ္ဆိ. တေနာဟ ‘‘ဧတ္ထ စက္ကဝါဠသဟဿေ တုယှံ ဝသော ဝတ္တတီ’’တိ. ဣဒါနိ ‘‘ဧတ္ထ တေ ဝတ္တတေ ဝသော’’တိ ဝုတ္တံ ဝသေ ဝတ္တနံ သရူပတော ဒဿေတုံ ‘‘ပရောပရဉ္စ ဇာနာသီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပဌမဂါထာယံ ဝုတ္တံ ဧတ္ထ-သဒ္ဒံ အာနေတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧတ္ထ စက္ကဝါဠသဟဿေ’’တိ အာဟ. ဥစ္စနီစေတိ ဇာတိကုလရူပဘောဂပရိဝါရာဒိဝသေန ဥဠာရေ စ အနုဠာရေ စ. အယံ ဣဒ္ဓေါအယံ ပကတိမနုဿောတိ ဣမိနာ ‘‘သရူပတော ဧဝဿ သတ္တာနံ ပရောပရဇာနနံ၊ န သမုဒါဂမတော’’တိ ဒဿေတိ. ယံ ပန ဝက္ခတိ ‘‘သတ္တာနံ အာဂတိံ ဂတိန္တိ၊ တံ ကာမလောကေ သတ္တာနံ အာဒါနနိက္ခေပဇာနနမတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န ကမ္မဝိပါကဇာနနံ. ယဒိ ဟိ သမုဒါဂမတော ဇာနေယျ၊ အတ္တနောပိ ဇာနေယျ၊ န စဿ တံ အတ္ထီတိ၊ တထာ အာဟ ‘‘ဣတ္ထမ္ဘာဝေါတိ ဣဒံ စက္ကဝါဠ’’န္တိအာဒိ. ရာဂယောဂတော ရာဂေါ ဧတဿ အတ္ထီတိ ဝါ ရာဂေါ၊ ဝိရဇ္ဇနသီလော ဝိရာဂီ၊ တံ ရာဂဝိရာဂိနံ. သဟဿိဗြဟ္မာ နာမ တွံ စူဠနိယာ ဧဝ လောကဓာတုယာ ဇာနနတော. တယာတိ နိဿက္ကေ ကရဏဝစနံ. စတုဟတ္ထာယာတိ အနေကဟတ္ထေန သာဏိပါကာရေန ကာတဗ္ဗပဋပ္ပမာဏံ ဒီဃတော စတုဟတ္ထာယ၊ ဝိတ္ထာရတော ဒွိဟတ္ထာယ ပိလောတိကာယ ကာတုံ ဝါယမန္တော ဝိယ ဂေါပ္ဖကေ ဥဒကေ နိမုဇ္ဇိတုကာမော ဝိယ စ ပမာဏံ အဇာနန္တော ဝိဟညတီတိ နိဂ္ဂဏှာတိ.

၅၀၄. တံ ကာယန္တိ တဒေဝ နိကာယံ. ဇာနိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ ပတွာပီတိ အနညသာဓာရဏာ မယှံ သီလာဒယော ဂုဏဝိသေသာ တာဝ တိဋ္ဌန္တု၊ ဤဒိသံ လောကိယံ ပရိတ္တကံ ဇာနိတဗ္ဗဋ္ဌာနမ္ပိ ပတွာ. အယံ ဣမေသံ အတိသယေန နီစောတိ နီစေယျော၊ တဿ ဘာဝေါ နီစေယျန္တိ အာဟ ‘‘တယာ နီစတရဘာဝေါ ပန မယှံ ကုတော’’တိ.

ဟေဋ္ဌူပပတ္တိကောတိ ဥပရူပရိတော စဝိတွာ ဟေဋ္ဌာ လဒ္ဓူပပတ္တိကော. ဧဝံ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ’’တိ အာဟ. ဟေဋ္ဌူပပတ္တိကံ ကတွာတိ ဟေဋ္ဌူပပတ္တိကံ ပတ္ထနံ ကတွာ. ယထာ ကေနစိ ဗဟူသု အာနန္တရိယေသု ကတေသု ယံ တတ္ထ ဂရုတရံ ဗလဝံ၊ တဒေဝ ပဋိသန္ဓိံ ဒေတိ၊ ဣတရာနိ ပန တဿ အနုဗလပ္ပဒါယကာနိ ဟောန္တိ၊ န ပဋိသန္ဓိဒါယကာနိ၊ ဧဝံ စတူသု ရူပဇ္ဈာနေသု ဘာဝိတေသု ယံ တတ္ထ ဂရုတရံ ဆန္ဒပဏိဓိအဓိမောက္ခာဒိဝသေန သာဘိသင်္ခါရဉ္စ၊ တဒေဝ စ ပဋိသန္ဓိံ ဒေတိ၊ ဣတရာနိ ပန အလဒ္ဓေါကာသတာယ တဿ အနုဗလပ္ပဒါယကာနိ ဟောန္တိ၊ န ပဋိသန္ဓိဒါယကာနိ၊ တန္နိဗ္ဗတ္တိတဇ္ဈာနေနေဝ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘တတိယဇ္ဈာနံ ပဏီတံ ဘာဝေတွာ’’တိ. တတ္ထာတိ သုဘကိဏှဗြဟ္မလောကေ. ပုန တတ္ထာတိ အာဘဿရဗြဟ္မလောကေ. ပဌမကာလေတိ တသ္မိံ ဘဝေ ပဌမသ္မိံ ကာလေ. ဥဘယန္တိ အတီတံ အတ္တနော နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနံ၊ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိယာ ဟေတုဘူတံ အတ္တနော ကတကမ္မန္တိ ဥဘယံ. ပမုဿိတွာ ကာလဿ စိရတရဘာဝတော. ဝီတိနာမေတိ ပဋိပဇ္ဇန္တီတိ စ တဒါ တဿာ ကိရိယာယ ပဝတ္တိက္ခဏံ ဥပါဒါယ ပဝတ္တမာနပယောဂေါ.

အပါယေသီတိ ပါယေသိ. ပိပါသိတေတိ တသိတေ. ဃမ္မနီတိ ဃမ္မကာလေ. သမ္ပရေတေတိ ဃမ္မပရိဠာဟေန ပိပါသာယ အဘိဘူတေ. န္တိ ပါနီယဒါနံ. ဝတသီလဝတ္တန္တိ သမာဒါနဝသေန ဝတဘူတံ စာရိတ္တသီလဘာဝေန သမာစိဏ္ဏတ္တာ သီလဝတ္တံ. သုတ္တပ္ပဗုဒ္ဓေါဝ အနုဿရာမီတိ သုပိတွာ ပဗုဒ္ဓမတ္တော ဝိယ သုပိနံ တဝ ပုဗ္ဗနိဝုတ္ထံ မမ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏေန အနုဿရာမိ၊ သဗ္ဗညုတညာဏေန ဝိယ ပစ္စက္ခတော ပဿာမီတိ အတ္ထော.

ကရမရေတိ ဝိလုမ္ပိတွာ အာနီတေ. ကမ္မသဇ္ဇန္တိ ယုဒ္ဓသဇ္ဇံ၊ အာဝုဓာဒါယိနိန္တိ အတ္ထော.

ဧဏီကူလသ္မိန္တိ ဧဏီမိဂဗာဟုလ္လေန ‘‘ဧဏီကူလ’’န္တိ သင်္ခံ ဂတေ ဂင်္ဂါယ တီရပ္ပဒေသေ. ဂယှက နီယမာနန္တိ ဂယှဝသေန ကရမရဘာဝေန စောရေဟိ အတ္တနော ဌာနံ နီယမာနံ.

အာဝါဟဝိဝါဟဝသေန မိတ္တသန္ထဝံ ကတွာ. ‘‘ဧဝံ အမှေသု ကီဠန္တေသု ဂင်္ဂေယျကော နာဂေါ ကုပိတော’’တိ မယိ သညမ္ပိ န ကရောန္တီတိ. သုသုကာရန္တိ သုသူတိ ပဝတ္တံ ဘေရဝနာဂနိဿာသံ.

ဂဟီတနာဝန္တိ ဝိဟေဌေတုကာမတာယ ဂတိနိဝါရဏဝသေန ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟိတံ နာဝံ. လုဒ္ဒေနာတိ ကုရူရေန. မနုဿကပ္ပါတိ နာဝါဂတာနံ မနုဿာနံ ဝိဟေဌေတုကာမတာယ.

ဗဒ္ဓစရောတိ ပဋိဗဒ္ဓစရိယော. တေနာဟ ‘‘အန္တေဝါသိကော’’တိ. တံ နိဿာယေဝါတိ ရညာ ဥပဋ္ဌိယမာနောပိ ရာဇာနံ ပဟာယ တံ ကပ္ပံ အန္တေဝါသိံ နိဿာယေဝ.

သမ္ဗုဒ္ဓိမန္တံ ဝတိနံ အမညီတိ အယံ သမ္မဒေဝ ဗုဒ္ဓိမာ ဝတသမ္ပန္နောတိ အမညိ သမ္ဘာဝေသိ စ.

နာနတ္တဘာဝေသူတိ နာနာ ဝိသုံ ဝိသုံ အတ္တဘာဝေသု.

အဒ္ဓါတိ ဧကံသေန. မမေတမာယုန္တိ မယှံ ဧတံ ယထာဝုတ္တံ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပဝတ္တံ အာယုံ. န ကေဝလံ မမ အာယုမေဝ၊ အထ ခေါ အညမ္ပိ သဗ္ဗညေယျံ ဇာနာသိ၊ န တုယှံ အဝိဒိတံ နာမ အတ္ထိ. တထာ ဟိ ဗုဒ္ဓေါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ တုဝံ. နော စေ ကထမယမတ္ထော ဉာတော? တထာ ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတ္တာ ဧဝ တေ အယံ ဇလိတော ဇောတမာနော အာနုဘာဝေါ ဩဘာသယံ သဗ္ဗမ္ပိ ဗြဟ္မလောကံ ဩဘာသေန္တော ဒိဗ္ဗမာနော တိဋ္ဌတီတိ သတ္ထု အသမသမတံ ပဝေဒေသိ.

ပထဝတ္တေနာတိ ပထဝီအတ္တေန. တေနာဟ ‘‘ပထဝီသဘာဝေနာ’’တိ. ဧတ္ထ စ ယသ္မာ – ‘‘သဗ္ဗသင်္ခါရသမထောတိ’’အာဒိနာ (မဟာဝ. ၇၊ ဒီ. နိ. ၂.၆၄၊ ၆၇၊ မ. နိ. ၁.၂၈၁၊ သံ. နိ. ၁.၁၇၂) သာဓာရဏတော၊ ‘‘ယတ္ထ နေဝ ပထဝီ’’တိ အသာဓာရဏတော စ ပထဝိယာ အသဘာဝေန နိဗ္ဗာနဿ ဂဟေတဗ္ဗတာ အတ္ထိ၊ တံ နိဝတ္တေတွာ ပထဝိယာ အနညသာဓာရဏံ သဘာဝံ ဂဟေတုံ ‘‘ပထဝိယာ ပထဝတ္တေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. နာပဟောသိန္တိ န ပါပုဏိံ. ဣဓ ပထဝိယာ ပါပုဏနံ နာမ ‘‘ဧတံ မမာ’’တိအာဒိနာ ဂဟဏန္တိ အာဟ ‘‘တဏှာဒိဋ္ဌိမာနဂ္ဂါဟေဟိ န ဂဏှိ’’န္တိ.

ဝါဒိတာယာတိ ဝါဒသီလတာယ. သဗ္ဗန္တိ အက္ခရံ နိဒ္ဒိသိတွာတိ ‘‘သဗ္ဗံ ခေါ အဟံ ဗြဟ္မေ’’တိအာဒိနာ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ သဗ္ဗ-သဒ္ဒံ – ‘‘သစေ ခေါ တေ မာရိသ သဗ္ဗဿ သဗ္ဗတ္တေန အနနုဘူတ’’န္တိ ပစ္စနုဘာသနဝသေန နိဒ္ဒိသိတွာ. အက္ခရေ ဒေါသံ ဂဏှန္တောတိ ဘဂဝတာ သက္ကာယသဗ္ဗံ သန္ဓာယ သဗ္ဗ-သဒ္ဒေ ဂဟိတေ သဗ္ဗသဗ္ဗဝသေန တဒတ္ထပရိဝတ္တနေန သဗ္ဗ-သဒ္ဒဝစနီယတာသာမညေန စ ဒေါသံ ဂဏှန္တော. တေနာဟ ‘‘သတ္ထာ ပနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ယဒိ သဗ္ဗံ အနနုဘူတံ ‘‘နတ္ထိ သဗ္ဗ’’န္တိ လောကေ အနဝသေသံ ပုစ္ဆတိ. သစေ သဗ္ဗဿ သဗ္ဗတ္တေန အနဝသေသသဘာဝေန အနနုဘူတံ အပ္ပတ္တံ၊ တံ ဂဂနကုသုမံ ဝိယ ကိဉ္စိ န သိယာ. အထဿ အနနုဘူတံ အတ္ထီတိ အဿ သဗ္ဗတ္တေန အနနုဘူတံ ယဒိ အတ္ထိ၊ ‘‘သဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒံ ဝစနံ မိစ္ဆာ၊ သဗ္ဗံ နာမ တံ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. တေနာဟ ‘‘မာ ဟေဝ တေ ရိတ္တကမေဝါ’’တိအာဒိ.

အဟံ သဗ္ဗဉ္စ ဝက္ခာမိ၊ အနနုဘူတဉ္စ ဝက္ခာမီတိ အဟံ ‘‘သဗ္ဗ’’န္တိ စ ဝက္ခာမိ၊ ‘‘အနနုဘူတ’’န္တိ စ ဝက္ခာမိ၊ ဧတ္ထ ကော ဒေါသောတိ အဓိပ္ပါယော. ကာရဏံ အာဟရန္တောတိ သဗ္ဗဿ သဗ္ဗတ္တေန အနနုဘူတဿ အတ္ထိဘာဝေ ကာရဏံ နိဒ္ဒိသန္တော. ဝိဇာနိတဗ္ဗန္တိ မဂ္ဂဖလပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေဟိ ဝိသေသတော သဗ္ဗသင်္ခတဝိသိဋ္ဌတာယ ဇာနိတဗ္ဗံ. အနိဒဿနန္တိ ဣဒံ နိဗ္ဗာနဿ သနိဒဿနဒုကေ ဒုတိယပဒသဟိတတာဒဿနန္တိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘စက္ခုဝိညာဏဿ အာပါထံ အနုပဂမနတော အနိဒဿနံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗသင်္ခတဝိဓုရတာယ ဝါ နတ္ထိ ဧတဿ နိဒဿနန္တိ အနိဒဿနံ. နတ္ထိ ဧတဿ အန္တောတိ အနန္တံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘တယိဒ’’န္တိအာဒိ.

ဘူတာနီတိ ပစ္စယသမ္ဘူတာနိ. အသမ္ဘူတန္တိ ပစ္စယေဟိ အသမ္ဘူတံ၊ နိဗ္ဗာနန္တိ အတ္ထော. အပဘဿရဘာဝဟေတူနံ သဗ္ဗသော အဘာဝါ သဗ္ဗတော ပဘာတိ သဗ္ဗတောပဘံ. တေနာဟ ‘‘နိဗ္ဗာနတော ဟီ’’တိအာဒိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ – ‘‘တမော တတ္ထ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. (နေတ္တိ. ၁၀၄) ပဘူတမေဝါတိ ပကဋ္ဌဘာဝေန ဥက္ကဋ္ဌဘာဝေန ဝိဇ္ဇမာနမေဝ. အရူပီဘာဝေန အဒေသိကတ္တာ သဗ္ဗတော ပဘဝတိ ဝိဇ္ဇတီတိ သဗ္ဗတောပဘံ. တေနာဟ ‘‘ပုရတ္ထိမဒိသာဒီသူ’’တိအာဒိ. ပဝိသန္တိ ဧတ္ထာတိ ပဝိသံ၊ တဒေဝ သ-ကာရဿ ဘ-ကာရံ၊ ဝိ-ကာရဿ စ လောပံ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ပဘ’’န္တိ. တေနာဟ ‘‘တိတ္ထဿ နာမ’’န္တိ. ဝါဒံ ပတိဋ္ဌပေသီတိ ဧဝံ မယာ သဗ္ဗဉ္စ ဝုတ္တံ၊ အနနုဘူတဉ္စ ဝုတ္တံ၊ တတ္ထ ယံ တယာ အဓိပ္ပါယံ အဇာနန္တေန သဟသာ အပ္ပဋိသင်္ခါယ ဒေါသဂ္ဂဟဏံ၊ တံ မိစ္ဆာတိ ဗြဟ္မာနံ နိဂ္ဂဏှန္တော ဘဂဝါ အတ္တနော ဝါဒံ ပတိဋ္ဌပေသိ.

ဂဟိတဂဟိတန္တိ ‘‘ဣဒံ နိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ ဂဟိတဂဟိတံ ဂါဟံ. တတ္ထ တတ္ထ ဒေါသဒဿနမုခေန နိဂ္ဂဏှန္တေန သတ္ထာရာ ဝိဿဇ္ဇာပိတော ကိဉ္စိ ဂဟေတဗ္ဗံ အတ္တနော ပဋိသရဏံ အဒိသွာ ပရာဇယံ ပဋိစ္ဆာဒေတုံ လဠိတကံကာတုကာမော ဝါဒံ ပဟာယ ဣဒ္ဓိယာ ပါဋိဟာရိယလီဠံ ဒဿေတုကာမော. ယဒိ သက္ကောသိ မယှံ အန္တရဓာယိတုံ၊ န ပန သက္ခိဿသီတိ အဓိပ္ပါယော. မူလပဋိသန္ဓိံ ဂန္တုကာမောတိ အတ္တနော ပါကတိကေန အတ္တဘာဝေန ဌာတုကာမော. သော ဟိ ပဋိသန္ဓိကာလေ နိဗ္ဗတ္တသဒိသတာယ မူလပဋိသန္ဓီတိ ဝုတ္တော. အညေသန္တိ ဟေဋ္ဌာ အညကာယိကာနံ ဗြဟ္မူနံ. န အဒါသိ အဘိသင်္ခတကာယေနေဝါယံ တိဋ္ဌတု၊ န ပါကတိကရူပေနာတိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေသိ. တေန သော အဘိသင်္ခတကာယံ အပနေတုံ အဝိသဟန္တော အတ္တဘာဝပဋိစ္ဆာဒကံ အန္ဓကာရံ နိမ္မိနိတုံ အာရဘိ. သတ္ထာ တံ တမံ ဝိဒ္ဓံသေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘မူလပဋိသန္ဓိံ ဝါ’’တိအာဒိ.

ဘဝေဝါဟန္တိ ဘဝေ ဧဝ အဟံ. အယဉ္စ ဧဝ-သဒ္ဒေါ အဋ္ဌာနပယုတ္တောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဟံ ဘဝေ ဘယံ ဒိသွာယေဝါ’’တိ၊ သဗ္ဗသ္မိံ ဘဝေ ဇာတိအာဒိဘယံ ဉာဏစက္ခုနာ ယာထာဝတော ဒိသွာ. သတ္တဘဝန္တိ သတ္တသင်္ခါတံ ဘဝံ. ကမ္မဘဝပစ္စယေ ဟိ ဥပပတ္တိဘဝေ သတ္တသမညာ. ဝိဘဝန္တိ ဝိမုတ္တိံ. ပရိယေသမာနမ္ပိ ဥပါယဿ အနဓိဂတတ္တာ ဘဝေယေဝ ဒိသွာ. ဘဝဉ္စ ဝိဘဝေသိနံ ဝိဘဝံ နိဗ္ဗုတိံ ဧသမာနာနံ သတ္တာနံ ဘဝံ၊ ဘဝေသု ဥပ္ပတ္တိဉ္စ ဒိသွာတိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. န အဘိဝဒိန္တိ ‘‘အဟော ဝတ သုခ’’န္တိ ဧဝံ အဘိဝဒါပနာကာရာဘာဝတော န အဘိနိဝိသိံ၊ လက္ခဏဝစနမေတံ. ဂါဟတ္ထော ဧဝ ဝါ အဘိဝါဒ-သဒ္ဒေါတိ အာဟ ‘‘နာဘိဝဒိ’’န္တိ၊ ‘‘န ဂဝေသိ’’န္တိ. ဘဝဂ္ဂဟဏေနေတ္ထ ဒုက္ခသစ္စံ၊ နန္ဒီဂဟဏေန သမုဒယသစ္စံ၊ ဝိဘဝဂ္ဂဟဏေန နိရောဓသစ္စံ၊ နန္ဒိဉ္စ န ဥပါဒိယိန္တိ ဣမိနာ မဂ္ဂသစ္စံ ပကာသိတန္တိ အာဟ ‘‘ဣတိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပကာသေန္တော’’တိ. တဒိဒံ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ဂါထာယ ဝိဘာဝနဒဿနံ. သတ္ထာ ပန တေသံ ဗြဟ္မူနံ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ သစ္စာနိ ဝိတ္ထာရတော ပကာသေန္တော ဝိပဿနံ ပါပေတွာ အရဟတ္တေန ဒေသနာယ ကူဋံ ဂဏှိ. တေ စ ဗြဟ္မာနော ကေစိ သောတာပတ္တိဖလေ၊ ကေစိ သကဒါဂါမိဖလေ၊ ကေစိ အနာဂါမိဖလေ၊ ကေစိ အရဟတ္တေ စ ပတိဋ္ဌဟိံသု. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သစ္စာနိ ပကာသေန္တော သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသီ’’တိအာဒိ. အစ္ဆရိယဇာတာတိ သဉ္ဇာတစ္ဆရိယာ. သမူလံ ဘဝန္တိ တဏှာဝိဇ္ဇာဟိ သမူလံ ဘဝံ.

၅၀၅. မမ ဝသံ အတိဝတ္တိတာနီတိ သဗ္ဗသော ကာမဓာတုသမတိက္ကမနပဋိပဒါယ မယှံ ဝိသယံ အတိက္ကမိတာနိ. ကထံ ပနာယံ တေသံ အရိယဘူမိသမောက္ကမနံ ဇာနာတီတိ? နယဂ္ဂါဟတော – ‘‘သမဏော ဂေါတမော ဓမ္မံ ဒေသေန္တော သံသာရေ အာဒီနဝံ၊ နိဗ္ဗာနေ စ အာနိသံသံ ပကာသေန္တော ဝေနေယျဇနံ နိဗ္ဗာနံ ဒိဋ္ဌမေဝ ကရောတိ၊ တဿ ဒေသနာ အဝဉ္ဈာ အမောဃာ ဣန္ဒေန ဝိဿဋ္ဌဝဇိရသဒိသာ၊ တဿ စ အာဏာယ ဌိတာ သံသာရေ န ဒိဿန္တေဝါ’’တိ နယဂ္ဂါဟေန အနုမာနေန ဇာနာတိ. သစေ တွံ ဧဝံ အနုဗုဒ္ဓေါတိ ယထာ တွံ ပရေသံ သစ္စာဘိသမ္ဗောဓံ ဝဒတိ၊ ဧဝံ တွံ အတ္တနော အနုရူပတော သယမ္ဘုဉာဏေန ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတော. တံ ဓမ္မံ မာ ဥပနယသီတိ တယာ ပဋိဝိဒ္ဓဓမ္မံ မာ သာဝကပဋိဝေဓံ ပါပေသိ. ဣဒန္တိ ဣဒံ အနန္တရံ ဝုတ္တံ ဗြဟ္မလောကေ ပတိဋ္ဌာနံယေဝ သန္ဓာယ မာရော ဝဒတိ၊ တေ ဒဿေန္တော ‘‘အနုပ္ပန္နေ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. အပါယပတိဋ္ဌာနံ ပန အာဇီဝကနိဂဏ္ဌာဒိပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂတေ တိတ္ထကရေ၊ ယေ ကေစိ ဝါ ပဗ္ဗဇိတွာ မိစ္ဆာပဋိပန္နေ ဇနေ သန္ဓာယ ဝဒတိ. အနုပ္ပန္နေတိ အသဉ္ဇာတေ၊ အပ္ပတ္တေတိ အတ္ထော. အနုလ္လပနတာယာတိ ယထာ မာရော ဥပရိ ကိဉ္စိ ဥတ္တရံ လပိတုံ န သက္ကောတိ၊ ဧဝံ တထာ ဥတ္တရဘာသနေန. နိမန္တနဝစနေနာတိ ဝိညာပနဝစနေန. ဗြဟ္မံ သေဋ္ဌံ နိမန္တနံ၊ ဗြဟ္မုနော ဝါ နိမန္တနံ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ ဗြဟ္မနိမန္တနိကံ၊ သုတ္တံ. ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော အဝိဘတ္တံ၊ တံ သုဝိညေယျမေဝ.

ဗြဟ္မနိမန္တနိကသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.