၁၀. မာရတဇ္ဇနီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၀၆. ကောဋ္ဌမနုပဝိဋ္ဌောတိ အာသယော ဝစ္စဂုတ္တဋ္ဌာနတာယ ကောဋ္ဌံ၊ တဿ အဗ္ဘန္တရဉှေတ္ထ ကောဋ္ဌံ. အနုရူပေါ ဟုတွာ ပဝိဋ္ဌော အနုပဝိဋ္ဌော. သုခုမဉှိ တဒနုစ္ဆဝိကံ အတ္တဘာဝံ မာပေတွာ အယံ တတ္ထ ပဝိဋ္ဌော. ဂရုဂရော ဝိယာတိ ဂရုကဂရုကော ဝိယ. ဥ-ကာရဿ ဟိ ဩ-ကာရံ ကတွာ အယံ နိဒ္ဒေသော၊ အတိဝိယ ဂရုကော မညေတိ အတ္ထော. ဂရုဂရု ဝိယ ဣစ္စေဝ ဝါ ပါဌော. မာသဘတ္တံ မာသော ဥတ္တရပဒလောပေန၊ မာသဘတ္တေန အာစိတံ ပူရိတံ မာသာစိတံ မညေ. တေနာဟ ‘‘မာသဘတ္တံ ဘုတ္တဿ ကုစ္ဆိ ဝိယာ’’တိ. ဥတ္တရပဒလောပေန ဝိနာ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘မာသပူရိတပသိဗ္ဗကော ဝိယာ’’တိ ဝုတ္တံ. တိန္တမာသော ဝိယာတိ တိန္တမာသော ပသိဗ္ဗကော ဝိယ. ကိံ နု ခေါ ဧတံ မမ ကုစ္ဆိယံ ပုဗ္ဗံ ဘာရိကတ္တံ၊ ကိံ နု ခေါ ကထံ နု ခေါ ဇာတန္တိ အဓိပ္ပါယော? ဥပါယေနာတိ ပထေန ဉာယေန. ဗျတိရေကတော ပနဿ အနုပါယံ ဒဿေတုံ ‘‘သစေ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အတ္တာနမေဝ ဝါ သန္ဓာယ ‘‘မာ တထာဂတံ ဝိဟေသေသီ’’တိ အာဟ. ယထာ ဟိ အရိယသံဃော ‘‘တထာဂတံ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ၊ သံဃံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတူ’’တိအာဒီသု (ခု. ပါ. ၆.၁၈၊ သု. နိ. ၂၄၁) တထာဂတောတိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ တပ္ပရိယာပန္နာ အရိယပုဂ္ဂလာ၊ ယထာ စ ပုရိမကာ ဒုတိယအဂ္ဂသာဝကာ ကပ္ပါနံ သတသဟဿာဓိကံ ဧကံ အသင်္ချေယျံ ပါရမိယော ပူရေတွာ အာဂတာ၊ အယမ္ပိ မဟာထေရော တထာ အာဂတောတိ တထာဂတောတိ. ပတိအဂ္ဂဠေဝ အဋ္ဌာသီတိ အဂ္ဂဠဿ ဗဟိဘာဂေ အဋ္ဌာသိ.

၅၀၇. ရုက္ခဒေဝတာ နာမ စာတုမဟာရာဇိကေသု နိဟီနော ကာယော၊ တသ္မာ နေသံ မနုဿဂန္ဓော ပရိစိတတ္တာ နာတိဇေဂုစ္ဆောတိ အာဟ ‘‘အာကာသဋ္ဌဒေဝတာန’’န္တိ. အာဗာဓံ ကရောတီတိ ဒုက္ခံ ဇနေတိ. နာဂရိကောတိ သုကုမာရော. ပရိစောက္ခောတိ သဗ္ဗသော သုစိရူပေါ. ဉာတိကောဋိန္တိ ဉာတိဘာဂံ. အနာဒိမတိ ဟိ သံသာရေ ဉာတိဘာဂရဟိတော နာမ သတ္တော ကဿစိပိ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော. ဣဒန္တိ ‘‘သော မေ တွံ ဘာဂိနေယျော ဟောသီ’’တိ ဣဒံ ဝစနံ. ပဝေဏိဝသေနာတိ တဒါ မယှံ ဘာဂိနေယျော ဟုတွာ ဣဒါနိ မာရဋ္ဌာနေ ဌိတောတိ ဣမိဿာ ပဝေဏိယာ ဝသေန ဝုတ္တံ. အညဿ ဝါ ဝေသမံ ဓုရော ဝိဓုရော. တေနာဟ ‘‘အညေဟိ သဒ္ဓိံ အသဒိသော’’တိ. အပ္ပဒုက္ခေနာတိ သုခေနေဝ. ပန္ထာနံ အဝန္တိ ဂစ္ဆန္တီတိ ပထာဝိနော. ဧတ္တကေနာတိ ဧတ္တာဝတာ စိတကသန္နိသယေန. ဥဒကလေဏန္တိ ဥဒကနိဿန္ဒနလေဏံ. သမာပတ္တိတောတိ နိရောဓသမာပတ္တိတော. သမာပတ္တိဖလန္တိ နိရောဓသမာပတ္တိဖလံ.

၅၀၈. ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟီတိ ဒသဟိပိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ၊ တတော ကိဉ္စိ အဟာပေန္တာ. ပရိဘာသထာတိ ဂရဟထ. ဃဋ္ဋေထာတိ အနူနာဟိ ကထာဟိ ဣမေသု ဩဝိဇ္ဈထ. ဒုက္ခာပေထာတိ စိတ္တေ ဒုက္ခံ ဇနေထ. ဧတေသန္တိ တေသံ ဘိက္ခူနံ တုမှာကံ အက္ကောသနာဒီဟိ ဘိက္ခူနံ ကိလေသုပ္ပတ္တိယာ. တေနေတ္ထ ဒူသီ မာရော ဩတာရံ လဘတိ နာမာတိ အဓိပ္ပါယော. ဥပဋ္ဌာတဗ္ဗံ ဣဘံ အရဟန္တီတိ ဣဗ္ဘာ၊ ဟတ္ထိဘဏ္ဍကာ၊ ဟီနဇီဝိကတာယ ဟေတေ ဣဗ္ဘာ ဝိယာတိ ဣဗ္ဘာ၊ တေ ပန သဒုတိယကဝသေန ‘‘ဂဟပတိကာ’’တိ ဝုတ္တာ. ကဏှာတိ ကဏှာဘိဇာတိကာ. ပါဒတော ဇာတတ္တာ ပါဒါနံ အပစ္စာ. အာလသိယဇာတာတိ ကသိဝဏိဇ္ဇာဒိကမ္မဿ အကရဏေန သဉ္ဇာတာလသိယာ. ဂူထနိဒ္ဓမနပနာဠီတိ ဝစ္စကူပတော ဂူထဿ နိက္ခမပဒေသော.

မနုဿာနံ အကုသလံ န ဘဝေယျ တေသံ တာဒိသာယ အဘိသန္ဓိယာ အဘာဝတော. အာဝေသကဿ အာနုဘာဝေန အာဝိဋ္ဌဿ စိတ္တသန္တတိ ဝိပရိဝတ္တတီတိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော. ဝိသဘာဂဝတ္ထုန္တိ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဣတ္ထိရူပံ၊ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ပုရိသရူပန္တိ ဤဒိသံ၊ အညံ ဝါ ပဗ္ဗဇိတာနံ အသာရုပ္ပံ ဝိသဘာဂဝတ္ထုံ. ဝိပ္ပဋိသာရာရမ္မဏန္တိ ပဿန္တာနံ ဝိပ္ပဋိသာရဿ ပစ္စယံ. လေပယဋ္ဌိန္တိ လေပလိတ္တံ ဝါကုရယဋ္ဌိံ.

၅၁၀. သောမနဿဝသေနာတိ ဂေဟဿိတသောမနဿဝသေန. အညထတ္တန္တိ ဥပ္ပိလာဝိတတ္တံ. ပုရိမနယေနေဝါတိ ‘‘သစေ မာရော မနုဿာနံ သရီရေ အဓိမုစ္စိတွာ’’တိအာဒိနာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန. ယဒိ မာရောဝ တထာ ကရေယျ၊ မနုဿာနံ ကုသလံ န ဘဝေယျ၊ မာရဿေဝ ဘဝေယျ၊ သရီရေ ပန အနဓိမုစ္စိတွာ တာဒိသံ ပသာဒနီယံ ပသာဒဝတ္ထုံ ဒဿေသိ. တေနာဟ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ.

၅၁၁. အသုဘသညာပရိစိတေနာတိ သကလံ ကာယံ အသုဘန္တိ ပဝတ္တာယ သညာယ သဟဂတဇ္ဈာနံ အသုဘသညာ၊ တေန ပရိစိတေန ပရိဘာဝိတေန. စေတသာ စိတ္တေန. ဗဟုလန္တိ အဘိဏှံ. ဝိဟရတောတိ ဝိဟရန္တဿ၊ အသုဘသမာပတ္တိဗဟုလဿာတိ အတ္ထော. ပတိလီယတီတိ သင်္ကုစတိ တတ္ထ ပဋိကူလတာယ သဏ္ဌိတတ္တာ. ပတိကုဋတီတိ အပသက္ကတိ. ပတိဝတ္တတီတိ နိဝတ္တတိ. တတော ဧဝ န သမ္ပသာရိယတိ. ရသတဏှာယာတိ မဓုရာဒိရသဝိသယာယ တဏှာယ.

သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတိသညာတိ တီသုပိ ဘဝေသု အရုစ္စနဝသေန ပဝတ္တာ ဝိပဿနာဘာဝနာ. နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ ဟေသာ. လောကစိတြေသူတိ ဟတ္ထိအဿရထပါသာဒကူဋာဂါရာဒိဘေဒေသု စေဝ အာရာမရာမဏေယျကာဒိဘေဒေသု စ လောကေ စိတ္တဝိစိတ္တေသု. ရာဂသန္တာနိ ဝူပသန္တရာဂါနိ. ဒေါသမောဟသန္တာနီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဣမေသံ ဧဝံ ကမ္မဋ္ဌာနဂ္ဂဟဏံ သဗ္ဗေသံ သပ္ပါယဘာဝတော.

၅၁၂. သက္ခရံ ဂဟေတွာတိ သက္ခရာသီသေန တတ္တကံ ဘိန္နပါသာဏမုဋ္ဌိန္တိ အာဟ ‘‘အန္တောမုဋ္ဌိယံ တိဋ္ဌနပမာဏံ ပါသာဏ’’န္တိ. မုဋ္ဌိပရိယာပန္နန္တိ အတ္ထော. အယဉှိ ပါသာဏဿ ဟေဋ္ဌိမကောဋိ. ဟတ္ထိနာဂေါတိ မဟာဟတ္ထီ. မဟန္တပရိယာယော နာဂ-သဒ္ဒေါတိ ကေစိ. အဟိနာဂါဒိတော ဝါ ဝိသေသနတ္ထံ ဟတ္ထိနာဂေါတိ ဝုတ္တံ. သကလသရီရေနေဝ နိဝတ္တိတွာ အပလောကေသီတိ ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. န ဝါယန္တိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ အဝဓာရဏတ္ထောတိ အာဟ ‘‘နေဝ ပမာဏံ အညာသီ’’တိ. သဟာပလောကနာယာတိ စ ဝစနတောတိ ဣမိနာ ဝစနေန ဣမံ ဝစနမတ္တံ ဂဟေတွာတိ အဓိပ္ပါယော. ဥဠာရေတိ ဥဠာရဂုဏေ. ဘဂဝန္တဉှိ ဌပေတွာ နတ္ထိ တဒါ သဒေဝကေ လောကေ တာဒိသော ဂုဏဝိသေသယုတ္တောတိ.

ဝိသုံ ဝိသုံ ပစ္စတ္တဝေဒနိယော အယသူလေန သဒ္ဓိံ ဘူတာနိ ဆ ဖဿာယတနာနိ ဧတဿာတိ ဆ ဖဿာယတနံ၊ ဒုက္ခံ. တံ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ ဆ ဖဿာယတနိကော၊ နိရယော. တေနာဟ ‘‘ဆသု ဖဿာ။ပေ။ ပစ္စယော’’တိ. သမာဟနတီတိ သမာဟတော၊ အနေကသတဘေဒေါ သင်္ကုသမာဟတော ဧတ္ထ အတ္ထီတိ သင်္ကုသမာဟတော၊ နိရယော. ဝိသေသပစ္စယတာယ ဝေဒနာယ ဌိတောတိ ဝေဒနိယော၊ ကာရဏာကာရကေန ဝိနာ ပစ္စတ္တံ သယမေဝ ဝေဒနိယောတိ ပစ္စတ္တဝေဒနိယော. အယသူလေန သဒ္ဓိံ အယသူလန္တိ ပါဒပဒေသတော ပဋ္ဌာယ နိရန္တရံ အဘိဟနနဝသေန အာဂတေန ပဏ္ဏာသာယ ဇနေဟိ ဂဟိတေန အယသူလေန သဟ သီသပဒေသတော ပဋ္ဌာယ အာဂတံ. အယသူလဘာဝသာမညေန စေတံ ဧကဝစနံ၊ သတမတ္တာနိ ပတိတာနိ သူလာနိ. ဣမိနာ တေ ဌာနေန စိန္တေတွာတိ နိဿိတဝေါဟာရေန နိဿယံ ဝဒတိ. ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘တဒါ ဇာနေယျာသိ ဝဿသဟဿံ မေ နိရယေ ပစ္စမာနဿာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဝုဋ္ဌာနိမန္တိ ဝုဋ္ဌာနေ ဘဝံ၊ အန္တိမန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဝိပါကဝုဋ္ဌာနဝေဒန’’န္တိ၊ ဝိပါကဿ ပရိယောသာနံ ဝေဒနန္တိ အတ္ထော. ဒုက္ခတရာ ဟောတိ ပဒီပဿ ဝိဇ္ဈာယနက္ခဏေ မဟန္တဘာဝေါ ဝိယ.

၅၁၃. ဃဋ္ဋယိတွာ ပေါထေတွာ. ပါဋိယေက္ကဝေဒနာဇနကာတိ ပစ္စေကံ မဟာဒုက္ခသမုပ္ပါဒကာ. အယတော အပဂတော နိရယော၊ သော ဒေဝဒူတသုတ္တေန (မ. နိ. ၃.၂၆၁) ဒီပေတဗ္ဗော. အတ္ထဝဏ္ဏနာ ပနဿ ပရတော သယမေဝ အာဂမိဿတိ. ဣမံ ပန အတီတဝတ္ထုံ အာဟရိတွာ အတ္တနော ဉာဏာနုဘာဝဒီပနမုခေန မာရံ သန္တဇ္ဇေန္တော မဟာထေရော ‘‘ယောဧတမဘိဇာနာတီ’’တိ ဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – ယော မဟာဘိညော ဧတံ ကမ္မံ ကမ္မဖလဉ္စ ဟတ္ထတလေ ဌပိတံ အာမလကံ ဝိယ အဘိမုခံ ကတွာ ပစ္စက္ခတော ဇာနာတိ. သဗ္ဗသော ဘိန္နကိလေသတာယ ဘိက္ခု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အဂ္ဂသာဝကော၊ တာဒိသံ ဥဠာရဂုဏံ အာသဇ္ဇ ဃဋ္ဋယိတွာ ဧကန္တကာဠကေဟိ ပါပဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ကဏှ မာရ အာယတိံ မဟာဒုက္ခံ ဝိန္ဒိဿသိ.

ဥဒကံ ဝတ္ထုံ ကတွာတိ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တနကသတ္တာနံ သာဓာရဏကမ္မဖလေန မဟာသမုဒ္ဒဥဒကမေဝ အဓိဋ္ဌာနံ ကတွာ. တထာ ဟိ တာနိ ကပ္ပဋ္ဌိတိကာနိ ဟောန္တိ. တေနာဟ ‘‘ကပ္ပဋ္ဌာယိနော’’တိ. တေသန္တိ ဝိမာနာနံ. ဧတံ ယထာဝုတ္တဝိမာနဝတ္ထုံ တာသံ အစ္ဆရာနံ သမ္ပတ္တိံ၊ တဿ စ ကာရဏံ အတ္တပစ္စက္ခံ ကတွာ ဇာနာတိ. ပါဒင်္ဂုဋ္ဌေန ကမ္ပယီတိ ပုဗ္ဗာရာမေ ဝိသာခါယ မဟာဥပါသိကာယ ကာရိတံ သဟဿဂဗ္ဘပဋိမဏ္ဍိတမဟာပါသာဒံ အတ္တနော ပါဒင်္ဂုဋ္ဌေန ကမ္ပေသိ. တေနာဟ ‘‘ဣဒံ ပါသာဒကမ္ပနသုတ္တေန ဒီပေတဗ္ဗ’’န္တိ. ဣဒန္တိ ‘‘ယော ဝေဇယန္တ’’န္တိ ဣမိဿာ ဂါထာယ အတ္ထဇာတံ စူဠတဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တိသုတ္တေနေဝ (မ. နိ. ၁.၃၉၃) ဒီပေတဗ္ဗံ.

တဿ ဗြဟ္မဂဏဿ တထာစိန္တနသမနန္တရမေဝ တသ္မိံ ဗြဟ္မလောကေ သုဓမ္မံ ဗြဟ္မသဘံ ဂန္တွာ. တေပီတိ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနာဒယော. ပစ္စေကံ ဒိသာသူတိ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော ပုရတ္ထိမဒိသာယံ၊ မဟာကဿပတ္ထေရော ဒက္ခိဏဒိသာယံ၊ မဟာကပ္ပိနတ္ထေရော ပစ္ဆိမဒိသာယံ၊ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရော ဥတ္တရဒိသာယန္တိ ဧဝံ စတ္တာရော ထေရာ ဗြဟ္မပရိသမတ္ထကေ မဇ္ဈေ နိသိန္နဿ ဘဂဝတော သမန္တတော စတုဒ္ဒိသာ နိသီဒိံသု. ဂါထာ ဝုတ္တာတိ ‘‘ယော ဗြဟ္မံ ပရိပုစ္ဆတီ’’တိ ဂါထာ ဝုတ္တာ. အညတရဗြဟ္မသုတ္တေနာတိ – ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရဿ ဗြဟ္မုနော ဧဝရူပံ ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၁.၁၇၆) မဟာဝဂ္ဂေ အာဂတေန အညတရဗြဟ္မသုတ္တေန.

ဈာနဝိမောက္ခေန ဖုသီတိ ဈာနဝိမောက္ခသန္နိဿယေန အဘိညာဉာဏေန ဖဿယိ. ဝနန္တိ ဇမ္ဗုဒီပံ အဖဿယီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဇမ္ဗုဒီပေါ ဟိ ဝနဗဟုလတာယ ဣဓ ‘‘ဝန’’န္တိ ဝုတ္တော. တေနာဟ ‘‘ဇမ္ဗုသဏ္ဍဿ ဣဿရော’’တိ. ပုဗ္ဗဝိဒေဟာနံ ဒီပန္တိ ပုဗ္ဗဝိဒေဟဝါသီနံ ဒီပံ၊ ပုဗ္ဗဝိဒေဟဒီပန္တိ အတ္ထော. ဘူမိသယာ နရာ နာမ အပရဂေါယာနကာ ဥတ္တရကုရုကာ စ. ယသ္မာ တေ ဂေဟပရိဂ္ဂဟာဘာဝတော ဘူမိယံယေဝ သယန္တိ၊ န ပါသာဒါဒီသု. ပဋိလဘီတိ ဥပ္ပါဒေသိ. ဧတံ အာသံ မာ အကာသီတိ ဧသာ ယထာ ပုဗ္ဗေ ဒူသိမာရဿ၊ ဧဝံ တုယှံ အာသာ ဒီဃရတ္တံ အနတ္ထာဝဟာ၊ တသ္မာ ဧဒိသံ အာသံ မာ အကာသီတိ မာရဿ ဩဝါဒံ အဒါသိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

မာရတဇ္ဇနီယသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

နိဋ္ဌိတာ စ စူဠယမကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ.

မူလပဏ္ဏာသဋီကာ သမတ္တာ.

ဒုတိယော ဘာဂေါ နိဋ္ဌိတော.