၆. မဟာဓမ္မသမာဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၇၃. ဧဝံ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာကာရော ကာမော ကာမနံ ဣစ္ဆာ ဧတေသန္တိ ဧဝံကာမာ. ဧဝံ ဆန္ဒော ဆန္ဒနံ ရောစနံ အဇ္ဈာသယော ဧတေသန္တိ ဧဝံဆန္ဒာ. အဘိမုခံ၊ အဘိနိဝိဿ ဝါ ပကာရေဟိ ဧတိ ဥပဂစ္ဆတီတိ အဓိပ္ပါယော၊ လဒ္ဓိ. သာ ဟိ လဒ္ဓဗ္ဗဝတ္ထုံ အဘိမုခံ ‘‘ဧဝမေတ’’န္တိ အဘိနိဝိသန္တီ တေန တေန ပကာရေန ဥပဂစ္ဆတိ၊ ဟတ္ထဂတံ ကတွာ တိဋ္ဌတိ န ဝိဿဇ္ဇေတိ. ဧဝံ ဝုစ္စမာနာကာရော အဓိပ္ပါယော ဧတေသန္တိ ဧဝံအဓိပ္ပါယာ. ဘဂဝါ မူလံ ကာရဏံ ဧတေသံ ယာထာဝတော အဓိဂမာယာတိ ဘဂဝံမူလကာ. တေနာဟ ‘‘ဘဂဝန္တဉှိ နိဿာယ မယံ ဣမေ ဓမ္မေ အာဇာနာမ ပဋိဝိဇ္ဈာမာ’’တိ. အမှာကံဓမ္မာတိ တေဟိ အတ္တနာ အဓိဂန္တဗ္ဗတာယ ဝုတ္တံ. သေဝိတဗ္ဗာနဉှိ ယာထာဝတော အဓိဂမဉာဏာနိ အဓိဂစ္ဆနကသမ္ဗန္ဓီနိ၊ တာနိ စ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓမူလကာနိ အနညဝိသယတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ပုဗ္ဗေ ကဿပသမ္ဗုဒ္ဓေနာ’’တိအာဒိ. ဘဂဝါ နေတာ တေသန္တိ ဘဂဝံနေတ္တိကာ. နေတာတိ သေဝိတဗ္ဗဓမ္မေ ဝိနေယျသန္တာနံ ပါပေတာ. ဝိနေတာတိ အသေဝိတဗ္ဗဓမ္မေ ဝိနေယျသန္တာနတော အပနေတာ. တဒင်္ဂဝိနယာဒိဝသေန ဝါ ဝိနေတာ. အနုနေတာတိ ဣမေ ဓမ္မာ သေဝိတဗ္ဗာ၊ ဣမေ န သေဝိတဗ္ဗာတိ ဥဘယသမ္ပာပနာပနယနတ္ထံ ပညပေတာ. တေနာဟ ‘‘ယထာသဘာဝတော’’တိအာဒိ.

ပဋိသရန္တိ ဧတ္ထာတိ ပဋိသရဏံ၊ ဘဂဝါ ပဋိသရဏံ ဧတေသန္တိ ဘဂဝံပဋိသရဏာ. ပဋိသရတိ သဘာဝသမ္ပဋိဝေဓဝသေန ပစ္စေကမုပဂစ္ဆတီတိ ဝါ ပဋိသရဏံ၊ ဘဂဝါ ပဋိသရဏံ ဧတေသန္တိ ဘဂဝံပဋိသရဏာ. ပဋိဝေဓဝသေနာတိ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗတာဝသေန. အသတိပိ မုခေ အတ္ထတော ဧဝံ ဝဒန္တော ဝိယ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဖဿော အာဂစ္ဆတိ၊ အဟံ ဘဂဝါ ကိံ နာမော’’တိ. ပဋိဘာတူတိ ဧတ္ထ ပဋိ-သဒ္ဒါပေက္ခာယ ‘‘ဘဂဝန္တ’’န္တိ ဥပယောဂဝစနံ၊ အတ္ထော ပန သာမိဝစနဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဘဂဝတော’’တိ ပဋိဘာတူတိ စ ဘဂဝတော ဘာဂေါ ဟောတု. ဘဂဝတော ဟိ ဧသ ဘာဂေါ၊ ယဒိဒံ ဓမ္မဿ ဒေသနာ၊ အမှာကံ ပန ဘာဂေါ သဝနန္တိ အဓိပ္ပါယော. ကေစိ ပန ပဋိဘာတူတိ ပဒိဿတူတိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ၊ ဉာဏေန ဒိဿတု၊ ဒေသီယတူတိ ဝါ အတ္ထော. ဥပဋ္ဌာတူတိ စ ဉာဏဿ ပစ္စုပဋ္ဌာတု.

၄၇၄. နိဿယိတဗ္ဗေတိ အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပါဒနဝသေန အပဿယိတဗ္ဗေ. တတိယစတုတ္ထဓမ္မသမာဒါနာနိ ဟိ အပဿာယ သတ္တာနံ ဧတရဟိ အာယတိဉ္စ သမ္ပတ္တိယော အဘိဝဍ္ဎန္တိ. ဘဇိတဗ္ဗေတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. သေဝိတဗ္ဗေတိ ဝါ သပ္ပုရိသုပဿယသဒ္ဓမ္မဿဝနယောနိသောမနသိကာရေ သန္ဓာယာဟ. ဘဇိတဗ္ဗေတိ တပ္ပစ္စယေ ဒါနာဒိပုညဓမ္မေ.

၄၇၅. ဥပ္ပဋိပါဋိအာကာရေနာတိ ပဌမံ သံကိလေသဓမ္မေ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ ဝေါဒါနဓမ္မဒဿနံ သတ္ထု ဒေသနာပဋိပါဋိ၊ ယထာ – ‘‘ဝါမံ မုဉ္စ၊ ဒက္ခိဏံ ဂဏှာ’’တိ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၄၉၈၊ ဝိသုဒ္ဓိ. မဟာဋီ. ၁.၁၄)၊ တထာ ဥပ္ပဋိပါဋိပကာရေန၊ သာ စ ခေါ ပုရိမေသု ဒွီသု ဓမ္မသမာဒါနေသု၊ ပစ္ဆိမေသု ပန ပဋိပါဋိယာဝ မာတိကာ ပဋ္ဌပိတာ. ယထာဓမ္မရသေနေဝါတိ ပဟာတဗ္ဗပဟာယကဓမ္မာနံ ယထာသဘာဝေနေဝ. သဘာဝေါ ဟိ ယာထာဝတော ရသိတဗ္ဗတော ဇာနိတဗ္ဗတော ‘‘ရသော’’တိ ဝုစ္စတိ. ပဌမံ ပဟာတဗ္ဗဓမ္မေ ဒဿေတွာ တဒနန္တရံ ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ဧတေဟိ ပဟီယန္တီ’’တိ ပဟာယကဓမ္မဒဿနံ ဒေသနာနုပုဗ္ဗီ. ဂဟဏံ အာဒိယနံ အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပါဒနံ.

၄၇၈. ဝဓဒဏ္ဍာဒီဟိ ဘီတဿ ဥပသင်္ကမနေ၊ မိစ္ဆာ စရိတွာ တထာ အပဂမနေ စ ပုဗ္ဗာပရစေတနာနံ ဝသေန မိစ္ဆာစာရော ဒုက္ခဝေဒနော ဟောတိ၊ တထာ ဣဿာနိန္ဒာဒီဟိ ဥပဒ္ဒုတဿ အပရစေတနာဝသေန၊ ဧဝံ အဘိဇ္ဈာမိစ္ဆာဒိဋ္ဌီသုပိ ယထာရဟံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တိဿန္နမ္ပိ စေတနာနန္တိ ပုဗ္ဗာပရသန္နိဋ္ဌာပကစေတနာနံ. အဒိန္နာဒါနံ မုသာဝါဒေါ ပိသုဏဝါစာ သမ္ဖပ္ပလာပေါတိ ဣမေသံ စတုန္နံ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာနံ သုခသမ္ပယုတ္တာ ဝါ ဥပေက္ခာသမ္ပယုတ္တာ ဝါတိ အယံ နယော ဣဓ အဓိကတတ္တာ န ဥဒ္ဓဋော. ဒေါမနဿမေဝ စေတ္ထ ဒုက္ခန္တိ ဣဒံ ပုဗ္ဗဘာဂါပရဘာဂစေတနာပိ စေတ္ထ အာသန္နာ ဒေါမနဿသဟဂတာ ဧဝ ဟောန္တီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. အနာသန္နာ ပန သန္ဓာယ ‘‘ပရိယေဋ္ဌိံ ဝါ အာပဇ္ဇန္တဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေနေဝ မိစ္ဆာစာရာဘိဇ္ဈာမိစ္ဆာဒိဋ္ဌီနံ ပုဗ္ဗဘာဂါပရဘာဂစေတနာ အာသန္နာ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာဂတိကာဝါတိ ဒဿိတံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပရိယေဋ္ဌိန္တိ မိစ္ဆာစာရာဒီသု ဝီတိက္ကမိတဗ္ဗဝတ္ထုမာလာဂန္ဓာဒိပရိယေသနံ. ပါဏာတိပါတာဒီသု မာရေတဗ္ဗဝတ္ထုအာဝုဓာဒိပရိယေသနံ အာပဇ္ဇန္တဿ. အကိစ္ဆေနပိ တေသံ ပရိယေသနံ သမ္ဘဝတီတိ ‘‘ဝဋ္ဋတိယေဝါ’’တိ သာသင်္ကံ ဝဒတိ.

၄၇၉. သုခဝေဒနာ ဟောန္တီတိ သုခဝေဒနာပိ ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပါယော. တာသံ စေတနာနံ အသုခဝေဒနတာပိ လဗ္ဘတီတိ ‘‘သုခဝေဒနာပိ ဟောန္တိယေဝါ’’တိ သာသင်္ကဝစနံ. သောမနဿမေဝ စေတ္ထ သုခန္တိ ဣဒံ ပုဗ္ဗဘာဂါပရဘာဂစေတနာပိ သောမနဿသဟဂတာ ဧဝ ဟောန္တီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. တဉ္စ ခေါ မိစ္ဆာစာရဝဇ္ဇာနံ ဆန္နံ ဝသေန. မိစ္ဆာစာရဿ ပန ပုဗ္ဗာပရဘာဂဿ ဝသေန ‘‘ကာယိကံ သုခမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ သာသင်္ကဝစနံ.

၄၈၀. ဒေါသဇပရိဠာဟဝသေနဿ သိယာ ကာယိကမ္ပိ ဒုက္ခန္တိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘သော ဂဏှန္တောပိ ဒုက္ခိတော’’တိ ဝုတ္တံ. စေတောဒုက္ခမေဝ ဝါ သန္ဓာယ တဿ အပရာပရုပ္ပတ္တိဒဿနတ္ထံ ‘‘ဒုက္ခိတော ဒေါမနဿိတော’’တိ ဝုတ္တံ.

၄၈၁. ဒသသုပိ ပဒေသူတိ ဒသသုပိ ကောဋ္ဌာသေသု၊ ဝါကျေသု ဝါ. ဥပေက္ခာသမ္ပယုတ္တတာပိ သမ္ဘဝတီတိ ‘‘သုခသမ္ပယုတ္တာ ဟောန္တိယေဝါ’’တိ ဣဓ သာသင်္ကဝစနံ. ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတဿ ကာယောပိ သိယာ ဝိဂတဒရထပရိဠာဟောတိ ပါဏာတိပါတာဝေရမဏိအာဒိပစ္စယာ ကာယိကပဋိသံဝေဒနာပိ သမ္ဘဝတီတိ သဟာပိ သုခေနာတိ ဧတ္ထ ကာယိယသုခမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ.

၄၈၂. တိတ္တကာလာဗူတိ ဥပဘုတ္တဿ ဥမ္မာဒါဒိပါပနေန ကုစ္ဆိတတိတ္တကရသော အလာဗု. န ရုစ္စိဿတိ အနိဋ္ဌရသတာယ အနိဋ္ဌဖလတာယ စ.

၄၈၃. ရသံ ဒေတီတိ ရသံ ဒဿေတိ ဝိဘာဝေတိ.

၄၈၄. ပူတိမုတ္တန္တိ ပူတိသဘာဝမုတ္တံ. တရုဏန္တိ ဓာရာဝသေန နိပတန္တံ ဟုတွာ ဥဏှံ. တေနဿ ဥပရိမုတ္တတမာဟ. မုတ္တဉှိ ပဿာဝမဂ္ဂတော မုစ္စမာနံ ကာယုသ္မာဝသေန ဥဏှံ ဟောတိ.

၄၈၅. ယံ ဘဂန္ဒရသံသဋ္ဌံ လောဟိတံ ပက္ခန္ဒတီတိ ဘဂန္ဒရဗျာဓိသဟိတာယ လောဟိတပက္ခန္ဒတာယ ဝသေန ယံ လောဟိတံ ဝိဿဝတိ. ပိတ္တသံသဋ္ဌံ လောဟိတံ ပက္ခန္ဒတီတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော.

၄၈၆. ဥဗ္ဗိဒ္ဓေတိ ဒူရေ. အဗ္ဘမဟိကာဒိဥပက္ကိလေသဝိဂမေန ဟိ အာကာသံ ဥတ္တုင်္ဂံ ဝိယ ဒူရံ ဝိယ စ ခါယတိ. တေနာဟ ‘‘ဒူရီဘူတေ’’တိ. တမံယေဝ တမဂတံ ‘‘ဂူထဂတံ မုတ္တဂတ’’န္တိ (မ. နိ. ၂.၁၁၉၊ အ. နိ. ၉.၁၁) ယထာ. ဘာသတေ စ တပတေ စ ဝိရောစတေ စ ဣဒံ စတုတ္ထံ ဓမ္မသမာဒါနံ ဝိဘဇန္တေန ကုသလကမ္မပထဿ ဝိဘဇိတွာ ဒဿိတတ္တာ.

သင်္ဂရရုက္ခော ကန္ဒမာဒသပေါဝ. သရဘညဝသေနာတိ အတ္ထံ အဝိဘဇိတွာ ပဒသော သရဘညဝသေန. ဩသာရေန္တဿာတိ ဥစ္စာရေန္တဿ. သဒ္ဒေတိ ဩသာရဏသဒ္ဒေ. အဓိဂတဝိသေသံ အနာရောစေတုကာမာ ဒေဝတာ တတ္ထေဝ အန္တရဓာယိ. တံ ဒိဝသန္တိ သတ္ထာရာ ဒေသိတဒိဝသေ. ဣတိ အတ္တနော ဝိသေသာဓိဂမနိမိတ္တတာယ အယံ ဒေဝတာ ဣမံ သုတ္တံ ပိယာယတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

မဟာဓမ္မသမာဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.