၄. စူဠဝေဒလ္လသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၆၀. အယံ ဒေသနာ ယသ္မာ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနဝသေန ပဝတ္တာ၊ တသ္မာ ပုစ္ဆကဝိဿဇ္ဇကေ ပုစ္ဆာနိမိတ္တဉ္စ သမုဒါယတော ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ကော ပနာယ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဥပါသကတ္တန္တိ အမဂ္ဂါဂတံ ဥပါသကတ္တံ. တေသန္တိ ဧကာဒသနဟုတာနံ. မဂ္ဂါဂတေန ဥပသမေန သန္တိန္ဒြိယော သန္တမာနသော.

‘‘ကိံ နု ခေါ အဇ္ဇ ဘဝိဿတိ အယျပုတ္တော’’တိ ဝီထိံ ဩလောကယမာနာ. ဩလမ္ဗနတ္ထန္တိ တဿ ဟတ္ထာဝလမ္ဗနတ္ထံ ပုဗ္ဗာစိဏ္ဏဝသေန အတ္တနော ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. ဗဟိဒ္ဓါတိ အတ္တနာ အညံ ဝိသဘာဂဝတ္ထုံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ပရိဘေဒကေနာတိ ပေသုညဝါဒိနာ.

အဓိဂမပ္ပိစ္ဆတာယ ‘‘န ပကာသေတဗ္ဗော’’တိ စိန္တေသိ. ပုန တံ အနုကမ္ပန္တော ‘‘သစေ ခေါ ပနာဟ’’န္တိအာဒိံ စိန္တေသိ. ဧသော ဓမ္မောတိ ဧသော လောကုတ္တရဓမ္မော. ဝိဝဋ္ဋံ ဥဒ္ဒိဿ ဥပစိတံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ ကုသလံ ဥပနိဿယော. ‘‘ယဒိ မေ ဥပနိဿယော အတ္ထိ၊ သက္ကာ ဧတံ ပဋိလဒ္ဓုံ. သစေပိ နတ္ထိ၊ အာယတိံ ဥပနိဿယော ဘဝိဿတီ’’တိ စိရကာလပရိဘာဝိတာယ ဃဋေ ပဒီပဇာလာ ဝိယ အဗ္ဘန္တရေ ဒိပ္ပမာနာယ ဟေတုသမ္ပတ္တိယာ စောဒိယမာနာ အာဟ ‘‘ဧဝံ သန္တေ မယှံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာထာ’’တိ.

လာဘသက္ကာရော ဥပ္ပဇ္ဇိ သုစိရကာလံ ကတူပစိတပုညတာယ. အဘိနီဟာရသမ္ပန္နတ္တာတိ သုဇာတတ္ထေရဿ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော အဂ္ဂသာဝကဿ နိပစ္စကာရံ ကတွာ – ‘‘တုမှေဟိ ဒိဋ္ဌဓမ္မဿ ဘာဂီ အဿ’’န္တိ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ ဒါနံ ဒတွာ ကတပတ္ထနာသင်္ခါတသမ္ပန္နာဘိနီဟာရတ္တာ. နာတိစိရံ ကိလမိတ္ထာတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဘာဝေန္တီ ဝိပဿနာယ ပရိပါကဝသေန စိရံ န ကိလမိတ္ထ. ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဒုတိယဂမနေနာတိ ပဗ္ဗာဇနတ္ထံ ဂမနတော ဒုတိယဂမနေန.

ဥပနေတွာတိ ပဉှဿ အတ္ထဘာဝေန ဥပနေတွာ. သက္ကာယန္တိ သကာယံ. ဥပနိက္ခိတ္တံ ကိဉ္စိ ဝတ္ထုံ သမ္ပဋိစ္ဆမာနာ၊ ဝိယ သမ္ပဋိစ္ဆန္တီ ဝိယ. ဧကော ဧဝ ပါသော ဧတိဿာတိ ဧကပါသကာ၊ ဂဏ္ဌိ. သာ ဟိ သုမောစိယာ၊ အနေကပါသာ ပန ဒုမ္မောစိယာ၊ ဧကပါသဂ္ဂဟဏံ ဝိဿဇ္ဇနဿ သုကရဘာဝဒဿနတ္ထံ. ပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယေ ဌတွာတိ ဧတေန ထေရိယာ ပဘိန္နပဋိသမ္ဘိဒတံ ဒဿေတိ. ပစ္စယဘူတာတိ အာရမ္မဏာဒိဝသေန ပစ္စယဘူတာ.

ထေရိယာ ဝိသေသာဓိဂမဿ အတ္တနော အဝိသယတာယ ဝိသာခေါ ‘‘န သက္ကာ’’တိအာဒိနာ စိန္တေသီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သစ္စဝိနိဗ္ဘောဂပဉှဗျာကရဏေနာတိ သစ္စပရိယာပန္နဿ ဓမ္မဿ ဒဿနတော အညာနညတ္ထနိဒ္ဓါရဏဘေဒနာသင်္ခါတဿ ဝိနိဗ္ဘောဂပဉှဿ ဝိဿဇ္ဇနေန. ဒွေ သစ္စာနီတိ ဒုက္ခသမုဒယသစ္စာနိ. ပဋိနိဝတ္တေတွာတိ ပရိဝတ္တေတွာ. ဂဏ္ဌိပဉှန္တိ ဒုဗ္ဗိနိဗ္ဗေဓတာယ ဂဏ္ဌိဘူတံ ပဉှံ.

န တံယေဝ ဥပါဒါနံ တေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဧကဒေသဿ သမုဒါယတာဘာဝတော၊ သမုဒါယဿ စ ဧကဒေသတာဘာဝတော. နာပိ အညတြ ပဉ္စဟိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓေဟိ ဥပါဒါနံ တဿ တဒေကဒေသဘာဝတော. န ဟိ ဧကဒေသော သမုဒါယဝိနိမုတ္တော ဟောတိ. ယဒိ ဟိ တညေဝါတိအာဒိနာ ဥဘယပက္ခေပိ ဒေါသံ ဒဿေတိ. ရူပါဒိသဘာဝမ္ပီတိ ရူပဝေဒနာသညာဝိညာဏသဘာဝမ္ပိ၊ ဖဿစေတနာဒိသဘာဝမ္ပိ ဥပါဒါနံ သိယာ. အညတြ သိယာတိ ပဉ္စဟိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓေဟိ ဝိသုံယေဝ ဥပါဒါနံ ယဒိ သိယာ. ပရသမယေတိ နိကာယဝါဒေ. စိတ္တဝိပ္ပယုတ္တော အနုသယောတိ နိဒဿနမတ္တမေတံ နိကာယဝါဒေ စိတ္တသဘာဝါဘာဝဝိညာဏာဒီနမ္ပိ စိတ္တဝိပ္ပယုတ္တဘာဝပဋိဇာနနတော. ဧဝံ ဗျာကာသီတိ ‘‘န ခေါ၊ အာဝုသော’’တိအာဒိနာ ခန္ဓဂတဆန္ဒရာဂဘာဝေန ဗျာကာသိ. အတ္ထဓမ္မနိစ္ဆယသမ္ဘဝတော အသမ္ဗန္ဓေန. တေသု ကတ္ထစိပိ အသမ္မုယှနတော အဝိတ္ထာယန္တေန. ပုစ္ဆာဝိသယေ မောဟန္ဓကာရဝိဂမနေန ပဒီပသဟဿံ ဇာလေန္တေန ဝိယ. သဥပါဒါနုပါဒါနဋ္ဌာနံ အနုတ္တာနတာယ ပစုရဇနဿ ဂူဠှော. အဂ္ဂဟိတသင်္ကေတာနံ ကေသဉ္စိ ပဋိစ္ဆာဒိတသဒိသတ္တာ ပဋိစ္ဆန္နော. တိလက္ခဏဗ္ဘာဟတဓမ္မဝိသယတာယ တိလက္ခဏာဟတော. ဂမ္ဘီရဉာဏဂေါစရတာယ ဂမ္ဘီရော. လဒ္ဓပတိဋ္ဌာ အရိယသစ္စသမ္ပဋိဝေဓနတော. ဧဝံ ဒိဋ္ဌဓမ္မာဒိဘာဝတော ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တာ. သဗ္ဗသော နိဝုတ္ထဗြဟ္မစရိယတာယ တိဏ္ဏံ ဘဝါနမ္ပိ အပရဘာဂေ နိဗ္ဗာနေ နိဝုတ္ထဝတီတိ ဘဝမတ္ထကေ ဌိတာ.

၄၆၁. ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိ ပဒုဒ္ဓါရံ ကတွာ ‘‘ဣဓေကစ္စော’’တိအာဒိနာ (ပဋိ. မ. ၁.၁၃၀) ပဋိသမ္ဘိဒါပါဌေန တဒတ္ထံ ဝိဝရတိ. တတ္ထ အတ္တတော သမနုပဿတီတိ အတ္တာတိ သမနုပဿတိ၊ အတ္တဘာဝေန သမနုပဿတိ. အဟန္တိ အတ္တာနံ နိဒ္ဒိသတိ. အဟံဗုဒ္ဓိနိဗန္ဓနဉှိ အတ္တာနံ အတ္တဝါဒီ ပညပေတိ၊ တသ္မာ ယံ ရူပံ သော အဟန္တိ ယဒေတံ မမ ရူပံ နာမ၊ သော အဟန္တိ ဝုစ္စမာနော မမ အတ္တာ တံ မမ ရူပန္တိ ရူပဉ္စ အတ္တဉ္စ အဒွယံ အနညံ သမနုပဿတိ. တထာ ပဿတော စ အတ္တာ ဝိယ ရူပံ၊ ရူပံ ဝိယ ဝါ အတ္တာ အနိစ္စောတိ အာပန္နမေဝ. အစ္စီတိ ဇာလသိခါ. သာ စေ ဝဏ္ဏော၊ စက္ခုဝိညေယျာဝ သိယာ၊ န ကာယဝိညေယျာ၊ ဝဏ္ဏောပိ ဝါ ကာယာဒိဝိညေယျော အစ္စိယာ အနညတ္တာတိ ဥပမေယျံ ဝိယ ဥပမာပိ ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ အယုတ္တာဝ. ဒိဋ္ဌိပဿနာယာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသင်္ခါတာယ ပဿနာယ ပဿတိ၊ န တဏှာမာနပညာနုပဿနာယ. အရူပံ ဝေဒနာဒိံ အတ္တာတိ ဂဟေတွာ ဆာယာယ ရုက္ခာဓီနတာယ ဆာယာဝန္တံ ရုက္ခံ ဝိယ၊ ရူပဿ သန္တကဘာဝေန အတ္တာဓီနတာယ ရူပဝန္တံ အတ္တာနံ သမနုပဿတိ. ပုပ္ဖါဓီနတာယ ပုပ္ဖသ္မိံ ဂန္ဓံ ဝိယ အာဓေယျဘာဝေန အတ္တာဓီနတာယ ရူပဿ အတ္တနိ ရူပံ သမနုပဿတိ. ယထာ ကရဏ္ဍော မဏိနော အာဓာရော၊ ဧဝံ ရူပမ္ပိ အတ္တနော အာဓာရောတိ ကတွာ အတ္တာနံ ရူပသ္မိံ သမနုပဿတိ. ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ အတ္တနော ဝေဒနာဒီဟိ အနညတ္တံ တေသဉ္စာဓာရဏတံ နိဿိတတဉ္စ ယထာဝုတ္တံ အတိဒိသတိ.

အရူပံ အတ္တာတိ ကထိတံ ‘‘ဝေဒနာဝန္တ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ ရူပေန ဝေါမိဿကတာယ အဘာဝတော. ရူပါရူပမိဿကော အတ္တာ ကထိတော ရူပေန သဒ္ဓိံ သေသာရူပဓမ္မာနံ အတ္တာတိ ဂဟိတတ္တာ. ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ကထိတာ ရူပါဒီနံ ဝိနာသဒဿနတော. တေနေဝါဟ ‘‘ရူပံ အတ္တာတိ ယော ဝဒေယျ၊ တံ န ဥပပဇ္ဇတိ၊ အတ္တာ မေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စ ဝေတိ စာတိ ဣစ္စဿ ဧဝမာဂတံ ဟောတီ’’တိအာဒိ. အဝသေသေသူတိ ပန္နရသသု ဌာနေသု. သဿတဒိဋ္ဌိ ကထိတာ ရူပဝန္တာဒိဘာဝေန ဂဟိတဿ အနိဒ္ဓါရိတရူပတ္တာ.

ဒိဋ္ဌိဂတိကော ယံ ဝတ္ထုံ အတ္တာတိ သမနုပဿတိ၊ ယေဘုယျေန တံ နိစ္စံ သုခန္တိ စ သမနုပဿတေဝ. သာဝကော ပန တပ္ပဋိက္ခေပေန သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာတိ သုဒိဋ္ဌတ္တာ ရူပံ အတ္တာတိ န သမနုပဿတိ၊ တထာဘူတော စ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ သမနုပဿတိ၊ တထာ ဝေဒနာဒယောတိ ဒဿေန္တော ‘‘န ရူပံ အတ္တတော’’တိအာဒိမာဟ. ဧဝံ ဘဝဒိဋ္ဌိပိ အဝိဇ္ဇာဘဝတဏှာ ဝိယ ဝဋ္ဋဿ သမုဒယောယေဝါတိ ဒိဋ္ဌိကထာယံ ‘‘ဧတ္တကေန ဂမနံ ဟောတီ’’တိအာဒိ. ဒိဋ္ဌိပ္ပဟာနကထာယဉ္စ ‘‘ဧတ္တကေန ဂမနံ န ဟောတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

၄၆၂. ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမတ္ထမေဝ ပုစ္ဆိတတ္တာ ‘‘ထေရိယာ ပဋိပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗော’’တိ ဝတွာ ပဋိပုစ္ဆနဝိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘ဥပါသကာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပဋိပတ္တိဝသေနာတိ သက္ကာယနိရောဓဂါမိနိပဋိပဒါဘာဝေန. သင်္ခတာသင်္ခတဝသေန လောကိယလောကုတ္တရဝသေန သင်္ဂဟိတာသင်္ဂဟိတဝသေနာတိ ‘‘ဝသေနာ’’တိ ပဒံ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ကာမံ အသင်္ခတော နာမ မဂ္ဂေါ နတ္ထိ၊ ကိံ သင်္ခတော၊ ဥဒါဟု အသင်္ခတောတိ ပန ပုစ္ဆာဝသေန တထာ ဝုတ္တံ? ‘‘အရိယော’’တိ ဝစနေနေဝ မဂ္ဂဿ လောကုတ္တရတော သိဒ္ဓါ၊ သင်္ဂါဟကခန္ဓပရိယာပန္နာနံ ပန မဂ္ဂဓမ္မာနမ္ပိ သိယာ လောကိယတာတိ ဣဓ လောကိယဂ္ဂဟဏံ. ကိဉ္စာပိ သင်္ဂဟိတပဒမေဝ ပါဠိယံ အာဂတံ၊ န အသင်္ဂဟိတပဒံ၊ ယေ ပန သင်္ဂါဟကဘာဝေန ဝုတ္တာ၊ တေ သင်္ဂဟိတာ န ဟောန္တီတိ အဋ္ဌကထာယံ အသင်္ဂဟိတဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သင်္ခတောတိအာဒီသု သမေစ္စ သမ္ဘုယျ ပစ္စယေဟိ ကတောတိ သင်္ခတော. တထာဘူတော စ တံသမင်္ဂိနော ပုဂ္ဂလဿ ပုဗ္ဗဘာဂစေတနာတိ မယှံ မဂ္ဂေါ အဋ္ဌင်္ဂိကော ဟောတု သတ္တင်္ဂိကော ဝါတိ စေတိတဘာဝေန စေတိတော. သဟဇာတစေတနာယပိ စေတိတောဝ တဿာ သဟကာရီကာရဏဘာဝတော၊ တတော ဧဝ ပကပ္ပိတော အာယူဟိတော. ပစ္စယေဟိ နိပ္ဖါဒိတတ္တာ ကတော နိဗ္ဗတ္တိတော စ. သမာပဇ္ဇန္တေန အတ္တနော သန္တာနေ သမ္မဒေဝ အာပဇ္ဇန္တေန ဥပ္ပါဒေန္တေန. ဣတိ သတ္တဟိပိ ပဒေဟိ ပစ္စယနိဗ္ဗတ္တိတံယေဝ အရိယမဂ္ဂဿ ဒဿေတိ.

အသင်္ဂဟိတော ခန္ဓာနံ ပဒေသော ဧတဿ အတ္ထီတိ မဂ္ဂေါ သပ္ပဒေသော. နတ္ထိ ဧတေသံ ပဒေသာတိ ခန္ဓာ နိပ္ပဒေသာ. ပဒိဿတိ ဧတေန သမုဒါယောတိ ဟိ ပဒေသော၊ အဝယဝေါ. အယန္တိ မဂ္ဂေါ. သပ္ပဒေသတ္တာ ဧကဒေသတ္တာ. နိပ္ပဒေသေဟိ သမုဒါယဘာဝတော နိရဝသေသပဒေသေဟိ. ယထာ နဂရံ ရဇ္ဇေကဒေသဘူတံ တဒန္တောဂဓတ္တာ ရဇ္ဇေန သင်္ဂဟိတံ၊ ဧဝံ အရိယမဂ္ဂေါ ခန္ဓတ္တယေကဒေသဘူတော တဒန္တောဂဓတ္တာ တီဟိ ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟိတောတိ ဒဿေတိ ‘‘နဂရံ ဝိယ ရဇ္ဇေနာ’’တိ ဣမိနာ. သဇာတိတောတိ သမာနဇာတိတာယ၊ သမာနသဘာဝတ္တာ ဧဝါတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ သီလက္ခန္ဓော ‘‘နဝ ကောဋိသဟဿာနီ’’တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၀၊ အပ. အဋ္ဌ. ၂.၅၅.၅၅၊ ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၃၇) ဝုတ္တပဘေဒဝသေန စေဝ သမ္ပတ္တသမာဒါနဝိရတိအာဒိဝသေန စ ဂယှမာနော နိပ္ပဒေသော၊ မဂ္ဂသီလံ ပန အာဇီဝဋ္ဌမကမေဝ သမုစ္ဆေဒဝိရတိမတ္တမေဝါတိ သပ္ပဒေသံ. သမာဓိက္ခန္ဓော ပရိတ္တမဟဂ္ဂတာဒိဝသေန စေဝ ဥပစာရပ္ပနာသမာဓိဝသေန စ အနေကဘေဒတာယ နိပ္ပဒေသော၊ မဂ္ဂသမာဓိ ပန လောကုတ္တရောဝ၊ အပ္ပနာသမာဓိ ဧဝါတိ သပ္ပဒေသော. တထာ ပညာက္ခန္ဓော ပရိတ္တမဟဂ္ဂတာဒိဝသေန စေဝ သုတမယဉာဏာဒိဝသေန စ အနေကဘေဒတာယ နိပ္ပဒေသော၊ မဂ္ဂပညာ ပန လောကုတ္တရာဝ၊ ဘာဝနာမယာ ဧဝါတိ သပ္ပဒေသာ. အတ္တနော ဓမ္မတာယာတိ သဟကာရီကာရဏံ အနပေက္ခိတွာ အတ္တနော သဘာဝေန အတ္တနော ဗလေန အပ္ပေတုံ န သက္ကောတိ ဝီရိယေန အနုပတ္ထမ္ဘိတံ၊ သတိယာ စ အနုပဋ္ဌိတံ. ပဂ္ဂဟကိစ္စန္တိ ယထာ ကောသဇ္ဇပက္ခေ န ပတိတာ စိတ္တဋ္ဌိတိ၊ တထာ ပဂ္ဂဏှနကိစ္စံ. အပိလာပနကိစ္စန္တိ ယထာ အာရမ္မဏေ န ပိလဝတိ၊ ဧဝံ အပိလာပနကိစ္စံ.

ဧကတော ဇာတာတိ သဟဇာတာ. ပိဋ္ဌိံ ဒတွာ ဩနတသဟာယော ဝိယ ဝါယာမော သမာဓိဿ အာရမ္မဏေ အပ္ပနာယ ဝိသေသပစ္စယဘာဝတော. အံသကူဋံ ဒတွာ ဌိတသဟာယော ဝိယ သတိ သမာဓိဿ အာရမ္မဏေ ဒဠှပဝတ္တိယာ ပစ္စယဘာဝတော. ကိရိယတောတိ ဥပကာရကိရိယတော.

အာကောဋေတွာတိ အာရမ္မဏံ အာဟနိတွာ. တထာ ဟိ ဝိတက္ကော ‘‘အာဟနနရသော’’တိ၊ ယောဂါဝစရော စ ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနံ တက္ကာဟတံ ဝိတက္ကပရိယာဟတံ ကရောတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဣဓာပီတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိသင်္ကပ္ပေသု. ကိရိယတောတိ ဝုတ္တပ္ပကာရဥပကာရကိရိယတော.

သုဘသုခါဒိနိမိတ္တဂ္ဂါဟဝိဓမနံ စတုကိစ္စသာဓနံ. ပစ္စယတ္တေနာတိ သဟဇာတာဒိပစ္စယဘာဝေန. စတုကိစ္စသာဓနဝသေနေဝါတိ ဣဒံ မဂ္ဂဝီရိယဿေဝ ဂဟိတဘာဝဒဿနံ. တဉှိ ဧကံယေဝ ဟုတွာ စတုကိစ္စံ ယထာဝုတ္တဥပကာရကသဘာဝေန စ ပရိဝါရဋ္ဌေန ပရိက္ခာရော ဟောတိ. မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တဓမ္မာနန္တိ ဣမိနာ မဂ္ဂဓမ္မာနမ္ပိ ဂဟဏံ၊ န တံသမ္ပယုတ္တဖဿာဒီနံယေဝ. ဧကစိတ္တက္ခဏိကာတိ မဂ္ဂစိတ္တုပ္ပါဒဝသေန ဧကစိတ္တက္ခဏိကာ.

သတ္တဟိ ဉာဏေဟီတိ ပရမုက္ကံသဂတေဟိ သတ္တဟိ ဇဝနေဟိ သမ္ပယုတ္တဉာဏေဟိ၊ သတ္တဟိ ဝါ အနုပဿနာဉာဏေဟိ. အာဒိတော သေဝနာ အာသေဝနာ၊ တတော ပရံ ဝဍ္ဎနာ ဘာဝနာ၊ ပုနပ္ပုနံ ကရဏံ ဗဟုလီကမ္မန္တိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘အညေန စိတ္တေနာ’’တိအာဒိ. အဓိပ္ပါယဝသေန နိဒ္ဓါရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗတ္ထံ သုတ္တံ နေယျတ္ထံ. ယထာရုတဝသေန ဂဟေတဗ္ဗတ္ထံ နီတတ္ထံ. ဧဝံ သန္တေတိ ယဒိ ဣဒံ သုတ္တံ နီတတ္ထံ၊ အာသေဝနာဒိ စ ဝိသုံ ဝိသုံ စိတ္တေဟိ ဟောတိ၊ ဧဝံ သန္တေ. အာသေဝနာဒိ နာမ စိတ္တဿ အနေကဝါရံ ဥပ္ပတ္တိယာ ဟောတိ၊ န ဧကဝါရမေဝါတိ အာဟ ‘‘ဧကံ စိတ္တ’’န္တိအာဒိ. တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – အာသေဝနာဝသေန ပဝတ္တမာနံ စိတ္တံ သုစိရမ္ပိ ကာလံ အာသေဝနာဝသေနေဝ ပဝတ္တေယျ၊ တထာ ဘာဝနာဗဟုလီကမ္မဝသေန ပဝတ္တမာနာနိပိ၊ န စေတ္ထ ဧတ္တကာနေဝ စိတ္တာနိ အာသေဝနာဝသေန ပဝတ္တန္တိ၊ ဧတ္တကာနိ ဘာဝနာဝသေန၊ ဗဟုလီကမ္မဝသေနာတိ နိယမော လဗ္ဘတိ. ဣတိ အနေကစိတ္တက္ခဏိကအရိယမဂ္ဂံ ဝဒန္တဿ ဒုန္နိဝါရိယောဝါယံ ဒေါသော. ယထာ ပန ပုဗ္ဗဘာဂေပိ နာနာစိတ္တေသု ပဝတ္တပရိညာဒိကိစ္စာနံ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနံ ပဋိဝေဓကာလေ ယထာရဟံ စတုကိစ္စသာဓနံ၊ ဧကစိတ္တက္ခဏိကာ စ ပဝတ္တိ၊ ဧဝံ ဝိပဿနာယ ပဝတ္တာဘိသင်္ခါရဝသေန အာသေဝနာဘာဝနာဗဟုလီကမ္မာနိ ပဋိဝေဓကာလေ ဧကစိတ္တက္ခဏိကာနေဝ ဟောန္တီတိ ဝဒန္တာနံ အာစရိယာနံ န ကောစိ ဒေါသော အာသေဝနာဒီဟိ ကာတဗ္ဗကိစ္စဿ တဒါ ဧကစိတ္တက္ခဏေယေဝ သိဇ္ဈနတော. တေနာဟ ‘‘ဧကစိတ္တက္ခဏိကာဝါ’’တိအာဒိ. သစေ သဉ္ဇာနာတီတိ သစေ သညတ္တိံ ဂစ္ဆတိ. ယာဂုံ ပိဝါဟီတိ ဥယျောဇေတဗ္ဗော ဓမ္မသာကစ္ဆာယ အဘဗ္ဗဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော.

၄၆၃. ပုညာဘိသင်္ခါရာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကာယသဉ္စေတနာဒိ လက္ခဏေ ကာယသင်္ခါရာဒိကေပိ သင်္ဂဏှာတိ၊ န အပုညာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရေ ဧဝ. ကာယပဋိဗဒ္ဓတ္တာ ကာယေန သင်္ခရီယတိ၊ န ကာယသမုဋ္ဌာနတ္တာ. စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဟိ တေ ဓမ္မာတိ. နိဗ္ဗတ္တီယတီတိ စ ဣဒံ ကာယေ သတိ သဗ္ဘာဝံ၊ အသတိ စ အဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဝါစန္တိ ဝစီဃောသံ. သင်္ခရောတီတိ ဇနေတိ. တေနာဟ ‘‘နိဗ္ဗတ္တေတီ’’တိ. န ဟိ တံ ဝိတက္ကဝိစာရရဟိတစိတ္တံ ဝစီဃောသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောတိ. စိတ္တပဋိဗဒ္ဓတ္တာတိ ဧတေန စိတ္တဿ နိဿယာဒိပစ္စယဘာဝေါ စိတ္တသင်္ခါရသင်္ခရဏန္တိ ဒဿေတိ. အညမညမိဿာတိ အတ္ထတော ဘိန္နာပိ ကာယသင်္ခါရာဒိဝစနဝစနီယဘာဝေန အညမညမိဿိတာ အဘိန္နာ ဝိယ၊ တတော ဧဝ အာလုဠိတာ သံကိဏ္ဏာ အဝိဘူတာ အပါကဋာ ဒုဒ္ဒီပနာ ဒုဝိညာပယာ. အာဒါနဂ္ဂဟဏမုဉ္စနစောပနာနီတိ ယဿ ကဿစိ ကာယေန အာဒါတဗ္ဗဿ အာဒါနသင်္ခါတံ ဂဟဏံ၊ ဝိဿဇ္ဇနသင်္ခါတံ မုဉ္စနံ၊ ယထာတထာစလနသင်္ခါတံ စောပနန္တိ ဣမာနိ ပါပေတွာ သာဓေတွာ ဥပ္ပန္နာ. ကာယတော ပဝတ္တာ သင်္ခါရာ၊ ကာယေန သင်္ခရီယန္တီတိ စ ကာယသင်္ခါရာတွေဝ ဝုစ္စန္တိ. ဟနုသံစောပနန္တိ ဟနုသဉ္စလနံ. ဝစီဘေဒန္တိ ဝါစာနိစ္ဆာရဏံ. ဝါစံ သင်္ခရောန္တီတိ ကတွာ ဣဓ ဝစီသင်္ခါရာတွေဝ ဝုစ္စန္တိ.

၄၆၄. သမာပဇ္ဇိဿန္တိ ပဒံ နိရောဓဿ အာသန္နာနာဂတဘာဝဝိသယံ အာသန္နံ ဝဇ္ဇေတွာ ဒူရဿ ဂဟဏေ ပယောဇနာဘာဝတော. နိရောဓပါဒကဿ နေဝသညာနာသညာယတနစိတ္တဿ စ ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇတိ နာမာတိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ပဒဒွယေန နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိကာလော ကထိတော’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ စိတ္တံ ဘာဝိတံ ဟောတီတိ ဧတ္ထ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒစိတ္တဂ္ဂဟဏံ ဣတရေသံ နာနန္တရိယဘာဝတော. န ဟိ ဗလဒွယဉာဏသမာဓိစရိယာနံ ဝသီဘာဝါပါဒနစိတ္တေဟိ ဝိနာ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒစိတ္တံ အစိတ္တကဘာဝါယ ဟောတိ.

သေသသင်္ခါရေဟီတိ ကာယသင်္ခါရစိတ္တသင်္ခါရေဟိ. ဒုတိယဇ္ဈာနေယေဝ နိရုဇ္ဈတိ အနုပ္ပတ္တိနိရောဓေန. ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝုဋ္ဌဟိဿန္တိ ပဒံ ဝုဋ္ဌဟနဿ အာသန္နာနာဂတဘာဝဝိသယံ အာသန္နံ ဝဇ္ဇေတွာ ဒူရဿ ဂဟဏေ ပယောဇနာဘာဝတော. နိရောဓတော ဝုဋ္ဌာနဿ စ စိတ္တုပ္ပါဒေန ပရိစ္ဆိန္နတ္တာ တတော ဩရမေဝါတိ အာဟ ‘‘ပဒဒွယေန အန္တောနိရောဓကာလော ကထိတော’’တိ. တထာ စိတ္တံ ဘာဝိတံ ဟောတီတိ ယထာ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလမေဝ အစိတ္တကဘာဝေါ၊ တတော ပရံ သစိတ္တကဘာဝေါ ဟောတိ၊ တထာ နိရောဓဿ ပရိကမ္မစိတ္တံ ဥပ္ပါဒိတံ ဟောတိ.

ပဋိသင်္ခါတိ ပဋိသင်္ခါယ ဣဒမေဝ ကာတဗ္ဗံ ဇာနိတွာ အပ္ပဝတ္တိမတ္တံ. သမာပဇ္ဇန္တီတိ အစိတ္တကဘာဝံ သမ္ပဒေဝ အာပဇ္ဇန္တိ. အထ ကသ္မာ သတ္တာဟမေဝ သမာပဇ္ဇန္တီတိ? ယထာကာလပရိစ္ဆေဒကရဏတော၊ တဉ္စ ယေဘုယျေန အာဟာရူပဇီဝီနံ သတ္တာနံ ဥပါဒိန္နကပဝတ္တဿ ဧကဒိဝသံ ဘုတ္တာဟာရဿ သတ္တာဟမေဝ ယာပနတော.

သဗ္ဗာ ဖလသမာပတ္တိ အဿာသပဿာသေ န သမုဋ္ဌာပေတီတိ ဣဒံ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘သမုဋ္ဌာပေတီ’’တိ. ယာ ပန န သမုဋ္ဌာပေတိ၊ တံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣမဿ ပန။ပေ။ န သမုဋ္ဌာပေတီ’’တိ အာဟ. တတ္ထ ဣမဿာတိ ဣဓ ပါဠိယံ ဝုတ္တနိရောဓသမာပဇ္ဇနဘိက္ခုနော. တဿ ပန ဖလသမာပတ္တိ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကာဝါတိ နိယမော နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ကိံ ဝါ ဧတေနာ’’တိအာဒိ. အဗ္ဗောဟာရိကာတိ သုခုမတ္တဘာဝပ္ပတ္တိယာ ‘‘အတ္ထီ’’တိ ဝေါဟရိတုံ အသက္ကုဏေယျာတိ ကေစိ. နိရောဓဿ ပန ပါဒကဘူတာယ စတုတ္ထဇ္ဈာနာဒိသမာဓိစရိယာယ ဝသေန အစတုတ္ထဇ္ဈာနိကာပိ နိရောဓာနန္တရဖလသမာပတ္တိ အဿာသပဿာသေ န သမုဋ္ဌာပေတီတိ အဘာဝတော ဧဝ တေ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဝုတ္တာ. ဧဝဉ္စ ကတွာ သဉ္ဇီဝတ္ထေရဝတ္ထုမှိ အာနီတသမာပတ္တိဖလနိဒဿနမ္ပိ သုဋ္ဌု ဥပပဇ္ဇတိ. တေနာဟ ‘‘ဘဝင်္ဂသမယေနေဝေတံ ကထိတ’’န္တိ. ကိရိယမယပဝတ္တဝဠဉ္ဇနကာလေတိ ဧတ္ထ ကိရိယမယပဝတ္တံ ကာယဝစီဝိညတ္တိဝိပ္ဖါရော၊ တဿ ဝဠဉ္ဇနကာလေ ပဝတ္တနသမယေ. ဝါစံ အဘိသင်္ခါတုံ န သက္ကောန္တိ အဝိညတ္တိဇနကတ္တာ တေသံ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ.

သဂုဏေနာတိ သရသေန၊ သဘာဝေနာတိ အတ္ထော. သုညတာ နာမ ဖလသမာပတ္တိ ရာဂါဒီဟိ သုညတ္တာ. တထာ ရာဂနိမိတ္တာဒီနံ အဘာဝါ အနိမိတ္တာ၊ ရာဂပဏိဓိအာဒီနံ အဘာဝါ အပ္ပဏိဟိတာတိ အာဟ ‘‘အနိမိတ္တအပ္ပဏိဟိတေသုပိ ဧသေဝ နယော’’တိ. အနိမိတ္တံ အပ္ပဏိဟိတဉ္စ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပန္နဖလသမာပတ္တိယံ ဖဿော အနိမိတ္တော ဖဿော အပ္ပဏိဟိတော ဖဿော နာမာတိ ဣမမတ္ထံ ‘‘ဧသေဝ နယော’’တိ ဣမိနာ အတိဒိသတိ.

အတ္တသုညတာဒဿနတော အနတ္တာနုပဿနာ သုညတာ၊ နိစ္စနိမိတ္တုဂ္ဃါဋနတော အနိစ္စာနုပဿနာ အနိမိတ္တာ၊ သုခပ္ပဏိဓိပဋိက္ခေပတော ဒုက္ခာနုပဿနာ အပ္ပဏိဟိတာတိ အာဟ – ‘‘သုညတာ။ပေ။ ဝိပဿနာပိ ဝုစ္စတီ’’တိ. အနိစ္စတော ဝုဋ္ဌာတီတိ သင်္ခါရာနံ အနိစ္စာကာရဂ္ဂါဟိနိယာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ ပရတော ဧကတောဝုဋ္ဌာနဥဘတောဝုဋ္ဌာနေဟိ နိမိတ္တပဝတ္တတော ဝုဋ္ဌာတိ. အနိစ္စတော ပရိဂ္ဂဟေတွာတိ စ ဣဒံ ‘‘န ဧကန္တိကံ ဧဝမ္ပိ ဟောတီ’’တိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. အပ္ပဏိဟိတဝိပဿနာယ မဂ္ဂေါတိအာဒိနာ၊ သုညတဝိပဿနာယ မဂ္ဂေါတိအာဒိနာ စ ယောဇနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဧသေဝ နယော’’တိ. ဝိကပ္ပေါ အာပဇ္ဇေယျ အာဂမနဿ ဝဝတ္ထာနဿ အဘာဝေန အဝဝတ္ထာနကရတ္တာ. ဧဝဉှိ တယော ဖဿာ ဖုသန္တီတိ ဧဝံ သဂုဏတော အာရမ္မဏတော စ နာမလာဘေ သုညတာဒိနာမကာ တယော ဖဿာ ဖုသန္တီတိ အနိယမဝစနံ. သမေတိ ယုဇ္ဇတိ ဧကဿေဝ ဖဿဿ နာမတ္တယယောဂတော.

သဗ္ဗသင်္ခတဝိဝိတ္တတာယ နိဗ္ဗာနံ ဝိဝေကော နာမ ဥပဓိဝိဝေကောတိ ကတွာ. နိန္နတာ တပ္ပဋိပက္ခဝိမုခဿ တဒဘိမုခတာ. ပေါဏတာ ဩနမနံ၊ ပဗ္ဘာရတာ တတော ဝိဿဋ္ဌဘာဝေါ.

၄၆၅. စက္ခာဒိတော ရူပါဒီသု ပဝတ္တရူပကာယတော ဥပ္ပဇ္ဇနတော ပဉ္စဒွါရိကံ သုခံ ကာယိကံ နာမ၊ မနောဒွါရိကံ စေတောဖဿဇာတာယ စေတသိကံ နာမ. သဘာဝနိဒ္ဒေသော သုခယတီတိ ကတွာ. မဓုရဘာဝဒီပကန္တိ ဣဋ္ဌဘာဝဇောတနံ. ဝေဒယိတဘာဝဒီပကန္တိ ဝေဒကဘာဝဝိဘာဝကံ. ဝေဒနာ ဧဝ ဟိ ပရမတ္ထတော အာရမ္မဏံ ဝေဒေတိ၊ အာရမ္မဏံ ပန ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ. ဒုက္ခန္တိ သဘာဝနိဒ္ဒေသောတိဧဝမာဒိအတ္ထဝစနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဧသေဝ နယော’’တိ. ဌိတိသုခါတိ ဌိတိယာ ဓရမာနတာယ သုခါ၊ န ဌိတိက္ခဏမတ္တေန. တေနာဟ ‘‘အတ္ထိဘာဝေါ သုခ’’န္တိ. ဝိပရိဏာမဒုက္ခာတိ ဝိပရိဏမနေန ဝိဂမနေန ဒုက္ခာ၊ န နိရောဓက္ခဏေန. တေနာဟ ‘‘နတ္ထိဘာဝေါ ဒုက္ခ’’န္တိ. အပရိညာတဝတ္ထုကာနဉှိ သုခဝေဒနုပရမော ဒုက္ခတော ဥပဋ္ဌာတိ. သွာယမတ္ထော ပိယဝိပ္ပယောဂေန ဒီပေတဗ္ဗော. ဌိတိဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမသုခါတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. တေနာဟ ‘‘အတ္ထိဘာဝေါ ဒုက္ခံ၊ နတ္ထိဘာဝေါ သုခ’’န္တိ. ဒုက္ခဝေဒနုပရမော ဟိ သတ္တာနံ သုခတော ဥပဋ္ဌာတိ. ဧဝဉှိ ဝဒန္တိ – ‘‘တဿ ရောဂဿ ဝူပသမေန အဟော သုခံ ဇာတ’’န္တိ. ဇာနနဘာဝေါတိ ယာထာဝသဘာဝတော အဝဗုဇ္ဈနံ. အဒုက္ခမသုခဉှိ ဝေဒနံ ဇာနန္တဿ သုခံ ဟောတိ တဿ သုခုမဘာဝတော၊ ယထာ တဒညေ ဓမ္မေ သလက္ခဏတော သာမညလက္ခဏတော စ သမ္မဒေဝ အဝဗောဓော ပရမံ သုခံ. တေနေဝါဟ –

‘‘ယတော ယတော သမ္မသတိ၊ ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ၊

လဘတီ ပီတိပါမောဇ္ဇံ၊ အမတံ တံ ဝိဇာနတ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၃၇၄)၊

အဇာနနဘာဝေါတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒုက္ခဉှိ သမ္မောဟဝိဟာရောတိ. အပရော နယော ဇာနနဘာဝေါတိ ဇာနနဿ ဉာဏဿ သဗ္ဘာဝေါ. ဉာဏသမ္ပယုတ္တာ ဟိ ဉာဏောပနိဿယာ စ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ သုခါ ဣဋ္ဌာကာရာ. ယထာဟ ‘‘ဣဋ္ဌာ စေဝ ဣဋ္ဌဖလာ စာ’’တိ. အဇာနနဘာဝေါ ဒုက္ခန္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ကတမော အနုသယော အနုသေတီတိ ကာမရာဂါနုသယာဒီသု သတ္တသု အနုသယေသု ကတမော အနုသယော အနုသယဝသေန ပဝတ္တတိ? အပ္ပဟီနဘာဝေန ဟိ သန္တာနေ အနုသယန္တီတိ အနုသယာ၊ အနုရူပံ ကာရဏံ လဘိတွာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော. ဧတေန ကာရဏလာဘေ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟတာ နေသံ ဒဿိတာ. အပ္ပဟီနာ ဟိ ကိလေသာ ကာရဏလာဘေ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တေနာဟ ‘‘အပ္ပဟီနဋ္ဌေန သယိတော ဝိယ ဟောတီ’’တိ. တေ စ နိပ္ပရိယာယတော အနာဂတာ ကိလေသာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ အတီတာ ပစ္စုပ္ပန္နာ စ တံသဘာဝတ္တာ တထာ ဝုစ္စန္တိ. န ဟိ ဓမ္မာနံ ကာလဘေဒေန သဘာဝဘေဒေါ အတ္ထိ. ယဒိ အပ္ပဟီနဋ္ဌော အနုသယဋ္ဌော၊ နနု သဗ္ဗေပိ ကိလေသာ အပ္ပဟီနာ အနုသယာ ဘဝေယျုန္တိ? န မယံ အပ္ပဟီနတာမတ္တေန အနုသယဋ္ဌံ ဝဒါမ၊ အထ ခေါ ပန အပ္ပဟီနဋ္ဌေန ထာမဂတာ ကိလေသာ အနုသယာ. ဣဒံ ထာမဂမနဉ္စ ရာဂါဒီနမေဝ အာဝေဏိကော သဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ယတော အဘိဓမ္မေ – ‘‘ထာမဂတံ အနုသယံ ပဇဟတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သောတိ ရာဂါနုသယော. အပ္ပဟီနောတိ အပ္ပဟီနဘာဝမုခေန အနုသယနဋ္ဌမာဟ. သော စ အပရိညာတက္ခန္ဓဝတ္ထုတော၊ ပရိညာတေသု ပတိဋ္ဌံ န လဘတိ. တေနာဟ ‘‘န သဗ္ဗာယ သုခါယ ဝေဒနာယ သော အပ္ပဟီနော’’တိ. အာရမ္မဏဝသေန စာယံ အနုသယဋ္ဌော အဓိပ္ပေတော. တေနာဟ ‘‘န သဗ္ဗံ သုခံ ဝေဒနံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော’’တိ.

ဝတ္ထုဝသေနပိ ပန အနုသယဋ္ဌော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ယော ‘‘ဘူမိလဒ္ဓ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တေန ဟိ အဋ္ဌကထာယံ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၈၃၄) ဝုတ္တံ –

‘‘ဘူမီတိ ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာ တေဘူမကာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ. ဘူမိလဒ္ဓံ နာမ တေသု ခန္ဓေသု ဥပ္ပတ္တိရဟံ ကိလေသဇာတံ. တေန ဟိ သာ ဘူမိလဒ္ဓါ နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဘူမိလဒ္ဓန္တိ ဝုစ္စတိ၊ သာ စ ခေါ န အာရမ္မဏဝသေန. အာရမ္မဏဝသေန ဟိ သဗ္ဗေပိ အတီတာနာဂတေ ပရိညာတေပိ စ ခီဏာသဝါနံ ခန္ဓေ အာရဗ္ဘ ကိလေသာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ မဟာကစ္စာနဥပ္ပလဝဏ္ဏာဒီနံ ခန္ဓေ အာရဗ္ဘ သောရေယျသေဋ္ဌိနန္ဒမာဏဝကာဒီနံ ဝိယ. ယဒိ စ တံ ဘူမိလဒ္ဓံ နာမ သိယာ၊ တဿ အပ္ပဟေယျတော န ကောစိ ဘဝမူလံ ပဇဟေယျ၊ ဝတ္ထုဝသေန ပန ဘူမိလဒ္ဓံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယတ္ထ ယတ္ထ ဟိ ဝိပဿနာယ အပရိညာတာ ခန္ဓာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တတ္ထ တတ္ထ ဥပ္ပါဒတော ပဘုတိ တေသု ဝဋ္ဋမူလံ ကိလေသဇာတံ အနုသေတိ. တံ အပ္ပဟီနဋ္ဌေန ဘူမိလဒ္ဓန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ.

ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထာတိ ဣမိနာ ‘‘န သဗ္ဗာယ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ သော အပ္ပဟီနော၊ န သဗ္ဗံ ဒုက္ခံ ဝေဒနံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိံ အတိဒိသတိ. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ယော အနုသယော ယတ္ထ အနုသေတိ၊ သော ပဟီယမာနော တတ္ထ ပဟီနော နာမ ဟောတီ’’တိ တတ္ထ တတ္ထ ပဟာနပုစ္ဆာ၊ တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ကိံ ပဟာတဗ္ဗန္တိ အယံ ပဟာနပုစ္ဆာ နာမာ’’တိ.

ဧကေနေဝ ဗျာကရဏေနာတိ ‘‘ဣဓာဝုသော၊ ဝိသာခ၊ ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၃၇၄) ဧကေနေဝ ဝိဿဇ္ဇနေန. ဒွေ ပုစ္ဆာတိ အနုသယပုစ္ဆာ ပဟာနပုစ္ဆာတိ ဒွေပိ ပုစ္ဆာ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ‘‘ရာဂံ တေန ပဇဟတီ’’တိ ဣဒမေကံ ဝိဿဇ္ဇနံ၊ ‘‘န တတ္ထ ရာဂါနုသယော အနုသေတီ’’တိ ဣဒမေကံ ဝိဿဇ္ဇနံ၊ ပုစ္ဆာနုက္ကမဉ္စေတ္ထ အနာဒိယိတွာ ပဟာနက္ကမေန ဝိဿဇ္ဇနာ ပဝတ္တာ. ‘‘ဒွေ ပုစ္ဆာ ဝိဿဇ္ဇေသီ’’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ဣဓာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တထာဝိက္ခမ္ဘိတမေဝ ကတွာတိ ဣမိနာ ယော ရာဂံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ပုန ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ အပ္ပဒါနတော တထာဝိက္ခမ္ဘိတမေဝ ကတွာ မဂ္ဂေန သမုဂ္ဃါတေတိ၊ တဿ ဝသေန ‘‘ရာဂံ တေန ပဇဟတိ၊ န တတ္ထ ရာဂါနုသယော အနုသေတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. ကာမောဃာဒီဟိ စတူဟိ ဩဃေဟိ သံသာရဘဝေါဃေနေဝ ဝါ ဝေဂသာ ဝုယှမာနေသု သတ္တေသု တံ ဥတ္တရိတွာ ပတ္တဗ္ဗံ၊ တဿ ပန ဂါဓဘာဝတော ပတိဋ္ဌာနဘူတံ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော’’တိ (သံ. နိ. ၄.၂၃၈၊ ဣတိဝု. ၆၉၊ ပု. ပ. ၁၈၇).

သုညတာဒိဘေဒေန အနေကဘေဒတ္တာ ပါဠိယံ ‘‘အနုတ္တရေသူ’’တိ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသောတိ ‘‘အနုတ္တရာ ဝိမောက္ခာ’’တိ ဝတွာ ပုန တေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ အရဟတ္တဘာဝသာမညေန ‘‘အရဟတ္တေ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝိသယေ စေတံ ဘုမ္မံ. ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေန္တဿာတိ ‘‘အဟော ဝတာဟံ အရဟတ္တံ လဘေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ ဥပဋ္ဌပေန္တဿ၊ ပတ္ထေန္တဿာတိ အတ္ထော. ပဋ္ဌပေန္တဿာတိ စေတ္ထ ဟေတုမှိ အန္တသဒ္ဒေါ. ကထံ ပန အရဟတ္တဝိသယာ ပတ္ထနာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ? န ကာစိ အရဟတ္တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပတ္ထနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အနဓိဂတတ္တာ အဝိသယဘာဝတော. ပရိကပ္ပိတရူပံ ပန တံ ဥဒ္ဒိဿ ပတ္ထနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပိဟာပစ္စယာ’’တိ ဝုတ္တံ ပရမ္ပရပစ္စယတံ သန္ဓာယ၊ ဥဇုကံ ပန ပစ္စယဘာဝေါ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ‘‘န ပတ္ထနာယ ပဋ္ဌပနမူလကံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ. ဣဒံ ပန သေဝိတဗ္ဗံ ဒေါမနဿံ အကုသလပ္ပဟာနဿ ကုသလာဘိဝုဍ္ဎိယာ စ နိမိတ္တဘာဝတော. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ဒေါမနဿမ္ပာဟံ၊ ဒေဝါနမိန္ဒ၊ ဒုဝိဓေန ဝဒါမိ သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၅၉-၃၆၂). တီဟိ မာသေဟိ သမ္ပဇ္ဇနကာ တေမာသိကာ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဣမသ္မိံ ဝါရေတိ ဣမသ္မိံ ပဝါရဏဝါရေ. ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏန္တိ ‘‘ပရိသုဒ္ဓေါ အဟ’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တံ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏံ. အရဟန္တာနမေဝ ဟေသ ပဝါရဏာ.

န ကဒါစိ ပဟာတဗ္ဗဿ ပဟာယကတာ အတ္ထီတိ ဒဿေန္တော ‘‘န ဒေါမနဿေန ဝါ’’တိအာဒိံ ဝတွာ ပရိယာယေနေတံ ဝုတ္တံ၊ တံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘အယံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ပရတော ဝိတ္ထာရေန အာဂမိဿတိ. ပဋိပဒံ ဂဟေတွာ ပတ္ထနံ ကတွာ ပတ္ထနံ ဌပေတွာ. ပဋိသဉ္စိက္ခတီတိ ဩဝါဒဝသေန အတ္တာနံ သမုတ္တေဇေန္တော ကထေတိ. သီလေန ဟီနဋ္ဌာနန္တိ အညေဟိ အရဟတ္တာယ ပဋိပဇ္ဇန္တေဟိ သီလေန ဟီနဋ္ဌာနံ ကိံ တုယှံ အတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော. သုပရိသုဒ္ဓန္တိ အခဏ္ဍာဒိဘာဝတော သုဓောတဇာတိမဏိ ဝိယ သုဋ္ဌု ပရိသုဒ္ဓံ. သုပဂ္ဂဟိတန္တိ ကဒါစိပိ သင်္ကောစာဘာဝတော ဝီရိယံ သုဋ္ဌု ပဂ္ဂဟိတံ. ပညာတိ ဝိပဿနာပညာ ပဋိပက္ခေဟိ အနဓိဘူတတာယ အကုဏ္ဌာ တိက္ခဝိသဒါ သင်္ခါရာနံ သမ္မသနေ သူရာ ဟုတွာ ဝဟတိ ပဝတ္တတိ. ပရိယာယေနာတိ တဿ ဒေါမနဿဿ အရဟတ္တုပနိဿယတာပရိယာယေန. အာရမ္မဏဝသေန အနုသယနံ ဣဓာဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘န တံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ. အနုပ္ပဇ္ဇနမေတ္ထ ပဟာနံ နာမာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပဟီနောဝ တတ္ထ ပဋိဃာနုသယောတိ အတ္ထော’’တိ. တတိယဇ္ဈာနေန ဝိက္ခမ္ဘေတဗ္ဗာ အဝိဇ္ဇာ၊ သာ ဧဝ အရိယမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္ဒီယတီတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာနုသယံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ အနုသယသဒိသတာယ ဝါ. ‘‘ရာဂါနုသယံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ’’တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. စတုတ္ထဇ္ဈာနေ နာနုသေတိ နာမ တတ္ထ ကာတဗ္ဗကိစ္စာကရဏတော.

၄၆၆. တသ္မာတိ ပစ္စနီကတ္တာ သဘာဝတော ကိစ္စတော ပစ္စယတော စာတိ အဓိပ္ပါယော. ဝိသဘာဂပဋိဘာဂေါ ကထိတော ‘‘ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂါ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု ဝိယ. အန္ဓကာရာတိ အန္ဓကာရသဒိသာ အပ္ပကာ သဘာဝတော. အဝိဘူတာ အပါကဋာ အနောဠာရိကဘာဝတော. တတော ဧဝ ဒုဒ္ဒီပနာ ဒုဝိညာပနာ. တာဒိသာဝါတိ ဥပေက္ခာသဒိသာဝ. ယထာ ဥပေက္ခာ သုခဒုက္ခာနိ ဝိယ န ဩဠာရိကာ၊ ဧဝံ အဝိဇ္ဇာ ရာဂဒေါသာ ဝိယ န ဩဠာရိကာ. အထ ခေါ အန္ဓကာရာ အဝိဘူတာ ဒုဒ္ဒီပနာ ဒုဝိညာပနာတိ အတ္ထော. သဘာဂပဋိဘာဂေါ ကထိတော ‘‘ပဏိဓိ ပဋိဃောသော’’တိအာဒီသု ဝိယ. ယတ္တကေသု ဌာနေသူတိ ဒုက္ခာဒီသု ယတ္တကေသု ဌာနေသု၊ ယတ္ထ ဝါ ဉေယျဋ္ဌာနေသု. ဝိသဘာဂပဋိဘာဂေါတိ အန္ဓကာရဿ ဝိယ အာလောကော ဝိဃာတကပဋိဘာဂေါ. ဝိဇ္ဇာတိ မဂ္ဂဉာဏံ အဓိပ္ပေတံ၊ ဝိမုတ္တီတိ ဖလန္တိ အာဟ ‘‘ဥဘောပေတေ ဓမ္မာ အနာသဝါ’’တိ. အနာသဝဋ္ဌေနာတိအာဒီသု ပဏီတဋ္ဌေနာတိပိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သောပိ ဟိ ဝိမုတ္တိနိဗ္ဗာနာနံ သာဓာရဏော၊ ဝိမုတ္တိယာ အသင်္ခတဋ္ဌေန နိဗ္ဗာနဿ ဝိသဘာဂတာပိ လဗ္ဘတေဝ. ပဉှံ အတိက္ကမိတွာ ဂတောသိ၊ အပုစ္ဆိတဗ္ဗံ ပုစ္ဆန္တောတိ အဓိပ္ပါယော. ပဉှာနံ ပရိစ္ဆေဒပမာဏံ ဂဟေတုံ ယုတ္တဋ္ဌာနေ အဋ္ဌတွာ တတော ပရံ ပုစ္ဆန္တော နာသက္ခိ ပဉှာနံ ပရိယန္တံ ဂဟေတုံ. အပ္ပဋိဘာဂဓမ္မဿာတိ နိပ္ပရိယာယတော သဘာဂပဋိဘာဂေန အပ္ပဋိဘာဂဓမ္မဿ. အနာဂတာဒိပရိယာယေန နိဗ္ဗာနဿ သဘာဂပဋိဘာဂေါ ဝုတ္တော၊ ဝိသဘာဂေ စ အတ္ထေဝ သင်္ခတဓမ္မာ၊ တသ္မာ နိပ္ပရိယာယတော ကိဉ္စိ သဘာဂပဋိဘာဂံ သန္ဓာယ ပုစ္ဆတီတိ ကတွာ ‘‘အစ္စယာသီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အသင်္ခတဿ ဟိ အပ္ပတိဋ္ဌဿ ဧကန္တနိစ္စဿ သတော နိဗ္ဗာနဿ ကုတော နိပ္ပရိယာယေန သဘာဂဿ သမ္ဘဝေါ. တေနာဟ ‘‘နိဗ္ဗာနံ နာမေတ’’န္တိအာဒိ.

ဝိရဒ္ဓေါတိ ဧတ္ထ သဘာဂပဋိဘာဂံ ပုစ္ဆိဿာမီတိ နိစ္ဆယာဘာဝတော ပုစ္ဆိတမတ္ထံ ဝိရဇ္ဈိတွာဝ ပုစ္ဆိ၊ န အဇာနိတွာတိ အတ္ထော. ဧတေန ဟေဋ္ဌာ သဗ္ဗပုစ္ဆာ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနနယေန ဇာနိတွာဝ ပဝတ္တာတိ ဒီပိတံ ဟောတိ. ထေရီ ပန တံ တံ ပုစ္ဆိတမတ္ထံ သဘာဝတော ဝိဘာဝေန္တီ သတ္ထု ဒေသနာဉာဏံ အနုဂန္တွာဝ ဝိဿဇ္ဇေသိ. နိဗ္ဗာနောဂဓန္တိ နိဗ္ဗာနံ ဩဂါဟိတွာ ဌိတံ နိဗ္ဗာနန္တောဂဓံ. တေနာဟ ‘‘နိဗ္ဗာနဗ္ဘန္တရံ နိဗ္ဗာနံ အနုပဝိဋ္ဌ’’န္တိ. အဿာတိ ဗြဟ္မစရိယဿ.

၄၆၇. ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတာတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တပဏ္ဍိစ္စံ ဒဿေတုံ ‘‘ဓာတုကုသလာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေနေဝါဟ – ‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ပဏ္ဍိတော ဟောတိ? ယတော ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ဓာတုကုသလော စ ဟောတိ၊ အာယတနကုသလော စ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကုသလော စ ဌာနာဋ္ဌာနကုသလော စ. ဧတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ပဏ္ဍိတော ဟောတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၂၄). ပညာမဟတ္တံ နာမ ထေရိယာ အသေက္ခပ္ပဋိသမ္ဘိဒပ္ပတ္တာယ ပဋိသမ္ဘိဒါယော ပူရေတွာ ဌိတတာတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘မဟန္တေ အတ္ထေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ရာဇယုတ္တေဟီတိ ရညော ကမ္မေ နိယုတ္တပုရိသေဟိ. အာဟစ္စဝစနေနာတိ သတ္ထာရာ ကရဏာဒီနိ အာဟနိတွာ ပဝတ္တိတဝစနေန. ယဒေတ္ထ အတ္ထတော န ဝိဘတ္တံ၊ တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ သုဝိညေယျမေဝ.

စူဠဝေဒလ္လသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.