၃. မဟာဝေဒလ္လသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၄၉. ဂရုဘာဝေါ ဂါရဝံ၊ ပါသာဏစ္ဆတ္တံ ဝိယ ဂရုကရဏီယတာ. သဟ ဂါရဝေနာတိ သဂါရဝေါ၊ ဂရုနာ ကိသ္မိဉ္စိ ဝုတ္တေ ဂါရဝဝသေန ပတိဿဝနံ ပတိဿဝေါ၊ သဟ ပတိဿဝေန သပ္ပတိဿဝေါ၊ ပတိဿဝဘူတံ တံသဘာဂဉ္စ ယံ ကိဉ္စိ ဂရုကရဏံ. သဂါရဝေ သပ္ပတိဿဝစနံ သဂါရဝသပ္ပတိဿဝစနံ. ဂရုကရဏံ ဝါ ဂါရဝေါ၊ သဂါရဝဿ သပ္ပတိဿဝစနံ သဂါရဝသပ္ပတိဿဝစနံ. ဧတေန သဘာဝေနေဝ သဂါရဝဿ တထာပဝတ္တံ ဝစနန္တိ ဒဿေတိ. အညတ္ထ ဒု-သဒ္ဒေါ ဂရဟတ္ထောပိ ဟောတိ ‘‘ဒုက္ခံ ဒုပ္ပုတ္တော’’တိအာဒီသု ဝိယ၊ ဣဓ ပန သော န သမ္ဘဝတိ ကုစ္ဆိတာယ ပညာယ အဘာဝတောတိ အာဟ ‘‘ပညာယ ဒုဋ္ဌံ နာမ နတ္ထီ’’တိ. ‘‘ဒုဿီလော’’တိအာဒီသု ဝိယ အဘာဝတ္ထော ဒု-သဒ္ဒေါတိ ဝုတ္တံ ‘‘အပ္ပညော နိပ္ပညောတိ အတ္ထော’’တိ. ကိတ္တကေနာတိ ကေန ပရိမာဏေန. တံ ပန ပရိမာဏံ ယသ္မာ ပရိမေယျဿ အတ္ထဿ ပရိစ္ဆိန္ဒနံ ဟောတိ၊ နု-သဒ္ဒေါ စ ပုစ္ဆာယ ဇောတကော၊ တသ္မာ ‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါတိ ကာရဏပရိစ္ဆေဒပုစ္ဆာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကိတ္တကေန နု ခေါ ဧဝံ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော’’တိ အာဟ. ‘‘ကာရဏပရိစ္ဆေဒပုစ္ဆာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ကိတ္တာဝတာ’’တိ သာမညတော ပုစ္ဆာဘာဝေါ ဒဿိတော၊ န ဝိသေသတော၊ တဿ ပုစ္ဆာဝိသေသဘာဝဉာပနတ္ထံ မဟာနိဒ္ဒေသေ အာဂတာ သဗ္ဗာဝ ပုစ္ဆာ အတ္ထုဒ္ဓါရနယေန ဒဿေတိ ‘‘ပုစ္ဆာ စ နာမာ’’တိအာဒိနာ. အဒိဋ္ဌံ ဇောတီယတိ ဧတာယာတိ အဒိဋ္ဌဇောတနာ၊ ပုစ္ဆာ. ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာ သာကစ္ဆာဝသေန ဝိနိစ္ဆယကရဏံ. ဝိမတိ ဆိဇ္ဇတိ ဧတာယာတိ ဝိမတိစ္ဆေဒနာ. အနုမတိယာ ပုစ္ဆာ အနုမတိပုစ္ဆာ. ‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိပုစ္ဆာယ ဟိ ‘‘ကိံ တုမှာကံ အနုမတီ’’တိ အနုမတိ ပုစ္ဆိတာ ဟောတိ. ကထေတုံ ကမျတာယ ပုစ္ဆာ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ.

လက္ခဏန္တိ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတော ယော ကောစိ သဘာဝေါ. အညာတန္တိ ယေန ကေနစိ ဉာဏေန အညာတဘာဝံ အာဟ. အဒိဋ္ဌန္တိ ဒဿနဘူတေန ပစ္စက္ခံ ဝိယ အဒိဋ္ဌတံ. အတုလိတန္တိ ‘‘ဧတ္တကံ ဣဒ’’န္တိ တုလနဘူတေန အတုလိတတံ. အတီရိတန္တိ တီရဏဘူတေန အကတဉာဏကိရိယာသမာပနတံ. အဝိဘူတန္တိ ဉာဏဿ အပါကဋဘာဝံ. အဝိဘာဝိတန္တိ ဉာဏေန အပါကဋီကတဘာဝံ. ဣဓ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ အဓိပ္ပေတာ၊ န အဒိဋ္ဌဇောတနာ ဝိမတိစ္ဆေဒနာ စာတိ.

ကထမယံ အတ္ထော ဝိညာယတီတိ အာဟ ‘‘ထေရော ဟီ’’တိအာဒိ. သယံ ဝိနိစ္ဆိနန္တောတိ သယမေဝ တေသံ ပဉှာနံ အတ္ထံ ဝိသေသေန နိစ္ဆိနန္တော. ဣဒံ သုတ္တန္တိ ဣဒံ ပဉ္စဝီသတိပဉှပဋိမဏ္ဍိတသုတ္တံ၊ န ယံ ကိဉ္စိ အနဝသေသေနေဝ မတ္ထကံ ပါပေသီတိ. ‘‘သယမေဝ ပဉှံ သမုဋ္ဌာပေတွာ သယံ ဝိနိစ္ဆိနန္တော’’တိ ဧတ္ထ စတုက္ကောဋိကံ ဘဝတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧကစ္စော ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ပဉှံ သမုဋ္ဌာပေတုံယေဝ သက္ကောတီတိ ပုစ္ဆနဝိဓိံယေဝ ဇာနာတိ. န နိစ္ဆေတုန္တိ နိစ္ဆေတုံ န သက္ကောတိ၊ ဝိဿဇ္ဇနဝိဓိံ န ဇာနာတီတိ အတ္ထော. ဝိသေသဋ္ဌာနန္တိ အညေဟိ အသဒိသဋ္ဌာနံ. ထေရေန သဒိသောတိ ထေရေန သဒိသော သာဝကော နတ္ထိ.

သံသန္ဒိတွာတိ သံယောဇေတွာ သမာနံ ကတွာ၊ ယထာ တတ္ထ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဝတ္တံ၊ တထာ တံ အဝိလောမေတွာတိ အတ္ထော. လီဠာယန္တောတိ လီဠံ ကရောန္တော. ဓမ္မကထိကတာယ အဂ္ဂဘာဝပ္ပတ္တိယာ တတ္ထ အပ္ပဋိဟတဉာဏတာယ ဗုဒ္ဓလီဠာယ ဝိယ စတုန္နံ ပရိသာနံ ဂမနံ ဂဏှန္တော ဓမ္မကထံ ကထေတိ.

ဣတော ဝါ ဧတ္တော ဝါ အနုက္ကမိတွာတိ ဥဂ္ဂဟိတကထာမဂ္ဂတော ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဤသကမ္ပိ အနုက္ကမိတွာ ဥဂ္ဂဟိတနိယာမေနေဝါတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ယဋ္ဌိကောဋိ’’န္တိအာဒိ. ဧကပဒိကန္တိ ဧကပဒနိက္ခေပမတ္တံ. ဒဏ္ဍကသေတုန္တိ ဧကဒဏ္ဍကမယံ သေတုံ. ဟေဋ္ဌာ စ ဥပရိ စ သုတ္တပဒါနံ အာဟရဏေန တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဟေဋ္ဌုပရိယံ ကရောန္တော. ဇာတဿရသဒိသဉ္စ ဂါထံ၊ သုတ္တပဒံ ဝါ နိက္ခိပိတွာ တတ္ထ နာနာဥပမာကာရဏာနိ အာဟရန္တော တာနိ စ တေဟိ သုတ္တပဒေဟိ ဗောဓေန္တော သမုဋ္ဌာပေန္တော ‘‘ဇာတဿရေ ပဉ္စဝဏ္ဏာနိ ကုသုမာနိ ဖုလ္လာပေန္တော ဝိယ သိနေရုမတ္ထကေ ဝဋ္ဋိသဟဿံ ဇာလေန္တော ဝိယာ’’တိ ဝုတ္တော.

ဧကပဒုဒ္ဓါရေတိ ဧကသ္မိံ ပဒုဒ္ဓါရဏက္ခဏေ. ပဒဝသေန သဋ္ဌိ ပဒသတသဟဿာနိ ဂါထာဝသေန ပန္နရသ ဂါထာသဟဿာနိ. အာကဍ္ဎိတွာ ဂဏှန္တော ဝိယာတိ ပစ္စေကံ ပုပ္ဖါနိ အနောစိနိတွာ ဝလ္လိမေဝ အာကဍ္ဎိတွာ ဧကဇ္ဈံ ပုပ္ဖါနိ ကတွာ ဂဏှန္တော ဝိယ. တေနာဟ ‘‘ဧကပ္ပဟာရေနေဝါ’’တိ. ဂတိမန္တာနန္တိ အတိသယာယ ဉာဏဂတိယာ ယုတ္တာနံ. ဓိတိမန္တာနန္တိ ဓာရဏဗလေန ယုတ္တာနံ.

အနန္တနယုဿဒန္တိ ပစ္စယုပ္ပန္နဘာသိတတ္ထနိဗ္ဗာနဝိပါကကိရိယာဒိဝသေန အနန္တပဘေဒေ ဝိသယေ ပဝတ္တိယာ အနန္တနယေဟိ ဥဿန္နံ ဥပစိတံ. စတုရောဃနိတ္ထရဏတ္ထိကာနံ တိတ္ထေ ဌပိတနာဝါ ဝိယာတိ ယောဇနာ. သဟဿယုတ္တအာဇညရထောတိ ဝေဇယန္တရထံ သန္ဓာယ ဝဒတိ.

ယသ္မာ ပုစ္ဆာယံ ဗျာပနိစ္ဆာနယေန ‘‘ဒုပ္ပညော ဒုပ္ပညော’’တိ အာမေဍိတဝသေန ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ဓမ္မသေနာပတိ ပုစ္ဆိတမတ္ထံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ပုစ္ဆာသဘာဂေန ‘‘နပ္ပဇာနာတိ နပ္ပဇာနာတီ’’တိ အာမေဍိတဝသေနေဝါဟ. တတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ ကာရဏတ္ထောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယသ္မာ နပ္ပဇာနာတိ၊ တသ္မာ ဒုပ္ပညောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ အာဟ. ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ဣဒံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓပဉ္စကံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ. တဉ္စ ခေါ ရုပ္ပနံ ဝေဒိယနံ သဉ္ဇာနနံ အဘိသင်္ခရဏံ ဝိဇာနနန္တိ သင်္ခေပတော ဧတ္တကံ. ဣတော ဥဒ္ဓံ ကိဉ္စိ ဓမ္မဇာတံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ နာမ နတ္ထီတိ ယာထာဝသရသလက္ခဏတော ပဝတ္တိက္ကမတော စေဝ ပီဠနသင်္ခတသန္တာပဝိပရိဏာမလက္ခဏတော စ ယထာဘူတံ အရိယမဂ္ဂပညာယ နပ္ပဇာနာတိ. အဝသေသပစ္စယသမာဂမေ ဥဒယတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သွာယံ သမုဒယော သံသာရပဝတ္တိဘာဝေနာတိ အာဟ ‘‘ပဝတ္တိဒုက္ခပဘာဝိကာ’’တိ၊ ဒုက္ခသစ္စဿ ဥပ္ပါဒိကာတိ အတ္ထော. ယာထာဝသရသလက္ခဏတောတိ ယထာဘူတံ အနုပစ္ဆေဒကရဏရသတော စေဝ သမ္ပိဏ္ဍနနိဒါနသံယောဂပလိဗောဓလက္ခဏတော စ.

ဣဒံ နာမ ဌာနံ ပတွာတိ ဣဒံ နာမ အပ္ပဝတ္တိကာရဏံ အာဂမ္မ. နိရုဇ္ဈတီတိ အနုပ္ပါဒနိရောဓဝသေန နိရုဇ္ဈတိ၊ တေနာဟ ‘‘ဥဘိန္နံ အပ္ပဝတ္တီ’’တိ. ယာထာဝသရသလက္ခဏတောတိ ယထာဘူတံ အစ္စုတိရသတော စေဝ နိဿရဏဝိဝေကာသင်္ခတာမတလက္ခဏတော စ. အယံ ပဋိပဒါတိ အယံ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒိကာ သမောဓာနလက္ခဏာ ပဋိပဇ္ဇတိ ဧတာယာတိ ပဋိပဒါ. ဒုက္ခနိရောဓံ ဂစ္ဆတီတိ ဒုက္ခနိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယဝသေန ဂစ္ဆတိ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တတိ. ယာထာဝသရသလက္ခဏတောတိ ယထာဘူတံ ကိလေသပ္ပဟာနကရဏသရသတော စေဝ နိယျာနဟေတုဒဿနာဓိပတေယျလက္ခဏတော စ နပ္ပဇာနာတိ. အနန္တရဝါရေတိ ဒုတိယဝါရေ. ဣမိနာဝ နယေနာတိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ၊ ဧတ္တကံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိနာ ပဌမဝါရေ ဝုတ္တနယေန. တတ္ထ ဟိ ဒုပ္ပညနိဒ္ဒေသတ္တာ ပဇာနနပဋိက္ခေပဝသေန ဒေသနာ အာဂတာ၊ ဣဓ ပညဝန္တနိဒ္ဒေသတ္တာ ပဇာနနဝသေနာတိ အယမေဝ ဝိသေသော. ဧတ္ထာတိ ဒုတိယဝါရေ.

သဝနတောတိ ကမ္မဋ္ဌာနဿ သဝနတော ဥဂ္ဂဏှာတိ. ဂန္ထသဝနမုခေန ဟိ တဒတ္ထဿ ဥဂ္ဂဟဏံ. ဌပေတွာ တဏှန္တိအာဒိ တဿ ဥဂ္ဂဟဏာကာရနိဒဿနံ. အဘိနိဝိသတီတိ ဝိပဿနာဘိနိဝေသဝသေန အဘိနိဝိသတိ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနံ ပဋ္ဌပေတိ. နော ဝိဝဋ္ဋေတိ ဝိဝဋ္ဋေ အဘိနိဝေသော န ဟောတိ အဝိသယတ္တာ. အယန္တိ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနိကော.

ပဉ္စက္ခန္ဓာတိ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ. ခန္ဓဝသေန ဝိပဿနာဘိနိဝေသဿ စက္ခာဒိဝသေန ဝေဒနာဒိဝသေန စ သတိပိ အနေကဝိဓတ္တေ သုကရံ သုဝိညေယျန္တိ စတုဓာတုမုခေန တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနဝသေန ဩတရိတွာ’’တိ အာဟ. ရူပန္တိ ဝဝတ္ထပေတီတိ ရုပ္ပနဋ္ဌေန ရူပန္တိ အသင်္ကရတော ပရိစ္ဆိန္ဒတိ. တဒါရမ္မဏာတိ တံ ရူပံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တနကာ. နာမန္တိ ဝေဒနာဒိစတုက္ကံ နမနဋ္ဌေန နာမန္တိ ဝဝတ္ထာပေတိ. ယမကတာလက္ခန္ဓံ ဘိန္ဒန္တော ဝိယ ယမကံ ဘိန္ဒိတွာ ‘‘အရူပံ၊ ရူပဉ္စာ’’တိ ဒွေဝ ဣမေ ဓမ္မာ၊ န ဧတ္ထ ကောစိ အတ္တာ ဝါ အတ္တနိယံ ဝါတိ နာမရူပံ ဝဝတ္ထပေတိ ပရိစ္ဆိန္ဒတိ ပရိဂ္ဂဏှာတိ. ဧတ္တာဝတာ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ ဒဿိတာ. တံ ပနေတံ နာမရူပံ န အဟေတုကံ. ယသ္မာ သဗ္ဗံ သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗဒါ စ နတ္ထိ၊ တသ္မာ သဟေတုကံ. ကီဒိသေန ဟေတုနာ? န ဣဿရာဒိဝိသမဟေတုနာ. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂသံဝဏ္ဏနာယံ (ဝိသုဒ္ဓိ. မဟာဋီ. ၂.၄၄၇) ဝုတ္တနယေန ဂဟေတဗ္ဗံ. သဟေတုကတ္တာ ဧဝ သပစ္စယံ. အဝိဇ္ဇာဒယောတိ အဝိဇ္ဇာတဏှုပါဒါနကမ္မာဟာရာဒယော. ဧဝန္တိ ‘‘တံ ပနေတ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန အဝိဇ္ဇာဒိကေ ပစ္စယေ စေဝ ရူပဝေဒနာဒိကေ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မေ စ ဝဝတ္ထပေတွာ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပရိဂ္ဂဟေတွာ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ ရူပသမုဒယော၊ တဏှာသမုဒယာ ရူပသမုဒယော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၅၀). ဧတ္တာဝတာ ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိံ ဒဿေတိ.

ဟုတွာတိ ဟေတုပစ္စယသမဝါယေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ. အဘာဝဋ္ဌေနာတိ တဒနန္တရမေဝ ဝိနဿနဋ္ဌေန. အနိစ္စာတိ အနိစ္စာ အဒ္ဓုဝါ. အနိစ္စလက္ခဏံ အာရောပေတီတိ တေသု ပဉ္စသု ခန္ဓေသု အနိစ္စတာသင်္ခါတံ သာမညလက္ခဏံ နိရောပေတိ. တတောတိ အနိစ္စလက္ခဏာရောပနတော ပရံ၊ တတော ဝါ အနိစ္စဘာဝတော. ဥဒယဗ္ဗယပ္ပဋိပီဠနာကာရေနာတိ ဥပ္ပါဒနိရောဓေဟိ ပတိ ပတိ အဘိက္ခဏံ ပီဠနာကာရေန ဟေတုနာ ဒုက္ခာ အနိဋ္ဌာ၊ ဒုက္ခမာ ဝါ. အဝသဝတ္တနာကာရေနာတိ ကဿစိ ဝသေန အဝသဝတ္တနာကာရေန. အနတ္တာတိ န သယံ အတ္တာ၊ နာပိ နေသံ ကောစိ အတ္တာ အတ္ထီတိ အနတ္တာတိ. တိလက္ခဏံအာရောပေတွာတိ ဧဝံ အနိစ္စဿ ဒုက္ခဘာဝတော၊ ဒုက္ခဿ စ အနတ္တဘာဝတော ခန္ဓပဉ္စကေ တိဝိဓမ္ပိ သာမညလက္ခဏံ အာရောပေတွာ. သမ္မသန္တောတိ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏုပ္ပတ္တိယာ ဥပ္ပန္နေ ဝိပဿနုပက္ကိလေသေ ပဟာယ မဂ္ဂါမဂ္ဂံ ဝဝတ္ထပေတွာ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာဒိဝိပဿနာပဋိပါဋိယာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တော ဂေါတြဘုဉာဏာနန္တရံ လောကုတ္တရမဂ္ဂံ ပါပုဏာတိ.

ဧကပဋိဝေဓေနာတိ ဧကေနေဝ ဉာဏေန ပဋိဝိဇ္ဈနေန. ပဋိဝေဓော ပဋိဃာတာဘာဝေန ဝိသယေ နိဿင်္ဂစာရသင်္ခါတံ နိဗ္ဗိဇ္ဈနံ. အဘိသမယော အဝိရဇ္ဈိတွာ အဓိဂမနသင်္ခါတော အဝဗောဓော. ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ၊ ဧတ္တံ ဒုက္ခံ၊ န ဣတော ဘိယျော’’တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ယာထာဝတော ဇာနနမေဝ ဝုတ္တနယေန ပဋိဝေဓောတိ ပရိညာပဋိဝေဓော၊ ဣဒဉ္စ ယထာ ဉာဏေ ပဝတ္တေ ပစ္ဆာ ဒုက္ခဿ သရူပါဒိပရိစ္ဆေဒေ သမ္မောဟော န ဟောတိ၊ တထာ ပဝတ္တိံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ၊ န ပန မဂ္ဂဉာဏဿ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိနာ ပဝတ္တနတော. တေနာဟ ‘‘တသ္မိဉ္စဿ ခဏေ’’တိအာဒိ. ပဟီနဿ ပုန အပဟာတဗ္ဗတာယ ပကဋ္ဌံ ဟာနံ စဇနံ သမုစ္ဆိန္ဒနံ ပဟာနံ၊ ပဟာနမေဝ ဝုတ္တနယေန ပဋိဝေဓောတိ ပဟာနပဋိဝေဓော. အယမ္ပိ ယေန ကိလေသေန အပ္ပဟီယမာနေန မဂ္ဂဘာဝနာယ န ဘဝိတဗ္ဗံ၊ အသတိ စ မဂ္ဂဘာဝနာယ ယော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ တဿ ပဒဃာတံ ကရောန္တဿ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အာပါဒေန္တဿ ဉာဏဿ တထာပဝတ္တိယာ ပဋိဃာတာဘာဝေန နိဿင်္ဂစာရံ ဥပါဒါယ ဧဝံ ဝုတ္တော. သစ္ဆိကိရိယာ ပစ္စက္ခကရဏံ အနုဿဝါကာရပရိဝိတက္ကာဒိကေ မုဉ္စိတွာဝ သရူပတော အာရမ္မဏကရဏံ ‘‘ဣဒံ တ’’န္တိ ယာထာဝသဘာဝတော ဂဟဏံ၊ သာ ဧဝ ဝုတ္တနယေန ပဋိဝေဓောတိ သစ္ဆိကိရိယာပဋိဝေဓော. အယမ္ပိ ယဿ အာဝရဏဿ အသမုစ္ဆိန္ဒနတော ဉာဏံ နိရောဓံ အာလမ္ဗိတုံ န သက္ကောတိ၊ တဿ သမုစ္ဆိန္ဒနတော တံ သရူပတော ဝိဘာဝိတမေဝ ပဝတ္တတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တော.

ဘာဝနာ ဥပ္ပါဒနာ ဝဍ္ဎနာ စ. တတ္ထ ပဌမမဂ္ဂေ ဥပ္ပါဒနဋ္ဌေန ဘာဝနာ၊ ဒုတိယာဒီသု ဝဍ္ဎနဋ္ဌေန၊ ဥဘယတ္ထာပိ ဝါ ဥဘယံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပဌမမဂ္ဂေါပိ ဟိ ယထာရဟံ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယံ ပဝတ္တံ ပရိဇာနနာဒိံ ဝဍ္ဎေန္တော ပဝတ္တောတိ တတ္ထာပိ ဝဍ္ဎနဋ္ဌေန ဘာဝနာတိ သက္ကာ ဝိညာတုံ. ဒုတိယာဒီသုပိ အပ္ပဟီနကိလေသပ္ပဟာနတော ပုဂ္ဂလန္တရသာဓနတော စ ဥပ္ပါဒနဋ္ဌေန ဘာဝနာ၊ သာ ဧဝ ဝုတ္တနယေန ပဋိဝေဓောတိ ဘာဝနာပဋိဝေဓော. အယမ္ပိ ယထာ ဉာဏေ ပဝတ္တေ ပစ္ဆာ မဂ္ဂဓမ္မာနံ သရူပပရိစ္ဆေဒေ သမ္မောဟော န ဟောတိ၊ တထာ ပဝတ္တိံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တော. တိဋ္ဌန္တု တာဝ ယထာဓိဂတာ မဂ္ဂဓမ္မာ၊ ယထာပဝတ္တေသု ဖလေသုပိ အယံ ယထာဓိဂတသစ္စဓမ္မေသု ဝိယ ဝိဂတသမ္မောဟောဝ ဟောတိ သေက္ခောပိ သမာနော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မော ပတ္တဓမ္မော ဝိဒိတဓမ္မော ပရိယောဂါဠှဓမ္မော’’တိ (မဟာဝ. ၂၇). ယထာ စဿ ဓမ္မာ တာသံ ဇောတိတာ ယထာဓိဂတသစ္စဓမ္မာဝလမ္ဗိနိယော မဂ္ဂဝီထိတော ပရတော မဂ္ဂဖလပဟီနာဝသိဋ္ဌကိလေသနိဗ္ဗာနာနံ ပစ္စဝေက္ခဏာ ပဝတ္တန္တိ. ဒုက္ခသစ္စဓမ္မာ ဟိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိအာဒယော. အယဉ္စ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ပရိညာဘိသမယေနာတိအာဒီသုပိ ဝိဘာဝေတဗ္ဗာ. ကိစ္စတောတိ အသမ္မောဟတော. နိရောဓံ အာရမ္မဏတောတိ ဧတ္ထ ‘‘အာရမ္မဏတောပီ’’တိ ပိ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော ဒဋ္ဌဗ္ဗော နိရောဓေပိ အသမ္မောဟပဋိဝေဓဿ လဗ္ဘနတော. ဧတဿာတိ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနိကဿ ပုဂ္ဂလဿ.

ပညဝါတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော နိပ္ပရိယာယတော ပညဝန္တတာယ ဣဓ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ပါဠိတောတိ ဓမ္မတော. အတ္ထတောတိ အဋ္ဌကထာတော. အနုသန္ဓိတောတိ တသ္မိံ တသ္မိံ သုတ္တေ တံတံအနုသန္ဓိတော. ပုဗ္ဗာပရတောတိ ပုဗ္ဗေနာပရဿ သံသန္ဒနတော. သင်္ဂီတိက္ကမေန စေတ္ထ ပုဗ္ဗာပရတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တံတံဒေသနာယမေဝ ဝါ ပုဗ္ဗဘာဂေန အပရဘာဂဿ သံသန္ဒနတော. ဝိညာဏစရိတောတိ ဝိဇာနနစရိတော ဝီမံသနစရိတော တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ ဝိစာရဏာစာရဝေပုလ္လတော. ပညဝါတိ န ဝတ္တဗ္ဗော မဂ္ဂေနာဂတာယ ပညာယ အဘာဝတော. အဇ္ဇ အဇ္ဇေဝ အရဟတ္တန္တိ ဣတ္တရံ အတိခိပ္ပမေဝါတိ အဓိပ္ပါယော. ပညဝါပက္ခံ ဘဇတိ သေက္ခပရိယာယသဗ္ဘာဝတော. သုတ္တေ ပန ပဋိဝေဓောဝ ကထိတော သစ္စာဘိသမယဝသေန အာဂတတ္တာ.

ဧသာတိ အနန္တရေ ဝုတ္တော အရိယပုဂ္ဂလော. ကမ္မကာရကစိတ္တန္တိ ဘာဝနာကမ္မဿ ပဝတ္တနကစိတ္တံ. သုခဝေဒနမ္ပိ ဝိဇာနာတီတိ ကော ဝေဒိယတိ၊ ကဿ ဝေဒနာ၊ ကိံကာရဏာ ဝေဒနာ၊ သောပိ ကဿစိ အဘာဝဂ္ဂဟဏမုခေန သုခံ ဝေဒနံ သဘာဝတော သမုဒယတော အတ္ထင်္ဂမတော အဿာဒတော အာဒီနဝတော စ ယထာဘူတံ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တော ပရိဂ္ဂဏှန္တော သုခံ ဝေဒနံ ဝိဇာနာတိ နာမ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ယသ္မာ ‘‘သတိပဋ္ဌာနေ’’တိ ဣမိနာ သတိပဋ္ဌာနကထံ ဥပလက္ခေတိ. တာယ ဟိ တဒတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ တသ္မာ တံသံဝဏ္ဏနာယမ္ပိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၂.၃၈၀) ဝုတ္တနယေန တဿတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကာမဉ္စေတံ ဝိညာဏံ ဝေဒနာတော အညမ္ပိ အာရမ္မဏံ ဝိဇာနာတိ၊ အနန္တရဝါရေ ပန ရူပမုခေန ဝိပဿနာဘိနိဝေသဿ ဒဿိတတ္တာ ဣဓ အရူပမုခေန ဒဿေတုံ ‘‘သုခန္တိပိ ဝိဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ၊ ပုစ္ဆန္တဿ ဝါ အဇ္ဈာသယဝသေန.

သံသဋ္ဌာတိ သမ္ပယုတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ဧကုပ္ပါဒါဒိလက္ခဏေန သံယောဂဋ္ဌေနာ’’တိ. ဝိသံသဋ္ဌာတိ ဝိပ္ပယုတ္တာ. ဘိန္ဒိတွာတိ အညဘူမိကဿ အညဘူမိဒဿနေနေဝ ဝိနာသေတွာ၊ သံဘိန္ဒိတွာ ဝါ. သံသဋ္ဌဘာဝံ ပုစ္ဆတီတိ တံစိတ္တုပ္ပါဒပရိယာပန္နာနံ ပဉ္စဝိညာဏာနံ သံသဋ္ဌဘာဝံ ပုစ္ဆတိ. ယဒိ ဧဝံ ကထံ ပုစ္ဆာယ အဝသရော ဝိသံသဋ္ဌဘာဝါသင်္ကာယ ဧဝ အဘာဝတော? န၊ စိတ္တုပ္ပါဒန္တရဂတာနံ မဂ္ဂပညာမဂ္ဂဝိညာဏာနံ ဝိပဿနာပညာဝိပဿနာဝိညာဏာနဉ္စ ဝေါမိဿကသံသဋ္ဌဘာဝဿ လဗ္ဘမာနတ္တာ. ဝိနိဝဋ္ဋေတွာတိ အညမညတော ဝိဝေစေတွာ. နာနာကရဏံ ဒဿေတုံ န သက္ကာတိ ဣဒံ ကေဝလံ သံသဋ္ဌဘာဝမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န သဘာဝဘေဒံ၊ သဘာဝဘေဒတော ပန နာနာကရဏံ နေသံ ပါကဋမေဝ. တေနာဟ ‘‘အာရမ္မဏတော ဝါ ဝတ္ထုတော ဝါ ဥပ္ပါဒတော ဝါ နိရောဓတော ဝါ’’တိ. ဣဒါနိ တမေဝ သဘာဝဘေဒံ ဝိသယဘေဒေန သုဋ္ဌု ပါကဋံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘တေသံ တေသံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝိသယောတိ ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ ဣဿရိယဘူမိ၊ ယေန စိတ္တပညာနံ တတ္ထ တတ္ထ ပုဗ္ဗင်္ဂမတာ ဝုစ္စတိ.

ကာမဉ္စ ဝိပဿနာပိ ပညာဝသေနေဝ ကိစ္စကာရီ၊ မဂ္ဂေါပိ ဝိညာဏသဟိတောဝ၊ န ကေဝလော၊ ယထာ ပန လောကိယဓမ္မေသု စိတ္တံ ပဓာနံ တတ္ထဿ ဓောရယှဘာဝေန ပဝတ္တိသဗ္ဘာဝတော. တထာ ဟိ တံ ‘‘ဆဒွါရာဓိပတိ ရာဇာ’’တိ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၂.၁၈၁) ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ လောကုတ္တရဓမ္မေသု ပညာ ပဓာနာ ပဋိပက္ခဝိဓမနဿ ဝိသေသတော တဒဓီနတ္တာ. တထာ ဟိ မဂ္ဂဓမ္မေ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဧဝ ပဌမံ ဂဟိတာ. အယဉ္စ နေသံ ဝိသယဝသေန ပဝတ္တိဘေဒေါ၊ တထာ စ ပညာပနဝိဓိ န ကေဝလံ ထေရေဟေဝ ဒဿိတော၊ အပိစ ခေါ ဘဂဝတာပိ ဒဿိတောတိ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါပီ’’တိအာဒိမာဟ. ယတ္ထ ပညာ န လဗ္ဘတိ၊ တတ္ထ စိတ္တဝသေန ပုစ္ဆနေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ ယထာ ‘‘ကိံစိတ္တော တွံ ဘိက္ခူ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၁၃၂-၁၃၅). ယတ္ထ ပန ပညာ လဗ္ဘတိ၊ တတ္ထာပိ စိတ္တဝသေန ဇောတနာ ဟောတိ ယထာ – ‘‘အဇ္ဈတ္တမေဝ စိတ္တံ သဏ္ဌပေတိ သန္နိသာဒေတိ ဧကောဒိံ ကရောတိ သမာဒဟတိ (သံ. နိ. ၄.၃၃၂)၊ ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁). အဋ္ဌကထာယံ ပန လောကိယဓမ္မေသု စိတ္တဝသေန၊ လောကုတ္တရဓမ္မေသု ပညာဝသေန စောဒနံ ဗျတိရေကမုခေန ဒဿေတုံ ‘‘ကတမာ တေ ဘိက္ခု ပညာ အဓိဂတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယေဘုယျဝသေန စေတံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ ဟိ ကတ္ထစိ လောကိယဓမ္မာ ပညာသီသေနပိ နိဒ္ဒိသီယန္တိ – ‘‘ပဌမဿ ဈာနဿ လာဘိနော ကာမသဟဂတာ သညာမနသိကာရာ သမုဒါစရန္တိ ဟာနဘာဂိနီ ပညာ’’တိအာဒီသု (ပဋိ. မ. ၁.၁). သညာသီသေနပိ – ‘‘ဥဒ္ဓုမာတကသညာတိ ဝါ သေသရူပါရူပသညာတိ ဝါ ဣမေ ဓမ္မာ ဧကတ္ထာ၊ ဥဒါဟု နာနတ္ထာ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၄၅.ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ). တထာ လောကုတ္တရဓမ္မာပိ ကတ္ထစိ စိတ္တသီသေန နိဒ္ဒိသီယန္တိ – ‘‘ယသ္မိံ သမယေ လောကုတ္တရံ စိတ္တံ ဘာဝေတီ’’တိ (ဓ. သ. ၂၇၇)၊ တထာ ဖဿာဒိသီသေနပိ – ‘‘ယသ္မိံ သမယေ လောကုတ္တရံ ဖဿံ ဘာဝေတိ၊ ဝေဒနံ သညံ စေတနံ ဘာဝေတီ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၂၇၇).

စတူသု သောတာပတ္တိယင်္ဂေသူတိ သပ္ပုရိသသေဝနာ၊ သဒ္ဓမ္မဿဝနံ၊ ယောနိသောမနသိကာရော၊ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တီတိ ဣမေသု စတူသု သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ကာရဏေသု. ကာမံ စေတေသု သတိအာဒယောပိ ဓမ္မာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာဝ တေဟိ ဝိနာ တေသံ အသမ္ဘဝတော၊ တထာပိ စေတ္ထ သဒ္ဓါ ဝိသေသတော ကိစ္စကာရီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သဒ္ဒေါ ဧဝ ဟိ သပ္ပုရိသေ ပယိရုပါသတိ၊ သဒ္ဓမ္မံ သုဏာတိ၊ ယောနိသော စ မနသိ ကရောတိ၊ အရိယမဂ္ဂဿ စ အနုဓမ္မံ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဧတ္ထ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ. ဣမိနာ နယေန သေသိန္ဒြိယေသုပိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. စတူသု သမ္မပ္ပဓာနေသူတိ စတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနဘာဝနာယ. စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသူတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ သောတာပတ္တိယင်္ဂေသု သဒ္ဓါ ဝိယ သမ္မပ္ပဓာနဘာဝနာယ ဝီရိယံ ဝိယ စ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာယ – ‘‘သတိမာ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၃၊ မ. နိ. ၁.၁၀၆၊ သံ. နိ. ၅.၃၈၄၊ ၄၀၇) ဝစနတော ပုဗ္ဗဘာဂေ ကိစ္စတော သတိ အဓိကာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. ဧဝံ သမာဓိကမ္မိကဿ သမာဓိ၊ ‘‘အရိယသစ္စဘာဝနာ ပညာဘာဝနာ’’တိ ကတွာ တတ္ထ ပညာ ပုဗ္ဗဘာဂေ အဓိကာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ ပါကဋောယမတ္ထော၊ အဓိဂမက္ခဏေ ပန သမာဓိပညာနံ ဝိယ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဣန္ဒြိယာနံ သဒ္ဓါဒီနံ သမရသတာဝ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. တထာ ဟိ ‘‘ဧတ္ထ သဒ္ဓိန္ဒြိယ’’န္တိအာဒိနာ တတ္ထ တတ္ထ ဧတ္ထဂ္ဂဟဏံ ကတံ. ဧဝန္တိ ယံ ဌာနံ၊ တံ ဣန္ဒြိယသမတ္တာဒိံ ပစ္စာမသတိ. သဝိသယသ္မိံယေဝါတိ အတ္တနော အတ္တနော ဝိသယေ ဧဝ. လောကိယလောကုတ္တရာ ဓမ္မာ ကထိတာတိ လောကိယဓမ္မာ လောကုတ္တရဓမ္မာ စ တေန တေန ပဝတ္တိဝိသေသေန ကထိတာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သဒ္ဓါပဉ္စမေသု ဣန္ဒြိယေသု သဟ ပဝတ္တမာနေသု တတ္ထ တတ္ထ ဝိသယေ သဒ္ဓါဒီနံ ကိစ္စာဓိကတာယ တဿ တဿေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗတာ ဝုတ္တာ၊ န သဗ္ဗေသံ. ဧဝံ အညေပိ လောကိယလောကုတ္တရာ ဓမ္မာ ယထာသကံ ဝိသယေ ပဝတ္တိဝိသေသဝသေန ဗောဓိတာတိ.

ဣဒါနိ သဒ္ဓါဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ တတ္ထ တတ္ထ အတိရေကကိစ္စတံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတြိဒံ ဥပမာသံသန္ဒနံ ရာဇပဉ္စမာ သဟာယာ ဝိယ ဝိမုတ္တိပရိပါစကာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ. နေသံ ကီဠနတ္ထံ ဧကဇ္ဈံ ဝီထိဩတရဏံ ဝိယ ဣန္ဒြိယာနံ ဧကဇ္ဈံ ဝိပဿနာဝီထိဩတရဏံ. သဟာယေသု ပဌမာဒီနံ ယထာသကဂေဟေဝ ဝိစာရဏာ ဝိယ သဒ္ဓါဒီနံ သောတာပတ္တိအင်္ဂါဒီနိ ပတွာ ပုဗ္ဗင်္ဂမတာ. သဟာယေသု ဣတရေသံ တတ္ထ တတ္ထ တုဏှီဘာဝေါ ဝိယ သေသိန္ဒြိယာနံ တတ္ထ တတ္ထ တဒနွယတာ. တဿ ပုဗ္ဗင်္ဂမဘူတဿ ဣန္ဒြိယဿ ကိစ္စာနုဂတတာ. န ဟိ တဒါ တေသံ သသမ္ဘာရပထဝီအာဒီသု အာပါဒီနံ ဝိယ ကိစ္စံ ပါကဋံ ဟောတိ၊ သဒ္ဓါဒီနံယေဝ ပန ကိစ္စံ ဝိဘူတံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ ပုရေတရံ တထာပစ္စယေဟိ စိတ္တသန္တာနဿ အဘိသင်္ခတတ္တာ. ဧတ္ထ စ ဝိပဿနာကမ္မိကဿ ဘာဝနာ ဝိသေသတော ပညုတ္တရာတိ ဒဿနတ္ထံ ရာဇာနံ နိဒဿနံ ကတွာ ပညိန္ဒြိယံ ဝုတ္တံ. ဣတီတိအာဒိ ယထာဓိဂတဿ အတ္ထဿ နိဂမနံ.

မဂ္ဂဝိညာဏမ္ပီတိ အရိယမဂ္ဂသဟဂတံ အပစယဂါမိဝိညာဏမ္ပိ. တထေဝ တံ ဝိဇာနာတီတိ သစ္စဓမ္မံ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိနာ နယေနေဝ ဝိဇာနာတိ ဧကစိတ္တုပ္ပါဒပရိယာပန္နတ္တာ မဂ္ဂါနုကူလတ္တာ စ. ယံ ဝိဇာနာတီတိ ဧတ္ထ ဝိဇာနနပဇာနနာနိ ဝိပဿနာစိတ္တုပ္ပါဒပရိယာပန္နာနိ အဓိပ္ပေတာနိ၊ န ‘‘ယံ ပဇာနာတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝိယ မဂ္ဂစိတ္တုပ္ပါဒပရိယာပန္နာတိ အာဟ ‘‘ယံ သင်္ခါရဂတ’’န္တိအာဒိ. တထေဝါတိ ‘‘အနိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ နယေန. ဧကစိတ္တုပ္ပါဒပရိယာပန္နတ္တာ ဝိပဿနာဘာဝတော စ သမာနပစ္စယေဟိ သဟ ပဝတ္တိကတာ ဧကုပ္ပါဒတာ၊ တတော ဧဝ ဧကဇ္ဈံ သဟေဝ နိရုဇ္ဈနံ ဧကနိရောဓတာ၊ ဧကံယေဝ ဝတ္ထုံ နိဿာယ ပဝတ္တိ ဧကဝတ္ထုကတာ၊ ဧကံယေဝ အာရမ္မဏံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိ ဧကာရမ္မဏတာ. ဟေတုမှိ စေတံ ကရဏဝစနံ. တေန ဧကုပ္ပါဒါဒိတာယ သံသဋ္ဌဘာဝံ သာဓေတိ. အနဝသေသပရိယာဒါနဉ္စေတံ၊ ဣတော တီဟိပိ သမ္ပယုတ္တလက္ခဏံ ဟောတိယေဝ.

မဂ္ဂပညံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ သာ ဟိ ဧကန္တတော ဘာဝေတဗ္ဗာ၊ န ပရိညေယျာ၊ ပညာယ ပန ဘာဝေတဗ္ဗတာယ တံသမ္ပယုတ္တဓမ္မာပိ တဂ္ဂတိကာဝ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘တံသမ္ပယုတ္တံ ပနာ’’တိအာဒိ. ကိဉ္စာပိ ဝိပဿနာပညာယ ဘာဝနာဝသေန ပဝတ္တနတော တံသမ္ပယုတ္တဝိညာဏမ္ပိ တထေဝ ပဝတ္တတိ၊ တဿ ပန ပရိညေယျဘာဝါနတိဝတ္တနတော ပရိညေယျတာ ဝုတ္တာ. တေနေဝါဟ – ‘‘ယမ္ပိ တံ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ၊ တမ္ပိ ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မံ ဝိရာဂဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ.

၄၅၀. ဧဝံ သန္တေပီတိ ဝေဒနာတိ ဧဝံ သာမညဂ္ဂဟဏေ သတိပိ. တေဘူမိကသမ္မသနစာရဝေဒနာဝါတိ ဘူမိတ္တယပရိယာပန္နာ၊ တတော ဧဝ သမ္မသနဉာဏဿ ဂေါစရဘူတာ ဝေဒနာ ဧဝ အဓိပ္ပေတာ သဗြဟ္မစာရီနံ ဥပကာရာဝဟဘာဝေန ဒေသနာယ အာရဒ္ဓတ္တာ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘စတုရောဃနိတ္ထရဏတ္ထိကာန’’န္တိအာဒိ. ဧသ နယော ပညာယပိ. ဣဓ သုခါဒိသဒ္ဒါ တဒါရမ္မဏဝိသယာတိ ဣမမတ္ထံ သုတ္တေန သာဓေတုံ ‘‘ရူပဉ္စ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧကန္တဒုက္ခန္တိ ဧကန္တေနေဝ အနိဋ္ဌံ၊ တတော ဧဝ ဒုက္ခမတာယ ဒုက္ခံ. အာရမ္မဏကရဏဝသေန ဒုက္ခဝေဒနာယ အနုပတိတံ၊ ဩတိဏ္ဏဉ္စာတိ ဒုက္ခာနုပတိတံ၊ ဒုက္ခာဝက္ကန္တံ. သုခေန အနဝက္ကန္တံ အဘဝိဿာတိ ယောဇနာ. နယိဒန္တိ ဧတ္ထ ဣဒန္တိ နိပါတမတ္တံ. သာရဇ္ဇေယျုန္တိ သာရာဂံ ဥပ္ပါဒေယျုံ. သုခန္တိ သဘာဝတော စ ဣဋ္ဌံ. သာရာဂါ သံယုဇ္ဇန္တီတိ ဗဟလရာဂဟေတု ယထာရဟံ ဒသဟိပိ သံယောဇနေဟိ သံယုဇ္ဇန္တိ. သံယောဂါ သံကိလိဿန္တီတိ တထာ သံယုတ္တတာယ တဏှာသံကိလေသာဒိဝသေန သံကိလိဿန္တိ၊ ဝိဗာဓီယန္တိ ဥပတာပီယန္တိ စာတိ အတ္ထော. အာရမ္မဏန္တိ ဣဋ္ဌံ၊ အနိဋ္ဌံ၊ မဇ္ဈတ္တဉ္စ အာရမ္မဏံ ယထာက္ကမံ သုခံ၊ ဒုက္ခံ၊ အဒုက္ခမသုခန္တိ ကထိတံ. ဧဝံ အဝိသေသေန ပဉ္စပိ ခန္ဓေ သုခါဒိအာရမ္မဏဘာဝေန ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝေဒနာ ဧဝ သုခါဒိအာရမ္မဏဘာဝေန ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပါကတိကပစုရဇနဝသေနာယံ ကထိတာတိ ကတွာ ‘‘ပုရိမံ သုခံ ဝေဒနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝိသေသလာဘီ ပန အနာဂတမ္ပိ သုခံ ဝေဒနံ အာရမ္မဏံ ကရောတေဝ. ဝုတ္တမေတံ သတိပဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာယံ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၈၀၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇၉). ဝေဒနာယ ဟိ အာရမ္မဏံ ဝေဒိယန္တိယာ တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော ဝေဒေတီတိ ဝေါဟာရမတ္တံ ဟောတိ.

သဗ္ဗသညာယာတိ သဗ္ဗာယပိ စတုဘူမိကသညာယ. သဗ္ဗတ္ထကသညာယာတိ သဗ္ဗသ္မိံ စိတ္တုပ္ပါဒေ ပဝတ္တနကသညာယ. ဝတ္ထေ ဝါတိ ဝါ-သဒ္ဒေန ဝဏ္ဏဓာတုံ သင်္ဂဏှာတိ. ပါပေန္တောတိ ဘာဝနံ ဥပစာရံ ဝါ အပ္ပနံ ဝါ ဥပနေန္တော. ဥပ္ပဇ္ဇနကသညာပီတိ ‘‘နီလံ ရူပံ၊ ရူပါရမ္မဏံ နီလ’’န္တိ ဥပ္ပဇ္ဇနကသညာပိ.

အသဗ္ဗသင်္ဂါဟိကတ္တာတိ သဗ္ဗေသံ ဝေဒနာသညာဝိညာဏာနံ အသင်္ဂဟိတတ္တာ. တက္ကဂတန္တိ သုတ္တကန္တနကတက္ကမှိ၊ သုတ္တဝတ္တနကတက္ကမှိ ဝါ ဝေဌနဝသေန ဌိတံ. ပရိဝဋ္ဋကာဒိဂတန္တိ သုတ္တဝေဌနပရိဝဋ္ဋကာဒိဂတံ. ဝိဿဋ္ဌတ္တာဝ န ဂဟိတာ၊ ယဒဂ္ဂေန ပညာ ဝိညာဏေန သဒ္ဓိံ သမ္ပယောဂံ လဘာပိတာ၊ တဒဂ္ဂေန ဝေဒနာသညာဟိပိ သမ္ပယောဂံ လဘာပိတာ ဧဝါတိ. တဒေဝ သဉ္ဇာနာတိ သံသဋ္ဌဘာဝတော.

သဉ္ဇာနာတိ ဝိဇာနာတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ပဇာနာတီ’’တိ ပဒံ အာနေတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ ပဇာနနဝသေနပိ ဝိသေသဿ ဝက္ခမာနတ္တာ. ဇာနာတီတိ အယံ သဒ္ဒေါ စ လဒ္ဒတောယေဝေတ္ထ အဝိသေသော၊ အတ္ထတော ပန ဝိသေသတော ဣစ္ဆိတဗ္ဗော. အနေကတ္ထတ္တာ ဟိ ဓာတူနံ တေန အာချာတပဒေန နာမပဒေန စ ဝုတ္တမတ္ထံ ဥပသဂ္ဂပဒံ ဇောတကဘာဝေန ဝိသေသေတိ၊ န ဝါစကဘာဝေန. တေနာဟ ‘‘တဿပိ ဇာနနတ္ထေ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ. ဧတေန သညာဝိညာဏပညာပဒါနိ အန္တောဂဓဇာနနတ္ထေ ယထာသကံ ဝိသိဋ္ဌဝိသယေ စ နိဋ္ဌာနီတိ ဒဿေတိ. တေနေဝါဟ ‘‘သညာ ဟီ’’တိအာဒိ. သဉ္ဇာနနမတ္တမေဝါတိ ဧတ္ထ မတ္တ-သဒ္ဒေန ဝိသေသနိဝတ္တိအတ္ထေန ဝိဇာနနပဇာနနာကာရေ နိဝတ္တေတိ၊ ဧဝ-သဒ္ဒေန ကဒါစိပိ ဣမိဿာ တေ ဝိသေသာ နတ္ထေဝါတိ အဝဓာရေတိ. တေနေဝါဟ ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ဝိညာဏကိစ္စမ္ပိ ကာတုံ အသက္ကောန္တီ သညာ ကုတော ပညာကိစ္စံ ကရေယျာတိ ‘‘လက္ခဏပဋိဝေဓံ ပါပေတုံ န သက္ကောတိ’’စ္စေဝ ဝုတ္တံ၊ န ဝုတ္တံ ‘‘မဂ္ဂပါတုဘာဝ’’န္တိ.

အာရမ္မဏေ ပဝတ္တမာနံ ဝိညာဏံ န သညာ ဝိယ နီလပီတာဒိမတ္တသဉ္ဇာနနဝသေန ပဝတ္တတိ၊ အထ ခေါ တတ္ထ အညမ္ပိ တာဒိသံ ဝိသေသံ ဇာနန္တမေဝ ပဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘ဝိညာဏ’’န္တိအာဒိ. ကထံ ပန ဝိညာဏံ လက္ခဏပဋိဝေဓံ ပါပေတီတိ? ပညာယ ဒဿိတမဂ္ဂေန. လက္ခဏာရမ္မဏိကဝိပဿနာယ ဟိ အနေကဝါရံ လက္ခဏာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ပဝတ္တမာနာယ ပဂုဏဘာဝတော ပရိစယဝသေန ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေနပိ ဝိပဿနာ သမ္ဘဝတိ၊ ယထာ တံ ပဂုဏဿ ဂန္ထဿ အဇ္ဈယနေ တတ္ထ တတ္ထ ဂတာပိ ဝါရာ န ဥပဓာရီယန္တိ. ‘‘လက္ခဏပဋိဝေဓ’’န္တိ စ လက္ခဏာနံ အာရမ္မဏကရဏမတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န ပဋိဝိဇ္ဈနံ. ဥဿက္ကိတွာတိ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာဒိဉာဏပဋိပါဋိယာ အာရဘိတွာ. မဂ္ဂပါတုဘာဝံ ပါပေတုံ န သက္ကောတိ အသမ္ဗောဓသဘာဝတ္တာ. အာရမ္မဏမ္ပိ သဉ္ဇာနာတိ အဝဗုဇ္ဈနဝသေနေဝ၊ န သဉ္ဇာနနမတ္တေန. တထာ လက္ခဏပဋိဝေဓမ္ပိ ပါပေတိ၊ န ဝိဇာနနမတ္တေန၊ အတ္တနော ပန အညာသာဓာရဏေန အာနုဘာဝေန ဥဿက္ကိတွာ မဂ္ဂပါတုဘာဝမ္ပိ ပါပေတိ.

ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဇာတဗုဒ္ဓီတိ အသဉ္ဇာတဗျဝဟာရဗုဒ္ဓိ. ဥပဘောဂပရိဘောဂန္တိ ဥပဘောဂပရိဘောဂါရဟံ၊ ဥပဘောဂပရိဘောဂဝတ္ထူနံ ပဋိလာဘယောဂ္ဂန္တိ အတ္ထော. ကူဋောတိ ကဟာပဏပတိရူပကော တမ္ဗကံသာဒိမယော. ဆေကောတိ မဟာသာရော. ကရတောတိ အဍ္ဎသာရော. သဏှောတိ မုဒုဇာတိကော သမသာရော. ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော. တေန ပါဒသာရပရောပါဒသာရအဍ္ဎသာရာဒီနံ သင်္ဂဟော. ဇာနန္တော စ ပန နံ ရူပံ ဒိသွာပိ။ပေ။ အသုကာစရိယေန ကတောတိပိ ဇာနာတိ တထာ ဟေရညိကဂန္ထဿ သုဂ္ဂဟိတတ္တာ. ဧဝမေဝန္တိအာဒိ ဥပမာသံသန္ဒနံ. သညာဝိဘာဂံ အကတွာ ပိဏ္ဍဝသေနေဝ အာရမ္မဏဿ ဂဟဏတော ဒါရကဿ ကဟာပဏဒဿနသဒိသာ ဝုတ္တာ. တထာ ဟိ သာ ယထာဥပဋ္ဌိတဝိသယပဒဋ္ဌာနာ ဝုစ္စတိ. ဝိညာဏံ အာရမ္မဏေ ဧကစ္စဝိသေသဂ္ဂဟဏသမတ္ထဘာဝတော ဂါမိကပုရိသကဟာပဏဒဿနသဒိသံ ဝုတ္တံ. ပညာ ပန အာရမ္မဏေ အနဝသေသာဝဗောဓတော ဟေရညိကကဟာပဏဒဿနသဒိသာ ဝုတ္တာ. နေသန္တိ သညာဝိညာဏပညာနံ. ဝိသေသောတိ သဘာဝဝိသေသော. ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈော ပကတိပညာယ. ဣမိနာဝ နေသံ အစ္စန္တသုခုမတံ ဒဿေတိ.

ဧကာရမ္မဏေ ပဝတ္တမာနာနန္တိ ဧကသ္မိံယေဝ အာရမ္မဏေ ပဝတ္တမာနာနံ. တေန အဘိန္နဝိသယာဘိန္နကာလတာဒဿနေန အဝိနိဗ္ဘောဂဝုတ္တိတံ ဝိဘာဝေန္တော ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈတံယေဝ ဥလ္လိင်္ဂေတိ. ဝဝတ္ထာနန္တိ အသင်္ကရတော ဌပနံ. အယံ ဖဿော။ပေ။ ဣဒံ စိတ္တန္တိ နိဒဿနမတ္တမေတံ. ဣတိ-သဒ္ဒေါ ဝါ အာဒိအတ္ထော. တေန သေသဓမ္မာနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣဒန္တိ အရူပီနံ ဓမ္မာနံ ဝဝတ္ထာနကရဏံ. တတောတိ ယံ ဝုတ္တံ တိလတေလာဒိဥဒ္ဓရဏံ၊ တတော. ယဒိ ဒုက္ကရတရံ၊ ကထံ တန္တိ အာဟ ‘‘ဘဂဝါ ပနာ’’တိအာဒိ.

၄၅၁. နိဿဋေနာတိ နိက္ခန္တေန အတံသမ္ဗန္ဓေန. ပရိစ္စတ္တေနာတိ ပရိစ္စတ္တသဒိသေန ပစ္စယဘာဝါနုပဂမနေန ပစ္စယုပ္ပန္နသမ္ဗန္ဓာဘာဝတော. နိဿက္ကဝစနံ အပါဒါနဒီပနတော. ကရဏဝစနံ ကတ္တုအတ္ထဒီပနတော. ကာမာဝစရမနောဝိညာဏံ န နိယမတော ‘‘ဣဒံ နာမ ပဉ္စဒွါရိကာသမ္ဗန္ဓာ’’တိ သက္ကာ ဝတ္တုံ၊ ရူပါဝစရဝိညာဏံ ပန န တထာတိ၊ တဿေဝ ပဉ္စဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ နိဿဋတာ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနစိတ္တေနာ’’တိ. စတုတ္ထဇ္ဈာနဂ္ဂဟဏံ တဿေဝ အရူပါဝစရဿ ပဒဋ္ဌာနဘာဝတော. ပရိသုဒ္ဓေနာတိ ဝိသေသတော အသံကိလေသိကတ္တာဝ. တဉှိ ဝိဂတူပက္ကိလေသတာယ ဝိသေသတော ပရိသုဒ္ဓံ. တေနာဟ ‘‘နိရုပက္ကိလေသေနာ’’တိ. ဇာနိတဗ္ဗံ နေယျံ၊ သပရသန္တာနေသု ဣဒံ အတိသယံ ဇာနိတဗ္ဗတော ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ ဗောဓေတဗ္ဗံ ဝါတိ အတ္ထော. နေယျန္တိ ဝါ အတ္တနော သန္တာနေ နေတဗ္ဗံ ပဝတ္တေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကာ ဟောတိ. ဧတ္ထ ဌိတဿ ဟိ သာ ဣဇ္ဈတီ’’တိ. ပါဋိယေက္ကန္တိ ဝိသုံ ဝိသုံ၊ အနုပဒဓမ္မဝသေနာတိ အတ္ထော. အဘိနိဝေသာဘာဝတောတိ ဝိပဿနာဘိနိဝေသဿ အသမ္ဘဝတော. ကလာပတော နယတောတိ ကလာပသမ္မသနသင်္ခါတတော နယဝိပဿနတော. ဘိက္ခုနောတိ သာဝကဿ. သာဝကဿေဝ ဟိ တတြ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာ န သမ္ဘဝတိ၊ န သတ္ထု. တေနာဟ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ. ဝိဿဇ္ဇေသီတိ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန ပဇဟတိ.

ဟတ္ထဂတတ္တာတိ ဟတ္ထဂတသဒိသတ္တာ၊ အာသန္နတ္တာတိ အတ္ထော. ယဒါ ဟိ လောကနာထော ဗောဓိမူလေ အပရာဇိတပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော – ‘‘ကိစ္ဆံ ဝတာယံ လောကော အာပန္နော’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၅၇၊ သံ. နိ. ၂.၄၊ ၁၀) ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒမုခေန ဝိပဿနာဘိနိဝေသံ ကတွာ အဓိဂန္တဗ္ဗသဗ္ဗညုတညာဏာနုရူပံ ဆတ္တိံသကောဋိသဟဿမုခေန မဟာဝဇိရဉာဏံ နာမ မဟာဗောဓိသတ္တသမ္မသနံ ပဝတ္တေန္တော အနေကာကာရသမာပတ္တိဓမ္မသမ္မသနေ အနုပဒမေဝ နေဝသညာနာသညာယတနဓမ္မေပိ အပရာပရံ သမ္မသိ. တေနာဟ ‘‘ဘဂဝါ ပနာ’’တိအာဒိ. ပရောပညာသာတိ ဒွေပညာသံ. ကာမဉ္စေတ္ထ ကေစိ ဓမ္မာ ဝေဒနာဒယော ဖဿပဉ္စမကာဒီသု ဝုတ္တာပိ ဈာနကောဋ္ဌာသာဒီသုပိ သင်္ဂဟိတာ၊ တံတံပစ္စယဘာဝဝိသိဋ္ဌေန ပန အတ္ထဝိသေသေန ဓမ္မန္တရာနိ ဝိယ ဟောန္တီတိ ဧဝံ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ လောကုတ္တရစိတ္တုပ္ပါဒေသု နဝိန္ဒြိယတာ ဝုစ္စတိ. အင်္ဂုဒ္ဓါရေနာတိ တတ္ထ လဗ္ဘမာနဈာနင်္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂါနံ ဥဒ္ဓရဏေန. အင်္ဂ-သဒ္ဒေါ ဝါ ကောဋ္ဌာသပရိယာယော၊ တသ္မာ အင်္ဂုဒ္ဓါရေနာတိ ဖဿပဉ္စမကာဒိကောဋ္ဌာသာနံ သမုဒ္ဓရဏေန. ယာဝတာ သညာသမာပတ္တိယောတိ ယတ္တကာ သညာသဟဂတာ ဈာနသမာပတ္တိယော၊ တာဟိ ဝုဋ္ဌာယ အဓိဂန္ဓဗ္ဗတ္တာ တာဝတိကာ ဝေနေယျာနံ အညာပဋိဝေဓော အရဟတ္တသမဓိဂမော.

ဒဿနပရိဏာယကဋ္ဌေနာတိ အန္ဓဿ ယဋ္ဌိကောဋိံ ဂဟေတွာ မဂ္ဂဒေသကော ဝိယ ဓမ္မာနံ ယထာသဘာဝဒဿနသင်္ခါတေန ပရိဏာယကဘာဝေန. ယထာ ဝါ သော တဿ စက္ခုဘူတော၊ ဧဝံ သတ္တာနံ ပညာ. တေနာဟ ‘‘စက္ခုဘူတာယ ပညာယာ’’တိ. သမာဓိသမ္ပယုတ္တာ ပညာ သမာဓိပညာ. သမာဓိ စေတ္ထ အာရုပ္ပသမာဓီတိ ဝဒန္တိ၊ သမ္မသနပယောဂေါ ပန ကောစိ ဈာနသမာဓီတိ ယုတ္တံ. ဝိပဿနာဘူတာ ပညာ ဝိပဿနာပညာ. သမာဓိပညာယ အန္တောသမာပတ္တိယံ ကိစ္စတော ပဇာနာတိ၊ ‘‘သမာဟိတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတီ’’တိ ပန ဝစနတော (သံ. နိ. ၃.၅၊ ၄.၉၉-၁၀၀၊ ၃.၅.၁၀၇၁-၁၀၇၂၊ နေတ္တိ. ၄၀၊ မိ. ပ. ၂.၁.၁၄) အသမ္မောဟတော ပဇာနာတိ. တတ္ထ ကိစ္စတောတိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တေ အာရမ္မဏကရဏကိစ္စတော. အသမ္မောဟတောတိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု သမ္မောဟဝိဓမနတော ယထာ ပီတိပဋိသံဝေဒနာဒီသု. ကိမတ္ထိယာတိ ကိံပယောဇနာတိ အာဟ ‘‘ကော ဧတိဿာ အတ္ထော’’တိ. အဘိညေယျေ ဓမ္မေတိ ယာထာဝသရသလက္ခဏာဝဗောဓဝသေန အဘိမုခံ ဉေယျေ ဇာနိတဗ္ဗေ ခန္ဓာယတနာဒိဓမ္မေ. အဘိဇာနာတီတိ သလက္ခဏတော သာမညလက္ခဏတော စ အဘိမုခံ အဝိရဇ္ဈနဝသေန ဇာနာတိ. ဧတေန ဉာတပရိညာဗျာပါရမာဟ. ပရိညေယျေတိ အနိစ္စာတိပိ ဒုက္ခာတိပိ အနတ္တာတိပိ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဇာနိတဗ္ဗေ. ပရိဇာနာတီတိ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ။ပေ။ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေနာ’’တိအာဒိနာ (ပဋိ. မ. ၁.၄၈) ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဇာနာတိ. ဣမိနာ တီရဏပရိညာဗျာပါရမာဟ. ပဟာတဗ္ဗေ ဓမ္မေတိ နိစ္စသညာဒိကေ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂဝဇ္ဈာ သဗ္ဗေ ပါပဓမ္မေ. ပဇဟတိ ပကဋ္ဌတော ဇဟတိ၊ ဝိက္ခမ္ဘေတိ စေဝ သမုစ္ဆိန္ဒတိ စာတိ အတ္ထော. ဣမိနာ ပဟာနပရိညာဗျာပါရမာဟ. သာ ပနေသာ ပညာ လောကိယာပိ တိပ္ပကာရာ လောကုတ္တရာပိ၊ တာသံ ဝိသေသံ သယမေဝါဟ. ကိစ္စတောတိ အဘိဇာနနဝသေန အာရမ္မဏကိစ္စတော. အသမ္မောဟတောတိ ယထာဗလံ အဘိညေယျာဒီသု သမ္မောဟဝိဓမနတော. နိဗ္ဗာနမာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တနတော အဘိညေယျာဒီသု ဝိဂတသမ္မောဟတော ဧဝါတိ အာဟ ‘‘လောကုတ္တရာ အသမ္မောဟတော’’တိ.

၄၅၂. ကမ္မဿကတာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ စ ဝဋ္ဋနိဿိတတ္တာ ဣဓ နာဓိပ္ပေတာ၊ ဝိဝဋ္ဋကထာ ဟေသာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ စ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ စာ’’တိ. ပရတော ဃောသောတိ ပရတော သတ္ထုတော၊ သာဝကတော ဝါ လဗ္ဘမာနော ဓမ္မဃောသော. တေနာဟ ‘‘သပ္ပါယဓမ္မဿဝန’’န္တိ. တဉှိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ပစ္စယော ဘဝိတုံ သက္ကောတိ၊ န ယော ကောစိ ပရတောဃောသော. ဥပါယမနသိကာရောတိ ယေန နာမရူပပရိဂ္ဂဟာဒိ သိဇ္ဈတိ၊ တာဒိသော ပထမနသိကာရော. အယဉ္စ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ပစ္စယောတိ နိယမပက္ခိကော၊ န သဗ္ဗသံဂါဟကောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ယောနိသောမနသိကာရသ္မိံယေဝါတိ အဝဓာရဏေန ပရတောဃောသမေဝ နိဝတ္တေတိ၊ န ပဒဋ္ဌာနဝိသေသံ ပဋိယောဂီနိဝတ္တနတ္ထတ္တာ ဧဝ-သဒ္ဒဿ.

လဒ္ဓုပကာရာတိ (အ. နိ. ဋီ. ၃.၅.၂၅) ယထာရဟံ နိဿယာဒိဝသေန လဒ္ဓပစ္စယာ. ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ အနုဂ္ဂဟိတဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌီသု စ အရဟတ္တမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ အနန္တရဿ ဟိ ဝိဓိ၊ ပဋိသေဓော ဝါ. အဂ္ဂဖလသမာဓိမှိ တပ္ပရိက္ခာရဓမ္မေသုယေဝ စ ကေဝလော စေတောပရိယာယော နိရုဠှောတိ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ အရဟတ္တမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ. ဖလက္ခဏေတိ အနန္တရေ ကာလန္တရေ စာတိ ဒုဝိဓေ ဖလက္ခဏေ. ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝသေန သဗ္ဗသံကိလေသေဟိ စေတော ဝိမုစ္စတိ ဧတာယာတိ စေတောဝိမုတ္တိ၊ အဂ္ဂဖလပညံ ဌပေတွာ အဝသေသာ ဖလဓမ္မာ. တေနာဟ ‘‘စေတောဝိမုတ္တိ ဖလံ အဿာတိ. စေတောဝိမုတ္တိသင်္ခါတံ ဖလံ အာနိသံသော’’တိ၊ သဗ္ဗသံကိလေသေဟိ စေတသော ဝိမုစ္စနသင်္ခါတံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘနသညိတံ ပဟာနံ ဖလံ အာနိသံသော စာတိ ယောဇနာ. ဣဓ စ စေတောဝိမုတ္တိ-သဒ္ဒေန ပဟာနမတ္တံ ဂဟိတံ၊ ပုဗ္ဗေ ပဟာယကဓမ္မာ၊ အညထာ ဖလဓမ္မာ ဧဝ အာနိသံသောတိ ဂယှမာနေ ပုနဝစနံ နိရတ္ထကံ သိယာ.

ပညာဝိမုတ္တိဖလာနိသံသာတိ ဧတ္ထာပိ ဧဝမေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သမ္မာဝါစာကမ္မန္တာဇီဝါ သီလသဘာဝတ္တာ ဝိသေသတော သမာဓိဿ ဥပကာရာ၊ တထာ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ ဈာနသဘာဝတ္တာ. တထာ ဟိ သော ‘‘အပ္ပနာ’’တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော. သမ္မာသတိသမ္မာဝါယာမာ ပန သမာဓိပက္ခိယာ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘အဝသေသာ ဓမ္မာ စေတောဝိမုတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ. စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလန္တိ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမဿ ပဒဋ္ဌာနဘူတံ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ. သုတာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အတ္တနော စိတ္တပ္ပဝတ္တိအာရောစနဝသေန သဟ ကထနံ သံကထာ၊ သံကထာဝ သာကစ္ဆာ. ဣဓ ပန ကမ္မဋ္ဌာနပဋိဗဒ္ဓါတိ အာဟ ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနေ။ပေ။ ကထာ’’တိ. တတ္ထ ကမ္မဋ္ဌာနဿ ဧကဝါရံ ဝီထိယာ အပ္ပဋိပဇ္ဇနံ ခလနံ၊ အနေကဝါရံ ပက္ခလနံ၊ တဒုဘယဿ ဝိစ္ဆေဒနီကထာ ခလနပက္ခလနဆေဒနကထာ. ပူရေန္တဿာတိ ဝိဝဋ္ဋနိဿိတံ ကတွာ ပါလေန္တဿ ဗြူဟေန္တဿ စ. သုဏန္တဿာတိ ‘‘ယထာဥဂ္ဂဟိတကမ္မဋ္ဌာနံ ဖာတိံ ဂမိဿတီ’’တိ ဧဝံ သုဏန္တဿ. တေနေဝ ဟိ ‘‘သပ္ပါယဓမ္မဿဝန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကမ္မံ ကရောန္တဿာတိ ဘာဝနာနုယောဂကမ္မံ ကရောန္တဿ.

ပဉ္စသုပိ ဌာနေသု အန္တ-သဒ္ဒေါ ဟေတုအတ္ထဇောတနော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧဝဉှိ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိနာ ဝုစ္စမာနာ အမ္ဗုပမာ စ ယုဇ္ဇေယျ. ဥဒကကောဋ္ဌကန္တိ အာလဝါလံ. ထိရံ ကတွာ ဗန္ဓတီတိ အသိထိလံ ဒဠှံ နာတိမဟန္တံ နာတိခုဒ္ဒကံ ကတွာ ယောဇေတိ. ထိရံ ကရောတီတိ ဥဒကသိဉ္စနကာလေ တတော တတော ဝိဿရိတွာ ဥဒကဿ အနိက္ခမနတ္ထံ အာလဝါလံ ထိရတရံ ကရောတိ. သုက္ခဒဏ္ဍကောတိ တဿေဝ အမ္ဗဂစ္ဆကဿ သုက္ခော သာခါသီသကော. ကိပိလ္လိကပုဋောတိ တမ္ဗကိပိလ္လိကကုဋဇံ. ခဏိတ္တိန္တိ ကုဒါလံ. ကောဋ္ဌကဗန္ဓနံ ဝိယ သီလံ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဝဍ္ဎနုပါယဿ မူလဘာဝတော. ဥဒကသိဉ္စနံ ဝိယ ဓမ္မဿဝနံ ဘာဝနာယ ပရိဗြူဟနတော. မရိယာဒါယ ထိရဘာဝကရဏံ ဝိယ သမထော ယထာဝုတ္တဘာဝနာဓိဋ္ဌာနာယ သီလမရိယာဒါယ ဒဠှဘာဝါပါဒနတော. သမာဟိတဿ ဟိ သီလံ ထိရတရံ ဟောတိ. သမီပေ ဝလ္လိအာဒီနံ ဟရဏံ ဝိယ ကမ္မဋ္ဌာနေ ခလနပက္ခလနစ္ဆေဒနံ ဣဇ္ဈိတဗ္ဗဘာဝနာယ ဝိဗန္ဓာပနယနတော. မူလခဏနံ ဝိယ သတ္တန္နံ အနုပဿနာနံ ဘာဝနာ တဿာ ဝိဗန္ဓဿ မူလကာနံ တဏှာမာနဒိဋ္ဌီနံ ပလိခဏနတော. ဧတ္ထ စ ယသ္မာ သုပရိသုဒ္ဓသီလဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ အနုယုဉ္ဇန္တဿ သပ္ပါယဓမ္မဿဝနံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ တတော ယထာသုတေ အတ္ထေ သာကစ္ဆာသမာပဇ္ဇနံ၊ တတော ကမ္မဋ္ဌာနဝိသောဓနေန သမထနိပ္ဖတ္တိ၊ တတော သမာဟိတဿ အာရဒ္ဓဝိပဿကဿ ဝိပဿနာပါရိပူရိ. ပရိပုဏ္ဏဝိပဿနော မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိံ ပရိဗြူဟေတီတိ ဧဝမေတေသံ အင်္ဂါနံ ပရမ္ပရာယ သမ္မုခါ စ အနုဂ္ဂဏှနတော အယမာနုပုဗ္ဗီ ကထိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၄၅၃. ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတီတိ ဣဓ ဧဝံ အရဟတ္တဖလံ ပါပိတာယ ဒေသနာယ ‘‘ကတိ ပနာဝုသော၊ ဘဝါ’’တိ ဘဝံ ပုစ္ဆန္တော ကီဒိသံ အနုသန္ဓိံ ဥပါဒါယ ပုစ္ဆတီတိ အတ္ထော. တေနေဝ ဟိ ‘‘မူလမေဝ ဂတော အနုသန္ဓီ’’တိ ဝတွာ အဓိပ္ပါယံ ပကာသေန္တော ‘‘ဒုပ္ပညော’’တိအာဒိမာဟ. ဒုပ္ပညောတိ ဟိ ဣဓ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓသစ္စော အဓိပ္ပေတော၊ န ဇဠော ဧဝ. ကာမဘဝေါတိအာဒီသု ကမ္မောပပတ္တိဘေဒတော ဒုဝိဓောပိ ဘဝေါ အဓိပ္ပေတောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ကာမဘဝူပဂံ ကမ္မ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေတံသံဝဏ္ဏနာယံ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၆၄၇၊ ဝိသုဒ္ဓိ. မဟာဋီ. ၂.၆၄၆-၆၄၇) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပုနဗ္ဘဝဿာတိ ပုနပ္ပုနံ အပရာပရံ ဘဝနတော ဇာယနတော ပုနဗ္ဘဝေါတိ လဒ္ဓနာမဿ ဝဋ္ဋပဗန္ဓဿ. တေနာဟ ‘‘ဣဓ ဝဋ္ဋံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ. အဘိနိဗ္ဗတ္တီတိ ဘဝယောနိဂတိအာဒိဝသေန နိဗ္ဗတ္တိ. တဟိံ တဟိံ တသ္မိံ တသ္မိံ ဘဝါဒိကေ. အဘိနန္ဒနာတိ တဏှာအဘိနန္ဒနဟေတု. ဂမနာဂမနံ ဟောတီတိအာဒိနာ ဘဝါဒီသု သတ္တာနံ အပရာပရံ စုတိပဋိသန္ဓိယော ဒဿေတိ. ခယနိရောဓေနာတိ အစ္စန္တခယသင်္ခါတေန အနုပ္ပါဒနိရောဓေန. ဥဘယမေတံ န ဝတ္တဗ္ဗံ ပဟာနာဘိသမယဘာဝနာဘိသမယာနံ အစ္စာသန္နကာလတ္တာ. ဝတ္တဗ္ဗံ တံ ဟေတုဖလဓမ္မူပစာရဝသေန. ယထာ ဟိ ပဒီပုဇ္ဇလနဟေတုကော အန္ဓကာရဝိဂမော၊ ဧဝံ ဝိဇ္ဇုပ္ပါဒဟေတုကော အဝိဇ္ဇာနိရောဓော၊ ဟေတုဖလဓမ္မာ စ သမာနကာလာပိ ပုဗ္ဗာပရကာလာ ဝိယ ဝေါဟရီယန္တိ ယထာ – ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏ’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၂၀၄၊ ၄၀၀၊ မ. နိ. ၃.၄၂၀၊ ၄၂၅၊ ၄၂၆၊ သံ. နိ. ၂.၄၃-၄၅၊ ၂.၄.၆၀၊ ကထာ. ၄၆၅၊ ၄၆၇) ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နကိရိယာ. ဂမနံ ဥပစ္ဆိဇ္ဇတိ ဣဓ ကာမဘဝေ ပရိနိဗ္ဗာနေန. အာဂမနံ ဥပစ္ဆိဇ္ဇတိ တတ္ထ ရူပါရူပေသု ပရိနိဗ္ဗာနေန. ဂမနာဂမနံ ဥပစ္ဆိဇ္ဇတိ သဗ္ဗသော အပရာပရုပ္ပတ္တိယာ အဘာဝတော.

၄၅၄. ဝိဝဋ္ဋကထာယ ပရတော ဇောတိတံ ပဌမံ ဈာနံ ဝိဝဋ္ဋံ ပတွာ ဌိတဿ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေန ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တဿ နိရောဓသာဓကံ ဝိဘာဝိတုံ ယုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ကတမံ ပနာဝုသောတိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတီ’’တိအာဒိ. တထာ ဟိ အနန္တရံ နိရောဓသမာပဇ္ဇနကေန ဘိက္ခုနာ ဇာနိတဗ္ဗာနိ ပဌမဿ ဈာနဿ သမ္ပယောဂပဟာနင်္ဂါနိ ပုစ္ဆိတာနိ. အင်္ဂဝဝတ္ထာနန္တိ ဈာနင်္ဂဝဝတ္ထာနံ. ကောဋ္ဌာသပရိစ္ဆေဒေါတိ တတ္ထ လဗ္ဘမာနဖဿပဉ္စမကာဒိဓမ္မကောဋ္ဌာသပရိစ္ဆေဒေါ ဇာနိတဗ္ဗော. ဣမသ္မိံ ဈာနေ ဧတ္တကာ ဓမ္မာ သံဝိဇ္ဇန္တိ၊ ဧတ္တကာ နိရောဓိတာတိ ဇာနိတဗ္ဗံ. ဥပကာရာနုပကာရာနိ အင်္ဂါနီတိ နိရောဓသမာပတ္တိယာ ဥပကာရာနိ စ အနုပကာရာနိ စ အင်္ဂါနိ. နိရောဓသမာပတ္တိယာ ဟိ သောဠသဟိ ဉာဏစရိယာဟိ နဝဟိ သမာဓိစရိယာဟိ စ ပတ္တဗ္ဗတ္တာ တံတံဉာဏဿ သမာဓိစရိယာဟိ သမတိက္ကမိတဗ္ဗာ ဓမ္မာ အနုပကာရကင်္ဂါနိ၊ သမတိက္ကမကာ ဥပကာရကင်္ဂါနိ. တေသဉှိ ဝသေန ယထာနုပုဗ္ဗံ ဥပသန္တုပသန္တဩဠာရိကဘာဝါယ ဘဝဂ္ဂသမာပတ္တိယာ သင်္ခါရာဝသေသသုခုမတံ ပတ္တာ စိတ္တစေတသိကာ ယထာပရိစ္ဆိန္နံ ကာလံ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ အပ္ပဝတ္တိံ ဂစ္ဆန္တိ. တဿာတိ နိရောဓဿ. အနန္တရပစ္စယန္တိ အနန္တရပစ္စယသဒိသံ. န ဟိ နိရောဓဿ ကောစိ ဓမ္မော အနန္တရပစ္စယော နာမ အတ္ထိ. ယဉှိ တဒါ စိတ္တစေတသိကာနံ တထာ နိရုဇ္ဈနံ၊ တံ ယထာဝုတ္တပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရဟေတုကာယ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာ အဟောသီတိ သာ တဿ အနန္တရပစ္စယော ဝိယ ဟောတီတိ တံ ဝုတ္တံ. ဆ သမာပတ္တိယောတိ သုတ္တန္တနယေန ဝုတ္တသုတ္တန္တပိဋကသံဝဏ္ဏနာတိ ကတွာ. ‘‘သတ္တ သမာပတ္တိယော’’တိ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ၊ အညထာ ဣဒံ ‘‘စတုရင်္ဂိက’’န္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. နယံ ဝါ ဒဿေတွာတိ အာဒိအန္တဒဿနဝသေန နယဒဿနံ ကတွာ.

၄၅၅. ဧဝံ နိရောဓဿ ပါဒကံ ဝိဘာဝေတွာ ဣဒါနိ အန္တောနိရောဓေ အနုပဗန္ဓဘာဝတော ပဉ္စန္နံ ပသာဒါနံ ပစ္စယပုစ္ဆနေ ပဌမံ တာဝ တေ သရူပတော အာဝေဏိကတော အာဝေဏိကဝိသယတော ပဋိဿရဏတော စ ပုစ္ဆနဝသေန ပါဠိ ပဝတ္တာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဝိညာဏနိဿယေ ပဉ္စ ပသာဒေ ပုစ္ဆန္တော’’တိ အာဟ. ဂေါစရဝိသယန္တိ ဧတ္ထ ကာမံ တဗ္ဗဟုလစာရိတာပေက္ခံ ဂေါစရဂ္ဂဟဏံ၊ အနညတ္ထဘာဝါပေက္ခံ ဝိသယဂ္ဂဟဏန္တိ အတ္ထေဝ ဂေါစရဝိသယဘာဝါနံ ဝိသေသော၊ ဝိဝရိယမာနံ ပန ဥဘယမ္ပိ အာရမ္မဏသဘာဝမေဝါတိ အာဟ ‘‘ဂေါစရဘူတံ ဝိသယ’’န္တိ. ဧကေကဿာတိ ဧကော ဧကဿ၊ အညော အညဿာတိ အတ္ထော. အညတ္ထော ဟိ အယံ ဧက-သဒ္ဒေါ ‘‘ဣတ္ထေကေ အဘိဝဒန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၂၇) ဝိယ. သစေ ဟီတိအာဒိ အဘူတပရိကပ္ပနဝစနမေတံ. တတ္ထ သမောဓာနေတွာတိ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ. ဝိနာပိ မုခေနာတိအာဒိနာ အတ္ထသလ္လာပိကနိဒဿနံ နာမ ဒဿေတိ. ယထာ ဝိညာဏာဓိဋ္ဌိတမေဝ စက္ခု ရူပံ ပဿတိ၊ န ကေဝလံ၊ ဧဝံ စက္ခုနိဿယမေဝ ဝိညာဏံ တံ ပဿတိ၊ န ဣတရန္တိ အာဟ ‘‘စက္ခုပသာဒေ ဥပနေဟီ’’တိ. တေန တေသံ တတ္ထ သံဟစ္စကာရိတံ ဒဿေတိ. ယဒိ ဝါ နီလံ ယဒိ ဝါ ပီတကန္တိ ဣဒံ နီလပီတာဒိသဘာဝဇာနနမတ္တံ သန္ဓာယာဟ. နီလံ ပီတကန္တိ ပဇာနနံ စက္ခုဝိညာဏဿ နတ္ထေဝ အဝိကပ္ပကဘာဝတော. ဧတေသံ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ. နိဿယသီသေန နိဿိတပုစ္ဆာ ဟေသာ၊ ဧဝဉှိ ဝိသယာနုဘဝနစောဒနာ သမတ္ထိတာ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘စက္ခုဝိညာဏံ ဟီ’’တိအာဒိ. ယထာသကံ ဝိသယံ ရဇ္ဇနာဒိဝသေန အနုဘဝိတုံ အသမတ္ထာနိ စက္ခုဝိညာဏာဒီနိ၊ တတ္ထ သမတ္ထတာယေဝ စ နတ္ထိ၊ န ကိဉ္စိ အတ္ထတော ပဋိသရန္တာနိ ဝိယ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ကိံ ဧတာနိ ပဋိသရန္တီ’’တိ. ဇဝနမနော ပဋိသရဏန္တိ ပဉ္စဒွါရိကံ ဣတရဉ္စ သာဓာရဏတော ဝတွာ ပုန ယာယ’ဿ ရဇ္ဇနာဒိပဝတ္တိယာ ပဋိသရဏတာ၊ သာ သဝိသေသာ ယတ္ထ လဗ္ဘတိ၊ တံ ဒဿေန္တော ‘‘မနောဒွါရိကဇဝနမနော ဝါ’’တိ အာဟ. ဧတသ္မိံ ပန ဒွါရေတိ စက္ခုဒွါရေ ဇဝနံ ရဇ္ဇတိ ဝါ ဒုဿတိ ဝါ မုယှတိ ဝါ၊ ယတော တတ္ထ အညာဏာဒိအသံဝရော ပဝတ္တတိ.

တတြာတိ တသ္မိံ ဇဝနမနဿေဝ ပဋိသရဏဘာဝေ. ဒုဗ္ဗလဘောဇကာတိ ဟီနသာမတ္ထိယာ ရာဇဘောဂ္ဂါ. သေဝကာနံ ဂဏနာယ ယောဇိတဒိဝသေ လဗ္ဘမာနကဟာပဏော ယုတ္တိကဟာပဏော. အန္ဒုဗန္ဓနေန ဗဒ္ဓဿ ဝိဿဇ္ဇနေန လဗ္ဘမာနကဟာပဏော ဗန္ဓကဟာပဏော. ကိဉ္စိ ပဟရန္တေ မာ ပဟရန္တူတိ ပဋိက္ခိပတော ဒါတဗ္ဗဒဏ္ဍော မာပဟာရကဟာပဏော. သော သဗ္ဗောပိ ပရိတ္တကေသု ဂါမိကမနုဿေသု တထာ လဗ္ဘမာနော ဧတ္တကော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အဋ္ဌကဟာပဏော ဝါ’’တိအာဒိ. သတဝတ္ထုကန္တိ သတကရီသဝတ္ထုကံ. ဧသ နယော သေသပဒဒွယေပိ. တတ္ထာတိအာဒိ ဥပမာသံသန္ဓနံ၊ တံ သုဝိညေယျမေဝ.

၄၅၆. အန္တောနိရောဓသ္မိံ ပဉ္စ ပသာဒေတိ နိရောဓသမာပန္နဿ ပဝတ္တမာနေ ပဉ္စ ပသာဒေ. ကိရိယမယပဝတ္တသ္မိန္တိ ဇဝနာဒိကိရိယာနိဗ္ဗတ္တကဓမ္မပ္ပဝတ္တိယံ. ဗလဝပစ္စယာ ဟောန္တီတိ ပစ္ဆာဇာတဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယေဟိ ပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ ဥပတ္ထမ္ဘကဘာဝေန ဗလဝပစ္စယာ ဟောန္တိ. ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ပဋိစ္စာတိ ဣန္ဒြိယအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယဝသေန ပစ္စယဘူတံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ပဋိစ္စ ပဉ္စဝိဓောပိ ပသာဒေါ တိဋ္ဌတိ. ဇီဝိတိန္ဒြိယေန ဝိနာ န တိဋ္ဌတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယရဟိတဿ ကမ္မသမုဋ္ဌာနရူပကလာပဿ အဘာဝတော. တသ္မာတိ ယသ္မာ အနုပါလနလက္ခဏေန ဇီဝိတေန အနုပါလိတာ ဧဝ ဥသ္မာ ပဝတ္တတိ၊ န တေန အနနုပါလိတာ၊ တသ္မာ ဥသ္မာ အာယုံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတိ. ဇာလသိခံ ပဋိစ္စ အာဘာ ပညာယတီတိ ဇာလသိခါသင်္ခါတဘူတသင်္ဃာတံ သဟေဝ ပဝတ္တမာနံ နိဿာယ ‘‘အာဘာ’’တိ လဒ္ဓနာမာ ဝဏ္ဏဓာတု ‘‘ဥဇ္ဇလတိ၊ အန္ဓကာရံ ဝိဓမတိ၊ ရူပဂတာနိ စ ဝိဒံသေတီ’’တိအာဒီဟိ ပကာရေဟိ ဉာယတိ. တံ အာလောကံ ပဋိစ္စာတိ တံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ အာလောကံ ပစ္စယံ လဘိတွာ. ဇာလသိခါ ပညာယတီတိ ‘‘အပ္ပိကာ၊ မဟတီ၊ ဥဇု၊ ကုဋိလာ’’တိအာဒိနာ ပါကဋာ ဟောတိ.

ဇာလသိခါ ဝိယ ကမ္မဇတေဇော နိဿယဘာဝတော. အာလောကော ဝိယ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ တန္နိဿိတဘာဝတော. ဣဒါနိ ဥပမောပမိတဗ္ဗာနံ သမ္ဗန္ဓံ ဒဿေတုံ ‘‘ဇာလသိခါ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာလောကံ ဂဟေတွာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဣမိနာ ယထာ ဇာလသိခါယ သဟေဝ အာလောကော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ ကမ္မဇုသ္မနာ သဟေဝ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဒဿေတိ. ဇာလသိခါသန္နိဿယော တဿာ သတိယေဝ ဟောန္တော အာလောကော တာယ ဥပ္ပါဒိတော ဝိယ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အတ္တနာ ဇနိတအာလောကေနေဝါ’’တိ. ဥသ္မာ နာမေတ္ထ ကမ္မသမုဋ္ဌာနာ တေဇောဓာတု တန္နိဿိတဉ္စ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ တဒနုပါလကဉ္စာတိ အာဟ ‘‘ကမ္မဇမဟာဘူတသမ္ဘဝေန ဇီဝိတိန္ဒြိယေန ဥသ္မာယ အနုပါလန’’န္တိ. န ကေဝလံ ခဏဋ္ဌိတိယာ ဧဝ၊ အထ ခေါ ပဗန္ဓာနုပစ္ဆေဒဿပိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ကာရဏန္တိ အာဟ ‘‘ဝဿသတမ္ပိ ကမ္မဇတေဇပဝတ္တံ ပါလေတီ’’တိ. ဥသ္မာ အာယုနော ပစ္စယော ဟောန္တော သေသဘူတသဟိတော ဧဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘မဟာဘူတာနီ’’တိ. တထာ အာယုပိ သဟဇာတရူပံ ပါလေန္တမေဝ ဥသ္မာယ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘မဟာဘူတာနိ ပါလေတီ’’တိ.

၄၅၇. အာယု ဧဝ ဣန္ဒြိယပစ္စယာဒိဝသေန သဟဇာတဓမ္မာနံ အနုပါလနဝသေန သင်္ခရဏတော အာယုသင်္ခါရော. ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသော ပန အနေကသတသဟဿဘေဒေသု ရူပကလာပေသု ပဝတ္တိယာ အနေကဘေဒန္တိ ကတွာ. အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝန္တီတိ ဝေဒနိယာ ယထာ ‘‘နိယျာနိကာ’’တိ. တေနာဟ ‘‘ဝေဒနာ ဓမ္မာဝါ’’တိ. သုခါဒိဘေဒဘိန္နတ္တာ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသော. ဣမေသံ အာယုသင်္ခါရဝေဒနာနံ ဧကန္တနိရောဓံ သမာပန္နဿ မရဏေန ဘဝိတဗ္ဗံ ဝေဒနာယ နိရုဒ္ဓတ္တာ. အာယုသင်္ခါရာနံ တထာ အနိရုဒ္ဓတ္တာ နိရောဓဿ သမာပဇ္ဇနမေဝ န သိယာ၊ ကုတော ဝုဋ္ဌာနံ. တေန ဝုတ္တံ ပါဠိယံ ‘‘တေ စ ဟာဝုသော’’တိအာဒိ. ဝုဋ္ဌာနံ ပညာယတိ သညာဝေဒနာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိယာ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဥပမာယ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယော ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဥက္ကဏ္ဌိတွာတိ နာနာရမ္မဏာပါတတော နိဗ္ဗိန္ဒိတွာ. ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလဝသေနာတိ ယထာပရိစ္ဆိန္နေ ကာလေ သမ္ပတ္တေ. ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယပစ္စယာတိ ဣန္ဒြိယပစ္စယဘူတာ. ဇာလာပဝတ္တံ ဝိယ အရူပဓမ္မာ တေဇုဿဒဘာဝတော ဝိသယောဘာသနတော စ. ဥဒကပ္ပဟာရော ဝိယ နိရောဓသမာပတ္တိယာ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရော. ပိဟိတအင်္ဂါရာ ဝိယ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဥသ္မာမတ္တတာယ အနောဘာသနတော. ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလာဂမနန္တိ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလဿ ဥပဂမနံ. အနုရူပပတ္တိဝသေနေဝ ရူပပဝတ္တိဂ္ဂဟဏံ. ဣမံ ရူပကာယံ ဇဟန္တီတိ ဣမသ္မာ ရူပကာယာ ကဠေဝရာ ဝိဂစ္ဆန္တိ နပ္ပဝတ္တန္တိ.

ကာယေန သင်္ခရီယန္တီတိ ကာယသင်္ခါရာ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတာယ. ဝါစံ သင်္ခရောန္တီတိ ဝစီသင်္ခါရာ. ဝိတက္ကေတွာ ဝိစာရေတွာ ဟိ ဝါစံ ဘိန္ဒတိ ကထေတိ. စိတ္တေန သင်္ခရီယန္တီတိ စိတ္တသင်္ခါရာ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတော. စိတ္တသင်္ခါရနိရောဓစောဒနာယ ရူပနိရောဓော ဝိယ စိတ္တနိရောဓော အစောဒိတော တေသံ တတော အညတ္တာတိ န စိတ္တသမ္ပယုတ္တနိရောဓော ဧကန္တိကော ဝိတက္ကာဒိနိရောဓေ တဒဘာဝတော. ယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘ဝါစာ အနိရုဒ္ဓါ ဟောတီ’’တိ၊ တမ္ပိ န. ဝါစံ သင်္ခရောန္တီတိ ဟိ ဝစီသင်္ခါရာ၊ တေသု နိရုဒ္ဓေသု ကထံ ဝါစာယ အနိရောဓော. စိတ္တံ ပန နိရုဒ္ဓေသုပိ စိတ္တသင်္ခါရေသု တေဟိ အနဘိသင်္ခတတ္တာ ဝိတက္ကာဒိနိရောဓော ဝိယ ပဝတ္တတိယေဝါတိ အယမေတ္ထ ပရဿ အဓိပ္ပါယော. အာနန္တရိယကမ္မံ ကတံ ဘဝေယျ၊ စိတ္တဿ အနိရုဒ္ဓတ္တာ တံ နိဿာယ စ ရူပဓမ္မာနံ အနပဂတတ္တာ တေ ဇီဝန္တိ ဧဝ နာမာတိ. ဗျဉ္ဇနေ အဘိနိဝေသံ အကတွာတိ ‘‘စိတ္တသင်္ခါရာ နိရုဒ္ဓါ’’တိ ဝစနတော တေဝ နိရုဒ္ဓါ၊ န စိတ္တန္တိ ဧဝံ နေယျတ္ထံ သုတ္တံ ‘‘နီတတ္ထ’’န္တိ အဘိနိဝေသံ အကတွာ. အာစရိယာနံ နယေ ဌတွာတိ ပရမ္ပရာဂတာနံ အာစရိယာနံ အဓိပ္ပါယေ ဌတွာတိ အတ္ထော. ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗောတိ သုတ္တန္တရာဂမတော သုတ္တန္တရပဒဿ အဝိပရီတော အတ္ထော ဝီမံသိတဗ္ဗော. ယထာ ဟိ ‘‘အသညဘဝေါ’’တိ ဝစနတော ‘‘သညာဝ တတ္ထ နတ္ထိ၊ ဣတရေ ပန စိတ္တစေတသိကာ သန္တီ’’တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော န ဂယှတိ. ယထာ စ ‘‘နေဝသညာနာသညာယတန’’န္တိ ဝစနတော ‘‘သညာဝ တတ္ထ တာဒိသီ၊ န ဖဿာဒယော’’တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော န ဂယှတိ သညာသီသေန ဒေသနာတိ ကတွာ၊ ဧဝမိဓာပိ ‘‘စိတ္တသင်္ခါရာ နိရုဒ္ဓါ’’တိ၊ ‘‘သညာဝေဒယိတနိရောဓော’’တိ စ ဒေသနာသီသမေဝ. သဗ္ဗေပိ ပန စိတ္တစေတသိကာ တတ္ထ နိရုဇ္ဈန္တေဝါတိ အယမေတ္ထ အဝိပရီတော အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ တထာပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရေန သဗ္ဗေသံယေဝ စိတ္တစေတသိကာနံ တတ္ထ နိရုဇ္ဈနတော. ဧတေန ယံ ပုဗ္ဗေ ‘‘အညတ္တာ၊ တဒဘာဝတော’’တိ စ ယုတ္တိဝစနံ၊ တဒယုတ္တံ အဓိပ္ပါယာနဝဗောဓတောတိ ဒဿိတံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘အတ္ထော ဟိ ပဋိသရဏံ၊ န ဗျဉ္ဇန’’န္တိ.

ဥပဟတာနီတိ ဗာဓိတာနိ. မက္ခိတာနီတိ ဓံသိတာနိ. အာရမ္မဏဃဋ္ဋနာယ ဣန္ဒြိယာနံ ကိလမထော စက္ခုနာ ဘာသုရရူပသုခုမရဇဒဿနေန ဝိဘာဝေတဗ္ဗော. တထာ ဟိ ဥဏှကာလေ ပုရတော အဂ္ဂိမှိ ဇလန္တေ ခရဿရေ စ ပဏဝေ အာကောဋိတေ အက္ခီနိ ဘေဒါနိ ဝိယ န သဟန္တိ သောတာနိ ‘‘သိခရေန ဝိယ အဘိဟညန္တီ’’တိ ဝတ္တာရော ဟောန္တိ.

၄၅၈. ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနမေဝ ရူပဝိရာဂဘာဝနာဝသေန ပဝတ္တံ အရူပဇ္ဈာနန္တိ နေဝသညာနာသညာယတနံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ဓမ္မသေနာပတိ ‘‘သုခဿ စ ပဟာနာ’’တိအာဒိနာ ဝိဿဇ္ဇေသိ. အပဂမနေန ဝိဂမေန ပစ္စယာ အပဂမနပစ္စယာ သုခါဒိပ္ပဟာနာနိ. အဓိဂမပစ္စယာ ပန ကသိဏေသု ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနံ ဟေဋ္ဌိမာ တယော စ အာရုပ္ပါ. န ဟိ သက္ကာ တာနိ အနဓိဂန္တွာ နေဝသညာနာသညာယတနမဓိဂန္တုံ. နိရောဓတော ဝုဋ္ဌာနကဖလသမာပတ္တိန္တိ နိရောဓတော ဝုဋ္ဌာနဘူတံ အနိစ္စာနုပဿနာသမုဒါဂတဖလသမာပတ္တိံ. သာ ဟိ ‘‘အနိမိတ္တာ စေတောဝိမုတ္တီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ယထာ သမထနိဿန္ဒော အဘိညာ၊ မေတ္တာကရုဏာမုဒိတာဗြဟ္မဝိဟာရနိဿန္ဒော ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရော၊ ကသိဏနိဿန္ဒော အာရုပ္ပါ၊ သမထဝိပဿနာနိဿန္ဒော နိရောဓသမာပတ္တိ၊ ဧဝံ ဝိပဿနာယ နိဿန္ဒဖလဘူတံ သာမညဖလန္တိ အာဟ ‘‘ဝိပဿနာနိဿန္ဒာယ ဖလသမာပတ္တိယာ’’တိ. အာရမ္မဏာ နာမ သာရမ္မဏဓမ္မာနံ ဝိသေသတော ဥပ္ပတ္တိနိမိတ္တန္တိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗနိမိတ္တာနန္တိ ရူပါဒီနံ သဗ္ဗာရမ္မဏာန’’န္တိ. နတ္ထိ ဧတ္ထ ကိဉ္စိ သင်္ခါရနိမိတ္တန္တိ အနိမိတ္တာ၊ အသင်္ခတာ ဓာတူတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗနိမိတ္တာပဂတာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ’’တိ. ဖလသမာပတ္တိသဟဇာတံ မနသိကာရံ သန္ဓာယာဟ၊ န အာဝဇ္ဇနမနသိကာရံ. န ဟေတ္ထ တဿ သမ္ဘဝေါ အနုလောမာနန္တရံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော.

ဣမသ္မိံ ဌာနေတိ ဣဓ ဝုတ္တနိရောဓဿ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနာနံ ဂဟိတာနံ ဣမသ္မိံ ပရိယောသာနဿ ဂဟိတဋ္ဌာနေ. ဒွီဟိ ဗလေဟီတိ သမထဝိပဿနာဗလေဟိ. တယော စ သင်္ခါရာနန္တိ ကာယသင်္ခါရာဒီနံ တိဏ္ဏံ သင်္ခါရာနံ. သောဠသဟိ ဉာဏစရိယာဟီတိ အနိစ္စာနုပဿနာ၊ ဒုက္ခာ၊ အနတ္တာ၊ နိဗ္ဗိဒါ၊ ဝိရာဂါ၊ နိရောဓာ၊ ပဋိနိဿဂ္ဂါ၊ ဝိဝဋ္ဋာနုပဿနာ၊ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ။ပေ။ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တီတိ ဣမာဟိ သောဠသဟိ ဉာဏစရိယာဟိ. နဝဟိ သမာဓိစရိယာဟီတိ ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိအာဒီဟိ နဝဟိ သမာဓိစရိယာဟိ. ယော ယထာဝုတ္တာသု စရိယာသု ပုဂ္ဂလဿ ဝသီဘာဝေါ၊ သာ ဝသီဘာဝတာပညာ. အဿာ သာ ကထိတာတိ ယောဇနာ. ဝိနိစ္ဆယကထာတိ ဝိနိစ္ဆယဝသေန ပဝတ္တာ အဋ္ဌကထာ ကထိတာ. တသ္မာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၈၆၈-၈၆၉) တံသံဝဏ္ဏနာယဉ္စ (ဝိသုဒ္ဓိ. မဟာဋီ. ၂.၈၆၈) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဝလဉ္ဇနသမာပတ္တိ အရိယဝိဟာရဝသေန ဝိဟရဏသမာပတ္တိ. ဌိတိယာတိ ဧတ္ထ ပဗန္ဓဋ္ဌိတိ အဓိပ္ပေတာ၊ န ခဏဋ္ဌိတိ. ကသ္မာ? သမာပဇ္ဇနတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ဌိတိယာတိ စိရဋ္ဌိတတ္ထ’’န္တိ. အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒေါတိ ဧတ္တကံ ကာလံ သမာပတ္တိယာ ဝီတိနာမေဿာမီတိ ပဂေဝ ကာလပရိစ္ဆေဒေါ. ရူပါဒိနိမိတ္တဝသေနာတိ ကမ္မကမ္မနိမိတ္တဂတိနိမိတ္တေသု ယထာရဟံ လဗ္ဘမာနရူပါဒိနိမိတ္တဝသေန. တတ္ထ ယသ္မာ ကမ္မနိမိတ္တေ ဆဗ္ဗိဓမ္ပိ အာရမ္မဏံ လဗ္ဘတိ၊ တသ္မာ ‘‘သဗ္ဗနိမိတ္တာန’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ န သဗ္ဗေသံ အာရမ္မဏာနံ ဧကဇ္ဈံ၊ ဧကန္တတော ဝါ မနသိကာတဗ္ဗတော. လက္ခဏဝစနဉှေတံ ယထာ ‘‘ဒါတဗ္ဗမေတံ ဘေသဇ္ဇံ၊ ယဒိ မေ ဗျာဓိတာ သိယု’’န္တိ.

၄၅၉. နီလမ္ပိ သဉ္ဇာနာတီတိအာဒိနာ နီလာဒိဂ္ဂဟဏမုခေန တံဝဏ္ဏာနံ သတ္တာနံ သဉ္ဇာနနံ အဝေရာဒိဘာဝမနသိကရဏံ ဇောတိတန္တိ အာဟ ‘‘ဧတသ္မိဉှိ ဌာနေ အပ္ပမာဏာ စေတောဝိမုတ္တိ ကထိတာ’’တိ. ဧတ္ထ အာကိဉ္စညံ ကထိတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဧတ္ထ သုညတာ’’တိ၊ ‘‘ဧတ္ထ အနိမိတ္တာ’’တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. န္တိ ‘‘ဣဓ အညံ အဘိနဝံ နာမ နတ္ထီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ အတ္ထဝစနံ. ဧတာတိ အပ္ပမာဏစေတောဝိမုတ္တိအာဒယော. ဧကနာမကာတိ ဧကေကနာမကာ၊ ယေ နာနာဗျဉ္ဇနာတိ အဓိပ္ပေတာ. ဧကော ဓမ္မောတိ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိ. စတုနာမကောတိ အပ္ပမာဏစေတောဝိမုတ္တိအာဒိနာမကော. ဧတန္တိ ဧတမတ္ထံ. အပ္ပမာဏာတိ အနောဓိသော၊ ဩဓိသောပိ ဝါ ‘‘ဧတ္တကာ’’တိ အပရိမိတာ. အသေသေတွာတိ အသုဘသမာပတ္တိ ဝိယ ဧကဿေဝ အဂ္ဂဟဏတော.

ကိဉ္စာပိ အသုဘနိမိတ္တာရမ္မဏမ္ပိ ကိဉ္စနံ ဟောတိ၊ အာရမ္မဏသင်္ဃဋ္ဋနဿ ကိဉ္စနဿ အသုဘသမာပတ္တီနမ္ပိ ပဋိဘာဂနိမိတ္တသင်္ခါတံ အာရမ္မဏံ သဗိမ္ဗံ ဝိယ ဝိဂ္ဂဟံ ကိဉ္စနံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ၊ န တထာ ဣမဿာတိ. နနု ဗြဟ္မဝိဟာရပဌမာရုပ္ပါနမ္ပိ ပဋိဘာဂနိမိတ္တဘူတံ ကိဉ္စိ အာရမ္မဏံ နတ္ထီတိ? သစ္စံ နတ္ထိ၊ အယံ ပန ပဌမာရုပ္ပဝိညာဏံ ဝိယ န ပဋိဘာဂနိမိတ္တဘူတအာရမ္မဏတာယ ဧဝံ ဝုတ္တာ. အတ္တေနာတိ အတ္တနာ. ဘဝတိ ဧတေန အတ္တာတိ အဘိဓာနံ ဗုဒ္ဓိ စာတိ ဘာဝေါ၊ အတ္တာ. ဘာဝ-သဒ္ဒေါပိ အတ္တပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘ဘာဝပေါသပုဂ္ဂလာဒိသင်္ခါတေနာ’’တိ. နေသံ အပ္ပမာဏသမာဓိအာဒီနံ စတုန္နံ. ‘‘နာနတာ ပါကဋာဝါ’’တိ ဝုတ္တံ နာနတ္တံ ဘူမိတော အာရမ္မဏတော စ ဒဿေတုံ ‘‘အတ္ထော ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပရိတ္တာဒိဘာဝေန အတီတာဒိဘာဝေန အဇ္ဈတ္တာဒိဘာဝေန စ န ဝတ္တဗ္ဗံ အာရမ္မဏံ ဧတိဿာတိ နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏာ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏဖလသမာပတ္တိဘာဝတော.

ဧတ္တကောတိ ရာဂါဒီဟိ သံကိလိဋ္ဌတာယ ဧတ္တကပ္ပမာဏော၊ ဥတ္တာနော ပရိတ္တစေတသောတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗာနမ္ပိ အပ္ပမာဏမေဝ ပမာဏကရဏာနံ အဘာဝေနာတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. အကုပ္ပါတိ အရဟတ္တဖလစေတောဝိမုတ္တိ ပဋိပက္ခေဟိ အကောပနီယတာယ. ကိဉ္စတီတိ ကတ္တရိ ပဌိတော ဓာတု မဒ္ဒနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ကိဉ္စတိ မဒ္ဒတီ’’တိ. တဿ ပယောဂံ ဒဿေတုံ ‘‘မနုဿာ ကိရာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

သမူဟာဒိဃနဝသေန သကိစ္စပရိစ္ဆေဒတာယ စ သဝိဂ္ဂဟာ ဝိယ ဥပဋ္ဌိတာ သင်္ခါရာ နိစ္စာဒိဂ္ဂါဟဿ ဝတ္ထုတာယ ‘‘နိစ္စနိမိတ္တံ သုခါဒိနိမိတ္တ’’န္တိ စ ဝုစ္စတိ. ဝိပဿနာ ပန တတ္ထ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂံ ကရောန္တီ နိစ္စာဒိဂ္ဂါဟံ ဝိဓမေန္တီ ‘‘နိမိတ္တံ သမုဂ္ဃါတေတီ’’တိ ဝုတ္တာ ဃနနိမိတ္တဿ အာရမ္မဏဘူတဿ အဘာဝါ. န ဂဟိတာတိ ဧကတ္ထပဒနိဒ္ဒေသေ ပါဠိယံ ကသ္မာ န ဂဟိတာ? သာတိ သုညတာ စေတောဝိမုတ္တိ. သဗ္ဗတ္ထာတိ အပ္ပမာဏာစေတောဝိမုတ္တိအာဒိနိဒ္ဒေသေသု. အာရမ္မဏဝသေနာတိ အာရမ္မဏဝသေနပိ ဧကတ္ထာ၊ န ကေဝလံ သဘာဝသရသတောဝ. ဣမိနာ ပရိယာယေနာတိ အပ္ပမာဏတောတိအာဒိနာ အာရမ္မဏတော လဒ္ဓပရိယာယေန. အညသ္မိံ ပန ဌာနေတိ အာကိဉ္စညာဒိသဒ္ဒပဝတ္တိဟေတုတော အညေန ဟေတုနာ အပ္ပမာဏာတိသဒ္ဒပ္ပဝတ္တိယံ ဧတဿ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဟောန္တိ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ဣမိနာ ပရိယာယေနာတိ ဣမိနာ တာယ တာယ သမညာယ ဝေါဟရိတဗ္ဗတာပရိယာယေန. သစ္စာနံ ဒဿနမုခေန ဝဋ္ဋဝသေန ဥဋ္ဌိတဒေသနံ အရဟတ္တေန ကူဋံ ဂဏှန္တော ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသိ. ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော အဝိဘတ္တံ၊ တံ သုဝိညေယျမေဝ.

မဟာဝေဒလ္လသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.