၈. မဟာတဏှာသင်္ခယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၉၆. လဒ္ဓိမတ္တန္တိ မိစ္ဆာဂါဟမတ္တံ၊ န ဒိဋ္ဌာဘိနိဝေသော. သဿတဒိဋ္ဌီတိ နိစ္စာဘိနိဝေသော. သောတိ အရိဋ္ဌော ဘိက္ခု. ကထေတွာ သမောဓာနေန္တန္တိ ယောဇနာ. သမောဓာနေန္တန္တိ စ နိဂမေန္တန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ တတ္ထေဝါတိ တေသု တေသု ဧဝ ဘဝေသု နိရုဇ္ဈန္တိ၊ န ဘဝန္တရံ သင်္ကမန္တိ. ဝိညာဏံ ပန အဘိန္နသဘာဝံ အနညန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဣဓလောကတောတိ ဣမသ္မာ အတ္တဘာဝါ. ပရလောကန္တိ ပရဘဝသညိတံ အတ္တဘာဝံ. သန္ဓာဝတီတိ နိစ္စတာယ ကေနစိ အသမ္ဗဒ္ဓံ ဝိယ ဂစ္ဆတိ. တေန ဣဓလောကတော ပရလောကဂမနမာဟ. သံသရတီတိ ဣမိနာ ပရလောကတော ဣဓာဂမနံ. သန္ဓာဝတီတိ ဝါ ဘဝန္တရသင်္ကမနမာဟ. သံသရတီတိ တတ္ထ တတ္ထ အပရာပရသဉ္စရဏံ.

‘‘ပစ္စယေ သတိ ဘဝတီ’’တိအာဒိနာ ဝိညာဏဿ အနွယတော ဗျတိရေကတော စ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နဘာဝံ ဒဿေန္တော သဿတဘာဝံ ပဋိက္ခိပတိ. ဗုဒ္ဓေန အကထိတံ ကထေသီတိ ဣမိနာ ‘‘ယံ အဘာသိတံ အလပိတံ တထာဂတေန၊ တံ ဘာသိတံ လပိတံ တထာဂတေနာတိ ဒီပေတီ’’တိ (စူဠဝ. ၃၅၂၊ ၃၅၃) ဣမသ္မိံ ဘေဒကရဝတ္ထုသ္မိံ သန္ဒိဿတီတိ ဒဿေတိ. ဇိနစက္ကေ ပဟာရံ ဒေတီတိ ‘‘တဒေဝိဒံ ဝိညာဏံ။ပေ။ အနည’’န္တိ နိစ္စတံ ပဋိဇာနန္တော – ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ (ဓ. ပ. ၂၇၇)၊ ရူပံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနိစ္စ’’န္တိ (သံ. နိ. ၃.၉၃-၉၄) စ အာဒိနယပ္ပဝတ္တေ သတ္ထု ဓမ္မစက္ကေ ခီလံ ဥပ္ပါဒေန္တော ပဟာရံ ဒေတိ. သဗ္ဗညုတညာဏေန အနိစ္စန္တိ ဒိဋ္ဌံ ပဝေဒိတဉ္စ ဝိညာဏံ နိစ္စန္တိ ပဋိဇာနန္တော ဝေသာရဇ္ဇဉာဏံ ပဋိဗာဟတိ. သောတုကာမံ ဇနန္တိ အရိယဓမ္မာဓိဂမဿ ဧကန္တဥပါယဘူတံ ဝိပဿနာမဂ္ဂံ သောတုကာမံ ဇနံ နိစ္စဂ္ဂါဟပဂ္ဂဏှနေန ဝိသံဝါဒေတိ. တတော ဧဝ အရိယပထေ အရိယဓမ္မဝီထိယံ တဿာ ပဋိက္ခိပနေန တိရိယံ နိပတိတွာ.

၃၉၈. ဝိညာဏသီသေန အတ္တနာ ဂဟိတံ အတ္တာနံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ယွာယံ၊ ဘန္တေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝဒေါ ဝေဒေယျောတိအာဒယော သဿတဒိဋ္ဌိယာ ဧဝ အဘိနိဝေသာကာရာ. ဝဒတီတိ ဝဒေါ၊ ဝစီကမ္မဿ ကာရကောတိ အတ္ထော. ဣမိနာ ဟိ ကာရကဘာဝုပါယိကသတ္တာနံ ဟိတသုခါဝဗောဓနသမတ္ထတံ အတ္တနော ဒဿေတိ. ဝေဒိယောဝ ဝေဒေယျော၊ ဇာနာတိ အနုဘဝတိ စာတိ အတ္ထော. ဤဒိသာနဉှိ ပဒါနံ ဗဟုလာ ကတ္တုသာဓနတံ သဒ္ဒဝိဒူ မညန္တိ. ဝေဒယတီတိ တံ တံ အနုဘဝိတဗ္ဗံ အနုဘဝတိ. တဟိံ တဟိန္တိ တေသု တေသု ဘဝယောနိဂတိဌိတိသတ္တာဝါသသတ္တနိကာယေသု.

၃၉၉. တံ ဝါဒံ ပဂ္ဂယှ ဌိတတ္တာ သာတိဿ ဆိန္နပစ္စယတာ အဝိရုဠှဓမ္မတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဟေဋ္ဌာတိ အလဂဒ္ဒသုတ္တသံဝဏ္ဏနံ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂၃၆-၂၃၇) သန္ဓာယာဟ. ပရတော ဟေဋ္ဌာတိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေပိ ဧသေဝ နယော. ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓီတိ တီဟိပိ အနုသန္ဓီဟိ အဝေါမိဿော ဝိသုံယေဝေကော အနုသန္ဓိ. နနု စာယမ္ပိ သာတိဿ အဇ္ဈာသယဝသေန ပဝတ္တိတတ္တာ အဇ္ဈာသယာနုသန္ဓိယေဝါတိ? န၊ နိယျာနမုခေန အပ္ပဝတ္တတ္တာ. နိယျာနဉှိ ပုရက္ခတွာ ပုစ္ဆာဒိဝသေန ပဝတ္တာ ဣတရာ ဒေသနာပုစ္ဆာနုသန္ဓိအာဒယော. ဣဓ တဒဘာဝတော ဝုတ္တံ ‘‘ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓီ’’တိ. ပရိသာယ လဒ္ဓိံ သောဓေန္တောတိ ယာဒိသီ သာတိဿ လဒ္ဓိ၊ တဒဘာဝဒဿနဝသေန ပရိသာယ လဒ္ဓိံ သောဓေန္တော၊ ပရိသာယ လဒ္ဓိသောဓနေနေဝ သာတိ ဂဏတော နိဿာရိတော နာမ ဇာတော.

၄၀၀. ယံ ယဒေဝါတိ ဣဒံ ယဒိပိ အဝိသေသတော ပစ္စယဓမ္မဂ္ဂဟဏံ၊ ‘‘ဝိညာဏန္တွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတီ’’တိ ပန ဝုတ္တတ္တာ တံတံဝိညာဏဿ သမညာနိမိတ္တပစ္စယဇာတံ ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေန ဝုတ္တံ ပါဠိယံ – ‘‘စက္ခုဝိညာဏန္တွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတီ’’တိအာဒိ. အထ ဝါ တံတံဒွါရနိယတံ ဣတရမ္ပိ သဗ္ဗံ တဿ တဿ ဝိညာဏဿ ပစ္စယဇာတံ ဣဓ ‘‘ယံ ယဒေဝါ’’တိ ဂဟိတံ၊ တတ္ထ ပန ယံ အသာဓာရဏံ၊ တေန သမညာတိ ‘‘စက္ခုဝိညာဏန္တွေဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဒွါရသင်္ကန္တိယာ အဘာဝန္တိ ဝိညာဏဿ ဒွါရန္တရသင်္ကမနဿ အဘာဝံ. သွာယံ ဩဠာရိကနယေန မန္ဒဗုဒ္ဓီနံ သုခါဝဗောဓနတ္ထံ နယဒဿနဝသေန ဝုတ္တော. န ဟိ ကဒါစိ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝိညာဏံ ဝိဂစ္ဆန္တံ အနန္တရဝိညာဏံ သင်္ကမတိ အနန္တရာဒိပစ္စယာလာဘေ တဿ အနုပ္ပဇ္ဇနတော.

ဧဝမေဝါတိ ယထာ အဂ္ဂိ ဥပါဒါနံ ပဋိစ္စ ဇလန္တော အနုပါဒါနော တတ္ထေဝ နိဗ္ဗာယတိ၊ န ကတ္ထစိ သင်္ကမတိ၊ ဧဝမေဝ. ‘‘ပစ္စယဝေကလ္လေန တတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ န ဟေတ္ထ အနုပ္ပါဒနိရောဓော ဣစ္ဆိတော တာဒိသဿ နိရောဓဿ ဣဓ အနဓိပ္ပေတတ္တာ၊ အထ ခေါ ခဏနိရောဓော၊ သော စ သာဘာဝိကတ္တာ န ပစ္စယဝေကလ္လဟေတုကော? သစ္စမေတံ၊ တံတံဒွါရိကဿ ပန ဝိညာဏဿ ဒွါရန္တရံ အသင်္ကမိတွာ တတ္ထ တတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈနံ ဣဓာဓိပ္ပေတံ. ယေသဉ္စ ပစ္စယာနံ ဝသေန ဒွါရန္တရိကဝိညာဏေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တေသံ တဒဘာဝတော ပစ္စယဝေကလ္လဂ္ဂဟဏံ၊ တသ္မာ ပစ္စယဝေကလ္လေန န သောတာဒီနိ သင်္ကမိတွာ သောတဝိညာဏန္တိအာဒိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတီတိ ယောဇနာ. ဧတေန ယံ ဝိညာဏံ စက္ခုရူပါဒိပစ္စယသာမဂ္ဂိယာ ဝသေန စက္ခုဝိညာဏသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ၊ တတ္ထ တတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈတိ တာဝကာလိကဘာဝတော၊ တဿ ပန သောတသဒ္ဒါဒိပစ္စယာဘာဝတော ကုတော သောတဝိညာဏာဒိသမညာ၊ ဧဝမပ္ပဝတ္တိတော တဿ ကုတော သင်္ကမောတိ ဒဿိတံ ဟောတိ. ဝိညာဏပ္ပဝတ္တေတိ ဝိညာဏပ္ပဝတ္တိယံ. ဒွါရသင်္ကန္တိမတ္တန္တိ ဒွါရန္တရသင်္ကမနမတ္တမ္ပိ န ဝဒါမိ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇနတော ပစ္စယဿ ဥပ္ပါဒဝန္တတော သတိ စ ဥပ္ပါဒေ အဝဿံဘာဝီ နိရောဓောတိ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စတာ ဒီပိတာ ဟောတီတိ.

၄၀၁. ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဝိညာဏံ ဝုတ္တံ မယာ၊ အညတြ ပစ္စယာ နတ္ထိ ဝိညာဏဿ သမ္ဘဝေါ’’တိ ပါဠိယာ အနွယတော စ ဗျတိရေကတော စ ဝိညာဏဿ သင်္ခတတာဝ ဒဿိတာတိ အာဟ ‘‘သပ္ပစ္စယဘာဝံ ဒဿေတွာ’’တိ. ဟေတုပစ္စယေဟိ ဇာတံ နိဗ္ဗတ္တံ ‘‘ဘူတ’’န္တိ ဣဓာဓိပ္ပေတံ၊ တံ အတ္ထတော ပဉ္စက္ခန္ဓာ တဗ္ဗိနိမုတ္တဿ သပ္ပစ္စယဿ အဘာဝတော၊ ယဉ္စ ခန္ဓပဉ္စကံ အတ္တနော တေသဉ္စ ဘိက္ခူနံ၊ တံ ‘‘ဘူတမိဒ’’န္တိ ဘဂဝါ အဝေါစာတိ အာဟ ‘‘ဣဒံ ခန္ဓပဉ္စက’’န္တိ. အတ္တနော ဖလံ အာဟရတီတိ အာဟာရော၊ ပစ္စယော. သမ္ဘဝတိ ဧတသ္မာတိ သမ္ဘဝေါ၊ အာဟာရော သမ္ဘဝေါ ဧတဿာတိ အာဟာရသမ္ဘဝံ. တေနာဟ ‘‘ပစ္စယသမ္ဘဝ’’န္တိ. တဿ ပစ္စယဿ နိရောဓာတိ ယေန အဝိဇ္ဇာဒိနာ ပစ္စယေန ခန္ဓပဉ္စကံ သမ္ဘဝတိ၊ တဿ ပစ္စယဿ အနုပ္ပါဒနိရောဓာ. ခဏနိရောဓော ပန ကာရဏနိရပေက္ခော.

နောဿူတိ သံသယဇောတနော နိပါတောတိ အာဟ ‘‘ဘူတံ နု ခေါ ဣဒံ၊ န နု ခေါ ဘူတ’’န္တိ. ဘူတမိဒံ နောဿူတိ စ ဣမိနာ ခန္ဓပဉ္စကမေဝ နု ခေါ ဣဒံ၊ ဥဒါဟု အတ္တတ္တနိယန္တိ ဧဝံဇာတိကော သံသယနာကာရော ဂဟိတော. တဒါဟာရသမ္ဘဝံ နောဿူတိ ပန ဣမိနာ သဟေတုကံ နု ခေါ ဣဒံ ဘူတံ၊ ဥဒါဟု အဟေတုကန္တိ ယထာ အဟေတုကဘာဝါပန္နော သံသယနာကာရော ဂဟိတော၊ ဧဝံ ဝိသမဟေတုကဘာဝါပန္နောပိ သံသယနာကာရော ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိသမဟေတုနောပိ ပရမတ္ထတော ဘူတဿ အဟေတုကဘာဝတော. ဝိသမဟေတုဝါဒေါပိ ပရေဟိ ပရိကပ္ပိတမတ္တတာယ သဘာဝနိယတိယဒိစ္ဆာဒိဝါဒေဟိ သမာနယောဂက္ခမောတိ. နိရောဓဓမ္မံ နောဿူတိ ဣမိနာ ယထာ အနိစ္စံ နု ခေါ ဣဒံ ဘူတံ၊ ဥဒါဟု နိစ္စန္တိ အနိစ္စတံ ပဋိစ္စ သံသယနာကာရော ဂဟိတော၊ ဧဝံ ဒုက္ခံ နု ခေါ၊ ဥဒါဟု န ဒုက္ခံ၊ အနတ္တာ နု ခေါ၊ ဥဒါဟု န အနတ္တာတိပိ သံသယနာကာရော ဂဟိတောယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ အနိစ္စဿ ဒုက္ခဘာဝါဒိအဝဿံဘာဝတော၊ နိစ္စေ စ တဒုဘယာဘာဝတော. ယာထာဝသရသလက္ခဏတောတိ အဝိပရီတသရသတော သလက္ခဏတော စ၊ ကိစ္စတော စေဝ သဘာဝတော စာတိ အတ္ထော. ဝိပဿနာယ အဓိဋ္ဌာနဘူတာပိ ပညာ ဝိပဿနာ ဧဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိပဿနာပညာယာ’’တိ. သရသတောတိ စ သဘာဝတော. သလက္ခဏတောတိ သာမညလက္ခဏတော. တေနာဟ ‘‘ဝိပဿနာပညာယ သမ္မာ ပဿန္တဿာ’’တိ. ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘ယာထာဝသရသလက္ခဏတော’’တိ ဝုတ္တနယေနေဝ. ယေ ယေတိ တဿံ ပရိသာယံ ယေ ယေ ဘိက္ခူ. သလ္လက္ခေသုန္တိ သမ္မဒေဝ ဥပဓာရေသုံ.

တေဟီတိ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ. တတ္ထာတိ တိဿံ ဝိပဿနာပညာယံ. နိတ္တဏှဘာဝန္တိ တဏှာဘာဝံ ‘‘ဧတံ မမ’’န္တိ တဏှာဂ္ဂါဟဿ ပဟီနတံ. ဧတေနပိ ဘဂဝါ ‘‘အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေသုပိ တဏှာပဟာနမေဝ ဝဏ္ဏေမိ၊ သာတိ ပန မောဃပုရိသော အတ္တဘာဝေပိ တဏှာသံဝဒ္ဓနိံ ဝိပရီတဒိဋ္ဌိံ ပဂ္ဂယှ တိဋ္ဌတီ’’တိ သာတိံ နိဂ္ဂဏှာတိ. သဘာဝဒဿနေနာတိ ဓမ္မာနံ အဝိပရီတသဘာဝဒဿနေန. ပစ္စယဒဿနေနာတိ ကာရဏဒဿနေန အနဝသေသတော ဟေတုနော ပစ္စယဿ စ ဒဿနေန. အလ္လီယေထာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန နိဿယေထ. တေနာဟ ‘‘တဏှာဒိဋ္ဌီဟီ’’တိ. ကေလာယေထာတိ ပရိဟရဏကေဠိယာ ပရိဟရေယျာထ. တေနာဟ ‘‘ကီဠမာနာ ဝိဟရေယျာထာ’’တိ. ဓနံ ဝိယ ဣစ္ဆန္တာတိ ဓနံ ဝိယ ဒြဗျံ ဝိယ ဣစ္ဆံ တဏှံ ဇနေန္တာ. တေနာဟ ‘‘ဂေဓံ အာပဇ္ဇေယျာထာ’’တိ. မမတ္တံ ဥပ္ပါဒေယျာထာတိ ‘‘မမမိဒ’’န္တိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန အဘိနိဝေသံ ဇနေယျာထ. နိကန္တိဝသေနပိ ဂဟဏတ္ထာယ နော ဒေသိတော၊ တဿ ဝါ သဏှသုခုမဿ ဝိပဿနာဓမ္မဿ ဂဟဏံ နာမ နိကန္တိယာ ဧဝ သိယာ၊ န ဩဠာရိကတဏှာယာတိ ဝုတ္တံ ‘‘နိကန္တိဝသေနာ’’တိ.

၄၀၂. ပဋိစ္စ ဧတသ္မာ ဖလံ ဧတီတိ ပစ္စယော၊ သဗ္ဗော ကာရဏဝိသေသောတိ အာဟ ‘‘ခန္ဓာနံ ပစ္စယံ ဒဿေန္တော’’တိ. ယာဝ အဝိဇ္ဇာ ဟိ သဗ္ဗော နေသံ ကာရဏဝိသေသော ဣဓ ဒဿိတော. ပုန အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပရိယောသာနာ၊ အန္တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အာဒီတိ အနုလောမတော ပဋိလောမတော စ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋဒဿနဝသေန နာနာနယေဟိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ဒဿိတော၊ နိစ္စဂ္ဂါဟဿ နိမိတ္တဘူတော ကိလေသောပိ ဣဓ နတ္ထီတိ ဒီပေတိ. တမ္ပိ ဝုတ္တတ္ထမေဝါတိ တမ္ပိ ‘‘ဣမေ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော အာဟာရာ’’တိအာဒိ ယာဝ ‘‘တဏှာပဘဝါ’’တိ ပါဠိပဒံ၊ တာဝ ဝုတ္တတ္ထမေဝ သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၈၉). သေသံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကထာဘာဝတော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၇၀) ဝိတ္ထာရိတာဝါတိ ဣမိနာဝ သင်္ဂဟိတံ.

၄၀၄. ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတီတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ပရမတ္ထဒီပနိယံ ဥဒါနဋ္ဌကထာယံ (ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၁) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၄၀၇. ပဋိဓာဝနာတိ ပဋိသရဏံ၊ ပုဗ္ဗေ အတ္တနော အာဂတံ အတီတံ အဒ္ဓါနံ ဥဒ္ဒိဿ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန ပဋိဂမနန္တိ အတ္ထော. နနု ဝိစိကိစ္ဆာဝသေန ပါဠိယံ ပဋိဓာဝနာ အာဂတာတိ? သစ္စံ အာဂတာ၊ သာ ပန တဏှာဒိဋ္ဌိဟေတုကာတိ ‘‘တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ယထာဓိဂတေ ဉာဏဒဿနေ.

နိစ္စလဘာဝန္တိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝံ၊ တိတ္ထိယဝါဒဝါတေဟိ အကမ္ပိယဘာဝဉ္စ. ဂရူတိ ဂရုဂုဏယုတ္တော. ဘာရိကော ပါသာဏစ္ဆတ္တသဒိသော. အကာမာ အနုဝတ္တိတဗ္ဗောတိ သဒ္ဓါမတ္တကေနေဝ အနုဝတ္တနမာဟ၊ န အဝေစ္စပ္ပသာဒေန. ကိစ္စန္တိ သတ္ထုကိစ္စံ. ဗြာဟ္မဏာနန္တိ ဇာတိမန္တဗြာဟ္မဏာနံ. ဝတသမာဒါနာနီတိ မဂဝတာဒိဝတသမာဒါနာနိ. ဒိဋ္ဌိကုတူဟလာနီတိ တံတံဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟဝသေန ‘‘ဣဒံ သစ္စံ၊ ဣဒံ သစ္စ’’န္တိအာဒိနာ ဂဟေတဗ္ဗကုတူဟလာနိ. ဧဝံ နိဿဋ္ဌာနီတိ ယထာ မယာ တုမှာကံ ဩဝါဒေါ ဒိန္နော၊ ဧဝံ နိဿဋ္ဌာနိ ဝတာဒီနိ တံ အတိက္ကမိတွာ ကိံ ဂဏှေယျာထ. သယံ ဉာဏေန ဉာတန္တိ ပရနေယျတံ မုဉ္စိတွာ အတ္တနော ဧဝ ဉာဏေန ယာထာဝတော ဉာတံ. ဧဝံဘူတဉ္စ သယံ ပစ္စက္ခတော ဒိဋ္ဌံ နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သယံ ပညာစက္ခုနာ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ. သယံ ဝိဘာဝိတန္တိ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ တဿ အတ္ထဿ ပစ္စတ္တံ ဝိဘူတဘာဝံ အာပါဒိတံ. ဥပနီတာတိ ဥပက္ကမေန ဓမ္မဒေသနာနုသာရေန နီတာ. မယာတိ ကတ္တရိ ကရဏဝစနံ. ဓမ္မေနာတိ ကာရဏေန. ဧတံ ဝစနန္တိ ဧတံ ‘‘သန္ဒိဋ္ဌိကော’’တိအာဒိဝစနံ.

၄၀၈. တံ သမ္မောဟဋ္ဌာနံ အဿ လောကဿ. သမောဓာနေနာတိ သမာဂမေန. ဂဗ္ဘတိ အတ္တဘာဝဘာဝေန ဝတ္တတီတိ ဂဗ္ဘော၊ ကလလာဒိအဝတ္ထော ဓမ္မပဗန္ဓော၊ တန္နိဿိတတ္တာ ပန သတ္တသန္တာနော ‘‘ဂဗ္ဘော’’တိ ဝုတ္တော ယထာ ‘‘မဉ္စာ ဥက္ကုဋ္ဌိံ ကရောန္တီ’’တိ. တန္နိဿယဘာဝတော မာတုကုစ္ဆိ ‘‘ဂဗ္ဘော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ဂဗ္ဘော ဝိယာတိ ဝါ. ယထာ ဟိ နိဝါသဋ္ဌာနတာယ သတ္တာနံ ဩဝရကော ‘‘ဂဗ္ဘော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ ဂဗ္ဘသေယျကာနံ ယာဝ အဘိဇာတိ နိဝါသဋ္ဌာနတာယ မာတုကုစ္ဆိ ‘‘ဂဗ္ဘော’’တိ ဝုတ္တောတိ.

ယမေကရတ္တိန္တိ ယဿံ ဧကရတ္တိယံ. ဘုမ္မတ္ထေ ဟိ ဣဒံ ဥပယောဂဝစနံ၊ အစ္စန္တသံယောဂေ ဝါ. ပဌမန္တိ သဗ္ဗပဌမံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ. ဂဗ္ဘေတိ မာတုကုစ္ဆိယံ. မာဏဝေါတိ သတ္တော. ယေဘုယျေန သတ္တာ ရတ္တိယံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှန္တီတိ ရတ္တိဂ္ဂဟဏံ. အဗ္ဘုဋ္ဌိတောဝါတိ ဥဋ္ဌိတအဗ္ဘော ဝိယ၊ အဘိမုခဘာဝေန ဝါ ဥဋ္ဌိတော ဧဝ မရဏဿာတိ အဓိပ္ပါယော. သော ယာတီတိ သော မာဏဝေါ ယာတိ ပဌမက္ခဏတော ပဋ္ဌာယ ဂစ္ဆတေဝ. သ ဂစ္ဆံ န နိဝတ္တတီတိ သော ဧဝံ ဂစ္ဆန္တော ခဏမတ္တမ္ပိ န နိဝတ္တတိ၊ အညဒတ္ထု မရဏမေဝ ဥပဂစ္ဆတီတိ ဂါထာယ အတ္ထော.

ဥတုသမယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န လောကသမညာတရဇဿ လဂ္ဂနဒိဝသမတ္တံ. ဣဒါနိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘မာတုဂါမဿ ကိရ ယသ္မိ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဂဗ္ဘာသယေ. သဏ္ဌဟိတွာတိ နိဗ္ဗတ္တိတွာ. ဘိဇ္ဇိတွာတိ အဂ္ဂဟိတဂဗ္ဘာ ဧဝ ဘိန္နာ ဟုတွာ. အယဉှိ တဿာ သဘာဝေါ. ဝတ္ထု သုဒ္ဓံ ဟောတီတိ ပဂ္ဃရိတလောဟိတတ္တာ အနာမယတ္တာ စ ဂဗ္ဘာသယော သုဒ္ဓေါ ဟောတိ. သုဒ္ဓဝတ္ထုတ္တာ တတော ပရံ ကတိပယဒိဝသာနိ ခေတ္တမေဝ ဟောတိ ဂဗ္ဘသဏ္ဌဟနဿ ပရိတ္တဿ လောဟိတလေသဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ. သမ္ဘဝဿ ပန ကထံ သဗ္ဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘တသ္မိံ သမယေ’’တိအာဒိ. ဣတ္ထိသန္တာနေပိ သုက္ကဓာတု လဗ္ဘတေဝ. တေနာဟ ‘‘အင်္ဂပရာမသနေနပိ ဒါရကော နိဗ္ဗတ္တတိယေဝါ’’တိ. ယထာ ပါရိကာယ နာဘိပရာမသနေန သာမဿ ဗောဓိသတ္တဿ၊ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ နာဘိပရာမသနေန မဏ္ဍဗျဿ နိဗ္ဗတ္တိ. ဂန္ဓဗ္ဗောတိ ဂန္ဓနတော ဥပ္ပဇ္ဇနဂတိယာ နိမိတ္တုပဋ္ဌာပနေန သူစနတော ဂန္ဓောတိ လဒ္ဓနာမေန ဘဝဂါမိကမ္မုနာ အဗ္ဗတိ ပဝတ္တတီတိ ဂန္ဓဗ္ဗော၊ တတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇနကသတ္တော. တေနာဟ ‘‘တတြူပဂသတ္တော’’တိ. ကမ္မယန္တယန္တိတောတိ တတြူပပတ္တိအာဝဟေန ကမ္မသင်္ခါတေန ပေလ္လနကယန္တေန တထတ္တာယ ပေလ္လိတော ဥပနီတော. မဟန္တေန ဇီဝိတသံသယေနာတိ ဝိဇာယနပရိက္ကိလေသေန ‘‘ဇီဝိဿာမိ ခေါ၊ န နု ခေါ ဇီဝိဿာမိ အဟံ ဝါ၊ ပုတ္တော ဝါ မေ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တေန ဇီဝိတသံသယေန ဝိပုလေန ဂရုတရေန သံသယေန. တံ ဌာနန္တိ ထနပ္ပဒေသမာဟ. ကီဠန္တိ တေနာတိ ကီဠနံ၊ ကီဠနမေဝ ကီဠနကံ.

၄၀၉. သာရဇ္ဇတီတိ သာရတ္တစိတ္တော ဟောတိ. ဗျာပဇ္ဇတီတိ ဗျာပန္နစိတ္တော ဟောတိ. ကာယေ ကေသာဒိဒွတ္တိံသာသုစိသမုဒါယေ တံသဘာဝါရမ္မဏာ သတိ ကာယသတိ. အနုပဋ္ဌပေတွာတိ အနုပ္ပါဒေတွာ၊ ယထာသဘာဝတော ကာယံ အနုပဓာရေတွာတိ အတ္ထော. ပရိတ္တစေတသောတိ ကိလေသေဟိ ပရိတော ခဏ္ဍိတစိတ္တော. တေနာဟ ‘‘အကုသလစိတ္တော’’တိ. ဧတေ အကုသလဓမ္မာ. နိရုဇ္ဈန္တီတိ နိရောဓံ ပတ္တာ ဟောန္တိ. တဏှာဝသေန အဘိနန္ဒတီတိ သပ္ပီတိကတဏှာဝသေန အဘိမုခံ ဟုတွာ နန္ဒတိ. အဘိဝဒတီတိ တဏှာဝသေန တံ တံ အာရမ္မဏံ အဘိနိဝိဿ ဝဒတိ. အဇ္ဈောသာယာတိ အနညသာဓာရဏံ ဝိယ အာရမ္မဏံ တဏှာဝသေန အနုပဝိသိတွာ. တေနာဟ ‘‘ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ’’တိ. ဒုက္ခံ ကထံ အဘိနန္ဒတီတိ ဧတ္ထ ဒုက္ခဟေတုကံ အဘိနန္ဒန္တော ဒုက္ခံ အဘိနန္ဒတိ နာမာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ယာဝတာ ယဿ ဒုက္ခေ ဒိဋ္ဌိတဏှာ အဘိနန္ဒနာ အပ္ပဟီနာ၊ တာဝတာယံ ဒုက္ခံ အဘိနန္ဒတိ နာမာတိ ဒဿေတုံ ‘‘အဟံ ဒုက္ခိတော မမ ဒုက္ခန္တိ ဂဏှန္တော အဘိနန္ဒတိ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. တေန ဂါဟဒွယဟေတုကာ တတ္ထ အဘိနန္ဒနာတိ ဒဿေတိ. ပုန ဧကဝါရန္တိ ပုနပိ ဧကဝါရံ. ဖလဟေတုသန္ဓိဟေတုဖလသန္ဓိဝသေန ဒွိသန္ဓီ. ‘‘ဂဗ္ဘဿာဝက္ကန္တိ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ အတ္ထတော သရူပတော စ ဧတရဟိ ဖလသင်္ခေပဿ. သရူပေနေဝ စ ဣတရဒွယဿ ဒေသိတတ္တာ အာဟ ‘‘တိသင်္ခေပ’’န္တိ.

၄၁၀-၄၁၄. သမထယာနိကဿ ဘိက္ခုနော ဝေဒနာမုခေန သင်္ခေပေနေဝ ယာဝ အရဟတ္တာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဣဓ ကထိတန္တိ အာဟ ‘‘သံခိတ္တေန တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တိံ ဓာရေထာ’’တိ. ‘‘ဣမံ တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တိ’’န္တိ စ ဘဂဝါ ယထာဒေသိတံ ဒေသနံ အဝေါစာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဣမံ။ပေ။ ဝိမုတ္တိဒေသန’’န္တိ. ယဒိ ဧဝံ ကထံ ဒေသနာ ဝိမုတ္တီတိ အာဟ ‘‘ဒေသနာ ဟိ။ပေ။ ဝိမုတ္တီတိ ဝုတ္တာ’’တိ. ယဿာ တဏှာယ ဝသေန သာတိ ဘိက္ခု သဿတဂ္ဂါဟမဟာသင်္ဃာဋပဋိမုက္ကော၊ သာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ဒေသနာ ဟတ္ထာဝလမ္ဗမာနေပိ ဒုရုဂ္ဃါဋိယာ ဇာတာတိ အာဟ ‘‘မဟာတဏှာဇာလတဏှာသင်္ဃာဋပဋိမုက္က’’န္တိ. မဟာတဏှာဇာလေတိ မဟန္တေ တဏှာဇဋေ. တဏှာသင်္ဃာဋေတိ တဏှာယ သင်္ဃာဋေ. တထာဘူတော စ တဿ အဗ္ဘန္တရေ ကတော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အနုပဝိဋ္ဌော အန္တောဂဓော’’တိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

မဟာတဏှာသင်္ခယသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.