၄. မဟာယမကဝဂ္ဂေါ

၁. စူဠဂေါသိင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၂၅. ဉာတီနံ (အ. နိ. ဋီ. ၃.၆.၁၉) နိဝါသဋ္ဌာနဘူတော ဂါမော ဉာတိကော၊ သော ဧဝ နာတိကော. သော ကိရ ဂါမော ယေသံ သန္တကော၊ တေသံ ပုဗ္ဗပုရိသေန အတ္တနော ဉာတီနံ သာဓာရဏဘာဝေန နိဝေသိတော၊ တေန ‘‘နာတိကော’’တိ ပညာယိတ္ထ. အထ ပစ္ဆာ တတ္ထ ဒွီဟိ ဒါယာဒေဟိ ဒွိဓာ ဝိဘဇိတွာ ပရိဘုတ္တော. တေနာဟ ‘‘ဒွိန္နံ စူဠပိတိမဟာပိတိပုတ္တာနံ ဒွေ ဂါမာ’’တိ. ဂိဉ္ဇကာ ဝုစ္စန္တိ ဣဋ္ဌကာ၊ ဂိဉ္ဇကာဟိယေဝ ကတော အာဝသထော ဂိဉ္ဇကာဝသထော. တသ္မိံ ကိရ ပဒေသေ မတ္တိကာ သက္ခရမရုမ္ဗဝါလိကာဒီဟိ အသမ္မိဿာ အကဌိနာ သဏှာ သုခုမာ၊ တာယ ကတာနိ ကုလာလဘာဇနာနိပိ သိလာမယာနိ ဝိယ ဒဠှာနိ၊ တသ္မာ တေ ဥပါသကာ တာယ မတ္တိကာယ ဒီဃပုထုလဣဋ္ဌကာ ကာရေတွာ တာဟိ ဌပေတွာ ဒွါရဗာဟဝါတပါနကဝါဋတုလာယော သေသံ သဗ္ဗံ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေန ဝိနာ ဣဋ္ဌကာဟိ ဧဝ ပါသာဒံ ကာရေသုံ. တေနာဟ ‘‘ဣဋ္ဌကာဟေဝါ’’တိအာဒိ.

ဂေါသိင်္ဂသာလဝနဒါယန္တိ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနန္တိ လဒ္ဓနာမံ ရက္ခိတံ အရညံ. ဇေဋ္ဌကရုက္ခဿာတိ ဝနပ္ပတိဘူတဿ သာလရုက္ခဿ. သာမဂ္ဂိရသန္တိ သမဂ္ဂဘာဝါဒိဂုဏံ ဝိဝေကသုခံ. ဥပရိပဏ္ဏာသကေ ဥပက္ကိလေသသုတ္တေ (မ. နိ. ၃.၂၃၇-၂၃၈) ပုထုဇ္ဇနကာလော ကထိတော၊ ဣဓ စူဠဂေါသိင်္ဂသုတ္တေ ခီဏာသဝကာလော ကထိတော. ကတကိစ္စာပိ ဟိ တေ မဟာထေရာ အတ္တနော ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရံ ပရေသံ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇနဉ္စ သမ္ပဿန္တာ ပရမဉ္စ ဝိဝေကံ အနုဗြူဟန္တာ သာမဂ္ဂိရသံ အနုဘဝမာနာ တတ္ထ ဝိဟရန္တိ. တဒါတိ တသ္မိံ ဥပက္ကိလေသသုတ္တဒေသနာကာလေ. တေတိ အနုရုဒ္ဓပ္ပမုခါ ကုလပုတ္တာ. လဒ္ဓဿာဒါတိ ဝိပဿနာယ ဝီထိပဋိပတ္တိယာ အဓိဂတဿာဒါ. ဝိပဿနာ ဟိ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသံ အာဝဟန္တီ ပဝတ္တမာနာ သာတိသယံ ပီတိသောမနဿံ အာဝဟတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ယတော ယတော သမ္မသတိ၊ ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ၊

လဘတိ ပီတိပါမောဇ္ဇံ၊ အမတံ တံ ဝိဇာနတ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၃၇၄)၊

လဒ္ဓပတိဋ္ဌာ မဂ္ဂဖလာဓိဂမနေန. သတိ ဟိ မဂ္ဂဖလာဓိဂမေ သာသနေ ပတိဋ္ဌာ လဒ္ဓါ နာမ ဟောတိ၊ နော အညထာ.

ကာမံ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာပိ မဟာသာဝကပရိယာပန္နာဝ၊ အဂ္ဂသာဝကဘာဝေန ပန နေသံ ဝိသေသဒဿနတ္ထံ ‘‘ဓမ္မသေနာပတိမဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရေသု ဝါ’’တိ ဝိသုံ ဂဟဏံ. သတိပိ ဟိ သာမညယောဂေ ဝိသေသဝန္တော ဝိသုံ ဂယှန္တိ ယထာ ‘‘ဗြာဟ္မဏာ အာဂတာ၊ ဝါသိဋ္ဌောပိ အာဂတော’’တိ. တေသု ပန ဝိသုံ ဂဟိတေသုပိ ‘‘အသီတိမဟာသာဝကေသူ’’တိ အသီတိဂ္ဂဟဏံ အပ္ပကံ ဦနမဓိကံ ဝါ ဂဏနုပဂံ န ဟောတီတိ. အန္တမသောတိ ဣဒံ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကဿ ဥပဋ္ဌာကဘာဝေန အာသန္နစာရိတာယ ဝုတ္တံ. အနီကာတိ ဟတ္ထာနီကာ၊ ဟတ္ထာနီကတော ဟတ္ထိသမူဟတောတိ အတ္ထော. ကာဠသီဟော ယေဘုယျေန ယူထစရောတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ယူထာ နိဿဋော ကာဠသီဟော ဝိယာ’’တိ. ကေသရီ ပန ဧကစရောဝ. ဝါတစ္ဆိန္နော ဝလာဟကော ဝိယာတိ ဝါတစ္ဆိန္နော ပဗ္ဗတကူဋပ္ပမာဏော ဝလာဟကစ္ဆေဒေါ ဝိယ. တေသံ ပဂ္ဂဏှနတောတိ ယထာ နာမ ဇိဃစ္ဆိတဿ ဘောဇနေ၊ ပိပါသိတဿ ပါနီယေ၊ သီတေန ဖုဋ္ဌဿ ဥဏှေ၊ ဥဏှေန ဖုဋ္ဌဿ သီတေ၊ ဒုက္ခိတဿ သုခေ အဘိရုစိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဧဝမေဝံ ဘဂဝတော ကောသမ္ဗကေ ဘိက္ခူ အညမညံ ဝိဝါဒါပန္နေ ဒိသွာ အပရေ သမဂ္ဂါဝါသံ ဝသန္တေ အာဝဇ္ဇိတဿ ဣမေ တယော ကုလပုတ္တာ အာပါထံ အာဂမိံသု၊ အထ နေ ပဂ္ဂဏှိတုကာမော ဥပသင်္ကမိ၊ ဧဝါယံ ပဋိပတ္တိအနုက္ကမေန ကောသမ္ဗကာနံ ဘိက္ခူနံ ဝိနယနုပါယော ဟောတီတိ. တေနာဟ ‘‘တေသံ ပဂ္ဂဏှနတော’’တိ. ဧတေနေဝ ပစ္ဆိမဇနတံ အနုကမ္ပနတောတိ ဣဒမ္ပိ ကာရဏံ ဧကဒေသေန သံဝဏ္ဏိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဥက္ကံသိတွာတိ ယထာဘူတေဟိ ဂုဏေဟိ သမ္ပဟံသနေန ဝိသေသေတွာ ဝိသိဋ္ဌေ ကတွာ ပသံသာဝသေန စေတံ အာမေဍိတဝစနံ.

တံ အရညံ ရက္ခတိ ဝနသာမိနာ အာဏတ္တော. ရက္ခိတဂေါပိတံ ဝနသဏ္ဍံ၊ န မဟာဝနာဒိ ဝိယ အပရိဂ္ဂဟိတံ. သီလာဒိပ္ပဘေဒါယ အတ္တတ္ထာယ ပဋိပန္နာ အတ္တကာမာ၊ န အပရိစ္စတ္တသိနေဟာတိ အာဟ ‘‘အတ္တနော ဟိတံ ကာမယမာနာ’’တိ. တေနာဟ ‘‘ယော ဟီ’’တိအာဒိ. ဘိန္ဒေယျာတိ ဝိနာသေယျ.

ဒုဗ္ဗလမနုဿာတိ ပညာယ ဒုဗ္ဗလာ အဝိဒ္ဒသုနော မနုဿာ. တာနီတိ အဘိဇာတိအာဒီသု ဥပ္ပန္နပါဋိဟာရိယာနိ. စီဝရဂဗ္ဘေန ပဋိစ္ဆာဒေတွာတိ စီဝရသင်္ခါတေ ဩဝရကေ နိဂူဟိတွာ ဝိယ. န ဟိ စီဝရပါရုပနမတ္တေန ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေါ ပဋိစ္ဆန္နော ဟောတိ. ‘‘မာ သုဓ ကောစိမံ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ အညာသီ’’တိ ပန တထာရူပေန ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရေန တံ ဆာဒေတွာ ဂတော ဘဂဝါ တထာ ဝုတ္တော. တေနာဟ ‘‘အညာတကဝေသေန အဂမာသီ’’တိ.

အဘိက္ကမထာတိ ပဒံ အဘိမုခဘာဝေန ဝိဓိမုခေန ဝဒတီတိ အာဟ ‘‘ဣတော အာဂစ္ဆထာ’’တိ. ဗုဒ္ဓါနံ ကာယော နာမ သုဝိသုဒ္ဓဇာတိမဏိ ဝိယ သောဘနော၊ ကိဉ္စိ မလံ အပနေတဗ္ဗံ နတ္ထိ၊ ကိမတ္ထံ ဘဂဝါ ပါဒေ ပက္ခာလေသီတိ အာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓါန’’န္တိအာဒိ.

၃၂၆. အနုရုဒ္ဓါတိ ဝါ ဧကသေသနယေန ဝုတ္တံ ဝိရူပေကသေသဿပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ၊ ဧဝဉ္စ ကတွာ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသောပိ သမတ္ထိတော ဟောတိ. ဣရိယာပထော ခမတီတိ သရီရဿ လဟုဋ္ဌာနတာယ စတုဗ္ဗိဓောပိ ဣရိယာပထော သုခပ္ပဝတ္တိကော. ဇီဝိတံ ယာပေတီတိ ယာပနာလက္ခဏံ ဇီဝိတံ ဣမံ သရီရယန္တံ ယာပေတိ သုခေန ပဝတ္တေတိ. ဥဠုင်္ကယာဂုံ ဝါ ကဋစ္ဆုဘိက္ခံ ဝါတိ ဣဒံ မကရဝုတ္တိယာ မိဿကဘတ္တေန ယာပနံ ဝတ္တန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ဘိက္ခာစာရဝတ္တံ ပုစ္ဆတီ’’တိ.

အညမညံ သံသန္ဒတီတိ သတိပိ ဥဘယေသံ ကလာပါနံ ပရမတ္ထတော ဘေဒေ ပစုရဇနေဟိ ဒုဝိညေယျနာနတ္တံ ခီရောဒကသမ္မောဒိတံ အစ္စန္တမေဝ သံသဋ္ဌံ ဝိယ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ. တေနာဟ ‘‘ဝိသုံ န ဟောတိ၊ ဧကတ္တံ ဝိယ ဥပေတီ’’တိ. ပိယဘာဝဒီပနာနိ စက္ခူနိ ပိယစက္ခူနိ. ပိယာယတိ၊ ပိယာယိတဗ္ဗောတိ ဝါ ပိယောတိ. သမဂ္ဂဝါသဿ ယံ ဧကန္တကာရဏံ၊ တံ ပုစ္ဆန္တော ဘဂဝါ ‘‘ယထာ ကထံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟာတိ ‘‘ကထန္တိ ကာရဏပုစ္ဆာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယော နေသံ မေတ္တာသဟိတာနံယေဝ ကမ္မာဒီနံ အညမညသ္မိံ ပစ္စုပဋ္ဌာနာကာရော၊ တံ သန္ဓာယ ‘‘ကထ’’န္တိ ပုစ္ဆာ. တထာ ဟိ ပရတော ‘‘ဧဝံ ခေါ မယံ၊ ဘန္တေ’’တိအာဒိနာ ထေရေဟိ ဝိဿဇ္ဇနံ ကထိတံ.

မိတ္တံ ဧတဿ အတ္ထီတိ မေတ္တံ၊ ကာယကမ္မံ. အာဝီတိ ပကာသံ. ရဟောတိ အပ္ပကာသံ. ယဉှိ ဥဒ္ဒိဿ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတိ၊ တံ တဿ သမ္မုခါ စေ၊ ပကာသံ ဟောတိ၊ ပရမ္မုခါ စေ၊ အပ္ပကာသံ. တေနာဟ ‘‘အာဝိ စေဝ ရဟော စာတိ သမ္မုခါ စေဝ ပရမ္မုခါ စာ’’တိ. ဣတရာနီတိ ပရမ္မုခါ ကာယဝစီကမ္မာနိ. ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိနာ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ယံ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သမ္မဇ္ဇနာဒိဝသေန ပဋိဇဂ္ဂိတဗ္ဗယုတ္တံ ဌာနံ ဝါ. တထေဝါတိ ယထာ သမ္မုခါ ကတေ မေတ္တာကာယကမ္မေ ဝုတ္တံ၊ တထေဝ. ‘‘ကစ္စိ ခမနီယ’’န္တိ ဧဝမာဒိကာ ကထာ သမ္မောဒနီယကထာ. ယထာ ပရေဟိ သဒ္ဓိံ အတ္တနော ဆိဒ္ဒံ န ဟောတိ၊ တထာ ပဋိသန္ထာရဝသေန ပဝတ္တာ ကထာ ပဋိသန္ထာရကထာ. ‘‘အဟော တဒါ ထေရေန မယှံ ဒိန္နော ဩဝါဒေါ၊ ဒိန္နာ အနုသာသနီ’’တိ ဧဝံ ကာလန္တရေ သရိတဗ္ဗယုတ္တာ၊ ဆသာရဏီယပဋိသံယုတ္တာ ဝါ ကထာ သာရဏီယကထာ. သုတ္တပဒံ နိက္ခိပိတွာ တဿ အတ္ထနိဒ္ဒေသဝသေန သီလာဒိဓမ္မပဋိသံယုတ္တာ ကထာ ဓမ္မီကထာ. သရေန သုတ္တဿ ဥစ္စာရဏံ သရဘညံ. ပဉှဿ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတဿ အတ္ထဿ ပုစ္ဆနံ ပဉှပုစ္ဆနံ. တဿ ယထာပုစ္ဆိတဿအာဒိသနံ ပဉှဝိဿဇ္ဇနံ. ဧဝံ သမန္နာဟရတောတိ ဧဝံ မနသိကရောတော၊ ဧဝံ မေတ္တံ ဥပသံဟရတောတိ အတ္ထော.

ဧကတော ကာတုံ န သက္ကာ၊ တသ္မာ နာနာ. ဟိတဋ္ဌေနာတိ အတ္တနော ဝိယ အညမညဿ ဟိတဘာဝေန. နိရန္တရဋ္ဌေနာတိ အန္တရာဘာဝေန ဘေဒါဘာဝေန. အဝိဂ္ဂဟဋ္ဌေနာတိ အဝိရောဓဘာဝေန. သမဂ္ဂဋ္ဌေနာတိ သဟိတဘာဝေန. ပရိဘဏ္ဍံ ကတွာတိ ဗဟလတနုမတ္တိကာလေပေဟိ လိမ္ပေတွာ. စီဝရံ ဝါ ဓောဝန္တီတိ အတ္တနော စီဝရံ ဝါ ဓောဝန္တိ. ပရိဘဏ္ဍံ ဝါတိ အတ္တနော ပဏ္ဏသာလာယ ပရိဘဏ္ဍံ ဝါ ကရောန္တိ.

၃၂၇. ပဋိဝိရုဒ္ဓါ ဧဝါတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ယေဘုယျေနာ’’တိ ပဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. တေသံ အပ္ပမာဒလက္ခဏန္တိ တေသံ အပ္ပမဇ္ဇနသဘာဝံ. ကစ္စိ ပန ဝေါ အနုရုဒ္ဓါ သမဂ္ဂါတိ ဧတ္ထာပိ ဝေါတိ နိပါတမတ္တံ၊ ပစ္စတ္တဝစနံ ဝါ၊ ကစ္စိ တုမှေတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သမုဂ္ဂပါတိန္တိ သမုဂ္ဂပုဋသဒိသံ ပါတိံ.

ပဏ္ဏသာလာယံ အန္တော ဗဟိ စ သမ္မဇ္ဇနေန သောဓိတင်္ဂဏတာ ဝတ္တပဋိပတ္တိ. ပဋိဝိသမတ္တမေဝါတိ အတ္တနော ယာပနပဋိဝိသမတ္တမေဝ. ဩသာပေတွာတိ ပက္ခိပိတွာ. ပမာဏမေဝါတိ အတ္တနော ယာပနပမာဏမေဝ. ဝုတ္တနယေန ဇဟိတွာတိ ပါဠိယံ ဝုတ္တနယေန ဇဟိတွာ.

ဟတ္ထေန ဟတ္ထံ သံသိဗ္ဗန္တာတိ အတ္တနော ဟတ္ထေန ဣတရဿ ဟတ္ထံ ဒဠှဂ္ဂဟဏဝသေန ဗန္ဓန္တာ. ဝိလင်္ဃေတိ ဒေသန္တရံ ပါပေတိ ဧတေနာတိ ဝိလင်္ဃကော၊ ဟတ္ထော. ဟတ္ထော ဧဝ ဝိလင်္ဃကော ဟတ္ထဝိလင်္ဃကော၊ တေန ဟတ္ထဝိလင်္ဃကေန.

တံ အခဏ္ဍံ ကတွာတိ တံ တီသုပိ ဒိဝသေသု ဓမ္မဿဝနံ ပဝတ္တနဝသေန အခဏ္ဍိကံ ကတွာ. ဧတန္တိ ‘‘ပဉ္စာဟိကံ ခေါ ပနာ’’တိအာဒိဝစနံ. ပဉ္စမေ ပဉ္စမေ အဟနိ ဘဝတီတိ ပဉ္စာဟိကံ. ဘဂဝတာ ပုစ္ဆိတေန အနုရုဒ္ဓတ္ထေရေန. ပမာဒဋ္ဌာနေသုယေဝါတိ အညေသံ ပမာဒဋ္ဌာနေသုယေဝ. ‘‘ပမာဒဋ္ဌာနေသုယေဝါ’’တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘အညေသဉှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပပဉ္စကရဏဋ္ဌာနာနီတိ ကထာပပဉ္စဿ ကရဏဋ္ဌာနာနိ ဝိဿဋ္ဌကထာပဝတ္တနေန ကမ္မဋ္ဌာနေ ပမဇ္ဇနဋ္ဌာနာနိ. တတ္ထာပိ ‘‘မယံ၊ ဘန္တေ၊ ကမ္မဋ္ဌာနဝိရုဒ္ဓံ န ပဋိပဇ္ဇာမာ’’တိ သိခါပ္ပတ္တံ အတ္တနော အပ္ပမာဒလက္ခဏံ ထေရော ဒဿေတိ. ဧတ္တကံ ဌာနံ မုဉ္စိတွာတိ ပန ဣဒံ တဒါ ဝိဟာရသမာပတ္တီနံ ဝဠဉ္ဇာဘာဝေန ဝုတ္တံ.

၃၂၈. ဈာနဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသော’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. အတ္တနော သမ္မာပဋိပန္နတာယ သတ္ထု စိတ္တာရာဓနတ္ထံ တဿ စ ဝိသေသာဓိဂမဿ သတ္ထု ပစ္စက္ခဘာဝတော ထေရော ‘‘ကိဉှိ နော သိယာ၊ ဘန္တေ’’တိ အာဟ. ယာဝဒေဝါတိ ယတ္တကံ ကာလံ ဧကံ ဒိဝသဘာဂံ ဝါ သကလရတ္တိံ ဝါ ယာဝ သတ္တ ဝါ ဒိဝသေ.

၃၂၉. သမတိက္ကမာယာတိ သမ္မဒေဝ အတိက္ကမနာယ. သတိ ဟိ ဥပရိ ဝိသေသာဓိဂမေ ဟေဋ္ဌိမဇ္ဈာနံ သမတိက္ကန္တံ နာမ ဟောတိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ စ. တေနာဟ ‘‘ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ’’တိ. ဉာဏဒဿနဝိသေသောတိ ကာရဏူပစာရေန ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝေဒယိတသုခတောတိ ဝေဒနာသဟိတဇ္ဈာနသုခတော ဝါ ဖလသုခတော ဝါ. အဝေဒယိတသုခန္တိ နိဗ္ဗာနသုခံ ဝိယ ဝေဒနာရဟိတံ သုခံ. အဝေဒယိတသုခန္တိ စ နိဒဿနမတ္တမေတံ၊ တံ ပန အဖဿံ အသညံ အစေတနန္တိ သဗ္ဗစိတ္တစေတသိကရဟိတမေဝ. တတော စ သတိပိ ရူပဓမ္မပ္ပဝတ္တိယံ တဿ အစေတနတ္တာ သဗ္ဗသော သင်္ခါရဒုက္ခဝိရဟိတတာယ သန္တတရာ ပဏီတတရာ စ နိရောဓသမာပတ္တီတိ ဝုစ္စတေ. တေနာဟ ‘‘အဝေဒယိတသုခံ သန္တတရံ ပဏီတတရံ ဟောတီ’’တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဣမမှာ စာ’’တိအာဒိ.

၃၃၀. သာမဂ္ဂိရသာနိသံသမေဝ နေသံ ဘဂဝါ ကထေသိ အဇ္ဈာသယာနုကူလတ္တာ တဿ. အနုသာဝေတွာတိ အနုပဂမနဝသေန သမ္မဒေဝ အာရောစေတွာ. ‘‘အနုသံသာဝေတွာ’’တိ ဝါ ပါဌော၊ သော ဧဝတ္ထော. တတော ပဋိနိဝတ္တိတွာတိ ဧတရဟိ ဘဂဝတော ဧကဝိဟာရေ အဇ္ဈာသယောတိ သတ္ထု မနံ ဂဏှန္တာ ‘‘ဣဓေဝ တိဋ္ဌထာ’’တိ ဝိဿဇ္ဇိတဋ္ဌာနတော နိဝတ္တိတွာ. ပဗ္ဗဇ္ဇာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဥပသမ္ပဒါ-ဝိသုဒ္ဓိ-ဓုတကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂ-ဈာနဝိမောက္ခ-သမာပတ္တိ-ဉာဏဒဿန-မဂ္ဂဘာဝနာ-ဖလသစ္ဆိကိရိယာဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ. အဓိဂန္တွာပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန ယထာဓိဂတာနမ္ပိ. အတ္တနော ဂုဏကထာယ အဋ္ဋိယမာနာတိ ဘဂဝန္တံ နိဿာယ အဓိဂန္တွာပိ ဓမ္မာဓိကရဏံ သတ္ထုဝိဟေသာဘာဝဒီပနေ ဘဂဝတော ပါကဋဂုဏာနံ ကထာယ အဋ္ဋိယမာနာပီတိ ယောဇနာ. ဒေဝတာတိ တံတံသမာပတ္တိလာဘိနိယော ဒေဝတာ. မုခံ မေ သဇ္ဇန္တိ မုခံ မေ ကထနေ သမတ္ထံ၊ ကထနေ ယောဂျန္တိ အတ္ထော.

၃၃၁. ဧဝံ အာဂတောတိ ဧဝံ အာဋာနာဋိယသုတ္တေ အာဂတော. ပလိဝေဌေန္တေတိ စောဒေန္တေ. မစ္ဆရာယန္တီတိ အတ္တနော ဂုဏာနံ ဘဂဝတောပိ အာရောစနံ အသဟမာနာ မစ္ဆရာယန္တီတိ သော စိန္တေတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ.

၀၁. တေသံ လာဘာတိ တေသံ ဝဇ္ဇိရာဇူနံ ဝဇ္ဇိရဋ္ဌဝါသီနဉ္စ မနုဿတ္တံ၊ ပတိရူပဒေသဝါသာဒိကော၊ ဘဂဝတော တိဏ္ဏဉ္စ ကုလပုတ္တာနံ ဒဿနဝန္ဒနဒါနဓမ္မဿဝနာဒယော လာဘာ. သုလဒ္ဓါ လာဘာတိ ယောဇနာ. ပသန္နစိတ္တံ အနုဿရေယျာတိ တံ ကုလဉှေတံ သီလာဒိဂုဏေ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ အနုဿရေယျ. ဝုတ္တံ တေသံ ‘‘အနုဿရဏမ္ပာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဗဟူပကာရံ ဝဒါမီ’’တိ (ဣတိဝု. ၁၀၄၊ သံ. နိ. ၅.၁၈၄).

စူဠဂေါသိင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

၂. မဟာဂေါသိင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၃၂. ကောစိဒေဝါတိ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနသာမန္တတော နိဝိဋ္ဌေသု ယော ကောစိ ဂါမော ဂေါစရဂါမော ဘဝိဿတိ၊ တသ္မာ အနိဗဒ္ဓဘာဝတော ဂေါစရဂါမော န ဂဟိတော၊ ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ပရိဒီပိတံ၊ တတော ဧဝ အရညနိဒါနကံ နာမေတံ. သဗ္ဗတ္ထာတိ ဒေဝလောကေ မနုဿလောကေ စ. ထိရကာရကေဟီတိ သာသနေ ထိရဘာဝကာရကေဟိ. သဝနန္တေ ဇာတတ္တာတိ စတုသစ္စဂဗ္ဘဿ ဓမ္မဿဝနဿ ပရိယောသာနေ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတတ္တာ. ယထာ ပဋိဝေဓဗာဟုသစ္စံ ဣဇ္ဈတိ၊ တထာ ဓမ္မဿ သဝနတော သာဝကာ. သူရိယော ဝိယ ဘာသုရဂုဏရံသိတာယ မောဟန္ဓကာရဝိဓမနတော. စန္ဒော ဝိယ ရမဏီယမနောဟရသီတလဂုဏတာယ ကိလေသပရိဠာဟဝူပသမတော. သာဂရော ဝိယ ဂမ္ဘီရထိရဝိပုလာနေကဂုဏတာယ ဌိတဓမ္မသဘာဝတော. ဂုဏမဟန္တတာယ ထေရဿ အဘိညာတတာ၊ ဂုဏမဟန္တတာ စ သုတ္တေသု အာဂတနယေနေဝ ဉာတဗ္ဗာတိ တံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘န ကေဝလ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သီဟနာဒသုတ္တန္တိ မဇ္ဈိမနိကာယေ အာဂတံ မဟာသီဟနာဒသုတ္တံ (မ. နိ. ၁.၁၄၆). ထေရပဉှသုတ္တန္တိ သုတ္တနိပါတေ အဋ္ဌကဝဂ္ဂေ အာဂတံ သာရိပုတ္တသုတ္တံ (သု. နိ. ၉၆၁-၉၈၁). ထေရသီဟနာဒသုတ္တန္တိ ဣမဿ စ ထေရဿ ဇနပဒစာရိကာယ သတ္ထု သမ္မုခါ သီဟနာဒသုတ္တံ. အဘိနိက္ခမနန္တိ ထေရဿေဝ မဟတာ ဉာတိပရိဝဋ္ဋေန မဟတာ စ ဘောဂပရိဝဋ္ဋေန သဟ ဃရာဝါသပရိစ္စာဂေါ အဘိနိက္ခမနံ. ဧသ နယော ဣတော ပရေသုပိ. ယဒိဒန္တိ နိပါတော၊ ယော အယန္တိ အတ္ထော.

မဟာပညေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာတိ အာယသ္မတော ကိရ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ပရိဝါရဘိက္ခူပိ မဟာပညာ ဧဝ အဟေသုံ. ဓာတုသော ဟိ သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ. သယံ ဣဒ္ဓိမာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပနတ္ထော ဓာတုသံယုတ္တေန (သံ. နိ. ၂.၉၉) ဒီပေတဗ္ဗော – ဂိဇ္ဈကူဋပဗ္ဗတေ ဂိလာနသေယျာယ နိသိန္နော ဘဂဝါ အာရက္ခတ္ထာယ ပရိဝါရေတွာ ဝသန္တေသု သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာဒီသု ဧကမေကံ အတ္တနော ပရိသာယ သဒ္ဓိံ စင်္ကမန္တံ ဝေါလောကေတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ပဿထ နော တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာရိပုတ္တံ သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ စင်္ကမန္တန္တိ. ဧဝံ၊ ဘန္တေ. သဗ္ဗေ ခေါ ဧတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ မဟာပညာ’’တိ သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

ဝနန္တေတိ ဥပဝနန္တေ. မေဃဝဏ္ဏာယာတိ နီလာဘာယ. သမုဒ္ဒကုစ္ဆိတော ဥဂ္ဂစ္ဆန္တဿ ဝိယ ဥပဋ္ဌာနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. စက္ကဝါဠပဗ္ဗတမတ္ထကသမီပေ အာဘာဖရဏဝသေန ပဝတ္တိယာ ‘‘ပါစီနစက္ကဝါဠပဗ္ဗတမတ္ထကေ’’တိ ဝုတ္တံ၊ န စက္ကဝါဠပဗ္ဗတမတ္ထကေ စန္ဒမဏ္ဍလဿ ဝိစရဏတော. တထာ သတိ လောကန္တရိကနိရယေသုပိ စန္ဒိမသူရိယာနံ အာဘာ ဖရေယျ. ဥဗ္ဗေဓဝသေန ဟိ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတဿ ဝေမဇ္ဈတော စန္ဒိမသူရိယာ ဝိစရန္တိ. သာလကုသုမပဘာနံ အတိရတ္တတာယ ဝုတ္တံ ‘‘လာခါရသေန သိဉ္စမာနံ ဝိယာ’’တိ. ဥပဂါယမာနာ ဝိယာတိ ပယိရုပါသနဝသေန ဥပေစ္စ ဂါယမာနာ ဝိယ. ကာယ နု ခေါ အဇ္ဇ ရတိယာတိ အဇ္ဇ ဈာနသမာပတ္တိရတိယာ ဧဝ နု ခေါ၊ ဥဒါဟု ဓမ္မသာကစ္ဆာရတိယာ ဓမ္မဒေသနာရတိယာတိ စိန္တေသိ.

ဒွေ စန္ဒမဏ္ဍလာနိ ဝိယ ပရမသောဘဂ္ဂပ္ပတ္တာယ ကန္တိယာ. ဒွေ သူရိယမဏ္ဍလာနိ ဝိယ အတိဝိယ သုဝိသုဒ္ဓသမုဇ္ဇလာယ ဂုဏဝိဘူတိယာ. ဒွေ ဆဒ္ဒန္တနာဂရာဇာနော ဝိယ မဟာနုဘာဝတာယ. ဒွေ သီဟာ ဝိယ တေဇုဿဒတာယ. ဒွေ ဗျဂ္ဃါ ဝိယ အနောလီနဝုတ္တိတာယ. သဗ္ဗပါလိဖုလ္လမေဝါတိ သဗ္ဗမေဝ သမန္တတော ဝိကသိတံ.

၃၃၃. ကထာ ဥပစရတိ ပဝတ္တတိ ဧတ္ထာတိ ကထာဥပစာရော၊ သဝနူပစာရော ပဒေသော၊ တံ ကထာဥပစာရံ. ရမဏီယမေဝ ရာမဏေယျကံ. ဥဇ္ဇင်္ဂလေတိ လူခပဒေသေ ကဌိနပဒေသေ. ဒေါသေဟိ ဣတာ အပဂတာတိ ဒေါသိနာ တ-ကာရဿ န-ကာရံ ကတွာ. ဒိဗ္ဗာ မညေ ဂန္ဓာတိ ဒေဝလောကေ ဂန္ဓာ ဝိယ. ဒိဝိ ဘဝါတိ ဒိဗ္ဗာ. ဒွေ ထေရာတိ သာရိပုတ္တတ္ထေရအာနန္ဒတ္ထေရာ. အာနန္ဒတ္ထေရော တာဝ မမာယတု အခီဏာသဝဘာဝတော၊ သာရိပုတ္တတ္ထေရော ကထန္တိ? န ဣဒံ မမာယနံ ဂေဟဿိတပေမဝသေန၊ အထ ခေါ ဂုဏဘတ္တိဝသေနာတိ နာယံ ဒေါသော.

အနုမတိယာ ပုစ္ဆာ အနုမတိပုစ္ဆာ၊ အနုမတိဂ္ဂဟဏတ္ထံ ပုစ္ဆနံ. တတ္ထ ယသ္မာ အဓမ္မိကမ္ပိ ဝုဒ္ဓဿ အနုမတိံ ဣတရော ပဋိက္ခိပိတုံ န လဘတိ၊ တေန သာ အနုဇာနိတဗ္ဗာဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ သံဃခုဒ္ဒကတော ပဋ္ဌာယ အနုမတိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ. တေနာဟ ‘‘အနုမတိပုစ္ဆာ နာမေသာ’’တိအာဒိ. ခုဒ္ဒကတော ပဋ္ဌာယာတိ ကဏိဋ္ဌတော ပဋ္ဌာယ. ပဋိဘာတိ ဥပဋ္ဌာတီတိ ပဋိဘာနံ၊ ယထာဓိပ္ပေတော အတ္ထော၊ တံ ပဋိဘာနံ. သိခါပ္ပတ္တာ ဝေပုလ္လပ္ပတ္တာ န ဘဝိဿတိ ပဒေသဉာဏေ ဌိတေဟိ ဘာသိတတ္တာ. သိခါပ္ပတ္တာ ဝေပုလ္လပ္ပတ္တာ ဘဝိဿတိ သဗ္ဗညုတညာဏေန သံသန္ဒိတတ္တာ. ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပစ္စတ္ထိကာ အဋ္ဋိယန္တိ ဒုက္ခာယန္တိ ဧတေနာတိ အဋ္ဋော၊ ဝိနိစ္ဆိတဗ္ဗဝေါဟာရော. ဂါမဘောဇကန္တိ ယသ္မိံ ဂါမေ သော ဥပ္ပန္နော၊ တံ ဂါမဘောဇကံ. ဇနပဒဘောဇကန္တိ ယသ္မိံ ဇနပဒေ သော ဥပ္ပန္နော၊ တံ ဇနပဒဘောဇကံ. မဟာဝိနိစ္ဆယအမစ္စန္တိ ယသ္မိံ ရဇ္ဇေ သော ဇနပဒေါ၊ တဿ ရာဇဓာနိယံ မဟာဝိနိစ္ဆယအမစ္စံ. သေနာပတိန္တိ ယဿ ရညော သော အမစ္စော၊ တဿ သေနာပတိံ. တထာ ဥပရာဇန္တိ. ဣဒံ ပနေတ္ထ ပကတိစာရိတ္တဝသေန ဝုတ္တံ ဥပမေယျတ္ထာနုရူပတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အပရာပရံ န သဉ္စရတိ ဝိနိစ္ဆယနာရဟေန ဝိနိစ္ဆိတဘာဝတော.

ပကဋ္ဌာနံ (အ. နိ. ဋီ. ၂.၄.၂၂) ဥက္ကဋ္ဌာနံ သီလာဒိအတ္ထာနံ ဗောဓနတော၊ သဘာဝနိရုတ္တိဝသေန ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဘာသိတတ္တာ စ ပကဋ္ဌာနံ ဝစနပ္ပဗန္ဓာနံ အာဠီတိ ပါဠိ၊ ပရိယတ္တိဓမ္မော. ပုရိမဿ အတ္ထဿ ပစ္ဆိမေန အတ္ထေန အနုသန္ဓာနံ အနုသန္ဓိ. အတ္ထမုခေန ပန ပါဠိပဒေသာနမ္ပိ အနုသန္ဓိ ဟောတိယေဝ၊ သော စ ပုဗ္ဗာပရာနုသန္ဓိ-ပုစ္ဆာနုသန္ဓိ-အဇ္ဈာသယာနုသန္ဓိ-ယထာနုသန္ဓိဝသေန စတုဗ္ဗိဓော. တံတံဒေသနာနံ ပန ပုဗ္ဗာပရသံသန္ဒနံ ပုဗ္ဗာပရံ. ပါဠိဝသေန အနုသန္ဓိဝသေန ပုဗ္ဗာပရဝသေနာတိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဥဂ္ဂဟိတန္တိ ဗျဉ္ဇနသော အတ္ထသော စ ဥဒ္ဓံ ဥဒ္ဓံ ဂဟိတံ၊ ပရိယာပုဏနဝသေန စေဝ ပရိပုစ္ဆာဝသေန စ ဟဒယေန ဂဟိတန္တိ အတ္ထော. ဝဋ္ဋဒုက္ခနိဿရဏတ္ထိကေဟိ သောတဗ္ဗတော သုတံ၊ ပရိယတ္တိဓမ္မော၊ တံ ဓာရေတီတိ သုတဓရော. ယော ဟိ သုတဓရော၊ သုတံ တသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတံ ဟောတိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတံ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘သုတဿ အာဓာရဘူတော’’တိ. တေနာဟ ‘‘ယဿ ဟီ’’တိအာဒိ. ဧကပဒံ ဧကက္ခရမ္ပိ အဝိနဋ္ဌံ ဟုတွာ သန္နိစီယတီတိ သန္နိစယော၊ သုတံ သန္နိစယော ဧတသ္မိန္တိ သုတသန္နိစယော. အဇ္ဈောသာယာတိ အနုပဝိသိတွာ. တိဋ္ဌတီတိ န မုဿတိ.

ဌိတာ ပဂုဏာတိ ပဂုဏာ ဝါစုဂ္ဂတာ. နိစ္စလိတန္တိ အပရိဝတ္တိတံ. သံသန္ဒိတွာတိ အညေဟိ သံသန္ဒိတွာ. သမနုဂ္ဂါဟိတွာတိ ပရိပုစ္ဆာဝသေန အတ္ထံ ဩဂါဟေတွာ. ပဗန္ဓဿ ဝိဗန္ဓာဘာဝတော ဂင်္ဂါသောတသဒိသံ၊ ‘‘ဘဝင်္ဂသောတသဒိသ’’န္တိ ဝါ ပါဌော၊ အကိတ္တိမံ သုခပ္ပဝတ္တီတိ အတ္ထော. သုတ္တေကဒေသဿ သုတ္တဿ စ ဝစသာ ပရိစယော ဣဓ နာဓိပ္ပေတော၊ ဝဂ္ဂါဒိဝသေန ပန အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘သုတ္တဒသက။ပေ။ သဇ္ဈာယိတာ’’တိ၊ ‘‘ဒသ သုတ္တာနိ ဂတာနိ၊ ဒသ ဝဂ္ဂါဂတာ’’တိအာဒိနာ သလ္လက္ခေတွာ ဝါစာယ သဇ္ဈာယိတာတိ အတ္ထော. မနသာ အနု အနု ပေက္ခိတာ ဘာဂသော နိဇ္ဈာယိတာ စိန္တိတာ မနသာနုပေက္ခိတာ. ရူပဂတံ ဝိယ ပညာယတီတိ ရူပဂတံ ဝိယ စက္ခုဿ ဝိဘူတံ ဟုတွာ ပညာယတိ. သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါတိ နိဇ္ဇဋံ နိဂ္ဂုမ္ဗံ ကတွာ သုဋ္ဌု ယာထာဝတော ပဋိဝိဒ္ဓါ.

ပဇ္ဇတိ အတ္ထော ဉာယတိ ဧတေနာတိ ပဒံ၊ တဒေဝ အတ္ထံ ဗျဉ္ဇေတီတိ ဗျဉ္ဇနန္တိ အာဟ ‘‘ပဒမေဝ အတ္ထဿ ဗျဉ္ဇနတော ပဒဗျဉ္ဇန’’န္တိ. အက္ခရပါရိပူရိယာ ပဒဗျဉ္ဇနဿ ပရိမဏ္ဍလတာ၊ သာ ပန ပါရိပူရီ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘ဒသဝိဓဗျဉ္ဇနဗုဒ္ဓိယော အပရိဟာပေတွာ’’တိ. အညံ ဥပါရမ္ဘကရန္တိ ယထာနိက္ခိတ္တသုတ္တတော အညံ တဿ အနနုလောမကံ သုတ္တံ အာဟရတိ. တဒတ္ထံ ဩတာရေတီတိ တဿ အာဟဋသုတ္တဿေဝ အတ္ထံ ဝိစာရေတိ. တဿ ကထာ အပရိမဏ္ဍလာ နာမ ဟောတိ အတ္ထဿ အပရိပုဏ္ဏဘာဝတော. ယထာနိက္ခိတ္တဿ သုတ္တဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာဝသေနေဝ သုတ္တန္တရမ္ပိ အာနေန္တော ဗဟိ ဧကပဒမ္ပိ န ဂစ္ဆတိ နာမ. အမက္ခေန္တောတိ အဝိနာသေန္တော. တံ တံ အတ္ထံ သုဋ္ဌု ဝဝတ္ထိတံ ကတွာ ဒဿေန္တော တုလိကာယ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တော ဝိယ. ဂမ္ဘီရတရမတ္ထံ ဂမေန္တော ဂမ္ဘီရမာတိကာယ ဥဒကံ ပေသေန္တော ဝိယ. ဥတ္တာနမာတိကာယ ဟိ မရိယာဒံ ဩတ္ထရိတွာ ဥဒကံ အညထာ ဂစ္ဆေယျ. ဧကံယေဝ ပဒံ အနေကေဟိ ပရိယာယေဟိ ပုနပ္ပုနံ သံဝဏ္ဏေန္တော ပဒံ ကောဋ္ဋေန္တော သိန္ဓဝါဇာနီယော ဝိယ. သော ဟိ ဝဂ္ဂိတာယ ဂတိယာ ပဒေ ပဒံ ကောဋ္ဋေန္တော ဂစ္ဆတိ. ကထာမဂ္ဂေန တဿ ကထာ ပရိမဏ္ဍလာ နာမ ဟောတိ ဓမ္မတော အတ္ထတော အနုသန္ဓိတော ပုဗ္ဗာပရတော အာစရိယုဂ္ဂဟတောတိ သဗ္ဗသော ပရိပုဏ္ဏဘာဝတော.

အနုပ္ပဗန္ဓေဟီတိ ဝိဿဋ္ဌေဟိ အာသဇ္ဇမာနေဟိ. နာတိသီဃံ နာတိသဏိကံ နိရန္တရံ ဧကရသဉ္စ ကတွာ ပရိသာယ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဓမ္မံ ကထေန္တော ဝိဿဋ္ဌာယ ကထာယ ကထေတိ နာမ၊ န အညထာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယော ဘိက္ခူ’’တိအာဒိမာဟ. အရဏိံ မန္ထေန္တော ဝိယ၊ ဥဏှခါဒနီယံ ခါဒန္တော ဝိယာတိ သီဃံ သီဃံ ကထနဿ ဥဒါဟရဏံ၊ ဂဟိတံ ဂဟိတမေဝါတိအာဒိ လင်္ဃေတွာ ကထနဿ. ပုရာဏပဏ္ဏန္တရေသု ဟိ ပရိပါတိယမာနဂေါဓာ ကဒါစိ ဒိဿတိ၊ ဧဝမေကစ္စဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ကတ္ထစိ န ဒိဿတိ. ဩဟာယာတိ ဌပေတွာ. ယောပီတိအာဒိနာ ဧကရူပေန ကထာယ အကထနံ ဒဿေတိ. ပေတဂ္ဂိ နိဇ္ဈာမတဏှိကပေတဿ မုခတော နိစ္ဆရဏကအဂ္ဂိ. ဝိတ္ထာယတီတိ အပ္ပဋိတာနတမာပဇ္ဇတိ. ကေနစိ ရောဂေန ဒုက္ခံ ပတ္တော ဝိယ နိတ္ထုနန္တော. ကန္ဒန္တော ဝိယာတိ ဥက္ကုဋ္ဌိံ ကရောန္တော ဝိယ. အပ္ပဗန္ဓာ နာမ ဟောတိ သုခေန အပ္ပဝတ္တဘာဝတော. အာစရိယေဟိ ဒိန္နနယေ ဌိတောတိ အာစရိယုဂ္ဂဟံ အမုဉ္စန္တော၊ ယထာ စ အာစရိယာ တံ တံ သုတ္တံ သံဝဏ္ဏေသုံ၊ တေနေဝ နယေန သံဝဏ္ဏေန္တောတိ အတ္ထော. အစ္ဆိန္နဓာရံ ကတွာတိ ‘‘နာတိသီဃံ နာတိသဏိက’’န္တိအာဒိနာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန အဝိစ္ဆိန္နံ ကထာပဗန္ဓံ ကတွာ. အနုသယသမုဂ္ဃါတာယာတိ ဣမိနာ တဿာ ကထာယ အရဟတ္တပရိယောသာနတံ ဒဿေတိ. ဧဝရူပေနာတိ နယိဒံ ဧကဝစနံ တတ္တကဝသေန ဂဟေတဗ္ဗံ၊ အထ ခေါ လက္ခဏေ ပဝတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘တထာရူပေနေဝ ဘိက္ခုသတေန ဘိက္ခုသဟဿေန ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ပလ္လင်္ကေနာတိ ပလ္လင်္ကပဒေသေန၊ ပလ္လင်္ကာသနန္တေနာတိ အတ္ထော. ဣမိနာ နယေနာတိ ဝါရန္တရသာဓာရဏံ အတ္ထံ အတိဒိသတိ၊ အသာဓာရဏံ ပန ဝက္ခတေဝါတိ.

၃၃၄. အာရမတိ ဧတေနာတိ အာရာမော.

၃၃၅. ဓုဝသေဝနန္တိ နိယတသေဝိတံ. ပါသာဒပရိဝေဏေတိ ပါသာဒင်္ဂဏေ. နာဘိယာ ပတိဋ္ဌိတာနန္တိ နာဘိယာ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌိတာနံ. အရန္တရာနီတိ အရဝိဝရာနိ တံတံအရာနံ ဝေမဇ္ဈဋ္ဌာနာနိ.

၃၃၆. သမာဒိန္နအရညဓုတင်္ဂေါ အာရညိကော၊ န အရညဝါသမတ္တေန.

၃၃၇. န ဩသာဒေန္တီတိ န အဝသာဒေန္တိ၊ န အဝသာဒနာပေက္ခာ အညမညံ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. ပဝတ္တိနီတိ ပဂုဏာ.

၃၃၈. လောကုတ္တရာ ဝိဟာရသမာပတ္တိ နာမ ထေရဿ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိယော၊ ပရိယာယတော ပန နိရောဓသမာပတ္တိပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၃၃၉. သာဓုကာရော အာနန္ဒတ္ထေရဿ ဒိန္နော. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ယထာ တံ အာနန္ဒောဝ သမ္မာ ဗျာကရမာနော ဗျာကရေယျာ’’တိအာဒိ. သမ္မာတိ သုဋ္ဌု၊ ယထာအဇ္ဈာသယန္တိ အဓိပ္ပါယော. ယေန ဟိ ယံ ယထာစိတ္တံ ကထိတံ၊ တံ သမ္မာ ကထိတံ နာမ ဟောတိ. သမ္ပတ္တဝသေန ဟိ ယထာကာရီ တထာဝါဒီ သောဘတိ. တေနာဟ ‘‘အတ္တနော အနုစ္ဆဝိကမေဝါ’’တိအာဒိ. ဗဟုဿုတော ဘိက္ခု တတ္ထ တတ္ထ သုတ္တေ သီလာဒီနံ အာဂတဋ္ဌာနေ တေသံ သုဝိဒိတတ္တာ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနော တာနိ ပရိပူရေတီတိ အာဟ ‘‘သီလဿ အာဂတဋ္ဌာနေ’’တိအာဒိ. မဂ္ဂါဒိပသဝနာယ ဝိပဿနာဂဗ္ဘံ ဂဏှာပေတွာ ပရိပါကံ ဂမေတွာတိ အတ္ထော.

၃၄၀. ‘‘ဧသေဝ နယော’’တိ အတိဒေသဝသေန သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘အာယသ္မာ ဟိ ရေဝတော’’တိအာဒိမာဟ.

၃၄၂. အပရေပိ နာနပ္ပကာရေ ကိလေသေတိ အပရေပိ နာနပ္ပကာရေ ဒေါသမောဟာဒိကိလေသေ. ဓုနိတွာတိ ဝိဓမေတွာ.

၃၄၃. အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဧဝံ ဗျာကာသီတိ သမ္ဗန္ဓော. သကလမ္ပိ စက္ခုဝိညာဏဝီထိဂတံ စိတ္တံ စက္ခုဝိညာဏန္တိ အဂ္ဂဟေတွာ စက္ခုသန္နိဿိတမေဝ ပန ဝိညာဏံ စက္ခုဝိညာဏံ၊ တဒနန္တရံ သမ္ပဋိစ္ဆနံ၊ တဒနန္တရံ သန္တီရဏန္တိအာဒိနာ သဏှံ သုခုမံ အတိဣတ္တရခဏဝန္တံ စိတ္တန္တရံ စိတ္တနာနတ္တံ. ခန္ဓာဒီနဉ္စ နာနတ္တသင်္ခါတံ ခန္ဓန္တရာဒိ. ပထဝီကသိဏေ ပဌမဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ တထေဝ တတိယံ ဈာနန္တိအာဒိနာ အာရမ္မဏံ အနုက္ကမိတွာ ဈာနဿေဝ ဧကန္တရိကဘာဝေန ဥက္ကမနံ ဈာနောက္ကန္တိကံ နာမ. ပထဝီကသိဏေ ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ပုန တဒေဝ တေဇောကသိဏေတိအာဒိနာ ဈာနံ အနုက္ကမိတွာ အာရမ္မဏဿေဝ ဧကန္တရိကဘာဝေန ဥက္ကမနံ အာရမ္မဏောက္ကန္တိကံ နာမ. ‘‘ပဌမဇ္ဈာနံ ပဉ္စင်္ဂိက’’န္တိအာဒိနာ ယာဝ နေဝသညာနာသညာယတနံ ဒုဝင်္ဂိကန္တိ ဈာနင်္ဂမတ္တဿေဝ ဝဝတ္ထာပနံ အင်္ဂဝဝတ္ထာနံ. ‘‘ဣဒံ ပထဝီကသိဏံ။ပေ။ ဣဒံ ဩဒါတကသိဏ’’န္တိ အာရမ္မဏမတ္တဿေဝ ဝဝတ္ထာပနံ အာရမ္မဏဝဝတ္ထာနံ. ပထဝီကသိဏေ ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတ္ထေဝ ဣတရေသမ္ပိ သမာပဇ္ဇနံ အင်္ဂသင်္ကန္တိ. ပထဝီကသိဏေ ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ တဒေဝ အာပေါကသိဏေတိ ဧဝံ သဗ္ဗကသိဏေသု ဧကဿေဝ ဈာနဿ သမာပဇ္ဇနံ အာရမ္မဏသင်္ကန္တိ. ဧကတောဝဍ္ဎနံ ဥဘတောဝဍ္ဎနန္တိ ဣဒံ ခန္ဓာဒိဒေသနာယံ လဗ္ဘတိ. အဘိဓမ္မဘာဇနီယေ ဟိ ဝေဒနာက္ခန္ဓံ ဘာဇေန္တော ဘဂဝါ တိကေ ဂဟေတွာ ဒုကေသု ပက္ခိပိ၊ ဒုကေ ဂဟေတွာ တိကေသု ပက္ခိပိ၊ ဣဒံ ဧကတောဝဍ္ဎနံ. တိကေ စ ဒုကေ စ ဥဘတောဝဍ္ဎနနီဟာရေန ကထေသိ၊ ဣဒံ ဥဘတောဝဍ္ဎနံ. ဧဝံ သေသခန္ဓေသု ဓာတာယတနာဒီသု စ ယထာရဟံ ဝိဘင်္ဂပ္ပကရဏေ (ဝိဘ. ၃၂-၃၃၊ ၁၅၅-၁၅၆၊ ၁၈၃-၁၈၄) အဘိဓမ္မဘာဇနီယေ အာဂတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘အာဘိဓမ္မိကဓမ္မကထိကဿေဝ ပါကဋ’’န္တိ. ခန္ဓာဒီသု သဘာဝဓမ္မေသု တီသု လက္ခဏေသု ပညတ္တိယံ သမယန္တရေသု စ ကောသလ္လာဘာဝတော အယံ သကဝါဒေါ အယံ ပရဝါဒေါတိ န ဇာနာတိ. တတော ဧဝ သကဝါဒံ။ပေ။ ဓမ္မန္တရံ ဝိသံဝါဒေတိ. ခန္ဓာဒီသု ပန ကုသလတာယ အာဘိဓမ္မိကော သကဝါဒံ။ပေ။ န ဝိသံဝါဒေတိ.

၃၄၄. စိတ္တံ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တေတုံ သက္ကောတိ ပဋိသင်္ခါနဘာဝနာဗလေဟိ ပရိဂ္ဂဏှနသမတ္ထတ္တာ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဗျတိရေကတော အနွယတော စ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ဒုပ္ပညော ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သဗ္ဗာနဿာတိ သဗ္ဗာနိ အဿ. ဝိသေဝိတဝိပ္ဖန္ဒိတာနီတိ ကိလေသဝိသူကာယိကာနိ စေဝ ဒုစ္စရိတဝိပ္ဖန္ဒိတာနိ စ. ဘဉ္ဇိတွာတိ မဒ္ဒိတွာ. ဗဟီတိ ကမ္မဋ္ဌာနတော ဗဟိ ပုထုတ္တာရမ္မဏေ.

၃၄၅. ပရိယာယေနာတိ ဧတ္ထ ပရိယာယ-သဒ္ဒေါ ‘‘အတ္ထိ ခွေသ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ပရိယာယော’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၈.၁၁၊ ပါရာ. ၃-၉) ဝိယ ကာရဏတ္ထောတိ အာဟ ‘‘သောဘနကာရဏံ အတ္ထီ’’တိ. ယဒိ ဘဂဝါ – ‘‘ဣဓ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဘိက္ခု ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော’’တိအာဒိနာ အတ္တနော မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကံ သန္ဓာယာဟ၊ ဧဝံ သန္တေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေဟေဝ သံဃာရာမော သောဘေတဗ္ဗော၊ န အညေဟီတိ အာပန္နန္တိ အာဟ ‘‘အပိစ ပစ္ဆိမံ ဇနတ’’န္တိအာဒိ. နိဗ္ဗာနတ္ထာယ ပဋိပတ္တိသာရံ ဧတဿာတိ ပဋိပတ္တိသာရော၊ တံ ပဋိပတ္တိသာရံ. နိပ္ပရိယာယေနေဝါတိ ကေနစိ ပရိယာယေန လေသေန ဝိနာ မုချေန နယေနေဝ. ယော ‘‘အရဟတ္တံ အပ္ပတွာ န ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ဒဠှသမာဒါနံ ကတွာ နိသိန္နော တံ အဓိဂန္တွာဝ ဥဋ္ဌဟတိ. ဧဝရူပေန ဣဒံ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနံ သောဘတိ၊ သာသနေ သဗ္ဗာရမ္ဘာနံ တဒတ္ထတ္တာတိ အတ္ထော. အာသဝက္ခယာဝဟံ ပဋိပတ္တိံ အာရဘိတွာ အာသဝက္ခယေနေဝ ဒေသနာယ ပရိယောသာပိတတ္တာ ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသီတိ.

မဟာဂေါသိင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

၃. မဟာဂေါပါလကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၄၆. တတ္ထာတိ ဂေါပါလကသုတ္တေ. တိဿော ကထာတိ (အ. နိ. ဋီ. ၃.၁၁.၁၇) တိဿော အဋ္ဌကထာ၊ တိဝိဓာ သုတ္တဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာတိ အတ္ထော. ဧကေကံ ပဒံ နာဠံ မူလံ ဧတိဿာတိ ဧဝံသညိတာ ဧကနာဠိကာ၊ ဧကေကံ ဝါ ပဒံ နာဠံ အတ္ထနိဂ္ဂမနမဂ္ဂေါ ဧတိဿာတိ ဧကနာဠိကာ. တေနာဟ ‘‘ဧကေကပဒဿ အတ္ထကထန’’န္တိ. စတ္တာရော အံသာ ဘာဂါ အတ္ထသလ္လက္ခဏူပါယာ ဧတိဿာတိ စတုရဿာ. တေနာဟ ‘‘စတုက္ကံ ဗန္ဓိတွာ ကထန’’န္တိ. နိယမတော နိသိန္နဿ အာရဒ္ဓဿ ဝတ္တော သံဝတ္တော ဧတိဿာ အတ္ထီတိ နိသိန္နဝတ္တိကာ၊ ယထာရဒ္ဓဿ အတ္ထဿ ဝိသုံ ဝိသုံ ပရိယောသာပိကာတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ပဏ္ဍိတံ ဂေါပါလကံ ဒဿေတွာ’’တိအာဒိ. ဧကေကပဒဿာတိ ပိဏ္ဍတ္ထဒဿနဝသေန ဗဟုန္နံ ပဒါနံ ဧကဇ္ဈံ အတ္ထံ အကထေတွာ ဧကမေကဿ ပဒဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာ. အယံ သဗ္ဗတ္ထေဝ လဗ္ဘတိ. စတုက္ကံ ဗန္ဓိတွာတိ ကဏှပက္ခေ ဥပမူပမေယျဒွယံ၊ တထာ သုက္ကပက္ခေတိ ဣဒံ စတုက္ကံ ယောဇေတွာ. အယံ ဤဒိသေသု ဧဝ သုတ္တေသု လဗ္ဘတိ. ပရိယောသာနဂမနန္တိ ကေစိ တာဝ အာဟု – ‘‘ကဏှပက္ခေ ဥပမံ ဒဿေတွာ ဥပမာ စ နာမ ယာဝဒေဝ ဥပမေယျသမ္ပဋိဒါနတ္ထာတိ ဥပမေယျတ္ထံ အာဟရိတွာ သံကိလေသပက္ခနိဒ္ဒေသော စ ဝေါဒါနပက္ခဝိဘာဝနတ္ထာယာတိ သုက္ကပက္ခမ္ပိ ဥပမူပမေယျဝိဘာဂေန အာဟရိတွာ သုတ္တတ္ထဿ ပရိယောသာပန’’န္တိ. ကဏှပက္ခေ ဥပမေယျံ ဒဿေတွာ ပရိယောသာနဂမနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အပရေ ပန ‘‘ကဏှပက္ခေ သုက္ကပက္ခေ စ တံတံဥပမူပမေယျတ္ထာနံ ဝိသုံ ဝိသုံ ပရိယောသာပေတွာဝ ကထနံ ပရိယောသာနဂမန’’န္တိ ဝဒန္တိ. အယန္တိ နိသိန္နဝတ္တိကာ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ဂေါပါလကသုတ္တေ. သဗ္ဗာစရိယာနံ အာစိဏ္ဏာတိ သဗ္ဗေဟိပိ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ အာစရိတာ သံဝဏ္ဏိတာ၊ တထာ စေဝ ပါဠိ ပဝတ္တာတိ.

အင်္ဂီယန္တိ အဝယဝဘာဝေန ဉာယန္တီတိ အင်္ဂါနိ၊ ဘာဂါ. တာနိ ပနေတ္ထ ယသ္မာ သာဝဇ္ဇသဘာဝါနိ၊ တသ္မာ အာဟ ‘‘အင်္ဂေဟီတိ အဂုဏကောဋ္ဌာသေဟီ’’တိ. ဂေါမဏ္ဍလန္တိ ဂေါသမူဟံ. ပရိဟရိတုန္တိ ရက္ခိတုံ. တံ ပန ပရိဟရဏံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဝိစရဏန္တိ အာဟ ‘‘ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဝိစရိတု’’န္တိ. ဝဍ္ဎိန္တိ ဂုန္နံ ဗဟုဘာဝံ ဗဟုဂေါရသတာသင်္ခါတံ ပရိဝုဒ္ဓိံ. ‘‘ဧတ္တကမိဒ’’န္တိ ရူပီယတီတိ ရူပံ၊ ပရိမာနပရိစ္ဆေဒေါပိ သရီရရူပမ္ပီတိ အာဟ ‘‘ဂဏနတော ဝါ ဝဏ္ဏတော ဝါ’’တိ. န ပရိယေသတိ ဝိနဋ္ဌဘာဝဿေဝ အဇာနနတော. နီလာတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော. တေန သေတသဗလာဒိဝဏ္ဏံ သင်္ဂဏှာတိ.

ဓနုသတ္တိသူလာဒီတိ ဧတ္ထ ဣဿာသာစရိယာနံ ဂါဝီသု ကတံ ဓနုလက္ခဏံ. ကုမာရဘတ္တိဂဏာနံ ဂါဝီသု ကတံ သတ္တိလက္ခဏံ. ဣဿရဘတ္တိဂဏာနံ ဂါဝီသု ကတံ သူလလက္ခဏန္တိ ယောဇနာ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ရာမဝါသုဒေဝဂဏာဒီနံ ဂါဝီသု ကတံ ဖရသုစက္ကာဒိလက္ခဏံ သင်္ဂဏှာတိ.

နီလမက္ခိကာတိ ပိင်္ဂလမက္ခိကာ၊ ခုဒ္ဒမက္ခိကာ ဧဝ ဝါ. သဋတိ ရုဇတိ ဧတာယာတိ သာဋိကာ၊ သံဝဒ္ဓါ သာဋိကာတိ အာသာဋိကာ. တေနာဟ ‘‘ဝဍ္ဎန္တီ’’တိအာဒိ.

ဝါကေနာတိ ဝါကပတ္တေန. စီရကေနာတိ ပိလောတိကေန. အန္တောဝဿေတိ ဝဿကာလဿ အဗ္ဘန္တရေ. နိဂ္ဂါဟန္တိ သုသုမာရာဒိဂ္ဂါဟရဟိတံ. ပီတန္တိ ပါနီယဿ ပီတဘာဝံ. သီဟဗျဂ္ဃါဒိပရိဿယေန သာသင်္ကော သပ္ပဋိဘယော.

ပဉ္စ အဟာနိ ဘူတာနိ ဧတဿာတိ ပဉ္စာဟိတော၊ သော ဧဝ ဝါရောတိ ပဉ္စာဟိကဝါရော. ဧဝံ သတ္တာဟိကဝါရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. စိဏ္ဏဋ္ဌာနန္တိ စရိတဋ္ဌာနံ ဂေါစရဂ္ဂဟိတဋ္ဌာနံ.

ပိတုဋ္ဌာနန္တိ ပိတရာ ကာတဗ္ဗဋ္ဌာနံ၊ ပိတရာ ကာတဗ္ဗကရဏန္တိ အတ္ထော. ယထာရုစိံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တီတိ ဂုန္နံ ရုစိအနုရူပံ ဂေါစရဘူမိယံ ဝါ နဒိပါရံ ဝါ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တိ. ဂေါဘတ္တန္တိ ကပ္ပါသဋ္ဌိကာဒိမိဿံ ဂေါဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ ဘတ္တံ၊ ဘတ္တဂ္ဂဟဏေနေဝ ယာဂုပိ ဂဟိတာ.

၃၄၇. ‘‘ဒွီဟာကာရေဟီ’’တိ ဝုတ္တံ အာကာရဒွယံ ဒဿေတုံ ‘‘ဂဏနတော ဝါ သမုဋ္ဌာနတော ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ပါဠိယံ အာဂတာတိ ‘‘ဥပစယော သန္တတီ’’တိ ဇာတိံ ဒွိဓာ ဘိန္ဒိတွာ ဟဒယဝတ္ထုံ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ဒသ အာယတနာနိ ပဉ္စဒသ သုခုမရူပါနီ’’တိ ဧဝံ ရူပကဏ္ဍပါဠိယံ (ဓ. သ. ၆၅၁-၆၅၅) အာဂတာ. ပဉ္စဝီသတိ ရူပကောဋ္ဌာသာတိ သလက္ခဏတော အညမညသင်္ကရာဘာဝတော ရူပဘာဂါ. ရူပကောဋ္ဌာသာတိ ဝါ ဝိသုံ ဝိသုံ အပ္ပဝတ္တိတွာ ကလာပဘာဝေနေဝ ပဝတ္တနတော ရူပကလာပါ. ကောဋ္ဌာသာတိ စ အံသာ၊ အဝယဝါတိ အတ္ထော. ကောဋ္ဌန္တိ ဝါ သရီရံ၊ တဿ အံသာ ကေသာဒယော ကောဋ္ဌာသာတိ အညေပိ အဝယဝါ ကောဋ္ဌာသာ ဝိယ ကောဋ္ဌာသာ. သေယျထာပီတိ ဥပမာသံသန္ဒနံ. တတ္ထ ရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတွာတိ ယထာဝုတ္တံ ရူပံ သလက္ခဏတော ဉာဏေန ပရိဂ္ဂဏှိတွာ. အရူပံ ဝဝတ္ထပေတွာတိ တံ ရူပံ နိဿာယ အာရမ္မဏဉ္စ ကတွာ ပဝတ္တမာနေ ဝေဒနာဒိကေ စတ္တာရော ခန္ဓေ ‘‘အရူပ’’န္တိ ဝဝတ္ထပေတွာ. ရူပါရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတွာတိ ပုန တတ္ထ ယံ ရုပ္ပနလက္ခဏံ၊ တံ ရူပံ၊ တဒညံ အရူပံ၊ ဥဘယဝိနိမုတ္တံ ကိဉ္စိ နတ္ထိ အတ္တာ ဝါ အတ္တနိယံ ဝါတိ ဧဝံ ရူပါရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ. တဒုဘယဉ္စ အဝိဇ္ဇာဒိနာ ပစ္စယေန သပ္ပစ္စယန္တိ ပစ္စယံ သလ္လက္ခေတွာ အနိစ္စာဒိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ယော ကလာပသမ္မသနာဒိက္ကမေန ကမ္မဋ္ဌာနံ မတ္ထကံ ပါပေတုံ န သက္ကောတိ၊ သော န ဝဍ္ဎတီတိ ယောဇနာ.

ဧတ္တကံ ရူပံ ဧကသမုဋ္ဌာနန္တိ စက္ခာယတနံ၊ သောတဃာနဇိဝှါကာယာယတနံ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ ပုရိသိန္ဒြိယံ ဇီဝိတိန္ဒြိယန္တိ အဋ္ဌဝိဓံ ကမ္မဝသေန၊ ကာယဝိညတ္တိ ဝစီဝိညတ္တီတိ ဣဒံ ဒွယံ စိတ္တဝသေနာတိ ဧတ္တကံ ရူပံ ဧကသမုဋ္ဌာနံ. သဒ္ဒါယတနမေကံ ဥတုစိတ္တဝသေန ဒွိသမုဋ္ဌာနံ. ရူပဿ လဟုတာ မုဒုတာ ကမ္မညတာတိ ဧတ္တကံ ရူပံ ဥတုစိတ္တာဟာရဝသေန တိသမုဋ္ဌာနံ. ရူပဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ အာကာသဓာတု အာပေါဓာတု ကဗဠီကာရော အာဟာရောတိ ဧတ္တကံ ရူပံ ဥတုစိတ္တာဟာရကမ္မဝသေန စတုသမုဋ္ဌာနံ. ဥပစယော သန္တတိ ဇရတာ ရူပဿ အနိစ္စတာတိ ဧတ္တကံ ရူပံ န ကုတောစိ သမုဋ္ဌာတီတိ န ဇာနာတိ. သမုဋ္ဌာနတော ရူပံ အဇာနန္တောတိအာဒီသု ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘ဂဏနတော ရူပံ အဇာနန္တော’’တိအာဒေသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ကမ္မလက္ခဏောတိ အတ္တနာ ကတံ ဒုစ္စရိတကမ္မံ လက္ခဏံ ဧတဿာတိ ကမ္မလက္ခဏော၊ ဗာလော. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗာလဿ ဗာလလက္ခဏာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ဒုစ္စိန္တိတစိန္တီ ဟောတိ၊ ဒုဗ္ဘာသိတဘာသီ၊ ဒုက္ကဋကမ္မကာရီ. ဣမာနိ ခေါ။ပေ။ လက္ခဏာနီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၂၊ နေတ္တိ. ၁၁၆). အတ္တနာ ကတံ သုစရိတကမ္မံ လက္ခဏံ ဧတဿာတိ ကမ္မလက္ခဏော၊ ပဏ္ဍိတော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဏ္ဍိတဿ ပဏ္ဍိတလက္ခဏာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? သုစိန္တိတစိန္တီ ဟောတိ၊ သုဘာသိတဘာသီ၊ သုကတကမ္မကာရီ. ဣမာနိ ခေါ။ပေ။ ပဏ္ဍိတလက္ခဏာနီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၅၃၊ အ. နိ. ၃.၃၊ နေတ္တိ. ၁၁၆). တေနာဟ ‘‘ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ ပဏ္ဍိတမာလလက္ခဏ’’န္တိ. ဗာလေ ဝဇ္ဇေတွာ ပဏ္ဍိတေ န သေဝတီတိ ယံ ဗာလပုဂ္ဂလေ ဝဇ္ဇေတွာ ပဏ္ဍိတသေဝနံ အတ္ထကာမေန ကာတဗ္ဗံ၊ တံ န ကရောတိ. တထာဘူတဿ အယမာဒီနဝေါတိ ဒဿေတုံ ပုန ‘‘ဗာလေ ဝဇ္ဇေတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယံ ဘဂဝတာ ‘‘ဣဒံ ဝေါ ကပ္ပတီ’’တိ အနုညာတံ၊ တဒနုလောမဉ္စေ၊ တံ ကပ္ပိယံ. ယံ ‘‘ဣဒံ ဝေါ န ကပ္ပတီ’’တိ ပဋိက္ခိတ္တံ၊ တဒနုလောမဉ္စေ၊ တံ အကပ္ပိယံ. ယံ ကောသလ္လသမ္ဘူတံ၊ တံ ကုသလံ၊ တပ္ပဋိပက္ခံ အကုသလံ. တဒေဝ သာဝဇ္ဇံ၊ ကုသလံ အနဝဇ္ဇံ. အာပတ္တိတော အာဒိတော ဒွေ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ ဂရုကံ၊ တဒညံ လဟုကံ. ဓမ္မတော မဟာသာဝဇ္ဇံ ဂရုကံ၊ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ လဟုကံ. သပ္ပဋိကာရံ သတေကိစ္စံ၊ အပ္ပဋိကာရံ အတေကိစ္ဆံ. ဓမ္မတာနုဂတံ ကာရဏံ၊ ဣတရံ အကာရဏံ. တံ အဇာနန္တောတိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ ဂရုကလဟုကံ သတေကိစ္ဆာတေကိစ္ဆံ အဇာနန္တော သုဝိသုဒ္ဓံ ကတွာ သီလံ ရက္ခိတုံ န သက္ကောတိ၊ ကုသလာကုသလံ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇံ ကာရဏာကာရဏံ အဇာနန္တော ခန္ဓာဒီသု အကုသလတာယ ရူပါရူပပရိဂ္ဂဟမ္ပိ ကာတုံ န သက္ကောတိ၊ ကုတော တဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝဍ္ဎနာ. တေနာဟ ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝဍ္ဎေတုံ န သက္ကောတီ’’တိ.

ဂေါဝဏသဒိသေ အတ္တဘာဝေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တတ္ထ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိဟေတုတော မိစ္ဆာဝိတက္ကာ အာသာဋိကာ ဝိယာတိ အာသာဋိကာတိ အာဟ ‘‘အကုသလဝိတက္ကံ အာသာဋိကံ အဟာရေတွာ’’တိ.

‘‘ဂဏ္ဍောတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စန္နေတံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ အဓိဝစန’’န္တိ ဝစနတော (အ. နိ. ၈.၅၆) ဆဟိ ဝဏမုခေဟိ ဝိဿန္ဒမာနယူသော ဂဏ္ဍော ဝိယ ပိလောတိကခဏ္ဍေန ဆဟိ ဒွါရေဟိ ဝိဿန္ဒမာနကိလေသာသုစိ အတ္တဘာဝဝဏော သတိသံဝရေန ပိဒဟိတဗ္ဗော၊ အယံ ပန ဧဝံ န ကရောတီတိ အာဟ ‘‘ယထာ သော ဂေါပါလကော ဝဏံ န ပဋိစ္ဆာဒေတိ၊ ဧဝံ သံဝရံ န သမ္ပာဒေတီ’’တိ.

ယထာ ဓူမော ဣန္ဓနံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော သဏှော သုခုမော တံ တံ ဝိဝရံ အနုပဝိဿ ဗျာပေန္တော သတ္တာနံ ဍံသမကသာဒိပရိဿယံ ဝိနောဒေတိ၊ အဂ္ဂိဇာလသမုဋ္ဌာနဿ ပုဗ္ဗင်္ဂမော ဟောတိ၊ ဧဝံ ဓမ္မဒေသနာဉာဏဿ ဣန္ဓနဘူတံ ရူပါရူပဓမ္မဇာတံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ သဏှာ သုခုမာ တံ တံ ခန္ဓန္တရံ အာယတနန္တရဉ္စ အနုပဝိဿ ဗျာပေတိ၊ သတ္တာနံ မိစ္ဆာဝိတက္ကာဒိပရိဿယံ ဝိနောဒေတိ၊ ဉာဏဂ္ဂိဇာလသမုဋ္ဌာနဿ ပုဗ္ဗင်္ဂမောတိ ဓူမော ဝိယာတိ ဓူမောတိ အာဟ ‘‘ဂေါပါလကော ဓူမံ ဝိယ ဓမ္မဒေသနာဓူမံ န ကရောတီ’’တိ. အတ္တနော သန္တိကံ ဥပဂန္တွာ နိသိန္နဿ ကာတဗ္ဗာ တဒနုစ္ဆဝိကာ ဓမ္မကထာ ဥပနိသိန္နကထာ. ကတဿ ဒါနာဒိပုညဿ အနုမောဒနကထာ အနုမောဒနာ. တတောတိ ဓမ္မကထာဒီနံ အကရဏတော. ‘‘ဗဟုဿုတော ဂုဏဝါ’’တိ န ဇာနန္တီတိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ နနု အတ္တနော ဇာနာပနတ္ထံ ဓမ္မကထာဒိ န ကာတဗ္ဗမေဝါတိ? သစ္စံ၊ န ကာတဗ္ဗမေဝ၊ သုဒ္ဓါသယေန ပန ဓမ္မေ ကထိတေ တဿ ဂုဏဇာနနတံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘နာဘာသမာနံ ဇာနန္တိ၊ မိဿံ ဗာလေဟိ ပဏ္ဍိတံ၊

ဘာသယေ ဇောတယေ ဓမ္မံ၊ ပဂ္ဂဏှေ ဣသိနံ ဓဇ’’န္တိ. (သံ. နိ. ၂.၂၄၁)၊

တရန္တိ ဧတ္ထာတိ တိတ္ထံ၊ နဒီတဠာကာဒီနံ နဟာနာဒိအတ္ထံ ဩတရဏဋ္ဌာနံ. ယထာ ပန တံ ဥဒကေန ဩတိဏ္ဏသတ္တာနံ သရီရမလံ ပဝါဟေတိ၊ ပရိဿမံ ဝိနောဒေတိ၊ ဝိသုဒ္ဓိံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ ဧဝံ ဗဟုဿုတာ အတ္တနော သမီပံ ဩတိဏ္ဏသတ္တာနံ ဓမ္မူဒကေန စိတ္တမလံ ပဝါဟေန္တိ၊ ပရိဿမံ ဝိနောဒေန္တိ၊ ဝိသုဒ္ဓိံ ဥပ္ပါဒေန္တိ၊ တသ္မာ တေ တိတ္ထံ ဝိယာတိ တိတ္ထံ. တေနာဟ ‘‘တိတ္ထဘူတေ ဗဟုဿုတဘိက္ခူ’’တိ. ဗျဉ္ဇနံ ကထံ ရောပေတဗ္ဗန္တိ၊ ဘန္တေ၊ ဣဒံ ဗျဉ္ဇနံ အယံ သဒ္ဒေါ ကထံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ရောပေတဗ္ဗော၊ ကေန ပကာရေန ဣမဿ အတ္ထဿ ဝါစကော ဇာတော. ‘‘နိရူပေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝါ ပါဌော၊ နိရူပေတဗ္ဗံ အယံ သဘာဝနိရုတ္တိ ကထမေတ္ထ နိရုဠှာတိ အဓိပ္ပါယော. ဣမဿ ဘာသိတဿ ကော အတ္ထောတိ သဒ္ဒတ္ထံ ပုစ္ဆတိ. ဣမသ္မိံ ဌာနေတိ ဣမသ္မိံ ပါဠိပဒေသေ. ပါဠိ ကိံ ဝဒေတီတိ ဘာဝတ္ထံ ပုစ္ဆတိ. အတ္ထော ကိံ ဒီပေတီတိ ဘာဝတ္ထံ ဝါ သင်္ကေတတ္ထံ ဝါ. န ပရိပုစ္ဆတီတိ ဝိမတိစ္ဆေဒနပုစ္ဆာဝသေန သဗ္ဗသော ပုစ္ဆံ န ကရောတိ. န ပရိပဉှတီတိ ပရိ ပရိ အတ္တနော ဉာတုံ ဣစ္ဆံ န အာစိက္ခတိ န ဝိဘာဝေတိ. တေနာဟ ‘‘န ဇာနာပေတီ’’တိ. တေတိ ဗဟုဿုတဘိက္ခူ. ဝိဝရဏံ နာမ အတ္ထဿ ဝိဘဇိတွာ ကထနန္တိ အာဟ ‘‘ဘာဇေတွာ န ဒဿေန္တီ’’တိ. အနုတ္တာနီကတန္တိ ဉာဏေန အပါကဋီကတံ ဂုယှံ ပဋိစ္ဆန္နံ. န ဥတ္တာနီကရောန္တီတိ သိနေရုမူလကံ ဝါလိကံ ဥဒ္ဓရန္တော ဝိယ ပထဝီသန္ဓာရောဒကံ ဝိဝရိတွာ ဒဿေန္တော ဝိယ စ ဥတ္တာနံ န ကရောန္တိ. ဧဝံ ယဿ ဓမ္မဿ ဝသေန ဗဟုဿုတာ ‘‘တိတ္ထ’’န္တိ ဝုတ္တာ ပရိယာယတော၊ ဣဒါနိ တမေဝ ဓမ္မံ နိပ္ပရိယာယတော တိတ္ထန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဓမ္မော ဟိ တရန္တိ ဧတေန နိဗ္ဗာနံ နာမ တဠာကန္တိ ‘‘တိတ္ထ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ သုမေဓဘူတော –

‘‘ဧဝံ ကိလေသမလဓောဝံ၊ ဝိဇ္ဇန္တေ အမတန္တဠေ၊

န ဂဝေသတိ တံ တဠာကံ၊ န ဒေါသော အမတန္တဠေ’’တိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၁၄)၊

ဓမ္မဿေဝ နိဗ္ဗာနဿောတရဏတိတ္ထဘူတဿ ဩတရဏပကာရံ အဇာနန္တော ‘‘ဓမ္မတိတ္ထံ န ဇာနာတီ’’တိ ဝုတ္တော.

ပီတာပီတန္တိ ဂေါဂဏေ ပီတံ အပီတဉ္စ ဂေါရူပံ န ဇာနာတိ န ဝိန္ဒတိ. အဝိန္ဒန္တော ဟိ န လဘတီတိ ဝုတ္တော. ‘‘အာနိသံသံ န ဝိန္ဒတီ’’တိ ဝတွာ တဿ အဝိန္ဒနာကာရံ ဒဿေန္တော ‘‘ဓမ္မဿဝနဂ္ဂံ ဂန္တွာ’’တိအာဒိမာဟ.

အယံ လောကုတ္တရောတိ ပဒံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အရိယ’’န္တိ. ပစ္စာသတ္တိဉာယေန အနန္တရဝိဓိပ္ပဋိသေဓော ဝါ၊ အရိယ-သဒ္ဒေါ ဝါ နိဒ္ဒေါသပရိယာယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အဋ္ဌင်္ဂိကန္တိ စ ဝိသုံ ဧကဇ္ဈဉ္စ အဋ္ဌင်္ဂိကံ ဥပါဒါယ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ အဋ္ဌင်္ဂတာ ဗာဟုလ္လတော စ. ဧဝဉ္စ ကတွာ သတ္တင်္ဂဿပိ အရိယမဂ္ဂဿ သင်္ဂဟော သိဒ္ဓေါ ဟောတိ.

စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေတိအာဒီသု အဝိသေသေန သတိပဋ္ဌာနာ ဝုတ္တာ. တတ္ထ ကာယဝေဒနာစိတ္တဓမ္မာရမ္မဏာ သတိပဋ္ဌာနာ လောကိယာ၊ တတ္ထ သမ္မောဟဝိဒ္ဓံသနဝသေန ပဝတ္တာ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏာ လောကုတ္တရာတိ ဧဝံ ဣမေ လောကိယာ၊ ဣမေ လောကုတ္တရာတိ ယထာဘူတံ န ပဇာနာတိ.

အနဝသေသံ ဒုဟတီတိ ပဋိဂ္ဂဟဏေ မတ္တံ အဇာနန္တော ကိသ္မိဉ္စိ ဒါယကေ သဒ္ဓါဟာနိယာ ကိသ္မိဉ္စိ ပစ္စယဟာနိယာ အနဝသေသံ ဒုဟတိ. ဝါစာယ အဘိဟာရော ဝါစာဘိဟာရော. ပစ္စယာနံ အဘိဟာရော ပစ္စယာဘိဟာရော.

ဣမေ အမှေသု ဂရုစိတ္တီကာရံ န ကရောန္တီတိ ဣမိနာ နဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မသမ္ပဋိပတ္တိယာ အဘာဝံ ဒဿေတိ အာစရိယုပဇ္ဈာယေသု ပိတုပေမဿ အနုပဋ္ဌာပနတော. တေန စ သိက္ခာဂါရဝတာဘာဝဒီပနေန သင်္ဂဟဿ အဘာဇနဘာဝံ၊ တေန ထေရာနံ တေသု အနုဂ္ဂဟာဘာဝံ. န ဟိ သီလာဒိဂုဏေဟိ သာသနေ ထိရဘာဝပ္ပတ္တာ အနနုဂ္ဂဟေတဗ္ဗေ သဗြဟ္မစာရီ အနုဂ္ဂဏှန္တိ၊ နိရတ္ထကံ ဝါ အနုဂ္ဂဟံ ကရောန္တိ. တေနာဟ ‘‘နဝကေ ဘိက္ခူ’’တိ. ဓမ္မကထာဗန္ဓန္တိ ပဝေဏိအာဂတံ ပကိဏ္ဏကဓမ္မကထာမဂ္ဂံ. သစ္စသတ္တပဋိသန္ဓိပစ္စယာကာရပဋိသံယုတ္တံ သုညတာဒီပနံ ဂုယှဂန္ထံ. ဝုတ္တဝိပလ္လာသဝသေနာတိ ‘‘န ရူပညူ’’တိအာဒီသု ဝုတ္တဿ ပဋိသေဓဿ ပဋိက္ခေပဝသေန အဂ္ဂဟဏဝသေန. ယောဇေတွာတိ ‘‘ရူပညူ ဟောတီတိ ဂဏနာတော ဝါ ဝဏ္ဏတော ဝါ ရူပံ ဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ၊ ‘‘တဿ ဂေါဂဏောပိ န ပရိဟာယတိ၊ ပဉ္စဂေါရသပရိဘောဂတောပိ န ပရိဗာဟိရော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ စ အတ္ထံ ယောဇေတွာ. ဝေဒိတဗ္ဗောတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ပဒေသေ ယထာရဟံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

မဟာဂေါပါလကသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

၄. စူဠဂေါပါလကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၅၀. စေလုက္ကာဟီတိ စေလမယာဟိ ဥက္ကာဟိ. ဥက္ကဘူတာနိ စေလာနိ ဧတ္ထာတိ ဥက္ကစေလာ၊ နဂရံ. သဗ္ဗာ ဂင်္ဂါ ပါကဋာ ဟုတွာ ပညာယတီတိ ပကတိစက္ခုဿ ပါကဋာ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ ပန သမန္တစက္ခုဿ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိသိန္နဿပိ ဘဂဝတော ပါကဋာ ဟုတွာ ပညာယတေဝ. သောတ္ထီတိ အနုပဒ္ဒဝေါ. ဝဍ္ဎီတိ အပရိဟာနိ. အာရောဂျန္တိ အရောဂတာ အာဗာဓာဘာဝေါ.

မဂဓော ဇနပဒေါ နိဝါသော ဧတဿာတိ မာဂဓော၊ မာဂဓောဝ မာဂဓိကော. ပညာယ နာမ ဒုဋ္ဌုဘာဝေါ နတ္ထိ ဧကန္တာနဝဇ္ဇတာယ၊ တသ္မာ ဒု-သဒ္ဒေါ အဘာဝဝါစီ ‘‘ဒုဿီလော’’တိအာဒီသု ဝိယ၊ ဇာတိ-သဒ္ဒေါ စ သဘာဝတ္ထောတိ အာဟ ‘‘နိပ္ပညသဘာဝေါ’’တိ. -သဒ္ဒေါ အာရမ္ဘတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ပတာရေသီတိ တာရေတုံ အာရဘီ’’တိ ပရတီရံ ဂါဝီနံ အပ္ပတ္တတ္တာ. သုဝိဒေဟာနန္တိ သုန္ဒရဝိဒေဟာနံ. ဝိဒေဟရဋ္ဌံ ကိရ ဘူမိဘာဂဒဿနသမ္ပတ္တိယာ စ ဝနရာမဏေယျကာဒိနာ စ သုန္ဒရံ. အာမဏ္ဍလိကံ ကရိတွာတိ အာဝတ္တေ ပတိတာ တေမဏ္ဍလာကာရေန ပရိဗ္ဘမိတွာ. ကတိပယာပိ ဂါဝိယော အသေသေတွာ နဒီသောတေန ဝူဠှတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘အဝဍ္ဎိံ ဝိနာသံ ပါပုဏိံသူ’’တိ. ကတိပယာသုပိ ဟိ အဝသိဋ္ဌာသု ဂါဝီသု အနုက္ကမေနပိ သိယာ ဂေါဂဏဿ ဝဍ္ဎီတိ. ဝိဿမဋ္ဌာနန္တိ ပရိဿမဝိနောဒနဋ္ဌာနံ. တိတ္ထာ ဘဋ္ဌာတိ ဂဟေတုံ အသမတ္ထတာယ တိတ္ထံ အပ္ပတ္တာ. အရောဂေါ နာမ နာဟောသီတိ လောမမတ္တမ္ပိ အသေသေတွာ သဗ္ဗာ ဂါဝိယော နဒီသောတေ ဝိနဋ္ဌာတိ အတ္ထော.

ယေသု ခန္ဓာယတနဓာတူသု ဣဓ လောကသမညာ၊ တေ အဇာနန္တာ ‘‘အကုသလာ ဣမဿ လောကဿာ’’တိ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘ဣဓလောကေ ခန္ဓဓာတာယတနေသု အကုသလာ အဆေကာ’’တိ. အယမေဝ နယော ‘‘အကုသလာ ပရဿ လောကဿာ’’တိ ဧတ္ထာပီတိ အာဟ ‘‘ပရလောကေပိ ဧသေဝ နယော’’တိ. မာရော ဧတ္ထ ဓီယတီတိ မာရဓေယျံ. မာရောတိ စေတ္ထ ကိလေသမာရော ဝေဒိတဗ္ဗော. ခန္ဓာဘိသင်္ခါရာ ဟိ တဿ ပဝတ္တနဘာဝေန ဂဟိတာ၊ မစ္စုမာရော ဝိသုံ ဂဟိတော ဧဝ၊ ကိလေသမာရဝသေနေဝ စ ဒေဝပုတ္တမာရဿ ကာမဘဝေ အာဓိပစ္စန္တိ. တေသန္တိ ယေ ဣဓလောကာဒီသု အဆေကာ၊ တေသံ. တေ ပန ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေန ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဣမိနာ ဆ သတ္ထာရော ဒဿိတာ’’တိ.

၃၅၁. ဗလဝဂါဝေါတိ ဗလဝန္တေ ဂေါရူပေ. တေ ပန ဒမ္မတံ ဥပဂတဂေါဏာ စေဝ ဓေနုယော စာတိ အာဟ ‘‘ဒန္တဂေါဏေ စေဝ ဓေနုယော စာ’’တိ. အဝိဇာတဂါဝေါတိ န ဝိဇာတဂါဝိယော. ဝစ္ဆကေတိ ခုဒ္ဒကဝစ္ဆေ. အပ္ပတ္ထော ဟိ အယံ က-သဒ္ဒေါ. တေနာဟ ‘‘တရုဏဝစ္ဆကေ’’တိ. ကိသာဗလကေတိ ဒုဗ္ဗလေ.

၃၅၂. မာရဿ တဏှာသောတံ ဆေတွာတိ ခန္ဓမာရသမ္ဗန္ဓီတဏှာသင်္ခါတံ သောတံ သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ. တယော ကောဋ္ဌာသေ ခေပေတွာ ဌိတာတိ အနာဂါမိနော သန္ဓာယာဟ. သဗ္ဗဝါရေသူတိ သကဒါဂါမိသောတာပန္နအဋ္ဌမကဝါရေသု. တတ္ထ ပန ယထာက္ကမံ စတုမဂ္ဂဝဇ္ဈာနံ ကိလေသာနံ ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ ခေပေတွာ ဌိတာ၊ ဧကကောဋ္ဌာသံ ခေပေတွာ ဌိတာ၊ ပဌမံ ကောဋ္ဌာသံ ခေပေန္တောတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဓမ္မံ အနုဿရန္တိ၊ ဓမ္မဿ ဝါ အနုဿရဏသီလာတိ ဓမ္မာနုသာရိနော. ဓမ္မောတိ စေတ္ထ ပညာ အဓိပ္ပေတာ. သဒ္ဓံ အနုဿရန္တိ၊ သဒ္ဓါယ ဝါ အနုဿရဏသီလာတိ သဒ္ဓါနုသာရိနော.

ဇာနတာတိ ဧတ္ထ ဇာနနကိရိယာဝိသယဿ အဝိသေသိတတ္တာ အဓိကာရဝသေန အနဝသေသဉေယျဝိသေသာ အဓိပ္ပေတာတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗဓမ္မေ ဇာနန္တေနာ’’တိ. အန္တောသာရဝိရဟတော အဗ္ဘုဂ္ဂတဋ္ဌေန စ နဠော ဝိယာတိ နဠော၊ မာနောတိ အာဟ ‘‘ဝိဂတမာနနဠံ ကတ’’န္တိ. ခေမံ ပတ္ထေထာတိ ဧတ္ထ စတူဟိ ယောဂေဟိ အနုပဒ္ဒဝတ္တာ ‘‘ခေမ’’န္တိ အရဟတ္တံ အဓိပ္ပေတံ. ပတ္ထနာ စ ဆန္ဒပတ္ထနာ၊ န တဏှာပတ္ထနာတိ အာဟ ‘‘ကတ္တုကမျတာဆန္ဒေန အရဟတ္တံ ပတ္ထေထာ’’တိ. ပတ္တာယေဝ နာမ တဿ ပတ္တိယာ န ကောစိ အန္တရာယော. သောတ္ထိနာ ပါရဂမနံ ဥဒ္ဒိဿ ဒေသနံ အာရဘိတွာ ခေမပ္ပတ္တိယာ ဒေသနာယ ပရိယောသာပိတတ္တာ ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသီတိ.

စူဠဂေါပါလကသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

၅. စူဠသစ္စကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၅၃. ဟံသဝဋ္ဋကစ္ဆန္နေနာတိ ဟံသဝဋ္ဋကပဋိစ္ဆန္နေန၊ ဟံသမဏ္ဍလာကာရေနာတိ အတ္ထော.

ဝဒန္တိ ဧတေနာတိ ဝါဒေါ၊ မဂ္ဂေါ. ကိံ ဝဒန္တိ? ဥတ္တရံ. ဝါဒါနံ သတာနိ ဝါဒသတာနိ. ‘‘နိဂဏ္ဌော ပဉ္စဝါဒသတာနိ၊ နိဂဏ္ဌီ ပဉ္စဝါဒသတာနီ’’တိ ဧဝံ နိဂဏ္ဌော စ နိဂဏ္ဌီ စ ပဉ္စ ပဉ္စ ဝါဒသတာနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဝိစရန္တာ. ကိရိယတော တေ ပုစ္ဆိံသု၊ လိင်္ဂတော ပန နိဂဏ္ဌဘာဝေါ ဉာတော. တေနာဟ ‘‘အဟံ ဝါဒံ အာရောပေဿာမီ’’တိ.

ဇဂ္ဂန္တော သမ္မဇ္ဇနာဒိဝသေန. ဒိဝါတရန္တိ အတိဒိဝံ. ‘‘ကဿ ပုစ္ဆာ၊ ကဿ ဝိဿဇ္ဇနံ ဟောတူ’’တိ ပရိဗ္ဗာဇိကာဟိ ဝုတ္တေ ထေရော အာဟ ‘‘ပုစ္ဆာ နာမ အမှာကံ ပတ္တာ’’တိ. ပုစ္ဆာ ဝါဒါနံ ပုဗ္ဗပက္ခော၊ ယသ္မာ တုမှေ ဝါဒပသုတာ ဝါဒါဘိရတာ ဓဇံ ပဂ္ဂယှ ဝိစရထ၊ တသ္မာ ဝါဒါနံ ပုဗ္ဗပက္ခော အမှာကံ ပတ္တော၊ ဧဝံ သန္တေပိ တုမှာကံ မာတုဂါမဘာဝတော ပုဗ္ဗပက္ခံ ဒေမာတိ အာဟ ‘‘တုမှေ ပန မာတုဂါမာ နာမ ပဌမံ ပုစ္ဆထာ’’တိ. တာ ပရိဗ္ဗာဇိကာ ဧကေကာ အဍ္ဎတေယျသတဝါဒမဂ္ဂံ ပုစ္ဆန္တိယော ဝါဒသဟဿံ ပုစ္ဆိံသု. ယထာ နိသိတဿ ခဂ္ဂဿ ကုမုဒနာဠစ္ဆေဒနေ ကိမတ္ထိ ဘာရိယံ၊ ဧဝံ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တဿ သာဝကေသု ပညဝန္တာနံ အဂ္ဂဘာဝေ ဌိတဿ ဓမ္မသေနာပတိနော ပုထုဇ္ဇနပရိကပ္ပိတပဉှဝိဿဇ္ဇနေ ကိမတ္ထိ ဘာရိယံ. တေနာဟ ‘‘ထေရော ခဂ္ဂေနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ နိဇ္ဇဋံ နိဂ္ဂဏ္ဌိံ ကတွာတိ ယထာ တာ ပုန တတ္ထ ဇဋံ ဂဏ္ဌိံ ကာတုံ န ဝိသဟန္တိ၊ တထာ ဝိဇဋေတွာ ကထေသိ. အယံ ထေရော စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေ အန္ဓကာရေ သဟဿဝဋ္ဋိကံ ဒီပေန္တော ဝိယ အညေသံ အဝိသယေ အန္ဓကာရဘူတေ ပဉှေ ပုစ္ဆိတမတ္တေယေဝ ဝိဿဇ္ဇေသီတိ ထေရဿ ပညာဝေယျတ္တိယံ ဒိသွာ သယဉ္စ အန္တိမဘဝိကတာယ ကောဟညေ ဌာတုံ အသက္ကောန္တိယော ‘‘ဧတ္တကမေဝ၊ ဘန္တေ၊ မယံ ဇာနာမာ’’တိ အာဟံသု. ထေရဿ ဝိသယန္တိ ထေရဿ ပညာဝိသယံ.

နေဝ အန္တံ န ကောဋိံ အဒ္ဒသံသူတိ ဧကန္တိ ဝတ္တဗ္ဗဿ ဗဟုဘာဝတော တဿာ ပုစ္ဆာယ အတ္ထော ဧဝမန္တော ဧဝမဝသာနကောဋီတိ န ပဿိံသု န ဇာနိံသု. ထေရော တာသံ အဇ္ဈာသယံ ဩလောကေန္တော ပဗ္ဗဇ္ဇာရုစိံ ဒိသွာ အာဟ ‘‘ဣဒါနိ ကိံ ကရိဿထာ’’တိ? ဥတ္တရိတရပညောတိ ဝါဒမဂ္ဂပရိစယေန မေဓာဝိတာယ စ ယာဒိသာ တာသံ ပညာ၊ တတော ဥတ္တရိတရပညော.

ကထာမဂ္ဂေါတိ ဝါဒမဂ္ဂေါ. တသ္မာ တေဟိ တေဟိ ပရပ္ပဝါဒါဒီဟိ ဘဿံ ဝါဒမဂ္ဂံ ပကာရေဟိ ဝဒေတီတိ ဘဿပ္ပဝါဒကော. ပဏ္ဍိတဝါဒေါတိ အဟံ ပဏ္ဍိတော နိပုဏော ဗဟုဿုတောတိ ဧဝံဝါဒီ. ယံ ယံ နက္ခတ္တာစာရေန အာဒိသတီတိ နက္ခတ္တဂတိယာ ကာလဉာဏေန ‘‘အသုကဒိဝသေ စန္ဒဂ္ဂါဟော ဘဝိဿတိ၊ သူရိယဂ္ဂါဟော ဘဝိဿတီ’’တိအာဒိနာ ယံ ယံ အာဒေသံ ဘဏတိ. သာဓုလဒ္ဓိကော ဉာဏသမ္ပတ္တိယာ သုန္ဒရော. အာရောပိတောတိ ပဋိညာဟေတုနိဒဿနာဒိဒေါသံ ဥပရိ အာရောပိတော ဝါဒေါ သွာရောပိတော. ဒေါသပဒံ အာရောပေန္တေန ဝါဒိနာ ပရဝါဒိမှိ အဘိဘုယျ တဿ ဓာတုက္ခောဘောပိ သိယာ၊ စိတ္တဝိက္ခေပေန ယေန ဒေါသော တေန သင်္ကပ္ပိတော သမ္ပဝေဓိတောတိ. ထူဏန္တိ သရီရံ ခေါဘိတန္တိ ကတွာ. ထူဏန္တိ ဟိ လောဟိတပိတ္တသေမှာနံ အဓိဝစနံ သဗ္ဗင်္ဂသရီရဓာရဏတော. အပိစ ထူဏပဒေါ နာမ အတ္ထိ ကထာမဂ္ဂေါ ဝါဒမဂ္ဂံ ဂဏှန္တာနံ. သစ္စကော ပန ကောဟညေ ဌတွာ အတ္တနော ဝါဒပ္ပဘေဒဝသေန ပရေ ဝိမှာပေန္တော ‘‘ထူဏံ စေပါဟ’’န္တိအာဒိမာဟ. သာဝကာနံ ဝိနယံ နာမ သိက္ခာပဒံ၊ တဉ္စ ဓမ္မဒေသနာ ဟောတီတိ ဧသာ ဧဝ စဿ အနုသာသနီတိ ဝိနယနာဒိမုခေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ မတံ သာသနံ ပုစ္ဆန္တော သစ္စကော ‘‘ကထံ ပန၊ ဘော၊ အဿဇီ’’တိအာဒိမာဟ. အထဿ ထေရော ‘‘လက္ခဏတ္တယကထာ နာမ အနညသာဓာရဏာ ဗုဒ္ဓါဝေဏိကာ ဓမ္မဒေသနာ၊ တတြ စ မယာ အနိစ္စကထာယ သမုဋ္ဌာပိတာယ တံ အသဟန္တော သစ္စကော တုစ္ဆမာနေန ပဋပဋာယန္တော ကုရုမာနော လိစ္ဆဝီ ဂဟေတွာ ဘဂဝတော သန္တိကံ အာဂမိဿတိ၊ အထဿ ဘဂဝါ ဝါဒံ မဒ္ဒိတွာ အနိစ္စန္တိ ပတိဋ္ဌပေန္တော ဓမ္မံ ကထေဿတိ၊ တဒါ ဘဝိဿတိ ဝိဇဟိတဝါဒေါ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ ပတိဋ္ဌိတော’’တိ စိန္တေတွာ အနိစ္စာနတ္တလက္ခဏပဋိသံယုတ္တံ ဘဂဝတော အနုသာသနံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝံ၊ ဘော၊ အဂ္ဂိဝေဿနာ’’တိအာဒိမာဟ.

ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဒုက္ခလက္ခဏံ အဂ္ဂဟိတန္တိ အာဟ ‘‘ထေရော ပနာ’’တိအာဒိ. ‘‘ဥပါရမ္ဘဿ ဩကာသော ဟောတီ’’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တံ ဝိဝရိတုံ ‘‘မဂ္ဂဖလာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပရိယာယေနာတိ သင်္ခါရဒုက္ခတာပရိယာယေန. အယန္တိ သစ္စကော. နယိဒံ တုမှာကံ သာသနံ နာမာတိ ယတ္ထ တုမှေ အဝဋ္ဌိတာ၊ ဣဒံ တုမှာကံ သဗ္ဗညုသာသနံ နာမ န ဟောတိ ဒုက္ခတော အနိဿရဏတ္တာ၊ အထ ခေါ မဟာအာဃာတနံ နာမေတံ၊ မဟာဒုက္ခနိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ပန နိရယုဿဒေါ နာမ ဥဿဒနိရယော နာမ၊ တသ္မာ နတ္တိ နာမ တုမှာကံ သုခါသာ. ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယာတိ ဥဿုက္ကံ ကတွာ၊ ဒုက္ခမေဝ ဇီရာပေန္တာ သဗ္ဗသော ဒုက္ခမေဝ အနုဘဝန္တာ၊ အာဟိဏ္ဍထ ဝိစရထာတိ. သဗ္ဗမိဒံ တဿ မိစ္ဆာပရိကပ္ပိတမေဝ. ကသ္မာ? ဒုက္ခသစ္စူပသဉှိတာယေဝ ဟေတ္ထ နိပ္ပရိယာယကထာ နာမ. တဿ ဟိ ပရိညတ္ထံ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ. မဂ္ဂဖလာနိ သင်္ခါရဘာဝေန ‘‘ယဒနိစ္စံ၊ တံ ဒုက္ခ’’န္တိ ပရိယာယတော ဒုက္ခံ၊ န နိပ္ပရိယာယတော. တေနာဟ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ. သောတုံ အယုတ္တံ မိစ္ဆာဝါဒတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော.

၃၅၄. သဟ အတ္ထာနုသာသနံ အဂါရန္တိ သန္ဓာဂါရံ၊ ရာဇကုလာနံ သန္ထာပနအဂါရန္တိပိ သန္ဓာဂါရံ၊ တသ္မိံ သန္ထာဂါရေတိ အတ္ထော. ဧကသ္မိံ ကာလေ တာဒိသေ ကာလေ ရာဇကိစ္စာနံ သန္ထာနမေတ္ထ ဝိစာရေန္တီတိ သန္ဓာဂါရံ၊ တသ္မိံ သန္ထာဂါရေတိပိ အတ္ထော. ပတိဋ္ဌိတန္တိ ‘‘အနိစ္စံ အနတ္တာ’’တိ စ ပဋိညာတံ. ဣဒါနေဝ ပိဋ္ဌိံ ပရိဝတ္တေန္တောတိ ဘဂဝတော နလာဋံ အနောလောကေတွာ ဝိမုခဘာဝံ အာပဇ္ဇန္တော. သုရာဃရေတိ သုရာသမ္ပာဒကဂေဟေ. ပိဋ္ဌကိလဉ္ဇန္တိ ပိဋ္ဌဌပနကိဠဉ္ဇံ. ဝါလန္တိ စင်္ဂဝါရံ. သာဏသာဋကကရဏတ္ထန္တိ သာဏသာဋကံ ကရောန္တိ ဧတေနာတိ သာဏသာဋကကရဏံ၊ သုတ္တံ၊ တဒတ္ထံ. သာဏဝါကာ ဧတေသု သန္တီတိ သာဏဝါကာ၊ သာဏဒဏ္ဍာ. တေ ဂဟေတွာ သာဏာနံ ဓောဝနသဒိသံ ကီဠိတဇာတံ ယထာ ‘‘ဥဒ္ဒါလပုပ္ဖဘဉ္ဇိကာ၊ သာဏဘဉ္ဇိကာ’’တိ စ. ကိံ သော ဘဝမာနောတိ ကီဒိသော ဟုတွာ သော ဘဝမာနော၊ ကိံ ဟောန္တော လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဝါဒါရောပနံ နာမ တတော ဥတ္တရိတရသူရဂုဏော ဧဝ ယက္ခာဒိဘာဝေန သော ဘဝမာနော အဘိသမ္ဘုဏေယျ. အယံ ပန အပ္ပါနုဘာဝတာယ ပိသာစရူပေါ ကိံ ဧတ္တကံ ကာလံ နိဒ္ဒါယန္တော အဇ္ဇ ပဗုဇ္ဈိတွာ ဧဝံ ဝဒတီတိ အဓိပ္ပါယော. တေနာဟ ‘‘ကိံ ယက္ခော’’တိအာဒိ.

၃၅၅. မဟာမဇ္ဈနှိကသမယေတိ မဟတိ မဇ္ဈနှိကကာလေ၊ ဂဂနမဇ္ဈေ သူရိယဂတဝေလာယ. ဒိဝါပဓာနိကာ ပဓာနာနုယုဉ္ဇကာ. ဝတ္တံ ဒဿေတွာတိ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဒိဝါဝိဟာရူပဂမနတော ပုဗ္ဗေ ကာတဗ္ဗဝတ္တံ ဒဿေတွာ ပဋိပဇ္ဇိတွာ. ဘဂဝန္တံ ဒဿေန္တောတိ ဘဂဝတိ ဂါရဝဗဟုမာနံ ဝိဘာဝေန္တော ဥဘော ဟတ္ထေ ကမလမကုလာကာရေ ကတွာ ဥက္ခိပ္ပ ဘဂဝန္တံ ဒဿေန္တော.

တံ သန္ဓာယာတိ တံ အပရိစ္ဆိန္နဂဏနံ သန္ဓာယ ဧဝံ ‘‘မဟတိယာ လိစ္ဆဝိပရိသာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကိံ သီသေန ဘူမိံ ပဟရန္တေနေဝ ဝန္ဒနာ ကတာ ဟောတိ? ကေရာဋိကာတိ သဌာ. မောစေန္တာတိ ဘိက္ခာဒါနတော မောစေန္တာ. အဝက္ခိတ္တမတ္တိကာပိဏ္ဍော ဝိယာတိ ဟေဋ္ဌာခိတ္တမတ္တိကာပိဏ္ဍော ဝိယ. ယတ္ထ ကတ္ထစီတိ အတ္တနော အနုရူပံ ဝစနံ အသလ္လပေန္တော ယတ္ထ ကတ္ထစိ.

၃၅၆. ဒိဿတိ ‘‘ဣဒံ ဣမဿ ဖလ’’န္တိ အပဒိဿတိ ဧတေနာတိ ဒေသော၊ ကာရဏံ၊ တဒေဝ တဿ ပဝတ္တိဋ္ဌာနတာယ ဩကာသောတိ အာဟ ‘‘ကဉ္စိဒေဝ ဒေသန္တိ ကဉ္စိ ဩကာသံ ကိဉ္စိ ကာရဏ’’န္တိ. ဩကာသော ဌာနန္တိ စ ကာရဏံ ဝုစ္စတိ ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၁၆၁၊ မ. နိ. ၃.၁၂၈-၁၃၁၊ အ. နိ. ၁.၂၆၈-၂၉၅၊ ဝိဘ. ၈၀၉). ယဒါကင်္ခသီတိ န ဝဒန္တိ အနဝသေသဓမ္မဝိသယတ္တာ ပဋိညာယ. တုမှန္တိ တုမှာကံ. ယက္ခ။ပေ။ ပရိဗ္ဗာဇကာနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ပုစ္ဆာဝုသော၊ ယဒါကင်္ခသီ’’တိအာဒီနိ (သံ. နိ. ၁.၂၄၆၊ သု. နိ. အာဠဝကသုတ္တ) ပုစ္ဆာဝစနာနိ ယထာက္ကမံ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

ဉတွာ သယံ လောကမိမံ ပရဉ္စာတိ ဣဒံ မဟာသတ္တော နိရယံ သဂ္ဂဉ္စ တေသံ ပစ္စက္ခတော ဒဿေတွာ အာဟ.

တဂ္ဃ တေ အဟမက္ခိဿံ၊ ယထာပိ ကုသလော တထာတိ ယထာ ပကာရေန သုကုသလော သဗ္ဗညူ ဇာနာတိ ကထေတိ၊ တထာ အဟံ ကထေဿာမိ. တဿ ပန ကာရဏံ အကာရဏဉ္စ အဝိဇာနန္တော ရာဇာနံ ကရောတု ဝါ မာ ဝါ၊ အဟံ ပန တေ အက္ခိဿာမီတိ အာဟ ‘‘ရာဇာ စ ခေါ။ပေ။ န ဝါ’’တိ.

ကထိတနိယာမေနေဝ ကထေန္တောတိ တေပရိဝဋ္ဋကထာယ ဒုက္ခလက္ခဏမ္ပေသ ကထေဿတိ၊ ဣဓ ပန အညထာ သာဝကေန အဿဇိနာ ကထိတံ၊ အညထာ သမဏေန ဂေါတမေနာတိ ဝစနောကာသပရိဟရဏတ္ထံ ဒုက္ခလက္ခဏံ အနာမသိတွာ ထေရေန ကထိတနိယာမေနေဝ အနိစ္စာနတ္တလက္ခဏမေဝ ကထေန္တေန ဘဂဝတာ – ‘‘ရူပံ အနတ္တာ ယာဝ ဝိညာဏံ အနတ္တာ’’တိ ဝုတ္တေ သစ္စကော တံ အသမ္ပဋိစ္ဆန္တော ဥပမာယ အတ္ထဉာပနေ ဥပမာပမာဏံ ယထာ ‘‘ဂေါ ဝိယ ဂဝယော’’တိ အတ္တာနံ ဥပမေယျံ ကတွာ ဥပမာပမာဏေန ပတိဋ္ဌာပေတုကာမော အာဟ ‘‘ဥပမာ မံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ပဋိဘာတီ’’တိ၊ ဥပမံ တေ ကရိဿာမိ၊ ဥပမာယပိဓေကစ္စေ ဝိညူ ပုရိသာ ဘာသိတဿ အတ္ထံ အာဇာနန္တီတိ အဓိပ္ပါယော. ဘဂဝါ ဥပမာသတေန၊ အညေန ဝါပိ ပမာဏေန တဝ အတ္တာ ပတိဋ္ဌာပေတုံ န လဗ္ဘာ အတ္တနော ဝိယ ပမာဏဿပိ အနုပလဗ္ဘနတောတိ အာဟ ‘‘ပဋိဘာတု တံ အဂ္ဂိဝေဿနာ’’တိ. ယထာ ဟိ အတ္တာ နာမ ကောစိ ပရမတ္ထတော န ဥပလဗ္ဘတိ ဧကံသေန အနုပလဒ္ဓိတော၊ ဧဝဿ ဉာပကပုဂ္ဂလံ ပမာဏမ္ပိ န ဥပလဗ္ဘတိ. တေနာဟ ‘‘အာဟရ တံ ဥပမံ ဝိဿတ္ထော’’တိ၊ န တေန တဝ အတ္တဝါဒေါ ပတိဋ္ဌံ လဘတီတိ အဓိပ္ပါယော.

ယံ ဒိဋ္ဌံ ကာယိကံ ဝါ ပုညာပုညံ ပုရိသပုဂ္ဂလေ ဥပလဗ္ဘတိ၊ တေန ဝိညာယတိ ရူပတ္တာယံ ပုရိသပုဂ္ဂလော၊ တထာ ယံ ဒိဋ္ဌံ သုခဒုက္ခပဋိသံဝေဒနံ ပုရိသပုဂ္ဂလေ ဥပလဗ္ဘတိ၊ ယံ ဒိဋ္ဌံ နီလာဒိသဉ္ဇာနနံ၊ ယံ ဒိဋ္ဌံ ရဇ္ဇနဒုဿနာဒိ၊ ယံ ဒိဋ္ဌံ အာရမ္မဏပဋိဝိဇာနနံ ပုရိသပုဂ္ဂလေ ဥပလဗ္ဘတိ၊ တေန ဝိညာယတိ ဝိညာဏတ္တာယံ ပုရိသပုဂ္ဂလောတိ. ဧဝံ ရူပါဒိလက္ခဏော အတ္တာ တတ္ထ တတ္ထ ကာယေ ကလျာဏပါပကာနံ ကမ္မာနံ ဝိပါကံ သုခဒုက္ခံ ပဋိသံဝေဒေတိ၊ ဧဝဉ္စေတံ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ အညထာ ကမ္မဖလသမ္ဗန္ဓော န ယုဇ္ဇေယျာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣမိနာ ကိံ ဒီပေတီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တေတိ သတ္တာ. ပတိဋ္ဌာယာတိ နိဿာယ. ‘‘ရူပတ္တာယံ ပုရိသပုဂ္ဂလော’’တိအာဒိနာ ရူပါဒိဓမ္မေ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဝတွာ ပုန ‘‘ရူပေ ပတိဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိံ ဝဒန္တော အယံ နိဂဏ္ဌော အတ္တနော ဝါဒံ ဘိန္ဒတိ ပတိဋ္ဌာနဿ၊ ပတိဋ္ဌာယကဿ စ အဘေဒဒီပနတော. ရူပါဒယော ဝေဒနာဒိသဘာဝါ အတ္တာ တန္နိဿယေန ပုညာဒိကိရိယာသမုပလဒ္ဓိတော ဣဓ ယံ နိဿာယ ပုညာဒိကိရိယာ သမုပလဗ္ဘတိ၊ တေ ရူပါဒယော သတ္တသညိတာ အတ္တသဘာဝါ ဒိဋ္ဌာ ယထာ တံ ဒေဝတာဒီသု၊ ယေ ပန သတ္တသညိတာ တတော အညေ အသတ္တသဘာဝါ ဒိဋ္ဌာ ယထာ တံ ကဋ္ဌကလိင်္ဂရာဒီသူတိ ဧဝံ သာဓေတဗ္ဗံ အတ္ထံ သဟေတုံ ကတွာ ဒဿေန္တော နိဂဏ္ဌော နိဒဿနံ အာနေသီတိ အာဟ ‘‘အတိဝိယ သကာရဏံ ကတွာ ဥပမံ အာဟရီ’’တိ. တဿ ပန ‘‘ဗလကရဏီယာ’’တိ ဝုတ္တပုရိသပ္ပယောဂါ ဝိယ ဗီဇဂါမဘူတဂါမာပိ သဇီဝါ ဧဝါတိ လဒ္ဓီတိ တေ သဒိသူဒါဟရဏဘာဝေန ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သစေ ပန ယေ ဇီဝဿ အာဓာရဏဘာဝေန သဟိတေန ပဝတ္တေတဗ္ဗဘာဝေန သလ္လက္ခေတဗ္ဗာ၊ တေ သဇီဝါတိ ဣစ္ဆိတာ၊ န ကေဝလေန ပဝတ္တေတဗ္ဗဘာဝေန. ဧဝံ သတိ ‘‘ဗလကရဏီယာ ကမ္မန္တာ’’တိ ဝဒန္တေန ဝိသဒိသူဒါဟရဏဘာဝေန ဥပနီတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ အတ္တဝါဒဘဉ္ဇနဿ အနတ္တတာပတိဋ္ဌာပနဿ စ သုဂတာဝေဏိကတ္တာ. ယံ ပနေတရဟိ သာသနိကာ ယထာသတ္တိ တဒုဘယံ ကရောန္တိ၊ တံ ဗုဒ္ဓေဟိ ဒိန္နနယေ ဌတွာ တေသံ ဒေသနာနုသာရတော. နိဝတ္တေတွာတိ နီဟရိတွာ၊ ဝိသုံ ကတွာတိ အတ္ထော. သကလံ ဝေသာလိန္တိ သဗ္ဗဝေသာလိဝါသိနံ ဇနံ နိဿယူပစာရေန နိဿိတံ ဝဒတိ ယထာ ‘‘ဂါမော အာဂတော’’တိ. သံဝဋ္ဋိတွာတိ သမ္ပိဏ္ဍိတွာ၊ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာတိ အတ္ထော.

၃၅၇. ပတိဋ္ဌပေတွာတိ ယထာ တံ ဝါဒံ န အဝဇာနာတိ၊ ဧဝံ ပဋိညံ ကာရေတွာတိ အတ္ထော. ဃာတိ-သဒ္ဒေါ ဟိံသနတ္ထော၊ တတော စ သဒ္ဒဝိဒူ အရဟတ္ထံ တာယ-သဒ္ဒံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဃာတေတာယန္တိ ရူပသိဒ္ဓိံ ဣစ္ဆန္တီတိ အာဟ ‘‘ဃာတာရဟ’’န္တိ. ဇာပေတာယန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝတ္တိတုဉ္စ မရဟတီတိ မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော. ဝိသေသေတွာ ဒီပေတီတိ ‘‘ဝတ္တတိ’’ဣစ္စေဝ အဝတွာ ‘‘ဝတ္တိတုဉ္စ မရဟတီ’’တိ ဒုတိယေန ပဒေန ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ ဝိသေသေတွာ ဒီပေတိ.

ပါသာဒိကံ အဘိရူပန္တိ အဘိမတရူပသမ္ပန္နံ သဗ္ဗာဝယဝံ. တတော ဧဝ သုသဇ္ဇိတံ သဗ္ဗကာလံ သုဋ္ဌု သဇ္ဇိတာကာရမေဝ. ဧဝံဝိဓန္တိ ယာဒိသံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ တံ ဒဿေတိ ‘‘ဒုဗ္ဗဏ္ဏ’’န္တိအာဒိနာ. ဣမသ္မိံ ဌာနေတိ ‘‘ဝတ္တတိ တေ တသ္မိံ ရူပေ ဝသော’’တိ ဧတသ္မိံ ကာရဏဂ္ဂဟဏေ. ကာရဏဉှေတံ ဘဂဝတာ ဂဟိတံ ‘‘ဝတ္တတိ။ပေ။ မာ အဟောသီ’’တိ. တေနေတံ ဒဿေတိ ရူပံ အနတ္တာ အဝသဝတ္တနတော၊ ယဉှိ ဝသေ န ဝတ္တတိ၊ တံ အနတ္တကမေဝ ဒိဋ္ဌံ ယထာ တံ သမ္ပတ္တိ. ဝါဒန္တိ ဒေါသံ နိဂ္ဂဟံ အာရောပေဿတိ. သတ္တဓာ မုဒ္ဓါ ဖလတီတိ သဟဓမ္မိကသာကစ္ဆာဟိ တထာဂတေ၊ ပုစ္ဆန္တေ အဗျာကရဏေန ဝိဟေသာယ ကယိရမာနတ္တာ တတိယေ ဝါရေ ဓမ္မတာဝသေန ဝိဟေသကဿ သတ္တဓာ မုဒ္ဓါ ဖလတိ ယထာ တံ သဗ္ဗညုပဋိညာယ ဘဂဝတော သမ္မုခဘာဝူပဂမနေ. ဝဇိရပါဏိ ပန ကသ္မာ ဌိတော ဟောတီတိ? ဘဂဝါ ဝိယ အနုကမ္ပမာနော မဟန္တံ ဘယာနကံ ရူပံ မာပေတွာ တာသေတွာ ဣမံ ဒိဋ္ဌိံ ဝိဿဇ္ဇာပေမီတိ တဿ ပုရတော အာကာသေ ဝဇိရံ အာဟရန္တော တိဋ္ဌတိ၊ န မုဒ္ဓံ ဖာလေတုကာမော. န ဟိ ဘဂဝတော ပုရတော ကဿစိ အနတ္ထော နာမ ဟောတိ. ယသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဧကံသတော သဟဓမ္မိကမေဝ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ၊ တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပုစ္ဆိတေ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ.

အာဒိတ္တန္တိ ဒိပ္ပမာနံ. အက္ခိနာသာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဧဠကသီသသဒိသကေသမဿုအာဒီနံ သင်္ဂဏှာတိ. ‘‘ဒိဋ္ဌိဝိဿဇ္ဇာပနတ္ထ’’န္တိ ဝတွာ နယိဒံ ယဒိစ္ဆာဝသေန အာဂမနံ၊ အထ ခေါ အာဒိတော မဟာဗြဟ္မာနံ ပုရတော ကတွာ အတ္တနာ ကတပဋိညာဝသေနာတိ ဒဿေန္တော ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. န္တိ ဝဇိရပါဏိံ. တံ သစ္စကဿ ပဋိညာယ ပရိဝတ္တနကာရဏံ. အညေပိ နု ခေါတိအာဒိ သစ္စကဿ ဝီမံသကဘာဝဒဿနံ. အဝီမံသကေန ဟိ တံ ဒိသွာ မဟာယက္ခောတိ ဝဒေယျ၊ တေနဿ အသာရုပ္ပံ သိယာ၊ အယံ ပန အညေသံ အဘီတဘာဝံ ဥပဓာရေတွာ ‘‘အဒ္ဓါမေ ယက္ခံ န ပဿန္တိ၊ တသ္မာ မယှမေဝ ဘယံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ တီရေတွာ ယုတ္တပ္ပတ္တဝသေန ပဋိပဇ္ဇိ.

၃၅၈. ဥပဓာရေတွာတိ ဗျာကာတဗ္ဗမတ္ထံ သလ္လက္ခေတွာ. ဧသေဝ နယောတိ သင်္ခါရဝိညာဏေသုပိ သညာယ ဝိယ နယောတိ အတ္ထော. ဝုတ္တဝိပရိယာယေနာတိ ‘‘အကုသလာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ မာ အဟောသိ၊ အကုသလာ ဒေါမနဿသမ္ပယုတ္တာ သညာ မာ အဟောသီ’’တိအာဒိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သပ္ပဒဋ္ဌဝိသန္တိ သဗ္ဗသတ္တာနံ သပ္ပဒဋ္ဌဋ္ဌာနေ သရီရပဒေသေ ပတိတံ ဝိသံ. အလ္လီနောတိ သံသိလိဋ္ဌော. ဥပဂတောတိ န အပဂတော. အဇ္ဈောသိတောတိ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ ဌိတော. ပရိတော ဇာနေယျာတိ သမန္တတော သဗ္ဗသော ကိဉ္စိပိ အသေသေတွာ ဇာနေယျ. ပရိက္ခေပေတွာတိ အာယတိံ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနဝသေန သဗ္ဗသော ခေပေတွာ. တထာဘူတော စဿ ခယဝယံ ဥပနေတိ နာမာတိ အာဟ ‘‘ခယံ ဝယံ အနုပ္ပါဒံ ဥပနေတွာ’’တိ.

၃၅၉. အတ္တနော ဝါဒဿ အသာရဘာဝတော၊ ယထာပရိကပ္ပိတဿ ဝါ သာရဿ အဘာဝတော အန္တောသာရဝိရဟိတော ရိတ္တော. ဝိပ္ပကာရန္တိ ဒိဋ္ဌိယာ သီလာစာရဿ စ ဝသေန ဝိရူပတံ သာပရာဓတံ သာဝဇ္ဇတံ တေသံ ဥပရိ အာရောပေတွာ. သိန္နပတ္တောတိ တနုကပတ္တော. ဝိဖာရိတန္တိ ဝိဖာဠိတံ.

အသာရကရုက္ခပရိစိတောတိ ပလာသာဒိအသာရရုက္ခကောဋ္ဋနေ ကတပရိစယော. ထဒ္ဓဘာဝန္တိ ဝိပက္ကဘာဝံ၊ တိက္ခဘာဝန္တိ အတ္ထော. နတ္ထီတိ သဒါ နတ္ထီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ပရိသတီတိ စတုပရိသမဇ္ဈေ. တထာ ဟိ ‘‘ဂဏ္ဌိကံ ပဋိမုဉ္စိတွာ ပဋိစ္ဆန္နသရီရာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယန္တာရုဠှဿ ဝိယာတိ ဗျာကရဏတ္ထံ ဝါယမယန္တံ အာရုဠှဿ ဝိယ.

၃၆၀. ဒိဋ္ဌိဝိသူကာနီတိ ဒိဋ္ဌိကိဉ္စကာနိ. ဒိဋ္ဌိသဉ္စရိတာနီတိ ဒိဋ္ဌိတာဠနာနိ. ဒိဋ္ဌိဝိပ္ဖန္ဒိတာနီတိ ဒိဋ္ဌိဣဉ္ဇိတာနိ. တေသံ အဓိပ္ပါယံ ဉတွာတိ တေသံ လိစ္ဆဝိကုမာရာနံ ဣဉ္ဇိတေနေဝ အဇ္ဈာသယံ ဇာနိတွာ. တေနာဟ ‘‘ဣမေ’’တိအာဒိ.

၃၆၁. ယသ္မိံ အဓိဂတေ ပုဂ္ဂလော သတ္ထုသာသနေ ဝိသာရဒေါ ဟောတိ ပရေဟိ အသံဟာရိယော၊ တံ ဉာဏံ ဝိသာရဒဿ ဘာဝေါတိ ကတွာ ဝေသာရဇ္ဇန္တိ အာဟ ‘‘ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တောတိ ဉာဏပ္ပတ္တော’’တိ. တတော ဧဝမဿ န ပရော ပစ္စေတဗ္ဗော ဧတဿ အတ္ထီတိ အပရပ္ပစ္စယော. န ပရော ပတ္တိယော သဒ္ဒဟာတဗ္ဗော ဧတဿ အတ္ထီတိ အပရပ္ပတ္တိယော. ကာမံ သစ္စကော သေက္ခဘူမိ အသေက္ခဘူမီတိ ဣဒံ သာသနဝေါဟာရံ န ဇာနာတိ. ပဿတီတိ ပန ဒဿနကိရိယာယ ဝိပ္ပကတဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘န ဧတ္တာဝတာ ဘိက္ခုကိစ္စံ ပရိယောသိတ’’န္တိ အညာသိ၊ တသ္မာ ပုန ‘‘ကိတ္တာဝတာ ပနာ’’တိ ပုစ္ဆံ အာရဘိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပဿတီတိ ဝုတ္တတ္တာ’’တိအာဒိ.

ယထာဘူတံ ပဿတီတိ ဒဿနံ၊ ဝိသိဋ္ဌဋ္ဌေန အနုတ္တရိယံ၊ ဒဿနမေဝ အနုတ္တရိယန္တိ ဒဿနာနုတ္တရိယံ၊ ဒဿနေသု ဝါ အနုတ္တရိယံ ဒဿနာနုတ္တရိယံ. လောကိယပညာတိ စေတ္ထ ဝိပဿနာပညာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာ ဟိ သဗ္ဗလောကိယပညာဟိ ဝိသိဋ္ဌဋ္ဌေန ‘‘အနုတ္တရာ’’တိ ဝုတ္တာ. လောကိယပဋိပဒါနုတ္တရိယေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣဒါနိ နိပ္ပရိယာယတောဝ တိဝိဓမ္ပိ အနုတ္တရိယံ ဒဿေတုံ ‘‘သုဒ္ဓလောကုတ္တရမေဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သတိပိ သဗ္ဗေသမ္ပိ လောကုတ္တရဓမ္မာနံ အနုတ္တရဘာဝေ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေန အဂ္ဂမဂ္ဂပညာ တတော ဥတ္တရိတရဿ အဘာဝတော ဒဿနာနုတ္တရိယံ. တေနာဟ ‘‘အရဟတ္တမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌီ’’တိ. သေသာနိ မဂ္ဂင်္ဂါနီတိ သေသာနိ အရဟတ္တမဂ္ဂင်္ဂါနိ. တာနိ ဟိ မတ္ထကပ္ပတ္တာနိ နိဗ္ဗာနဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ. အဂ္ဂဖလဝိမုတ္တီတိ အဂ္ဂမဂ္ဂဿ ဖလဝိမုတ္တိ အရဟတ္တဖလံ. ခီဏာသဝဿာတိ သဗ္ဗသော ခီယမာနာသဝဿ. နိဗ္ဗာနဒဿနန္တိ အဂ္ဂမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယမာဟ. တတ္ထ မဂ္ဂင်္ဂါနီတိ အဋ္ဌ မဂ္ဂင်္ဂါနိ. စတုသစ္စန္တောဂဓတ္တာ သဗ္ဗဿ ဉေယျဓမ္မဿ ‘‘စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဝုတ္တံ. သစ္စာနုဂတသမ္မောဟဝိဒ္ဓံသနေနေဝ ဟိ ဘဂဝတော သဗ္ဗသော ဉေယျာဝရဏပ္ပဟာနံ. နိဗ္ဗိသေဝနောတိ နိရုဒ္ဓကိလေသဝိသေဝနော.

၃၆၂. ဓံသီတိ အနုဒ္ဓံသနသီလာ. အနုပဟတန္တိ အဝိက္ခိတ္တံ. သကလန္တိ အနူနံ. ကာယင်္ဂန္တိ ကာယမေဝ အင်္ဂန္တိ ဝဒန္တိ၊ ကာယသင်္ခါတံ အင်္ဂံ သီသာဒိအဝယဝန္တိ အတ္ထော. တထာ ‘‘ဟောတု၊ သာဓူ’’တိ ဧဝမိဒံ ဝါစာယ အဝယဝေါ ဝါစင်္ဂန္တိ.

၃၆၃. အာဟရန္တီတိ အဘိဟရန္တိ. ပုညန္တိ ပုညဖလသင်္ခါတော အာနုဘာဝေါ. ပုညဖလမ္ပိ ဟိ ဥတ္တရပဒလောပေန ‘‘ပုည’’န္တိ ဝုစ္စတိ – ‘‘ကုသလာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာနံ သမာဒါနဟေတု ဧဝမိဒံ ပုညံ ပဝဍ္ဎတီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၈၀). တေနာဟ ‘‘အာယတိံ ဝိပါကက္ခန္ဓာ’’တိ. ပုညမဟီတိ မဟတိ ပုညဖလဝိဘူတိ သေတစ္ဆတ္တမကုဋစာမရာဒိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝိပါကက္ခန္ဓာနံယေဝ ပရိဝါရော’’တိ. လိစ္ဆဝီဟိ ပေသိတေန ခါဒနီယဘောဇနီယေန သမဏော ဂေါတမော သသာဝကသံဃော မယာ ပရိဝိသိတော၊ တသ္မာ လိစ္ဆဝီနမေဝ တံ ပုညံ ဟောတီတိ. တေနာဟ ‘‘တံ ဒါယကာနံ သုခါယ ဟောတူ’’တိ. ယသ္မာ ပန ဘဂဝတော ဘိက္ခုသံဃဿ စ သစ္စကေန ဒါနံ ဒိန္နံ၊ န လိစ္ဆဝီဟိ၊ တသ္မာ ဘဂဝါ သစ္စကဿ သတိံ ပရိဝတ္တေန္တော ‘‘ယံ ခေါ’’တိအာဒိမာဟ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဣတိ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ. နိဂဏ္ဌဿ မတေန ဝိနာယေဝါတိ သစ္စကဿ စိတ္တေန ဝိနာ ဧဝ တဿ ဒက္ခိဏံ ခေတ္တဂတံ ကတွာ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘အတ္တနော ဒိန္နံ ဒက္ခိဏံ။ပေ။ နိယျာတေသီ’’တိ.

စူဠသစ္စကသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

၆. မဟာသစ္စကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၆၄. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတီတိ ဣမိနာ တဒါ ဘဂဝတော ဝေသာလိယံ နိဝါသပရိစ္ဆိန္နော ပုဗ္ဗဏှာဒိဘေဒေါ သဗ္ဗော သမယော သာဓာရဏတော ဂဟိတော၊ တထာ တေန ခေါ ပန သမယေနာတိ စ ဣမိနာ. ပုဗ္ဗဏှသမယန္တိ ပန ဣမိနာ တဗ္ဗိသေသော၊ ယော ဘိက္ခာစာရတ္ထာယ ပစ္စဝေက္ခဏကာလော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘တီဟိ ပဒေဟိ ဧကောဝ သမယော ဝုတ္တော’’တိ ဝုတ္တံ ဝိသေသဿ သာမညန္တောဂဓတ္တာ. မုခဓောဝနဿ ပုဗ္ဗကာလကိရိယာဘာဝသာမညတော ဝုတ္တံ ‘‘မုခံ ဓောဝိတွာ’’တိ. မုခံ ဓောဝိတွာ ဧဝ ဟိ ဝါသဓုရော စေ၊ ဝေလံ သလ္လက္ခေတွာ ယထာစိဏ္ဏံ ဘာဝနာနုယောဂံ၊ ဂန္ထဓုရော စေ၊ ဂန္ထပရိစယေ ကတိပယေ နိသဇ္ဇဝါရေ အနုယုဉ္ဇိတွာ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ ဝိတက္ကမာဠံ ဥပဂစ္ဆတိ.

ကာရဏံ ယုတ္တံ၊ အနုစ္ဆဝိကန္တိ အတ္ထော. ပုဗ္ဗေ ယထာစိန္တိတံ ပဉှံ အပုစ္ဆိတွာ အညံ ပုစ္ဆန္တော မဂ္ဂံ ဌပေတွာ ဥမ္မဂ္ဂတော ပရိဝတ္တေန္တော ဝိယ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပဿေန တာဝ ပရိဟရန္တော’’တိ.

၃၆၅. ဦရုက္ခမ္ဘောပိ နာမ ဘဝိဿတီတိ ဧတ္ထ နာမ-သဒ္ဒေါ ဝိမှယတ္ထောတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိမှယတ္ထဝသေနာ’’တိအာဒိ. ‘‘အန္ဓော နာမ ပဗ္ဗတံ အဘိရုဟိဿတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ ဝိမှယဝါစီသဒ္ဒယောဂေန ဟိ ‘‘ဘဝိဿတီ’’တိ အနာဂတဝစနံ. ကာယနွယန္တိ ကာယာနုဂတံ. ‘‘အယမ္ပိ ခေါ ကာယော ဧဝံဓမ္မော ဧဝံဘာဝီ ဧဝံအနတီတော’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၉၊ မ. နိ. ၁.၁၁၂၊ မ. နိ. ၃.၁၅၄) ကာယဿ အသုဘာနိစ္စာဒိတာယ အနုပဿနာ ကာယဘာဝနာတိ အာဟ ‘‘ကာယဘာဝနာတိ ပန ဝိပဿနာ ဝုစ္စတီ’’တိ. အနာဂတရူပန္တိ အဘီတေ အတ္ထေ အနာဂတသဒ္ဒါရောပနံ အနာဂတပ္ပယောဂေါ န သမေတိ. အတ္ထောပီတိ ‘‘ဦရုက္ခမ္ဘောပိ နာမ ဘဝိဿတီ’’တိ ဝုတ္တအတ္ထောပိ န သမေတိ. အယန္တိ အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ. တေသန္တိ နိဂဏ္ဌာနံ.

၃၆၆. အတ္တနော အဓိပ္ပေတကာယဘာဝနံ ဝိတ္ထာရေန္တော ဝိတ္ထာရတော ဒဿေန္တော ယေ တံ အနုယုတ္တာ၊ တေ နာမဂေါတ္တတော ဝိဘာဝေန္တော ‘‘နန္ဒော ဝစ္ဆော’’တိအာဒိမာဟ. ကိလိဋ္ဌတပါနန္တိ ကာယဿ ကိလေသနတပါနံ ပုဂ္ဂလာနံ. ဇာတမေဒန္တိ မေဒဘာဝါပတ္တိဝသေန ဥပ္ပန္နမေဒံ. ပုရိမံ ပဟာယာတိ ကာလပရိစ္ဆေဒေန အနာဟာရအပ္ပါဟာရတာဒိဝသေန ကာယဿ အပစိနနံ ခေဒနံ ပရိစ္စဇိတွာ. ကာယဘာဝနာ ပန န ပညာယတီတိ နိယမံ ပရမတ္ထတော ကာယဘာဝနာပိ တဝ ဉာဏေန န ဉာယတိ၊ သေသတောပိ န ဒိဿတိ.

၃၆၇. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေတိ ‘‘ကာယဘာဝနမ္ပိ ခေါ တွံ၊ အဂ္ဂိဝေဿန၊ န အညာသိ၊ ကုတော ပန တွံ စိတ္တဘာဝနံ ဇာနိဿသီ’’တိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ. တထာ ‘‘ယော တွံ ဧဝံ ဩဠာရိကံ ဒုဗ္ဗလံ ကာယဘာဝနံ န ဇာနာသိ၊ သော တွံ ကုတော သန္တသုခုမံ စိတ္တဘာဝနံ ဇာနိဿသီ’’တိ ဧတသ္မိံ အတ္ထဝဏ္ဏနာဌာနေ. အဗုဒ္ဓဝစနံ နာမေတံ ပဒန္တိ ကာယဘာဝနာသညိတဝိပဿနာတော စိတ္တဘာဝနာ သန္တာ၊ ဝိပဿနာ ပန ပါဒကဇ္ဈာနတော ဩဠာရိကာ စေဝ ဒုဗ္ဗလာ စာတိ အယဉ္စ ဧတဿ ပဒဿ အတ္ထော. ‘‘အဗုဒ္ဓဝစနံ နာမေတံ ဝစနံ သိယာ’’တိ ဝတွာ ထေရော ပက္ကမိတုံ အာရဘတိ. အထ နံ မဟာသီဝတ္ထေရော ‘‘ဝိပဿနာ နာမေသာ န အာဒိတော သုဗြူဟိတာ ဗလဝတီ တိက္ခာ ဝိသဒါ ဟောတိ၊ တသ္မာ တရုဏဝသေနာယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဒဿေန္တော ‘‘ဒိဿတိ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိ သုတ္တပဒံ (သံ. နိ. ၂.၆၂) အာဟရိ. တတ္ထ အာဒါနန္တိ ပဋိသန္ဓိ. နိက္ခေပနန္တိ စုတိ. ဩဠာရိကန္တိ အရူပဓမ္မေဟိ ဒုဋ္ဌုလ္လဘာဝတ္တာ ဩဠာရိကံ. ကာယန္တိ စတုသန္တတိရူပသမူဟဘူတံ ကာယံ. ဩဠာရိကန္တိ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော၊ ဩဠာရိကာကာရေနာတိ အတ္ထော. တေနေဝ ဝုတ္တံ ‘‘အာဒါနမ္ပိ နိက္ခေပနမ္ပီ’’တိ.

၃၆၈. သုခသာရာဂေန သမန္နာဂတောတိ သုခဝေဒနာယ ဗလဝတရရာဂေန သမင်္ဂီဘူတော. ပဋ္ဌာနေ ပဋိသိဒ္ဓါ အဝစနေနေဝ. တသ္မာတိ သုခေ ဌိတေ ဧဝ ဒုက္ခဿာနုပ္ပဇ္ဇနတော. ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘သုခါယ ဝေဒနာယ နိရောဓာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ၊ န အနန္တရာဝ ဥပ္ပဇ္ဇနတော. ခေပေတွာတိ ကုသလာနိ ခေပေတွာ. ဂဏှိတွာ အတ္တနော ဧဝ ဩကာသံ ဂဟေတွာ. ဥဘတောပက္ခံ ဟုတွာတိ ‘‘ကဒါစိ သုခဝေဒနာ၊ ကဒါစိ ဒုက္ခဝေဒနာ’’တိ ပက္ခဒွယဝသေနပိ ဝေဒနာ စိတ္တဿ ပရိယာဒါယ ဟောတိ ယထာက္ကမံ အဘာဝိတကာယဿ အဘာဝိတစိတ္တဿ.

၃၆၉. ဝိပဿနာ စ သုခဿ ပစ္စနီကာတိ သုက္ခဝိပဿကဿအာဒိကမ္မိကဿ မဟာဘူတပရိဂ္ဂဟာဒိကာလေ ဗဟိ စိတ္တစာရံ နိသေဓေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနေ ဧဝ သတိံ သံဟရန္တဿ အလဒ္ဓဿာဒံ ကာယသုခံ န ဝိန္ဒတိ၊ သမ္ဗာဓေ ဝဇေ သန္နိရုဒ္ဓေါ ဂေါဂဏော ဝိယ ဝိဟညတိ ဝိပ္ဖန္ဒတိ၊ အစ္စာသန္နဟေတုကဉ္စ သရီရေ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတေဝ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဒုက္ခဿ အာသန္နာ’’တိ. တေနာဟ ‘‘ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ’’တိအာဒိ. အဒ္ဓါနေ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေတိ မဟာဘူတပရိဂ္ဂဟာဒိဝသေန ကာလေ ဂစ္ဆန္တေ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ သရီရပဒေသေ. ဒုက္ခံ ဒူရာပဂတံ ဟောတိ သမာပတ္တိဗလေန ဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာ အပ္ပနာဘာဝတော. အနပ္ပကံ ဝိပုလံ. သုခန္တိ ဈာနသုခံ. ဩက္ကမတီတိ ဈာနသမုဋ္ဌာနပဏီတရူပဝသေန ရူပကာယံ အနုပဝိသတိ၊ နာမကာယောက္ကမနေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ကာယပဿဒ္ဓိကမ္မိကဿပိ သမ္မသနဘာဝနာ ပဋ္ဌပေတွာ နိသိန္နဿ ကဿစိ အာဒိတောဝ ကာယကိလမထစိတ္တုပဃာတာပိ သမ္ဘဝန္တိ၊ သမာဓိဿ ပန အပစ္စနီကတ္တာ သိနိဒ္ဓဘာဝတော စ န သုက္ခဝိပဿနာ ဝိယ သုခဿ ဝိပစ္စနီကော၊ အနုက္ကမေန စ ဒုက္ခံ ဝိက္ခမ္ဘေတီတိ အာဟ ‘‘ယထာ သမာဓီ’’တိ. ယထာ သမာဓိ၊ ဝိပဿနာယ ပနေတံ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘န စ တထာ ဝိပဿနာ’’တိ. တေန ဝုတ္တန္တိ ယသ္မာ ဝိပဿနာ သုခဿ ပစ္စနီကာ၊ သာ စ ကာယဘာဝနာ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥပ္ပန္နာပိ သုခါ ဝေဒနာ စိတ္တံ န ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ၊ ဘာဝိတတ္တာ ကာယဿာ’’တိ. တထာ ယသ္မာ သမာဓိ ဒုက္ခဿ ပစ္စနီကော၊ သော စ စိတ္တဘာဝနာ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥပ္ပန္နာပိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ စိတ္တံ န ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ၊ ဘာဝိတတ္တာ စိတ္တဿာ’’တိ ယောဇနာ.

၃၇၀. ဂုဏေ ဃဋ္ဋေတွာတိ အပဒေသေန ဝိနာ သမီပမေဝ နေတွာ. တံ ဝတ မမ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နာ သုခါ ဝေဒနာ ပရိယာဒါယ ဌဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ.

၃၇၁. ကိံ န ဘဝိဿတိ၊ သုခါပိ ဒုက္ခာပိ ဝေဒနာ ယထာပစ္စယံ ဥပ္ပဇ္ဇတေဝါတိ အတ္ထော. တမတ္ထန္တိ သုခဒုက္ခဝေဒနာနံ ဥပ္ပတ္တိယာ အတ္တနော စိတ္တဿ အနဘိဘဝနီယတာသင်္ခါတံ အတ္ထံ. တတ္ထ တာဝ ပါသရာသိသုတ္တေ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသဇ္ဇာ ‘‘တတ္ထေဝ နိသီဒိ’’န္တိ ဝုတ္တာ. ဣဓ မဟာသစ္စကသုတ္တေ ဒုက္ကရကာရိကာယ ဒုက္ကရစရဏေ နိသဇ္ဇာ ‘‘တတ္ထေဝ နိသီဒိ’’န္တိ ဝုတ္တာ.

၃၇၄. ဆန္ဒကရဏဝသေနာတိ တဏှာယနဝသေနာတိ အတ္ထော. သိနေဟကရဏဝသေနာတိ သိနေဟနဝသေန. မုစ္ဆာကရဏဝသေနာတိ မောဟနဝသေန ပမာဒါပါဒနေန. ဝိပါသာကရဏဝသေနာတိ ပါတုကမျတာဝသေန. အနုဒဟနဝသေနာတိ ရာဂဂ္ဂိနာ အနုဒဟနဝသေန. လောကုတ္တရမဂ္ဂဝေဝစနမေဝ ဝဋ္ဋနိဿရဏဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ.

အလ္လဂ္ဂဟဏေန ကိလေသာနံ အသမုစ္ဆိန္နဘာဝံ ဒဿေတိ၊ သသ္နေဟဂ္ဂဟဏေန အဝိက္ခမ္ဘိတဘာဝံ၊ ဥဒကေ ပက္ခိတ္တဘာဝဂ္ဂဟဏေန သမုဒါစာရာဝတ္ထံ၊ ဥဒုမ္ဗရကဋ္ဌဂ္ဂဟဏေန အတ္တဘာဝဿ အသာရကတ္တံ. ဣမိနာဝ နယေနာတိ ‘‘အလ္လံ ဥဒုမ္ဗရကဋ္ဌ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန. သပုတ္တဘရိယပဗ္ဗဇ္ဇာယာတိ ပုတ္တဘရိယေဟိ သဒ္ဓိံ ကတပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇာဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကုဋီစကဗဟူဒကဟံသ-ပရမဟံသာဒိဘေဒါ ဗြာဟ္မဏပဗ္ဗဇ္ဇာ.

၃၇၆. ကုတောပိ ဣမဿ အာပေါသိနေဟော နတ္ထီတိ ကောဠာပံ. တေနာဟ ‘‘ဆိန္နသိနေဟံ နိရာပ’’န္တိ. ကောဠန္တိ ဝါ သုက္ခကလိင်္ဂရံ ဝုစ္စတိ၊ ကောဠံ ကောဠဘာဝံ အာပန္နန္တိ ကောဠာပံ. ပဋိပန္နဿ ဥပက္ကမမဟတ္တနိဿိတတာ ပကတိယာ ကိလေသေဟိ အနဘိဘူတတာယ. အတိန္တတာ ပဋိပက္ခဘာဝနာယ. တထာ ဟိ သုက္ခကောဠာပဘာဝေါ၊ အာရကာ ဥဒကာ ထလေ နိက္ခိတ္တဘာဝေါ စ နိဒဿိတော. ဩပက္ကမိကာဟီတိ ကိလေသအတိနိဂ္ဂဏှနုပက္ကမပ္ပဘဝါဟိ. ဝေဒနာဟီတိ ပဋိပတ္တိဝေဒနာဟိ. ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဟိ ဣဓာဓိပ္ပေတာ.

၃၇၇. ကိံ ပန န သမတ္ထော၊ ယတော ဧဝံ ပရေဟိ စိန္တိတုမ္ပိ အသက္ကုဏေယျံ ဒုက္ကရစရိယံ ဆဗ္ဗဿာနိ အကာသီတိ အဓိပ္ပါယော. ကတွာပိ အကတွာပိ သမတ္ထောဝ ကာရဏဿ နိပ္ဖန္နတ္တာ. ‘‘ယထာပိ သဗ္ဗေသမ္ပိ ခေါ ဗောဓိသတ္တာနံ စရိမဘဝေ အန္တမသော သတ္တာဟမတ္တမ္ပိ ဓမ္မတာဝသေန ဒုက္ကရစရိယာ ဟောတိယေဝ၊ ဧဝံ ဘဂဝါ သမတ္ထော ဒုက္ကရစရိယံ ကာတုံ၊ ဧဝဉ္စ နံ အကာသိ၊ န ပန တာယ ဗုဒ္ဓေါ ဇာတော၊ အထ ခေါ မဇ္ဈိမာယ ဧဝ ပဋိပတ္တိယာ’’တိ တဿာ ဗျတိရေကမုခေန သဒေဝကဿ လောကဿ ဗောဓာယ အမဂ္ဂဘာဝဒီပနတ္ထံ၊ ဣမဿ ပန ဘဂဝတော ကမ္မဝိပါကဝသေန ဆဗ္ဗဿာနိ ဒုက္ကရစရိယာ အဟောသိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘အဝစာဟံ ဇောတိပါလော၊ ကဿပံ သုဂတံ တဒါ၊

ကုတော နု ဗောဓိ မုဏ္ဍဿ၊ ဗောဓိ ပရမဒုလ္လဘာ.

တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ အစရိံ ဒုက္ကရံ ဗဟုံ၊

ဆဗ္ဗဿာနုရုဝေလာယံ၊ တတော ဗောဓိမပါပုဏိံ.

နာဟံ ဧတေန မဂ္ဂေန၊ ပါပုဏိံ ဗောဓိမုတ္တမံ၊

ကုမဂ္ဂေန ဂဝေသိဿံ၊ ပုဗ္ဗကမ္မေန ဝါရိတော’’တိ.

ဒုက္ကရစရိယာယ ဗောဓာယ အမဂ္ဂဘာဝဒဿနတ္ထံ ဒုက္ကရစရိယံ အကာသီတိ ကေစိ. အထ ဝါ လောကနာထဿ အတ္တနော ပရက္ကမသမ္ပတ္တိဒဿနတ္ထာယ ဒုက္ကရစရိယာ. ပဏီတာဓိမုတ္တိယာ ဟိ ပရမုက္ကံသဂတဘာဝတော အဘိနီဟာရာနုရူပံ သမ္ဗောဓိယံ တိဗ္ဗဆန္ဒတာယ သိခါပ္ပတ္တိယာ တဒတ္ထံ ဤဒိသမ္ပိ နာမ ဒုက္ကရစရိယံ အကာသီတိ လောကေ အတ္တနော ဝီရိယာနုဘာဝံ ဝိဘာဝေတုံ – ‘‘သော စ မေ ပစ္ဆာ ပီတိသောမနဿာဝဟော ဘဝိဿတီ’’တိ လောကနာထော ဒုက္ကရစရိယံ အကာသိ. တေနာဟ ‘‘သဒေဝကဿ လောကဿာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဝီရိယနိမ္မထနဂုဏောတိ ဝီရိယဿ သံဝဍ္ဎနသမ္ပာဒနဂုဏော. ယထာဝုတ္တမတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ပါသာဒေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သင်္ဂါမေ ဒွေ တယော သမ္ပဟာရေတိ ဒွိက္ခတ္တုံ တိက္ခတ္တုံ ဝါ ပရသေနာယ ပဟာရပယောဂေ. ပဓာနဝီရိယန္တိ သမ္မပ္ပဓာနေဟိ အာသေဝနဝီရိယံ၊ သဗ္ဗံ ဝါ ပုဗ္ဗဘာဂဝီရိယံ.

အဘိဒန္တန္တိ အဘိဘဝနဒန္တံ၊ ဥပရိဒန္တန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဥပရိဒန္တ’’န္တိ. သော ဟိ ဣတရံ မုသလံ ဝိယ ဥဒုက္ခလံ ဝိသေသတော ကဿစိ ခါဒနကာလေ အဘိဘုယျ ဝတ္တတိ. ကုသလစိတ္တေနာတိ ဗလဝသမ္မာသင်္ကပ္ပယုတ္တေန ကုသလစိတ္တေန. အကုသလစိတ္တန္တိ ကာမဝိတက္ကာဒိသဟိတံ အကုသလစိတ္တံ. အကုသလစိတ္တဿ ပဝတ္တိတုံ အပ္ပဒါနံ နိဂ္ဂဟော. တံတံပဋိက္ခေပဝသေန ဝိနောဒနံ အဘိနိပ္ပီဠနံ. ဝီရိယတာပေန ဝိက္ခမ္ဘနံ အဘိသန္တာပနံ. သဒရထောတိ သပရိဠာဟော. ပဓာနေနာတိ ပဒဟနေန၊ ကာယဿ ကိလမထုပ္ပါဒကေန ဝီရိယေနာတိ အတ္ထော. ဝိဒ္ဓဿာတိ တုဒဿ. သတောတိ သမာနဿ.

၃၇၈. သီသဝေဌနန္တိ သီသံ ရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓိတွာ ဒဏ္ဍကေန ပရိဝတ္တကဝေဌနံ. အရဟန္တော နာမ ဧဝရူပါ ဟောန္တီတိ ဣမိနာ ယထာယံ၊ ဧဝံ ဝိသညီဘူတာပိ ဟုတွာ ဝိဟရန္တီတိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘မတကသဒိသာ’’တိ၊ ဝေဒနာပ္ပတ္တာ ဝိယ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. သုပိနပ္ပဋိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယာတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏေ သေတဝါရဏသုပိနံ ပဿိတွာ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဗျာကတကာလတော ပဋ္ဌာယ.

၃၇၉. ဓမ္မသရီရဿ အရောဂဘာဝေန သာဓူတိ မရိသနိယောတိ မာရိသော၊ ပိယာယနဝစနမေတံ. တေနာဟ ‘‘သမ္ပိယာယမာနာ’’တိအာဒိ. အဇဇ္ဇိတန္တိ ဧဝံ အဘုဉ္ဇိတံ ဘကာရဿ ဇကာရာဒေသံ ကတွာ. တေနာဟ ‘‘အဘောဇန’’န္တိ. ဧဝံ မာ ကရိတ္ထာတိ ‘‘လောမကူပေဟိ အဇ္ဈောဟာရေဿာမ အနုပ္ပဝေသေဿာမာ’’တိ ယထာ တုမှေဟိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ မာ ကရိတ္ထ. ကသ္မာ? ယာပေဿာမဟန္တိ အဟဉ္စ ယာဝဒတ္ထံ အာဟာရမတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တော ယထာ ယာပေဿာမိ၊ ဧဝံ အာဟာရံ ပဋိသေဝိဿာမိ.

၃၈၀-၈၁. ဧတာဝ ပရမန္တိ ဧတ္တကံ ပရမံ၊ န ဣတော ပရံ ဩပက္ကမိကဒုက္ခဝေဒနာဝေဒိယနံ အတ္ထီတိ အတ္ထော. ရညော ဂဟေတဗ္ဗနင်္ဂလတော အညာနိ သန္ဓာယ ‘‘ဧကေန ဦန’’န္တိ ဝုတ္တံ. တံ သုဝဏ္ဏပရိက္ခတံ၊ ဣတရာနိ ရဇတပရိက္ခတာနိ. တေနာဟ ‘‘အမစ္စာ ဧကေနူနအဋ္ဌသတရဇတနင်္ဂလာနီ’’တိ. အာဠာရုဒကသမာဂမေ လဒ္ဓဇ္ဈာနာနိ ဝဋ္ဋပါဒကာနိ၊ အာနာပါနသမာဓိ ပန ကာယဂတာသတိပရိယာပန္နတ္တာ သဗ္ဗေသဉ္စ ဗောဓိသတ္တာနံ ဝိပဿနာပါဒကတ္တာ ‘‘ဗောဓာယ မဂ္ဂေါ’’တိ ဝုတ္တော. ဗုဇ္ဈနတ္ထာယာတိ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ၊ သဗ္ဗဿေဝ ဝါ ဉေယျဓမ္မဿ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈနာယ. သတိယာ အနုဿရဏကဝိညာဏံ သတာနုသာရိဝိညာဏံ. ကဿာ ပန သတိယာတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘နယိဒ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

၃၈၂. ပစ္စုပဋ္ဌိတာတိ တံတံဝတ္တကရဏဝသေန ပတိဥပဋ္ဌိတာ ဥပဋ္ဌာယကာ. တေနာဟ ‘‘ပဏ္ဏသာလာ’’တိအာဒိ. ပစ္စယဗာဟုလ္လိကောတိ ပစ္စယာနံ ဗာဟုလ္လာယ ပဋိပန္နော. အာဝတ္တောတိ ပုဗ္ဗေ ပစ္စယဂေဓပ္ပဟာနာယ ပဋိပန္နော၊ ဣဒါနိ တတော ပဋိနိဝတ္တော. တေနာဟ ‘‘ရသဂိဒ္ဓေါ။ပေ။ အာဝတ္တော’’တိ. ဓမ္မနိယာမေနာတိ ဓမ္မတာယ. တမေဝ ဓမ္မတံ ဒဿေတုံ ‘‘ဗောဓိသတ္တဿာ’’တိအာဒိမာဟ. ဗာရာဏသိမေဝ တတ္ထာပိ စ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အဝိဇဟိတဓမ္မစက္ကပဝတ္တနဋ္ဌာနမေဝ အဂမံသု. ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ ကိရ ဝိသာခမာသဿ အဒ္ဓမာသိယံ ဂတာ. တေနာဟ ‘‘တေသု ဂတေသု အဍ္ဎမာသံ ကာယဝိဝေကံ လဘိတွာ’’တိ.

၃၈၇. ‘‘အဒ္ဓါဘောတော ဂေါတမဿ သာဝကာစိတ္တဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ၊ နော ကာယဘာဝန’’န္တိ ဣမံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဧကံ ပဉှံ ပုစ္ဆိ’’န္တိ. ဣမံ ဓမ္မဒေသနန္တိ ‘‘အဘိဇာနာမိ ခေါ ပနာဟ’’န္တိအာဒိကံ ဓမ္မဒေသနံ. အသလ္လီနော တဏှာဒိဋ္ဌိကိလေသာနံ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ တေဟိ သဗ္ဗသော န လိတ္တော. အနုပလိတ္တောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ တဏှာနန္ဒိယာ အဘာဝေန. ဂေါစရဇ္ဈတ္တမေဝါတိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တသညိတေ ဖလသမာပတ္တိယာ အာရမ္မဏေ၊ နိဗ္ဗာနေတိ အတ္ထော. ယံ သန္ဓာယ ပါဠိယံ ‘‘ပုရိမသ္မိံ သမာဓိနိမိတ္တေ’’တိ ဝုတ္တံ သန္နိသီဒါပေမီတိ ဖလသမာပတ္တိသမာဓိနာ အစ္စန္တသမာဒါနဝသေန စိတ္တံ သမ္မဒေဝ နိသီဒါပေမိ. ပုဗ္ဗာဘောဂေနာတိ သမာပဇ္ဇနတော ပုဗ္ဗေ ပဝတ္တအာဘောဂေန. ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာတိ သမာပဇ္ဇနက္ခဏံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ. တေနာဟ ‘‘သာဓုကာရ။ပေ။ အဝိစ္ဆိန္နေယေဝါ’’တိ. ဧဝမဿ ပရိစ္ဆိန္နကာလသမာပဇ္ဇနံ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလံ ဝုဋ္ဌာနဉ္စ ဗုဒ္ဓါနံ န ဘာရိယံ ဝသီဘာဝဿ တထာသုပ္ပဂုဏဘာဝတောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ ဟီ’’တိအာဒိ. ဓမ္မသမ္ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ အဿာသဝါရေ ဝါ. တဒါ ဟိ ဒေသိယမာနံ ဓမ္မံ ဥပဓာရေတုံ န သက္ကောန္တိ၊ တသ္မာ တသ္မိံ ခဏေ ဒေသိတဒေသနာ နိရတ္ထကာ သိယာ. န ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ နိရတ္ထကာ ကိရိယာ အတ္ထိ.

ဩကပ္ပနီယမေတန္တိ ‘‘တဿာ ဧဝ ကထာယာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ အတိဝိယ အစ္ဆရိယဂတံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ သုတွာ ဤဒိသီ ပဋိပတ္တိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿေဝ ဟောတီတိ ဥပဝါဒဝသေန ဝဒတိ၊ န သဘာဝေန. တေနာဟ ‘‘သတ္ထရိ ပသာဒမတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပန္န’’န္တိ. ကာယဒရထောတိ ပစ္စယဝိသေသဝသေန ရူပကာယဿ ပရိဿမာကာရော. ဥပါဒိန္နကေတိ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓေ. အနုပါဒိန္နကေတိ အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓေ. ဝိကသန္တိ သူရိယရသ္မိသမ္ဖဿေန. တဒဘာဝေန မကုလာနိ ဟောန္တိ. ကေသဉ္စိ တိန္တိနိကာဒိရုက္ခာနံ. ပတိလီယန္တိ နိဿယရူပဓမ္မအဝိပ္ဖါရိကတာယ. အရူပဓမ္မတာယ ပဉ္စဝိညာဏာနဉ္စေဝ ကိရိယာမယဝိညာဏာနဉ္စ အပ္ပဝတ္တိသညိတာ အဝိပ္ဖါရိကတာ ဟောတိ၊ ယတ္ထ နိဒ္ဒါသမညာ. တေနာဟ ‘‘ဒရထဝသေန ဘဝင်္ဂသောတဉ္စ ဣဓ နိဒ္ဒါတိ အဓိပ္ပေတ’’န္တိ. တတ္ထ ဒရထဝသေနာတိ ဒရထဝသေနေဝ၊ န ထိနမိဒ္ဓဝသေနာတိ အဝဓာရဏံ အဝဓာရဏဖလဉ္စ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗံ. တံ သန္ဓာယာတိ ကာယဿ ဒရထသင်္ခါတသရီရဂိလာနဟေတုကံ နိဒ္ဒံ သန္ဓာယ. သရီရဂိလာနဉ္စ ဘဂဝတော နတ္ထီတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ ‘‘ပိဋ္ဌိ မေ အာဂိလာယတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၀၀၊ မ. နိ. ၂.၂၂၊ စူဠဝ. ၃၄၅) ဝစနတော. သမ္မောဟဝိဟာရသ္မိန္တိ ပစ္စတ္တေ ဧတံ ဘုမ္မဝစနန္တိ အာဟ ‘‘သမ္မောဟဝိဟာရောတိ ဝဒန္တီ’’တိ၊ သမ္မောဟဝိဟာရသ္မိံ ဝါ ပရိယာပန္နံ ဧတံ ဝဒန္တိ၊ ယဒိဒံ ဒိဝါ နိဒ္ဒေါက္ကမနန္တိ ယောဇနာ.

၃၈၉. ဥပနီတေဟီတိ ဒေါသမဂ္ဂံ နိန္ဒာပထံ ဥပနီတေဟိ. အဘိနန္ဒိတွာတိ သမ္ပိယာယိတွာ. တေနာဟ ‘‘စိတ္တေန သမ္ပဋိစ္ဆန္တော’’တိ. အနုမောဒိတွာတိ ‘‘သာဓု သာဓူ’’တိ ဒေသနာယ ထောမနဝသေန အနုမောဒိတွာ. တေနာဟ ‘‘ဝါစာယပိ ပသံသန္တော’’တိ. သမ္ပတ္တေ ကာလေတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာယောဂ္ဂေ ကာလေ အနုပ္ပတ္တေ.

ဂဏံ ဝိနောဒေတွာတိ ဂဏံ အပနေတွာ ဂဏပလိဗောဓံ ဆိန္ဒိတွာ. ပပဉ္စန္တိ အဝသေသကိလေသံ. ‘‘ပုညဝါ ရာဇပူဇိတော’’တိ ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘တသ္မိဉှိ ကာလေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဆန္ဒဝါသဟရဏေန ဥပေါသထကမ္မံ ကရောန္တော.

သကလံ ရတ္တိံ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံယေဝ ကထိတတ္တာ ထေရဿ ဉာဏံ ဒေသနာဝိဘဝဉ္စ ဝိဘာဝေန္တော အာဟ ‘‘ဧတ္တကာဝ၊ ဘန္တေ၊ ဗုဒ္ဓဂုဏာ’’တိ. ဣမာယ၊ ဘန္တေ၊ တုမှာကံ ဓမ္မကထာယ အနဝသေသတော ဗုဒ္ဓဂုဏာ ကထိတာ ဝိယ ဇာယန္တိ၊ ဧဝံ သန္တေပိ အနန္တာပရိမေယျာဝ တေ၊ ကိံ ဣတော ပရေပိ ဝိဇ္ဇန္တေဝါတိ ထေရံ တတ္ထ သီဟနာဒံ နဒါပေတုကာမော အာဟ ‘‘ဥဒါဟု အညေပိ အတ္ထီ’’တိအာဒိ. ရဇ္ဇဿ ပဒေသိကတ္တာ၊ ယထာဝုတ္တသုဘာသိတဿ စ အနဂ္ဃတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘အယံ မေ ဒုဂ္ဂတပဏ္ဏာကာရော’’တိ. တိယောဇနသတိကန္တိ ဣဒံ ပရိက္ခေပဝသေန ဝုတ္တံ၊ တဉ္စ ခေါ မနုဿာနံ ပရိဘောဂဝသေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

မဟာသစ္စကသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

၇. စူဠတဏှာသင်္ခယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၉၀. တတြာတိ တသ္မိံ ပုဗ္ဗာရာမမိဂါရမာတုပါသာဒါနံ အတ္ထဝိဘာဝနေ အယံ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာ အနုပုဗ္ဗီ ကထာ. မဏီနန္တိ ဧတ္ထ ပဒုမရာဂမဏီနံ အဓိပ္ပေတတ္တာ အာဟ ‘‘အညေဟိ စာ’’တိ. တေန ဣန္ဒနီလာဒိမဏီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. နီလပီတလောဟိတောဒါတမဉ္ဇိဋ္ဌပဘဿရကဗရဝဏ္ဏဝသေန သတ္တဝဏ္ဏေဟိ.

တဏှာ သဗ္ဗသော ခီယန္တိ ဧတ္ထာတိ တဏှာသင်္ခယော (အ. နိ. ဋီ. ၃.၇.၆၁)၊ တသ္မိံ. တဏှာသင်္ခယေတိ စ ဝိသယေ ဣဒံ ဘုမ္မန္တိ အာဟ ‘‘တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ’’တိ. ဝိမုတ္တစိတ္တတာယာတိ သဗ္ဗသံကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တစိတ္တတာယ. အပရဘာဂပဋိပဒါ နာမ အရိယသစ္စာဘိသမယော၊ သာ သာသနစာရိဂေါစရာ ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗတောတိ အာဟ ‘‘ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒံ သံခိတ္တေန ဒေသေထာတိ ပုစ္ဆတီ’’တိ. အကုပ္ပဓမ္မတာယ ခယဝယသင်္ခါတံ အန္တံ အတီတာတိ အစ္စန္တာ၊ သော ဧဝ အပရိဟာနသဘာဝတ္တာ အစ္စန္တာ နိဋ္ဌာ ဧတဿာတိ အစ္စန္တနိဋ္ဌော. တေနာဟ ‘‘ဧကန္တနိဋ္ဌော သတတနိဋ္ဌောတိ အတ္ထော’’တိ. န ဟိ ပဋိဝိဒ္ဓဿ လောကုတ္တရဓမ္မဿ ဒဿနံ ကုပ္ပနံ နာမ အတ္ထိ. အစ္စန္တမေဝ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမော ဧတဿ အတ္ထီတိ အစ္စန္တယောဂက္ခေမီ. မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ ဝုသိတတ္တာ၊ တဿ စ အပရိဟာနသဘာဝတ္တာ အစ္စန္တံ ဗြဟ္မစာရီတိ အစ္စန္တဗြဟ္မစာရီ. တေနာဟ ‘‘နိစ္စဗြဟ္မစာရီတိ အတ္ထော’’တိ. ပရိယောသာနန္တိ ဗြဟ္မစရိယဿ ပရိယောသာနံ.

ဝေဂါယတီတိ တုရိတာယတိ. သလ္လက္ခေသီတိ စိန္တေသိ၊ အတ္တနာ ယထာ သုတာယ သတ္ထု ဒေသနာယ အနုဿရဏဝသေန ဥပဓာရေသိ. အနုဂ္ဂဏှိတွာဝါတိ အတ္ထဝိနိစ္ဆယဝသေန အနုဂ္ဂဟေတွာ ဧဝ. ဆသု ဒွါရေသု နိယုတ္တာတိ ဆဒွါရိကာ၊ တေဟိ.

ပဉ္စက္ခန္ဓာတိ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ. သက္ကာယသဗ္ဗဉှိ သန္ဓာယ ဣဓ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တံ ဝိပဿနာဝိသယဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ၊ တသ္မာ အာယတနဓာတုယောပိ တဂ္ဂတိကာ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘နာလံ အဘိနိဝေသာယာ’’တိ. န ယုတ္တာ အဘိနိဝေသာယ ‘‘ဧတံ မမ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ အဇ္ဈောသာနာယ. ‘‘အလမေဝ နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ အလံ ဝိရဇ္ဇိတု’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၂၇၂၊ သံ. နိ. ၂.၁၂၄-၁၂၅၊ ၁၂၈၊ ၁၃၄၊ ၁၄၃) ဝိယ အလံ-သဒ္ဒေါ ယုတ္တတ္ထောပိ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘န ယုတ္တာ’’တိ. သမ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဘဝန္တိ. ယဒိပိ ‘‘တတိယာ၊ စတုတ္ထီ’’တိ ဣဒံ ဝိသုဒ္ဓိဒွယံ အဘိညာပညာ၊ တဿာ ပန သပ္ပစ္စယနာမရူပဒဿနဘာဝတော၊ သတိ စ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေ သပ္ပစ္စယတ္တာ (နာမရူပဿ အနိစ္စတာ၊ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ၊ ဒုက္ခဉ္စ အနတ္တာတိ အတ္ထတော) လက္ခဏတ္တယံ သုပါကဋမေဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ ဉာတပရိညာယ အဘိဇာနာတီ’’တိ. တထေဝ တီရဏပရိညာယာတိ ဣမိနာ အနိစ္စာဒိဘာဝေန နာလံ အဘိနိဝေသာယာတိ နာမရူပဿ ဥပသံဟရတိ၊ န အဘိညာပညာနံ သမ္ဘာရဓမ္မာနံ. ပုရိမာယ ဟိ အတ္ထတော အာပန္နလက္ခဏတ္တယံ ဂဏှာတိ သလက္ခဏသလ္လက္ခဏပရတ္တာ တဿာ၊ ဒုတိယာယ သရူပတော တဿာ လက္ခဏတ္တယာရောပနဝသေန သမ္မသနဘာဝတော. ဧကစိတ္တက္ခဏိကတာယ အဘိနိပါတမတ္တတာယ စ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ. ရူပပရိဂ္ဂဟဿ ဩဠာရိကဘာဝတော အရူပပရိဂ္ဂဟံ ဒဿေတိ. ဒဿေန္တော စ ဝေဒနာယ အာသန္နဘာဝတော၊ ဝိသေသတော သုခသာရာဂိတာယ၊ ဘဝဿာဒဂဓိတမာနသတာယ စ သက္ကဿ ဝေဒနာဝသေန နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဒဿေတိ.

ဥပ္ပါဒဝယဋ္ဌေနာတိ ဥဒယဗ္ဗယသဘာဝေန ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈနေန. အနိစ္စာတိ အဒ္ဓု ဝါ. အနိစ္စလက္ခဏံ အနိစ္စတာ ဥဒယဝယတာ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ခယတော ဝယတော ဒဿနဉာဏံ အနိစ္စာနုပဿနာ၊ တံသမင်္ဂီ စ ပုဂ္ဂလော အနိစ္စာနုပဿီ၊ တသ္မာ. ခယဝိရာဂေါတိ ခယသင်္ခါတော ဝိရာဂေါ သင်္ခါရာနံ ပလုဇ္ဇနာ. ယံ အာဂမ္မ သဗ္ဗသော သင်္ခါရေဟိ ဝိရဇ္ဇနာ ဟောတိ၊ တံ နိဗ္ဗာနံ အစ္စန္တဝိရာဂေါ. နိရောဓာနုပဿိမှိပီတိ နိရောဓာနုပဿိပဒေပိ. ‘‘ဧသေဝ နယော’’တိ အဘိဒိသိတွာ တံ ဧကဒေသေန ဝိဝရန္တော ‘‘နိရောဓောပိ ဟိ။ပေ။ ဒုဝိဓောယေဝါ’’တိ အာဟ. သဗ္ဗာသဝသံဝရေ ဝုတ္တဝေါဿဂ္ဂေါဝ ဣဓ ‘‘ပဋိနိဿဂ္ဂေါ’’တိ ဝုတ္တောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ပဋိနိဿဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ ဝေါဿဂ္ဂေါ’’တိအာဒိမာဟ. ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါ ဝိပဿနာ. ပက္ခန္ဒနဝသေန အပ္ပနတော ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါ မဂ္ဂေါ အညဿ တဒဘာဝတော. သောတိ မဂ္ဂေါ. အာရမ္မဏတောတိ ကိစ္စသာဓနဝသေန အာရမ္မဏကရဏတော. ဧဝဉှိ မဂ္ဂတော အညေသံ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏာနံ ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂါဘာဝေါ သိဒ္ဓေါ ဟောတိ. ပရိစ္စဇနေန ပက္ခန္ဒနေန စာတိ ဒွီဟိပိ ဝါ ကာရဏေဟိ. သဗ္ဗေသံ ခန္ဓာနံ ဝေါဿဇ္ဇနံ တပ္ပဋိဗဒ္ဓသံကိလေသပ္ပဟာနေန ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတီတိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တံ စိတ္တံ သန္ဓာယာဟ. ဥဘယမ္ပေတံ ဝေါဿဇ္ဇနံ. တဒုဘယသမင်္ဂီတိ ဝိပဿနာသမင်္ဂီ မဂ္ဂသမင်္ဂီ စ. ‘‘အနိစ္စာနုပဿနာယ နိစ္စသညံ ပဇဟတီ’’တိအာဒိဝစနတော (ပဋိ. မ. ၁.၅၂) ယထာ ဝိပဿနာယ ကိလေသာနံ ပရိစ္စာဂပဋိနိဿဂ္ဂေါ လဗ္ဘတိ၊ ဧဝံ အာယတိံ တေဟိ ကိလေသေဟိ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗခန္ဓာနမ္ပိ ပရိစ္စာဂပဋိနိဿဂ္ဂေါ ဝတ္တဗ္ဗော၊ ပက္ခန္ဒနပဋိနိဿဂ္ဂေါ ပန မဂ္ဂေ လဗ္ဘမာနာယ ဧကန္တကာရဏဘူတာယ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာယ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော၊ မဂ္ဂေ ပန တဒုဘယမ္ပိ ဉာယာဂတမေဝ နိပ္ပရိယာယတောဝ လဗ္ဘမာနတ္တာ. တေနာဟ ‘‘တဒုဘယသမင်္ဂီ ပုဂ္ဂလော’’တိအာဒိ.

ပုစ္ဆန္တဿ အဇ္ဈာသယဝသေန ‘‘န ကိဉ္စိ လောကေ ဥပါဒိယတီ’’တိ ဧတ္ထ ကာမုပါဒါနဝသေန ဥပါဒိယနံ ပဋိက္ခိပီယတီတိ အာဟ ‘‘တဏှာဝသေန န ဥပါဒိယတီ’’တိ. တဏှာဝသေန ဝါ အသတိ ဥပါဒိယနေ ဒိဋ္ဌိဝသေန ဥပါဒိယနံ အနဝကာသမေဝါတိ ‘‘တဏှာဝသေန’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. န ပရာမသတီတိ နာဒိယတိ၊ ဒိဋ္ဌိပရာမာသဝသေန ဝါ ‘‘နိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ န ပရာမသတိ. သံခိတ္တေနေဝ ခိပ္ပံ ကထေသီတိ တဿ အဇ္ဈာသယဝသေန ပပဉ္စံ အကတွာ ကထေသိ.

၃၉၁. အဘိသမာဂန္တွာတိ အဘိမုခဉာဏေန ဉေယျံ သမာဂန္တွာ ယာထာဝတော ဝိဒိတွာ. တေနာဟ ‘‘ဇာနိတွာ’’တိ. ယထာပရိသဝိညာပကတ္တာတိ ယထာပရိသံ ဓမ္မသမ္ပဋိဂ္ဂါဟိကာယ မဟတိယာ၊ အပ္ပကာယ ဝါ ပရိသာယ အနုရူပမေဝ ဝိညာပနတော. ပရိယန္တံ န နိစ္ဆရတီတိ န ပဝတ္တတိ. မာ နိရတ္ထကာ အဂမာသီတိ ဣဒံ ဓမ္မတာဝသေန ဝုတ္တံ၊ န သတ္ထု အဇ္ဈာသယဝသေန. ဧကဉှေတံ သတ္ထု ဝစီဃောသဿ အဋ္ဌသု အင်္ဂေသု၊ ယဒိဒံ ပရိသပရိယန္တတာ. ဆိဒ္ဒဝိဝရောကာသောတိ ဆိဒ္ဒဘူတော၊ ဝိဝရဘူတော ဝါ ဩကာသောပိ နတ္ထိ၊ ဘဂဝတော သဒ္ဒါသဝနကာရဏံ ဝုတ္တမေဝ. တသ္မာတိ ယထာဝုတ္တကာရဏတော.