၆. မဟာသစ္စကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၆၄. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတီတိ ဣမိနာ တဒါ ဘဂဝတော ဝေသာလိယံ နိဝါသပရိစ္ဆိန္နော ပုဗ္ဗဏှာဒိဘေဒေါ သဗ္ဗော သမယော သာဓာရဏတော ဂဟိတော၊ တထာ တေန ခေါ ပန သမယေနာတိ စ ဣမိနာ. ပုဗ္ဗဏှသမယန္တိ ပန ဣမိနာ တဗ္ဗိသေသော၊ ယော ဘိက္ခာစာရတ္ထာယ ပစ္စဝေက္ခဏကာလော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘တီဟိ ပဒေဟိ ဧကောဝ သမယော ဝုတ္တော’’တိ ဝုတ္တံ ဝိသေသဿ သာမညန္တောဂဓတ္တာ. မုခဓောဝနဿ ပုဗ္ဗကာလကိရိယာဘာဝသာမညတော ဝုတ္တံ ‘‘မုခံ ဓောဝိတွာ’’တိ. မုခံ ဓောဝိတွာ ဧဝ ဟိ ဝါသဓုရော စေ၊ ဝေလံ သလ္လက္ခေတွာ ယထာစိဏ္ဏံ ဘာဝနာနုယောဂံ၊ ဂန္ထဓုရော စေ၊ ဂန္ထပရိစယေ ကတိပယေ နိသဇ္ဇဝါရေ အနုယုဉ္ဇိတွာ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ ဝိတက္ကမာဠံ ဥပဂစ္ဆတိ.

ကာရဏံ ယုတ္တံ၊ အနုစ္ဆဝိကန္တိ အတ္ထော. ပုဗ္ဗေ ယထာစိန္တိတံ ပဉှံ အပုစ္ဆိတွာ အညံ ပုစ္ဆန္တော မဂ္ဂံ ဌပေတွာ ဥမ္မဂ္ဂတော ပရိဝတ္တေန္တော ဝိယ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပဿေန တာဝ ပရိဟရန္တော’’တိ.

၃၆၅. ဦရုက္ခမ္ဘောပိ နာမ ဘဝိဿတီတိ ဧတ္ထ နာမ-သဒ္ဒေါ ဝိမှယတ္ထောတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိမှယတ္ထဝသေနာ’’တိအာဒိ. ‘‘အန္ဓော နာမ ပဗ္ဗတံ အဘိရုဟိဿတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ ဝိမှယဝါစီသဒ္ဒယောဂေန ဟိ ‘‘ဘဝိဿတီ’’တိ အနာဂတဝစနံ. ကာယနွယန္တိ ကာယာနုဂတံ. ‘‘အယမ္ပိ ခေါ ကာယော ဧဝံဓမ္မော ဧဝံဘာဝီ ဧဝံအနတီတော’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၉၊ မ. နိ. ၁.၁၁၂၊ မ. နိ. ၃.၁၅၄) ကာယဿ အသုဘာနိစ္စာဒိတာယ အနုပဿနာ ကာယဘာဝနာတိ အာဟ ‘‘ကာယဘာဝနာတိ ပန ဝိပဿနာ ဝုစ္စတီ’’တိ. အနာဂတရူပန္တိ အဘီတေ အတ္ထေ အနာဂတသဒ္ဒါရောပနံ အနာဂတပ္ပယောဂေါ န သမေတိ. အတ္ထောပီတိ ‘‘ဦရုက္ခမ္ဘောပိ နာမ ဘဝိဿတီ’’တိ ဝုတ္တအတ္ထောပိ န သမေတိ. အယန္တိ အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ. တေသန္တိ နိဂဏ္ဌာနံ.

၃၆၆. အတ္တနော အဓိပ္ပေတကာယဘာဝနံ ဝိတ္ထာရေန္တော ဝိတ္ထာရတော ဒဿေန္တော ယေ တံ အနုယုတ္တာ၊ တေ နာမဂေါတ္တတော ဝိဘာဝေန္တော ‘‘နန္ဒော ဝစ္ဆော’’တိအာဒိမာဟ. ကိလိဋ္ဌတပါနန္တိ ကာယဿ ကိလေသနတပါနံ ပုဂ္ဂလာနံ. ဇာတမေဒန္တိ မေဒဘာဝါပတ္တိဝသေန ဥပ္ပန္နမေဒံ. ပုရိမံ ပဟာယာတိ ကာလပရိစ္ဆေဒေန အနာဟာရအပ္ပါဟာရတာဒိဝသေန ကာယဿ အပစိနနံ ခေဒနံ ပရိစ္စဇိတွာ. ကာယဘာဝနာ ပန န ပညာယတီတိ နိယမံ ပရမတ္ထတော ကာယဘာဝနာပိ တဝ ဉာဏေန န ဉာယတိ၊ သေသတောပိ န ဒိဿတိ.

၃၆၇. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေတိ ‘‘ကာယဘာဝနမ္ပိ ခေါ တွံ၊ အဂ္ဂိဝေဿန၊ န အညာသိ၊ ကုတော ပန တွံ စိတ္တဘာဝနံ ဇာနိဿသီ’’တိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ. တထာ ‘‘ယော တွံ ဧဝံ ဩဠာရိကံ ဒုဗ္ဗလံ ကာယဘာဝနံ န ဇာနာသိ၊ သော တွံ ကုတော သန္တသုခုမံ စိတ္တဘာဝနံ ဇာနိဿသီ’’တိ ဧတသ္မိံ အတ္ထဝဏ္ဏနာဌာနေ. အဗုဒ္ဓဝစနံ နာမေတံ ပဒန္တိ ကာယဘာဝနာသညိတဝိပဿနာတော စိတ္တဘာဝနာ သန္တာ၊ ဝိပဿနာ ပန ပါဒကဇ္ဈာနတော ဩဠာရိကာ စေဝ ဒုဗ္ဗလာ စာတိ အယဉ္စ ဧတဿ ပဒဿ အတ္ထော. ‘‘အဗုဒ္ဓဝစနံ နာမေတံ ဝစနံ သိယာ’’တိ ဝတွာ ထေရော ပက္ကမိတုံ အာရဘတိ. အထ နံ မဟာသီဝတ္ထေရော ‘‘ဝိပဿနာ နာမေသာ န အာဒိတော သုဗြူဟိတာ ဗလဝတီ တိက္ခာ ဝိသဒါ ဟောတိ၊ တသ္မာ တရုဏဝသေနာယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဒဿေန္တော ‘‘ဒိဿတိ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိ သုတ္တပဒံ (သံ. နိ. ၂.၆၂) အာဟရိ. တတ္ထ အာဒါနန္တိ ပဋိသန္ဓိ. နိက္ခေပနန္တိ စုတိ. ဩဠာရိကန္တိ အရူပဓမ္မေဟိ ဒုဋ္ဌုလ္လဘာဝတ္တာ ဩဠာရိကံ. ကာယန္တိ စတုသန္တတိရူပသမူဟဘူတံ ကာယံ. ဩဠာရိကန္တိ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော၊ ဩဠာရိကာကာရေနာတိ အတ္ထော. တေနေဝ ဝုတ္တံ ‘‘အာဒါနမ္ပိ နိက္ခေပနမ္ပီ’’တိ.

၃၆၈. သုခသာရာဂေန သမန္နာဂတောတိ သုခဝေဒနာယ ဗလဝတရရာဂေန သမင်္ဂီဘူတော. ပဋ္ဌာနေ ပဋိသိဒ္ဓါ အဝစနေနေဝ. တသ္မာတိ သုခေ ဌိတေ ဧဝ ဒုက္ခဿာနုပ္ပဇ္ဇနတော. ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘သုခါယ ဝေဒနာယ နိရောဓာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ၊ န အနန္တရာဝ ဥပ္ပဇ္ဇနတော. ခေပေတွာတိ ကုသလာနိ ခေပေတွာ. ဂဏှိတွာ အတ္တနော ဧဝ ဩကာသံ ဂဟေတွာ. ဥဘတောပက္ခံ ဟုတွာတိ ‘‘ကဒါစိ သုခဝေဒနာ၊ ကဒါစိ ဒုက္ခဝေဒနာ’’တိ ပက္ခဒွယဝသေနပိ ဝေဒနာ စိတ္တဿ ပရိယာဒါယ ဟောတိ ယထာက္ကမံ အဘာဝိတကာယဿ အဘာဝိတစိတ္တဿ.

၃၆၉. ဝိပဿနာ စ သုခဿ ပစ္စနီကာတိ သုက္ခဝိပဿကဿအာဒိကမ္မိကဿ မဟာဘူတပရိဂ္ဂဟာဒိကာလေ ဗဟိ စိတ္တစာရံ နိသေဓေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနေ ဧဝ သတိံ သံဟရန္တဿ အလဒ္ဓဿာဒံ ကာယသုခံ န ဝိန္ဒတိ၊ သမ္ဗာဓေ ဝဇေ သန္နိရုဒ္ဓေါ ဂေါဂဏော ဝိယ ဝိဟညတိ ဝိပ္ဖန္ဒတိ၊ အစ္စာသန္နဟေတုကဉ္စ သရီရေ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတေဝ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဒုက္ခဿ အာသန္နာ’’တိ. တေနာဟ ‘‘ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ’’တိအာဒိ. အဒ္ဓါနေ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေတိ မဟာဘူတပရိဂ္ဂဟာဒိဝသေန ကာလေ ဂစ္ဆန္တေ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ သရီရပဒေသေ. ဒုက္ခံ ဒူရာပဂတံ ဟောတိ သမာပတ္တိဗလေန ဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာ အပ္ပနာဘာဝတော. အနပ္ပကံ ဝိပုလံ. သုခန္တိ ဈာနသုခံ. ဩက္ကမတီတိ ဈာနသမုဋ္ဌာနပဏီတရူပဝသေန ရူပကာယံ အနုပဝိသတိ၊ နာမကာယောက္ကမနေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ကာယပဿဒ္ဓိကမ္မိကဿပိ သမ္မသနဘာဝနာ ပဋ္ဌပေတွာ နိသိန္နဿ ကဿစိ အာဒိတောဝ ကာယကိလမထစိတ္တုပဃာတာပိ သမ္ဘဝန္တိ၊ သမာဓိဿ ပန အပစ္စနီကတ္တာ သိနိဒ္ဓဘာဝတော စ န သုက္ခဝိပဿနာ ဝိယ သုခဿ ဝိပစ္စနီကော၊ အနုက္ကမေန စ ဒုက္ခံ ဝိက္ခမ္ဘေတီတိ အာဟ ‘‘ယထာ သမာဓီ’’တိ. ယထာ သမာဓိ၊ ဝိပဿနာယ ပနေတံ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘န စ တထာ ဝိပဿနာ’’တိ. တေန ဝုတ္တန္တိ ယသ္မာ ဝိပဿနာ သုခဿ ပစ္စနီကာ၊ သာ စ ကာယဘာဝနာ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥပ္ပန္နာပိ သုခါ ဝေဒနာ စိတ္တံ န ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ၊ ဘာဝိတတ္တာ ကာယဿာ’’တိ. တထာ ယသ္မာ သမာဓိ ဒုက္ခဿ ပစ္စနီကော၊ သော စ စိတ္တဘာဝနာ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥပ္ပန္နာပိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ စိတ္တံ န ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ၊ ဘာဝိတတ္တာ စိတ္တဿာ’’တိ ယောဇနာ.

၃၇၀. ဂုဏေ ဃဋ္ဋေတွာတိ အပဒေသေန ဝိနာ သမီပမေဝ နေတွာ. တံ ဝတ မမ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နာ သုခါ ဝေဒနာ ပရိယာဒါယ ဌဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ.

၃၇၁. ကိံ န ဘဝိဿတိ၊ သုခါပိ ဒုက္ခာပိ ဝေဒနာ ယထာပစ္စယံ ဥပ္ပဇ္ဇတေဝါတိ အတ္ထော. တမတ္ထန္တိ သုခဒုက္ခဝေဒနာနံ ဥပ္ပတ္တိယာ အတ္တနော စိတ္တဿ အနဘိဘဝနီယတာသင်္ခါတံ အတ္ထံ. တတ္ထ တာဝ ပါသရာသိသုတ္တေ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသဇ္ဇာ ‘‘တတ္ထေဝ နိသီဒိ’’န္တိ ဝုတ္တာ. ဣဓ မဟာသစ္စကသုတ္တေ ဒုက္ကရကာရိကာယ ဒုက္ကရစရဏေ နိသဇ္ဇာ ‘‘တတ္ထေဝ နိသီဒိ’’န္တိ ဝုတ္တာ.

၃၇၄. ဆန္ဒကရဏဝသေနာတိ တဏှာယနဝသေနာတိ အတ္ထော. သိနေဟကရဏဝသေနာတိ သိနေဟနဝသေန. မုစ္ဆာကရဏဝသေနာတိ မောဟနဝသေန ပမာဒါပါဒနေန. ဝိပါသာကရဏဝသေနာတိ ပါတုကမျတာဝသေန. အနုဒဟနဝသေနာတိ ရာဂဂ္ဂိနာ အနုဒဟနဝသေန. လောကုတ္တရမဂ္ဂဝေဝစနမေဝ ဝဋ္ဋနိဿရဏဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ.

အလ္လဂ္ဂဟဏေန ကိလေသာနံ အသမုစ္ဆိန္နဘာဝံ ဒဿေတိ၊ သသ္နေဟဂ္ဂဟဏေန အဝိက္ခမ္ဘိတဘာဝံ၊ ဥဒကေ ပက္ခိတ္တဘာဝဂ္ဂဟဏေန သမုဒါစာရာဝတ္ထံ၊ ဥဒုမ္ဗရကဋ္ဌဂ္ဂဟဏေန အတ္တဘာဝဿ အသာရကတ္တံ. ဣမိနာဝ နယေနာတိ ‘‘အလ္လံ ဥဒုမ္ဗရကဋ္ဌ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန. သပုတ္တဘရိယပဗ္ဗဇ္ဇာယာတိ ပုတ္တဘရိယေဟိ သဒ္ဓိံ ကတပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇာဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကုဋီစကဗဟူဒကဟံသ-ပရမဟံသာဒိဘေဒါ ဗြာဟ္မဏပဗ္ဗဇ္ဇာ.

၃၇၆. ကုတောပိ ဣမဿ အာပေါသိနေဟော နတ္ထီတိ ကောဠာပံ. တေနာဟ ‘‘ဆိန္နသိနေဟံ နိရာပ’’န္တိ. ကောဠန္တိ ဝါ သုက္ခကလိင်္ဂရံ ဝုစ္စတိ၊ ကောဠံ ကောဠဘာဝံ အာပန္နန္တိ ကောဠာပံ. ပဋိပန္နဿ ဥပက္ကမမဟတ္တနိဿိတတာ ပကတိယာ ကိလေသေဟိ အနဘိဘူတတာယ. အတိန္တတာ ပဋိပက္ခဘာဝနာယ. တထာ ဟိ သုက္ခကောဠာပဘာဝေါ၊ အာရကာ ဥဒကာ ထလေ နိက္ခိတ္တဘာဝေါ စ နိဒဿိတော. ဩပက္ကမိကာဟီတိ ကိလေသအတိနိဂ္ဂဏှနုပက္ကမပ္ပဘဝါဟိ. ဝေဒနာဟီတိ ပဋိပတ္တိဝေဒနာဟိ. ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဟိ ဣဓာဓိပ္ပေတာ.

၃၇၇. ကိံ ပန န သမတ္ထော၊ ယတော ဧဝံ ပရေဟိ စိန္တိတုမ္ပိ အသက္ကုဏေယျံ ဒုက္ကရစရိယံ ဆဗ္ဗဿာနိ အကာသီတိ အဓိပ္ပါယော. ကတွာပိ အကတွာပိ သမတ္ထောဝ ကာရဏဿ နိပ္ဖန္နတ္တာ. ‘‘ယထာပိ သဗ္ဗေသမ္ပိ ခေါ ဗောဓိသတ္တာနံ စရိမဘဝေ အန္တမသော သတ္တာဟမတ္တမ္ပိ ဓမ္မတာဝသေန ဒုက္ကရစရိယာ ဟောတိယေဝ၊ ဧဝံ ဘဂဝါ သမတ္ထော ဒုက္ကရစရိယံ ကာတုံ၊ ဧဝဉ္စ နံ အကာသိ၊ န ပန တာယ ဗုဒ္ဓေါ ဇာတော၊ အထ ခေါ မဇ္ဈိမာယ ဧဝ ပဋိပတ္တိယာ’’တိ တဿာ ဗျတိရေကမုခေန သဒေဝကဿ လောကဿ ဗောဓာယ အမဂ္ဂဘာဝဒီပနတ္ထံ၊ ဣမဿ ပန ဘဂဝတော ကမ္မဝိပါကဝသေန ဆဗ္ဗဿာနိ ဒုက္ကရစရိယာ အဟောသိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘အဝစာဟံ ဇောတိပါလော၊ ကဿပံ သုဂတံ တဒါ၊

ကုတော နု ဗောဓိ မုဏ္ဍဿ၊ ဗောဓိ ပရမဒုလ္လဘာ.

တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ အစရိံ ဒုက္ကရံ ဗဟုံ၊

ဆဗ္ဗဿာနုရုဝေလာယံ၊ တတော ဗောဓိမပါပုဏိံ.

နာဟံ ဧတေန မဂ္ဂေန၊ ပါပုဏိံ ဗောဓိမုတ္တမံ၊

ကုမဂ္ဂေန ဂဝေသိဿံ၊ ပုဗ္ဗကမ္မေန ဝါရိတော’’တိ.

ဒုက္ကရစရိယာယ ဗောဓာယ အမဂ္ဂဘာဝဒဿနတ္ထံ ဒုက္ကရစရိယံ အကာသီတိ ကေစိ. အထ ဝါ လောကနာထဿ အတ္တနော ပရက္ကမသမ္ပတ္တိဒဿနတ္ထာယ ဒုက္ကရစရိယာ. ပဏီတာဓိမုတ္တိယာ ဟိ ပရမုက္ကံသဂတဘာဝတော အဘိနီဟာရာနုရူပံ သမ္ဗောဓိယံ တိဗ္ဗဆန္ဒတာယ သိခါပ္ပတ္တိယာ တဒတ္ထံ ဤဒိသမ္ပိ နာမ ဒုက္ကရစရိယံ အကာသီတိ လောကေ အတ္တနော ဝီရိယာနုဘာဝံ ဝိဘာဝေတုံ – ‘‘သော စ မေ ပစ္ဆာ ပီတိသောမနဿာဝဟော ဘဝိဿတီ’’တိ လောကနာထော ဒုက္ကရစရိယံ အကာသိ. တေနာဟ ‘‘သဒေဝကဿ လောကဿာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဝီရိယနိမ္မထနဂုဏောတိ ဝီရိယဿ သံဝဍ္ဎနသမ္ပာဒနဂုဏော. ယထာဝုတ္တမတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ပါသာဒေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သင်္ဂါမေ ဒွေ တယော သမ္ပဟာရေတိ ဒွိက္ခတ္တုံ တိက္ခတ္တုံ ဝါ ပရသေနာယ ပဟာရပယောဂေ. ပဓာနဝီရိယန္တိ သမ္မပ္ပဓာနေဟိ အာသေဝနဝီရိယံ၊ သဗ္ဗံ ဝါ ပုဗ္ဗဘာဂဝီရိယံ.

အဘိဒန္တန္တိ အဘိဘဝနဒန္တံ၊ ဥပရိဒန္တန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဥပရိဒန္တ’’န္တိ. သော ဟိ ဣတရံ မုသလံ ဝိယ ဥဒုက္ခလံ ဝိသေသတော ကဿစိ ခါဒနကာလေ အဘိဘုယျ ဝတ္တတိ. ကုသလစိတ္တေနာတိ ဗလဝသမ္မာသင်္ကပ္ပယုတ္တေန ကုသလစိတ္တေန. အကုသလစိတ္တန္တိ ကာမဝိတက္ကာဒိသဟိတံ အကုသလစိတ္တံ. အကုသလစိတ္တဿ ပဝတ္တိတုံ အပ္ပဒါနံ နိဂ္ဂဟော. တံတံပဋိက္ခေပဝသေန ဝိနောဒနံ အဘိနိပ္ပီဠနံ. ဝီရိယတာပေန ဝိက္ခမ္ဘနံ အဘိသန္တာပနံ. သဒရထောတိ သပရိဠာဟော. ပဓာနေနာတိ ပဒဟနေန၊ ကာယဿ ကိလမထုပ္ပါဒကေန ဝီရိယေနာတိ အတ္ထော. ဝိဒ္ဓဿာတိ တုဒဿ. သတောတိ သမာနဿ.

၃၇၈. သီသဝေဌနန္တိ သီသံ ရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓိတွာ ဒဏ္ဍကေန ပရိဝတ္တကဝေဌနံ. အရဟန္တော နာမ ဧဝရူပါ ဟောန္တီတိ ဣမိနာ ယထာယံ၊ ဧဝံ ဝိသညီဘူတာပိ ဟုတွာ ဝိဟရန္တီတိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘မတကသဒိသာ’’တိ၊ ဝေဒနာပ္ပတ္တာ ဝိယ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. သုပိနပ္ပဋိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယာတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏေ သေတဝါရဏသုပိနံ ပဿိတွာ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဗျာကတကာလတော ပဋ္ဌာယ.

၃၇၉. ဓမ္မသရီရဿ အရောဂဘာဝေန သာဓူတိ မရိသနိယောတိ မာရိသော၊ ပိယာယနဝစနမေတံ. တေနာဟ ‘‘သမ္ပိယာယမာနာ’’တိအာဒိ. အဇဇ္ဇိတန္တိ ဧဝံ အဘုဉ္ဇိတံ ဘကာရဿ ဇကာရာဒေသံ ကတွာ. တေနာဟ ‘‘အဘောဇန’’န္တိ. ဧဝံ မာ ကရိတ္ထာတိ ‘‘လောမကူပေဟိ အဇ္ဈောဟာရေဿာမ အနုပ္ပဝေသေဿာမာ’’တိ ယထာ တုမှေဟိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ မာ ကရိတ္ထ. ကသ္မာ? ယာပေဿာမဟန္တိ အဟဉ္စ ယာဝဒတ္ထံ အာဟာရမတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တော ယထာ ယာပေဿာမိ၊ ဧဝံ အာဟာရံ ပဋိသေဝိဿာမိ.

၃၈၀-၈၁. ဧတာဝ ပရမန္တိ ဧတ္တကံ ပရမံ၊ န ဣတော ပရံ ဩပက္ကမိကဒုက္ခဝေဒနာဝေဒိယနံ အတ္ထီတိ အတ္ထော. ရညော ဂဟေတဗ္ဗနင်္ဂလတော အညာနိ သန္ဓာယ ‘‘ဧကေန ဦန’’န္တိ ဝုတ္တံ. တံ သုဝဏ္ဏပရိက္ခတံ၊ ဣတရာနိ ရဇတပရိက္ခတာနိ. တေနာဟ ‘‘အမစ္စာ ဧကေနူနအဋ္ဌသတရဇတနင်္ဂလာနီ’’တိ. အာဠာရုဒကသမာဂမေ လဒ္ဓဇ္ဈာနာနိ ဝဋ္ဋပါဒကာနိ၊ အာနာပါနသမာဓိ ပန ကာယဂတာသတိပရိယာပန္နတ္တာ သဗ္ဗေသဉ္စ ဗောဓိသတ္တာနံ ဝိပဿနာပါဒကတ္တာ ‘‘ဗောဓာယ မဂ္ဂေါ’’တိ ဝုတ္တော. ဗုဇ္ဈနတ္ထာယာတိ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ၊ သဗ္ဗဿေဝ ဝါ ဉေယျဓမ္မဿ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈနာယ. သတိယာ အနုဿရဏကဝိညာဏံ သတာနုသာရိဝိညာဏံ. ကဿာ ပန သတိယာတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘နယိဒ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

၃၈၂. ပစ္စုပဋ္ဌိတာတိ တံတံဝတ္တကရဏဝသေန ပတိဥပဋ္ဌိတာ ဥပဋ္ဌာယကာ. တေနာဟ ‘‘ပဏ္ဏသာလာ’’တိအာဒိ. ပစ္စယဗာဟုလ္လိကောတိ ပစ္စယာနံ ဗာဟုလ္လာယ ပဋိပန္နော. အာဝတ္တောတိ ပုဗ္ဗေ ပစ္စယဂေဓပ္ပဟာနာယ ပဋိပန္နော၊ ဣဒါနိ တတော ပဋိနိဝတ္တော. တေနာဟ ‘‘ရသဂိဒ္ဓေါ။ပေ။ အာဝတ္တော’’တိ. ဓမ္မနိယာမေနာတိ ဓမ္မတာယ. တမေဝ ဓမ္မတံ ဒဿေတုံ ‘‘ဗောဓိသတ္တဿာ’’တိအာဒိမာဟ. ဗာရာဏသိမေဝ တတ္ထာပိ စ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အဝိဇဟိတဓမ္မစက္ကပဝတ္တနဋ္ဌာနမေဝ အဂမံသု. ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ ကိရ ဝိသာခမာသဿ အဒ္ဓမာသိယံ ဂတာ. တေနာဟ ‘‘တေသု ဂတေသု အဍ္ဎမာသံ ကာယဝိဝေကံ လဘိတွာ’’တိ.

၃၈၇. ‘‘အဒ္ဓါဘောတော ဂေါတမဿ သာဝကာစိတ္တဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ၊ နော ကာယဘာဝန’’န္တိ ဣမံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဧကံ ပဉှံ ပုစ္ဆိ’’န္တိ. ဣမံ ဓမ္မဒေသနန္တိ ‘‘အဘိဇာနာမိ ခေါ ပနာဟ’’န္တိအာဒိကံ ဓမ္မဒေသနံ. အသလ္လီနော တဏှာဒိဋ္ဌိကိလေသာနံ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ တေဟိ သဗ္ဗသော န လိတ္တော. အနုပလိတ္တောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ တဏှာနန္ဒိယာ အဘာဝေန. ဂေါစရဇ္ဈတ္တမေဝါတိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တသညိတေ ဖလသမာပတ္တိယာ အာရမ္မဏေ၊ နိဗ္ဗာနေတိ အတ္ထော. ယံ သန္ဓာယ ပါဠိယံ ‘‘ပုရိမသ္မိံ သမာဓိနိမိတ္တေ’’တိ ဝုတ္တံ သန္နိသီဒါပေမီတိ ဖလသမာပတ္တိသမာဓိနာ အစ္စန္တသမာဒါနဝသေန စိတ္တံ သမ္မဒေဝ နိသီဒါပေမိ. ပုဗ္ဗာဘောဂေနာတိ သမာပဇ္ဇနတော ပုဗ္ဗေ ပဝတ္တအာဘောဂေန. ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာတိ သမာပဇ္ဇနက္ခဏံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ. တေနာဟ ‘‘သာဓုကာရ။ပေ။ အဝိစ္ဆိန္နေယေဝါ’’တိ. ဧဝမဿ ပရိစ္ဆိန္နကာလသမာပဇ္ဇနံ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလံ ဝုဋ္ဌာနဉ္စ ဗုဒ္ဓါနံ န ဘာရိယံ ဝသီဘာဝဿ တထာသုပ္ပဂုဏဘာဝတောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ ဟီ’’တိအာဒိ. ဓမ္မသမ္ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ အဿာသဝါရေ ဝါ. တဒါ ဟိ ဒေသိယမာနံ ဓမ္မံ ဥပဓာရေတုံ န သက္ကောန္တိ၊ တသ္မာ တသ္မိံ ခဏေ ဒေသိတဒေသနာ နိရတ္ထကာ သိယာ. န ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ နိရတ္ထကာ ကိရိယာ အတ္ထိ.

ဩကပ္ပနီယမေတန္တိ ‘‘တဿာ ဧဝ ကထာယာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ အတိဝိယ အစ္ဆရိယဂတံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ သုတွာ ဤဒိသီ ပဋိပတ္တိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿေဝ ဟောတီတိ ဥပဝါဒဝသေန ဝဒတိ၊ န သဘာဝေန. တေနာဟ ‘‘သတ္ထရိ ပသာဒမတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပန္န’’န္တိ. ကာယဒရထောတိ ပစ္စယဝိသေသဝသေန ရူပကာယဿ ပရိဿမာကာရော. ဥပါဒိန္နကေတိ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓေ. အနုပါဒိန္နကေတိ အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓေ. ဝိကသန္တိ သူရိယရသ္မိသမ္ဖဿေန. တဒဘာဝေန မကုလာနိ ဟောန္တိ. ကေသဉ္စိ တိန္တိနိကာဒိရုက္ခာနံ. ပတိလီယန္တိ နိဿယရူပဓမ္မအဝိပ္ဖါရိကတာယ. အရူပဓမ္မတာယ ပဉ္စဝိညာဏာနဉ္စေဝ ကိရိယာမယဝိညာဏာနဉ္စ အပ္ပဝတ္တိသညိတာ အဝိပ္ဖါရိကတာ ဟောတိ၊ ယတ္ထ နိဒ္ဒါသမညာ. တေနာဟ ‘‘ဒရထဝသေန ဘဝင်္ဂသောတဉ္စ ဣဓ နိဒ္ဒါတိ အဓိပ္ပေတ’’န္တိ. တတ္ထ ဒရထဝသေနာတိ ဒရထဝသေနေဝ၊ န ထိနမိဒ္ဓဝသေနာတိ အဝဓာရဏံ အဝဓာရဏဖလဉ္စ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗံ. တံ သန္ဓာယာတိ ကာယဿ ဒရထသင်္ခါတသရီရဂိလာနဟေတုကံ နိဒ္ဒံ သန္ဓာယ. သရီရဂိလာနဉ္စ ဘဂဝတော နတ္ထီတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ ‘‘ပိဋ္ဌိ မေ အာဂိလာယတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၀၀၊ မ. နိ. ၂.၂၂၊ စူဠဝ. ၃၄၅) ဝစနတော. သမ္မောဟဝိဟာရသ္မိန္တိ ပစ္စတ္တေ ဧတံ ဘုမ္မဝစနန္တိ အာဟ ‘‘သမ္မောဟဝိဟာရောတိ ဝဒန္တီ’’တိ၊ သမ္မောဟဝိဟာရသ္မိံ ဝါ ပရိယာပန္နံ ဧတံ ဝဒန္တိ၊ ယဒိဒံ ဒိဝါ နိဒ္ဒေါက္ကမနန္တိ ယောဇနာ.

၃၈၉. ဥပနီတေဟီတိ ဒေါသမဂ္ဂံ နိန္ဒာပထံ ဥပနီတေဟိ. အဘိနန္ဒိတွာတိ သမ္ပိယာယိတွာ. တေနာဟ ‘‘စိတ္တေန သမ္ပဋိစ္ဆန္တော’’တိ. အနုမောဒိတွာတိ ‘‘သာဓု သာဓူ’’တိ ဒေသနာယ ထောမနဝသေန အနုမောဒိတွာ. တေနာဟ ‘‘ဝါစာယပိ ပသံသန္တော’’တိ. သမ္ပတ္တေ ကာလေတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာယောဂ္ဂေ ကာလေ အနုပ္ပတ္တေ.

ဂဏံ ဝိနောဒေတွာတိ ဂဏံ အပနေတွာ ဂဏပလိဗောဓံ ဆိန္ဒိတွာ. ပပဉ္စန္တိ အဝသေသကိလေသံ. ‘‘ပုညဝါ ရာဇပူဇိတော’’တိ ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘တသ္မိဉှိ ကာလေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဆန္ဒဝါသဟရဏေန ဥပေါသထကမ္မံ ကရောန္တော.

သကလံ ရတ္တိံ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံယေဝ ကထိတတ္တာ ထေရဿ ဉာဏံ ဒေသနာဝိဘဝဉ္စ ဝိဘာဝေန္တော အာဟ ‘‘ဧတ္တကာဝ၊ ဘန္တေ၊ ဗုဒ္ဓဂုဏာ’’တိ. ဣမာယ၊ ဘန္တေ၊ တုမှာကံ ဓမ္မကထာယ အနဝသေသတော ဗုဒ္ဓဂုဏာ ကထိတာ ဝိယ ဇာယန္တိ၊ ဧဝံ သန္တေပိ အနန္တာပရိမေယျာဝ တေ၊ ကိံ ဣတော ပရေပိ ဝိဇ္ဇန္တေဝါတိ ထေရံ တတ္ထ သီဟနာဒံ နဒါပေတုကာမော အာဟ ‘‘ဥဒါဟု အညေပိ အတ္ထီ’’တိအာဒိ. ရဇ္ဇဿ ပဒေသိကတ္တာ၊ ယထာဝုတ္တသုဘာသိတဿ စ အနဂ္ဃတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘အယံ မေ ဒုဂ္ဂတပဏ္ဏာကာရော’’တိ. တိယောဇနသတိကန္တိ ဣဒံ ပရိက္ခေပဝသေန ဝုတ္တံ၊ တဉ္စ ခေါ မနုဿာနံ ပရိဘောဂဝသေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

မဟာသစ္စကသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.