၅. စူဠသစ္စကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၅၃. ဟံသဝဋ္ဋကစ္ဆန္နေနာတိ ဟံသဝဋ္ဋကပဋိစ္ဆန္နေန၊ ဟံသမဏ္ဍလာကာရေနာတိ အတ္ထော.

ဝဒန္တိ ဧတေနာတိ ဝါဒေါ၊ မဂ္ဂေါ. ကိံ ဝဒန္တိ? ဥတ္တရံ. ဝါဒါနံ သတာနိ ဝါဒသတာနိ. ‘‘နိဂဏ္ဌော ပဉ္စဝါဒသတာနိ၊ နိဂဏ္ဌီ ပဉ္စဝါဒသတာနီ’’တိ ဧဝံ နိဂဏ္ဌော စ နိဂဏ္ဌီ စ ပဉ္စ ပဉ္စ ဝါဒသတာနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဝိစရန္တာ. ကိရိယတော တေ ပုစ္ဆိံသု၊ လိင်္ဂတော ပန နိဂဏ္ဌဘာဝေါ ဉာတော. တေနာဟ ‘‘အဟံ ဝါဒံ အာရောပေဿာမီ’’တိ.

ဇဂ္ဂန္တော သမ္မဇ္ဇနာဒိဝသေန. ဒိဝါတရန္တိ အတိဒိဝံ. ‘‘ကဿ ပုစ္ဆာ၊ ကဿ ဝိဿဇ္ဇနံ ဟောတူ’’တိ ပရိဗ္ဗာဇိကာဟိ ဝုတ္တေ ထေရော အာဟ ‘‘ပုစ္ဆာ နာမ အမှာကံ ပတ္တာ’’တိ. ပုစ္ဆာ ဝါဒါနံ ပုဗ္ဗပက္ခော၊ ယသ္မာ တုမှေ ဝါဒပသုတာ ဝါဒါဘိရတာ ဓဇံ ပဂ္ဂယှ ဝိစရထ၊ တသ္မာ ဝါဒါနံ ပုဗ္ဗပက္ခော အမှာကံ ပတ္တော၊ ဧဝံ သန္တေပိ တုမှာကံ မာတုဂါမဘာဝတော ပုဗ္ဗပက္ခံ ဒေမာတိ အာဟ ‘‘တုမှေ ပန မာတုဂါမာ နာမ ပဌမံ ပုစ္ဆထာ’’တိ. တာ ပရိဗ္ဗာဇိကာ ဧကေကာ အဍ္ဎတေယျသတဝါဒမဂ္ဂံ ပုစ္ဆန္တိယော ဝါဒသဟဿံ ပုစ္ဆိံသု. ယထာ နိသိတဿ ခဂ္ဂဿ ကုမုဒနာဠစ္ဆေဒနေ ကိမတ္ထိ ဘာရိယံ၊ ဧဝံ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တဿ သာဝကေသု ပညဝန္တာနံ အဂ္ဂဘာဝေ ဌိတဿ ဓမ္မသေနာပတိနော ပုထုဇ္ဇနပရိကပ္ပိတပဉှဝိဿဇ္ဇနေ ကိမတ္ထိ ဘာရိယံ. တေနာဟ ‘‘ထေရော ခဂ္ဂေနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ နိဇ္ဇဋံ နိဂ္ဂဏ္ဌိံ ကတွာတိ ယထာ တာ ပုန တတ္ထ ဇဋံ ဂဏ္ဌိံ ကာတုံ န ဝိသဟန္တိ၊ တထာ ဝိဇဋေတွာ ကထေသိ. အယံ ထေရော စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေ အန္ဓကာရေ သဟဿဝဋ္ဋိကံ ဒီပေန္တော ဝိယ အညေသံ အဝိသယေ အန္ဓကာရဘူတေ ပဉှေ ပုစ္ဆိတမတ္တေယေဝ ဝိဿဇ္ဇေသီတိ ထေရဿ ပညာဝေယျတ္တိယံ ဒိသွာ သယဉ္စ အန္တိမဘဝိကတာယ ကောဟညေ ဌာတုံ အသက္ကောန္တိယော ‘‘ဧတ္တကမေဝ၊ ဘန္တေ၊ မယံ ဇာနာမာ’’တိ အာဟံသု. ထေရဿ ဝိသယန္တိ ထေရဿ ပညာဝိသယံ.

နေဝ အန္တံ န ကောဋိံ အဒ္ဒသံသူတိ ဧကန္တိ ဝတ္တဗ္ဗဿ ဗဟုဘာဝတော တဿာ ပုစ္ဆာယ အတ္ထော ဧဝမန္တော ဧဝမဝသာနကောဋီတိ န ပဿိံသု န ဇာနိံသု. ထေရော တာသံ အဇ္ဈာသယံ ဩလောကေန္တော ပဗ္ဗဇ္ဇာရုစိံ ဒိသွာ အာဟ ‘‘ဣဒါနိ ကိံ ကရိဿထာ’’တိ? ဥတ္တရိတရပညောတိ ဝါဒမဂ္ဂပရိစယေန မေဓာဝိတာယ စ ယာဒိသာ တာသံ ပညာ၊ တတော ဥတ္တရိတရပညော.

ကထာမဂ္ဂေါတိ ဝါဒမဂ္ဂေါ. တသ္မာ တေဟိ တေဟိ ပရပ္ပဝါဒါဒီဟိ ဘဿံ ဝါဒမဂ္ဂံ ပကာရေဟိ ဝဒေတီတိ ဘဿပ္ပဝါဒကော. ပဏ္ဍိတဝါဒေါတိ အဟံ ပဏ္ဍိတော နိပုဏော ဗဟုဿုတောတိ ဧဝံဝါဒီ. ယံ ယံ နက္ခတ္တာစာရေန အာဒိသတီတိ နက္ခတ္တဂတိယာ ကာလဉာဏေန ‘‘အသုကဒိဝသေ စန္ဒဂ္ဂါဟော ဘဝိဿတိ၊ သူရိယဂ္ဂါဟော ဘဝိဿတီ’’တိအာဒိနာ ယံ ယံ အာဒေသံ ဘဏတိ. သာဓုလဒ္ဓိကော ဉာဏသမ္ပတ္တိယာ သုန္ဒရော. အာရောပိတောတိ ပဋိညာဟေတုနိဒဿနာဒိဒေါသံ ဥပရိ အာရောပိတော ဝါဒေါ သွာရောပိတော. ဒေါသပဒံ အာရောပေန္တေန ဝါဒိနာ ပရဝါဒိမှိ အဘိဘုယျ တဿ ဓာတုက္ခောဘောပိ သိယာ၊ စိတ္တဝိက္ခေပေန ယေန ဒေါသော တေန သင်္ကပ္ပိတော သမ္ပဝေဓိတောတိ. ထူဏန္တိ သရီရံ ခေါဘိတန္တိ ကတွာ. ထူဏန္တိ ဟိ လောဟိတပိတ္တသေမှာနံ အဓိဝစနံ သဗ္ဗင်္ဂသရီရဓာရဏတော. အပိစ ထူဏပဒေါ နာမ အတ္ထိ ကထာမဂ္ဂေါ ဝါဒမဂ္ဂံ ဂဏှန္တာနံ. သစ္စကော ပန ကောဟညေ ဌတွာ အတ္တနော ဝါဒပ္ပဘေဒဝသေန ပရေ ဝိမှာပေန္တော ‘‘ထူဏံ စေပါဟ’’န္တိအာဒိမာဟ. သာဝကာနံ ဝိနယံ နာမ သိက္ခာပဒံ၊ တဉ္စ ဓမ္မဒေသနာ ဟောတီတိ ဧသာ ဧဝ စဿ အနုသာသနီတိ ဝိနယနာဒိမုခေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ မတံ သာသနံ ပုစ္ဆန္တော သစ္စကော ‘‘ကထံ ပန၊ ဘော၊ အဿဇီ’’တိအာဒိမာဟ. အထဿ ထေရော ‘‘လက္ခဏတ္တယကထာ နာမ အနညသာဓာရဏာ ဗုဒ္ဓါဝေဏိကာ ဓမ္မဒေသနာ၊ တတြ စ မယာ အနိစ္စကထာယ သမုဋ္ဌာပိတာယ တံ အသဟန္တော သစ္စကော တုစ္ဆမာနေန ပဋပဋာယန္တော ကုရုမာနော လိစ္ဆဝီ ဂဟေတွာ ဘဂဝတော သန္တိကံ အာဂမိဿတိ၊ အထဿ ဘဂဝါ ဝါဒံ မဒ္ဒိတွာ အနိစ္စန္တိ ပတိဋ္ဌပေန္တော ဓမ္မံ ကထေဿတိ၊ တဒါ ဘဝိဿတိ ဝိဇဟိတဝါဒေါ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ ပတိဋ္ဌိတော’’တိ စိန္တေတွာ အနိစ္စာနတ္တလက္ခဏပဋိသံယုတ္တံ ဘဂဝတော အနုသာသနံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝံ၊ ဘော၊ အဂ္ဂိဝေဿနာ’’တိအာဒိမာဟ.

ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဒုက္ခလက္ခဏံ အဂ္ဂဟိတန္တိ အာဟ ‘‘ထေရော ပနာ’’တိအာဒိ. ‘‘ဥပါရမ္ဘဿ ဩကာသော ဟောတီ’’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တံ ဝိဝရိတုံ ‘‘မဂ္ဂဖလာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပရိယာယေနာတိ သင်္ခါရဒုက္ခတာပရိယာယေန. အယန္တိ သစ္စကော. နယိဒံ တုမှာကံ သာသနံ နာမာတိ ယတ္ထ တုမှေ အဝဋ္ဌိတာ၊ ဣဒံ တုမှာကံ သဗ္ဗညုသာသနံ နာမ န ဟောတိ ဒုက္ခတော အနိဿရဏတ္တာ၊ အထ ခေါ မဟာအာဃာတနံ နာမေတံ၊ မဟာဒုက္ခနိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ပန နိရယုဿဒေါ နာမ ဥဿဒနိရယော နာမ၊ တသ္မာ နတ္တိ နာမ တုမှာကံ သုခါသာ. ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယာတိ ဥဿုက္ကံ ကတွာ၊ ဒုက္ခမေဝ ဇီရာပေန္တာ သဗ္ဗသော ဒုက္ခမေဝ အနုဘဝန္တာ၊ အာဟိဏ္ဍထ ဝိစရထာတိ. သဗ္ဗမိဒံ တဿ မိစ္ဆာပရိကပ္ပိတမေဝ. ကသ္မာ? ဒုက္ခသစ္စူပသဉှိတာယေဝ ဟေတ္ထ နိပ္ပရိယာယကထာ နာမ. တဿ ဟိ ပရိညတ္ထံ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ. မဂ္ဂဖလာနိ သင်္ခါရဘာဝေန ‘‘ယဒနိစ္စံ၊ တံ ဒုက္ခ’’န္တိ ပရိယာယတော ဒုက္ခံ၊ န နိပ္ပရိယာယတော. တေနာဟ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ. သောတုံ အယုတ္တံ မိစ္ဆာဝါဒတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော.

၃၅၄. သဟ အတ္ထာနုသာသနံ အဂါရန္တိ သန္ဓာဂါရံ၊ ရာဇကုလာနံ သန္ထာပနအဂါရန္တိပိ သန္ဓာဂါရံ၊ တသ္မိံ သန္ထာဂါရေတိ အတ္ထော. ဧကသ္မိံ ကာလေ တာဒိသေ ကာလေ ရာဇကိစ္စာနံ သန္ထာနမေတ္ထ ဝိစာရေန္တီတိ သန္ဓာဂါရံ၊ တသ္မိံ သန္ထာဂါရေတိပိ အတ္ထော. ပတိဋ္ဌိတန္တိ ‘‘အနိစ္စံ အနတ္တာ’’တိ စ ပဋိညာတံ. ဣဒါနေဝ ပိဋ္ဌိံ ပရိဝတ္တေန္တောတိ ဘဂဝတော နလာဋံ အနောလောကေတွာ ဝိမုခဘာဝံ အာပဇ္ဇန္တော. သုရာဃရေတိ သုရာသမ္ပာဒကဂေဟေ. ပိဋ္ဌကိလဉ္ဇန္တိ ပိဋ္ဌဌပနကိဠဉ္ဇံ. ဝါလန္တိ စင်္ဂဝါရံ. သာဏသာဋကကရဏတ္ထန္တိ သာဏသာဋကံ ကရောန္တိ ဧတေနာတိ သာဏသာဋကကရဏံ၊ သုတ္တံ၊ တဒတ္ထံ. သာဏဝါကာ ဧတေသု သန္တီတိ သာဏဝါကာ၊ သာဏဒဏ္ဍာ. တေ ဂဟေတွာ သာဏာနံ ဓောဝနသဒိသံ ကီဠိတဇာတံ ယထာ ‘‘ဥဒ္ဒါလပုပ္ဖဘဉ္ဇိကာ၊ သာဏဘဉ္ဇိကာ’’တိ စ. ကိံ သော ဘဝမာနောတိ ကီဒိသော ဟုတွာ သော ဘဝမာနော၊ ကိံ ဟောန္တော လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဝါဒါရောပနံ နာမ တတော ဥတ္တရိတရသူရဂုဏော ဧဝ ယက္ခာဒိဘာဝေန သော ဘဝမာနော အဘိသမ္ဘုဏေယျ. အယံ ပန အပ္ပါနုဘာဝတာယ ပိသာစရူပေါ ကိံ ဧတ္တကံ ကာလံ နိဒ္ဒါယန္တော အဇ္ဇ ပဗုဇ္ဈိတွာ ဧဝံ ဝဒတီတိ အဓိပ္ပါယော. တေနာဟ ‘‘ကိံ ယက္ခော’’တိအာဒိ.

၃၅၅. မဟာမဇ္ဈနှိကသမယေတိ မဟတိ မဇ္ဈနှိကကာလေ၊ ဂဂနမဇ္ဈေ သူရိယဂတဝေလာယ. ဒိဝါပဓာနိကာ ပဓာနာနုယုဉ္ဇကာ. ဝတ္တံ ဒဿေတွာတိ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဒိဝါဝိဟာရူပဂမနတော ပုဗ္ဗေ ကာတဗ္ဗဝတ္တံ ဒဿေတွာ ပဋိပဇ္ဇိတွာ. ဘဂဝန္တံ ဒဿေန္တောတိ ဘဂဝတိ ဂါရဝဗဟုမာနံ ဝိဘာဝေန္တော ဥဘော ဟတ္ထေ ကမလမကုလာကာရေ ကတွာ ဥက္ခိပ္ပ ဘဂဝန္တံ ဒဿေန္တော.

တံ သန္ဓာယာတိ တံ အပရိစ္ဆိန္နဂဏနံ သန္ဓာယ ဧဝံ ‘‘မဟတိယာ လိစ္ဆဝိပရိသာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကိံ သီသေန ဘူမိံ ပဟရန္တေနေဝ ဝန္ဒနာ ကတာ ဟောတိ? ကေရာဋိကာတိ သဌာ. မောစေန္တာတိ ဘိက္ခာဒါနတော မောစေန္တာ. အဝက္ခိတ္တမတ္တိကာပိဏ္ဍော ဝိယာတိ ဟေဋ္ဌာခိတ္တမတ္တိကာပိဏ္ဍော ဝိယ. ယတ္ထ ကတ္ထစီတိ အတ္တနော အနုရူပံ ဝစနံ အသလ္လပေန္တော ယတ္ထ ကတ္ထစိ.

၃၅၆. ဒိဿတိ ‘‘ဣဒံ ဣမဿ ဖလ’’န္တိ အပဒိဿတိ ဧတေနာတိ ဒေသော၊ ကာရဏံ၊ တဒေဝ တဿ ပဝတ္တိဋ္ဌာနတာယ ဩကာသောတိ အာဟ ‘‘ကဉ္စိဒေဝ ဒေသန္တိ ကဉ္စိ ဩကာသံ ကိဉ္စိ ကာရဏ’’န္တိ. ဩကာသော ဌာနန္တိ စ ကာရဏံ ဝုစ္စတိ ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၁၆၁၊ မ. နိ. ၃.၁၂၈-၁၃၁၊ အ. နိ. ၁.၂၆၈-၂၉၅၊ ဝိဘ. ၈၀၉). ယဒါကင်္ခသီတိ န ဝဒန္တိ အနဝသေသဓမ္မဝိသယတ္တာ ပဋိညာယ. တုမှန္တိ တုမှာကံ. ယက္ခ။ပေ။ ပရိဗ္ဗာဇကာနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ပုစ္ဆာဝုသော၊ ယဒါကင်္ခသီ’’တိအာဒီနိ (သံ. နိ. ၁.၂၄၆၊ သု. နိ. အာဠဝကသုတ္တ) ပုစ္ဆာဝစနာနိ ယထာက္ကမံ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

ဉတွာ သယံ လောကမိမံ ပရဉ္စာတိ ဣဒံ မဟာသတ္တော နိရယံ သဂ္ဂဉ္စ တေသံ ပစ္စက္ခတော ဒဿေတွာ အာဟ.

တဂ္ဃ တေ အဟမက္ခိဿံ၊ ယထာပိ ကုသလော တထာတိ ယထာ ပကာရေန သုကုသလော သဗ္ဗညူ ဇာနာတိ ကထေတိ၊ တထာ အဟံ ကထေဿာမိ. တဿ ပန ကာရဏံ အကာရဏဉ္စ အဝိဇာနန္တော ရာဇာနံ ကရောတု ဝါ မာ ဝါ၊ အဟံ ပန တေ အက္ခိဿာမီတိ အာဟ ‘‘ရာဇာ စ ခေါ။ပေ။ န ဝါ’’တိ.

ကထိတနိယာမေနေဝ ကထေန္တောတိ တေပရိဝဋ္ဋကထာယ ဒုက္ခလက္ခဏမ္ပေသ ကထေဿတိ၊ ဣဓ ပန အညထာ သာဝကေန အဿဇိနာ ကထိတံ၊ အညထာ သမဏေန ဂေါတမေနာတိ ဝစနောကာသပရိဟရဏတ္ထံ ဒုက္ခလက္ခဏံ အနာမသိတွာ ထေရေန ကထိတနိယာမေနေဝ အနိစ္စာနတ္တလက္ခဏမေဝ ကထေန္တေန ဘဂဝတာ – ‘‘ရူပံ အနတ္တာ ယာဝ ဝိညာဏံ အနတ္တာ’’တိ ဝုတ္တေ သစ္စကော တံ အသမ္ပဋိစ္ဆန္တော ဥပမာယ အတ္ထဉာပနေ ဥပမာပမာဏံ ယထာ ‘‘ဂေါ ဝိယ ဂဝယော’’တိ အတ္တာနံ ဥပမေယျံ ကတွာ ဥပမာပမာဏေန ပတိဋ္ဌာပေတုကာမော အာဟ ‘‘ဥပမာ မံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ပဋိဘာတီ’’တိ၊ ဥပမံ တေ ကရိဿာမိ၊ ဥပမာယပိဓေကစ္စေ ဝိညူ ပုရိသာ ဘာသိတဿ အတ္ထံ အာဇာနန္တီတိ အဓိပ္ပါယော. ဘဂဝါ ဥပမာသတေန၊ အညေန ဝါပိ ပမာဏေန တဝ အတ္တာ ပတိဋ္ဌာပေတုံ န လဗ္ဘာ အတ္တနော ဝိယ ပမာဏဿပိ အနုပလဗ္ဘနတောတိ အာဟ ‘‘ပဋိဘာတု တံ အဂ္ဂိဝေဿနာ’’တိ. ယထာ ဟိ အတ္တာ နာမ ကောစိ ပရမတ္ထတော န ဥပလဗ္ဘတိ ဧကံသေန အနုပလဒ္ဓိတော၊ ဧဝဿ ဉာပကပုဂ္ဂလံ ပမာဏမ္ပိ န ဥပလဗ္ဘတိ. တေနာဟ ‘‘အာဟရ တံ ဥပမံ ဝိဿတ္ထော’’တိ၊ န တေန တဝ အတ္တဝါဒေါ ပတိဋ္ဌံ လဘတီတိ အဓိပ္ပါယော.

ယံ ဒိဋ္ဌံ ကာယိကံ ဝါ ပုညာပုညံ ပုရိသပုဂ္ဂလေ ဥပလဗ္ဘတိ၊ တေန ဝိညာယတိ ရူပတ္တာယံ ပုရိသပုဂ္ဂလော၊ တထာ ယံ ဒိဋ္ဌံ သုခဒုက္ခပဋိသံဝေဒနံ ပုရိသပုဂ္ဂလေ ဥပလဗ္ဘတိ၊ ယံ ဒိဋ္ဌံ နီလာဒိသဉ္ဇာနနံ၊ ယံ ဒိဋ္ဌံ ရဇ္ဇနဒုဿနာဒိ၊ ယံ ဒိဋ္ဌံ အာရမ္မဏပဋိဝိဇာနနံ ပုရိသပုဂ္ဂလေ ဥပလဗ္ဘတိ၊ တေန ဝိညာယတိ ဝိညာဏတ္တာယံ ပုရိသပုဂ္ဂလောတိ. ဧဝံ ရူပါဒိလက္ခဏော အတ္တာ တတ္ထ တတ္ထ ကာယေ ကလျာဏပါပကာနံ ကမ္မာနံ ဝိပါကံ သုခဒုက္ခံ ပဋိသံဝေဒေတိ၊ ဧဝဉ္စေတံ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ အညထာ ကမ္မဖလသမ္ဗန္ဓော န ယုဇ္ဇေယျာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣမိနာ ကိံ ဒီပေတီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တေတိ သတ္တာ. ပတိဋ္ဌာယာတိ နိဿာယ. ‘‘ရူပတ္တာယံ ပုရိသပုဂ္ဂလော’’တိအာဒိနာ ရူပါဒိဓမ္မေ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဝတွာ ပုန ‘‘ရူပေ ပတိဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိံ ဝဒန္တော အယံ နိဂဏ္ဌော အတ္တနော ဝါဒံ ဘိန္ဒတိ ပတိဋ္ဌာနဿ၊ ပတိဋ္ဌာယကဿ စ အဘေဒဒီပနတော. ရူပါဒယော ဝေဒနာဒိသဘာဝါ အတ္တာ တန္နိဿယေန ပုညာဒိကိရိယာသမုပလဒ္ဓိတော ဣဓ ယံ နိဿာယ ပုညာဒိကိရိယာ သမုပလဗ္ဘတိ၊ တေ ရူပါဒယော သတ္တသညိတာ အတ္တသဘာဝါ ဒိဋ္ဌာ ယထာ တံ ဒေဝတာဒီသု၊ ယေ ပန သတ္တသညိတာ တတော အညေ အသတ္တသဘာဝါ ဒိဋ္ဌာ ယထာ တံ ကဋ္ဌကလိင်္ဂရာဒီသူတိ ဧဝံ သာဓေတဗ္ဗံ အတ္ထံ သဟေတုံ ကတွာ ဒဿေန္တော နိဂဏ္ဌော နိဒဿနံ အာနေသီတိ အာဟ ‘‘အတိဝိယ သကာရဏံ ကတွာ ဥပမံ အာဟရီ’’တိ. တဿ ပန ‘‘ဗလကရဏီယာ’’တိ ဝုတ္တပုရိသပ္ပယောဂါ ဝိယ ဗီဇဂါမဘူတဂါမာပိ သဇီဝါ ဧဝါတိ လဒ္ဓီတိ တေ သဒိသူဒါဟရဏဘာဝေန ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သစေ ပန ယေ ဇီဝဿ အာဓာရဏဘာဝေန သဟိတေန ပဝတ္တေတဗ္ဗဘာဝေန သလ္လက္ခေတဗ္ဗာ၊ တေ သဇီဝါတိ ဣစ္ဆိတာ၊ န ကေဝလေန ပဝတ္တေတဗ္ဗဘာဝေန. ဧဝံ သတိ ‘‘ဗလကရဏီယာ ကမ္မန္တာ’’တိ ဝဒန္တေန ဝိသဒိသူဒါဟရဏဘာဝေန ဥပနီတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ အတ္တဝါဒဘဉ္ဇနဿ အနတ္တတာပတိဋ္ဌာပနဿ စ သုဂတာဝေဏိကတ္တာ. ယံ ပနေတရဟိ သာသနိကာ ယထာသတ္တိ တဒုဘယံ ကရောန္တိ၊ တံ ဗုဒ္ဓေဟိ ဒိန္နနယေ ဌတွာ တေသံ ဒေသနာနုသာရတော. နိဝတ္တေတွာတိ နီဟရိတွာ၊ ဝိသုံ ကတွာတိ အတ္ထော. သကလံ ဝေသာလိန္တိ သဗ္ဗဝေသာလိဝါသိနံ ဇနံ နိဿယူပစာရေန နိဿိတံ ဝဒတိ ယထာ ‘‘ဂါမော အာဂတော’’တိ. သံဝဋ္ဋိတွာတိ သမ္ပိဏ္ဍိတွာ၊ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာတိ အတ္ထော.

၃၅၇. ပတိဋ္ဌပေတွာတိ ယထာ တံ ဝါဒံ န အဝဇာနာတိ၊ ဧဝံ ပဋိညံ ကာရေတွာတိ အတ္ထော. ဃာတိ-သဒ္ဒေါ ဟိံသနတ္ထော၊ တတော စ သဒ္ဒဝိဒူ အရဟတ္ထံ တာယ-သဒ္ဒံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဃာတေတာယန္တိ ရူပသိဒ္ဓိံ ဣစ္ဆန္တီတိ အာဟ ‘‘ဃာတာရဟ’’န္တိ. ဇာပေတာယန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝတ္တိတုဉ္စ မရဟတီတိ မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော. ဝိသေသေတွာ ဒီပေတီတိ ‘‘ဝတ္တတိ’’ဣစ္စေဝ အဝတွာ ‘‘ဝတ္တိတုဉ္စ မရဟတီ’’တိ ဒုတိယေန ပဒေန ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ ဝိသေသေတွာ ဒီပေတိ.

ပါသာဒိကံ အဘိရူပန္တိ အဘိမတရူပသမ္ပန္နံ သဗ္ဗာဝယဝံ. တတော ဧဝ သုသဇ္ဇိတံ သဗ္ဗကာလံ သုဋ္ဌု သဇ္ဇိတာကာရမေဝ. ဧဝံဝိဓန္တိ ယာဒိသံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ တံ ဒဿေတိ ‘‘ဒုဗ္ဗဏ္ဏ’’န္တိအာဒိနာ. ဣမသ္မိံ ဌာနေတိ ‘‘ဝတ္တတိ တေ တသ္မိံ ရူပေ ဝသော’’တိ ဧတသ္မိံ ကာရဏဂ္ဂဟဏေ. ကာရဏဉှေတံ ဘဂဝတာ ဂဟိတံ ‘‘ဝတ္တတိ။ပေ။ မာ အဟောသီ’’တိ. တေနေတံ ဒဿေတိ ရူပံ အနတ္တာ အဝသဝတ္တနတော၊ ယဉှိ ဝသေ န ဝတ္တတိ၊ တံ အနတ္တကမေဝ ဒိဋ္ဌံ ယထာ တံ သမ္ပတ္တိ. ဝါဒန္တိ ဒေါသံ နိဂ္ဂဟံ အာရောပေဿတိ. သတ္တဓာ မုဒ္ဓါ ဖလတီတိ သဟဓမ္မိကသာကစ္ဆာဟိ တထာဂတေ၊ ပုစ္ဆန္တေ အဗျာကရဏေန ဝိဟေသာယ ကယိရမာနတ္တာ တတိယေ ဝါရေ ဓမ္မတာဝသေန ဝိဟေသကဿ သတ္တဓာ မုဒ္ဓါ ဖလတိ ယထာ တံ သဗ္ဗညုပဋိညာယ ဘဂဝတော သမ္မုခဘာဝူပဂမနေ. ဝဇိရပါဏိ ပန ကသ္မာ ဌိတော ဟောတီတိ? ဘဂဝါ ဝိယ အနုကမ္ပမာနော မဟန္တံ ဘယာနကံ ရူပံ မာပေတွာ တာသေတွာ ဣမံ ဒိဋ္ဌိံ ဝိဿဇ္ဇာပေမီတိ တဿ ပုရတော အာကာသေ ဝဇိရံ အာဟရန္တော တိဋ္ဌတိ၊ န မုဒ္ဓံ ဖာလေတုကာမော. န ဟိ ဘဂဝတော ပုရတော ကဿစိ အနတ္ထော နာမ ဟောတိ. ယသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဧကံသတော သဟဓမ္မိကမေဝ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ၊ တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပုစ္ဆိတေ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ.

အာဒိတ္တန္တိ ဒိပ္ပမာနံ. အက္ခိနာသာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဧဠကသီသသဒိသကေသမဿုအာဒီနံ သင်္ဂဏှာတိ. ‘‘ဒိဋ္ဌိဝိဿဇ္ဇာပနတ္ထ’’န္တိ ဝတွာ နယိဒံ ယဒိစ္ဆာဝသေန အာဂမနံ၊ အထ ခေါ အာဒိတော မဟာဗြဟ္မာနံ ပုရတော ကတွာ အတ္တနာ ကတပဋိညာဝသေနာတိ ဒဿေန္တော ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. န္တိ ဝဇိရပါဏိံ. တံ သစ္စကဿ ပဋိညာယ ပရိဝတ္တနကာရဏံ. အညေပိ နု ခေါတိအာဒိ သစ္စကဿ ဝီမံသကဘာဝဒဿနံ. အဝီမံသကေန ဟိ တံ ဒိသွာ မဟာယက္ခောတိ ဝဒေယျ၊ တေနဿ အသာရုပ္ပံ သိယာ၊ အယံ ပန အညေသံ အဘီတဘာဝံ ဥပဓာရေတွာ ‘‘အဒ္ဓါမေ ယက္ခံ န ပဿန္တိ၊ တသ္မာ မယှမေဝ ဘယံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ တီရေတွာ ယုတ္တပ္ပတ္တဝသေန ပဋိပဇ္ဇိ.

၃၅၈. ဥပဓာရေတွာတိ ဗျာကာတဗ္ဗမတ္ထံ သလ္လက္ခေတွာ. ဧသေဝ နယောတိ သင်္ခါရဝိညာဏေသုပိ သညာယ ဝိယ နယောတိ အတ္ထော. ဝုတ္တဝိပရိယာယေနာတိ ‘‘အကုသလာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ မာ အဟောသိ၊ အကုသလာ ဒေါမနဿသမ္ပယုတ္တာ သညာ မာ အဟောသီ’’တိအာဒိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သပ္ပဒဋ္ဌဝိသန္တိ သဗ္ဗသတ္တာနံ သပ္ပဒဋ္ဌဋ္ဌာနေ သရီရပဒေသေ ပတိတံ ဝိသံ. အလ္လီနောတိ သံသိလိဋ္ဌော. ဥပဂတောတိ န အပဂတော. အဇ္ဈောသိတောတိ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ ဌိတော. ပရိတော ဇာနေယျာတိ သမန္တတော သဗ္ဗသော ကိဉ္စိပိ အသေသေတွာ ဇာနေယျ. ပရိက္ခေပေတွာတိ အာယတိံ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနဝသေန သဗ္ဗသော ခေပေတွာ. တထာဘူတော စဿ ခယဝယံ ဥပနေတိ နာမာတိ အာဟ ‘‘ခယံ ဝယံ အနုပ္ပါဒံ ဥပနေတွာ’’တိ.

၃၅၉. အတ္တနော ဝါဒဿ အသာရဘာဝတော၊ ယထာပရိကပ္ပိတဿ ဝါ သာရဿ အဘာဝတော အန္တောသာရဝိရဟိတော ရိတ္တော. ဝိပ္ပကာရန္တိ ဒိဋ္ဌိယာ သီလာစာရဿ စ ဝသေန ဝိရူပတံ သာပရာဓတံ သာဝဇ္ဇတံ တေသံ ဥပရိ အာရောပေတွာ. သိန္နပတ္တောတိ တနုကပတ္တော. ဝိဖာရိတန္တိ ဝိဖာဠိတံ.

အသာရကရုက္ခပရိစိတောတိ ပလာသာဒိအသာရရုက္ခကောဋ္ဋနေ ကတပရိစယော. ထဒ္ဓဘာဝန္တိ ဝိပက္ကဘာဝံ၊ တိက္ခဘာဝန္တိ အတ္ထော. နတ္ထီတိ သဒါ နတ္ထီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ပရိသတီတိ စတုပရိသမဇ္ဈေ. တထာ ဟိ ‘‘ဂဏ္ဌိကံ ပဋိမုဉ္စိတွာ ပဋိစ္ဆန္နသရီရာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယန္တာရုဠှဿ ဝိယာတိ ဗျာကရဏတ္ထံ ဝါယမယန္တံ အာရုဠှဿ ဝိယ.

၃၆၀. ဒိဋ္ဌိဝိသူကာနီတိ ဒိဋ္ဌိကိဉ္စကာနိ. ဒိဋ္ဌိသဉ္စရိတာနီတိ ဒိဋ္ဌိတာဠနာနိ. ဒိဋ္ဌိဝိပ္ဖန္ဒိတာနီတိ ဒိဋ္ဌိဣဉ္ဇိတာနိ. တေသံ အဓိပ္ပါယံ ဉတွာတိ တေသံ လိစ္ဆဝိကုမာရာနံ ဣဉ္ဇိတေနေဝ အဇ္ဈာသယံ ဇာနိတွာ. တေနာဟ ‘‘ဣမေ’’တိအာဒိ.

၃၆၁. ယသ္မိံ အဓိဂတေ ပုဂ္ဂလော သတ္ထုသာသနေ ဝိသာရဒေါ ဟောတိ ပရေဟိ အသံဟာရိယော၊ တံ ဉာဏံ ဝိသာရဒဿ ဘာဝေါတိ ကတွာ ဝေသာရဇ္ဇန္တိ အာဟ ‘‘ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တောတိ ဉာဏပ္ပတ္တော’’တိ. တတော ဧဝမဿ န ပရော ပစ္စေတဗ္ဗော ဧတဿ အတ္ထီတိ အပရပ္ပစ္စယော. န ပရော ပတ္တိယော သဒ္ဒဟာတဗ္ဗော ဧတဿ အတ္ထီတိ အပရပ္ပတ္တိယော. ကာမံ သစ္စကော သေက္ခဘူမိ အသေက္ခဘူမီတိ ဣဒံ သာသနဝေါဟာရံ န ဇာနာတိ. ပဿတီတိ ပန ဒဿနကိရိယာယ ဝိပ္ပကတဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘န ဧတ္တာဝတာ ဘိက္ခုကိစ္စံ ပရိယောသိတ’’န္တိ အညာသိ၊ တသ္မာ ပုန ‘‘ကိတ္တာဝတာ ပနာ’’တိ ပုစ္ဆံ အာရဘိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပဿတီတိ ဝုတ္တတ္တာ’’တိအာဒိ.

ယထာဘူတံ ပဿတီတိ ဒဿနံ၊ ဝိသိဋ္ဌဋ္ဌေန အနုတ္တရိယံ၊ ဒဿနမေဝ အနုတ္တရိယန္တိ ဒဿနာနုတ္တရိယံ၊ ဒဿနေသု ဝါ အနုတ္တရိယံ ဒဿနာနုတ္တရိယံ. လောကိယပညာတိ စေတ္ထ ဝိပဿနာပညာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာ ဟိ သဗ္ဗလောကိယပညာဟိ ဝိသိဋ္ဌဋ္ဌေန ‘‘အနုတ္တရာ’’တိ ဝုတ္တာ. လောကိယပဋိပဒါနုတ္တရိယေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣဒါနိ နိပ္ပရိယာယတောဝ တိဝိဓမ္ပိ အနုတ္တရိယံ ဒဿေတုံ ‘‘သုဒ္ဓလောကုတ္တရမေဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သတိပိ သဗ္ဗေသမ္ပိ လောကုတ္တရဓမ္မာနံ အနုတ္တရဘာဝေ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေန အဂ္ဂမဂ္ဂပညာ တတော ဥတ္တရိတရဿ အဘာဝတော ဒဿနာနုတ္တရိယံ. တေနာဟ ‘‘အရဟတ္တမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌီ’’တိ. သေသာနိ မဂ္ဂင်္ဂါနီတိ သေသာနိ အရဟတ္တမဂ္ဂင်္ဂါနိ. တာနိ ဟိ မတ္ထကပ္ပတ္တာနိ နိဗ္ဗာနဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ. အဂ္ဂဖလဝိမုတ္တီတိ အဂ္ဂမဂ္ဂဿ ဖလဝိမုတ္တိ အရဟတ္တဖလံ. ခီဏာသဝဿာတိ သဗ္ဗသော ခီယမာနာသဝဿ. နိဗ္ဗာနဒဿနန္တိ အဂ္ဂမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယမာဟ. တတ္ထ မဂ္ဂင်္ဂါနီတိ အဋ္ဌ မဂ္ဂင်္ဂါနိ. စတုသစ္စန္တောဂဓတ္တာ သဗ္ဗဿ ဉေယျဓမ္မဿ ‘‘စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဝုတ္တံ. သစ္စာနုဂတသမ္မောဟဝိဒ္ဓံသနေနေဝ ဟိ ဘဂဝတော သဗ္ဗသော ဉေယျာဝရဏပ္ပဟာနံ. နိဗ္ဗိသေဝနောတိ နိရုဒ္ဓကိလေသဝိသေဝနော.

၃၆၂. ဓံသီတိ အနုဒ္ဓံသနသီလာ. အနုပဟတန္တိ အဝိက္ခိတ္တံ. သကလန္တိ အနူနံ. ကာယင်္ဂန္တိ ကာယမေဝ အင်္ဂန္တိ ဝဒန္တိ၊ ကာယသင်္ခါတံ အင်္ဂံ သီသာဒိအဝယဝန္တိ အတ္ထော. တထာ ‘‘ဟောတု၊ သာဓူ’’တိ ဧဝမိဒံ ဝါစာယ အဝယဝေါ ဝါစင်္ဂန္တိ.

၃၆၃. အာဟရန္တီတိ အဘိဟရန္တိ. ပုညန္တိ ပုညဖလသင်္ခါတော အာနုဘာဝေါ. ပုညဖလမ္ပိ ဟိ ဥတ္တရပဒလောပေန ‘‘ပုည’’န္တိ ဝုစ္စတိ – ‘‘ကုသလာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာနံ သမာဒါနဟေတု ဧဝမိဒံ ပုညံ ပဝဍ္ဎတီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၈၀). တေနာဟ ‘‘အာယတိံ ဝိပါကက္ခန္ဓာ’’တိ. ပုညမဟီတိ မဟတိ ပုညဖလဝိဘူတိ သေတစ္ဆတ္တမကုဋစာမရာဒိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝိပါကက္ခန္ဓာနံယေဝ ပရိဝါရော’’တိ. လိစ္ဆဝီဟိ ပေသိတေန ခါဒနီယဘောဇနီယေန သမဏော ဂေါတမော သသာဝကသံဃော မယာ ပရိဝိသိတော၊ တသ္မာ လိစ္ဆဝီနမေဝ တံ ပုညံ ဟောတီတိ. တေနာဟ ‘‘တံ ဒါယကာနံ သုခါယ ဟောတူ’’တိ. ယသ္မာ ပန ဘဂဝတော ဘိက္ခုသံဃဿ စ သစ္စကေန ဒါနံ ဒိန္နံ၊ န လိစ္ဆဝီဟိ၊ တသ္မာ ဘဂဝါ သစ္စကဿ သတိံ ပရိဝတ္တေန္တော ‘‘ယံ ခေါ’’တိအာဒိမာဟ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဣတိ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ. နိဂဏ္ဌဿ မတေန ဝိနာယေဝါတိ သစ္စကဿ စိတ္တေန ဝိနာ ဧဝ တဿ ဒက္ခိဏံ ခေတ္တဂတံ ကတွာ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘အတ္တနော ဒိန္နံ ဒက္ခိဏံ။ပေ။ နိယျာတေသီ’’တိ.

စူဠသစ္စကသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.