၇. စူဠဟတ္ထိပဒေါပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၈၈. သေတပရိဝါရောတိ သေတပဋိစ္ဆဒေါ၊ သေတဝဏ္ဏာလင်္ကာရောတိ အတ္ထော. ပုဗ္ဗေ ပန ‘‘သေတာလင်္ကာရာ’’တိ အဿာလင်္ကာရော ဂဟိတော၊ ဣဓ စက္ကပဉ္ဇရကုဗ္ဗရာဒိရထာဝယဝေသု ကာတဗ္ဗာလင်္ကာရော. ဧဝံ ဝုတ္တေနာတိ ဧဝံ ‘‘သေတာယ သုဒ’’န္တိအာဒိနာ ပကာရေန သံယုတ္တမဟာဝဂ္ဂေ (သံ. နိ. ၅.၄) ဝုတ္တေန. နာတိမဟာ ယုဒ္ဓမဏ္ဍလေ သဉ္စာရသုခတ္ထံ. ယောဓော သာရထီတိ ဒွိန္နံ၊ ပဟရဏဒါယကေန သဒ္ဓိံ တိဏ္ဏံ ဝါ.

နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကရောတိ နဂရသောဘနတ္ထံ. ဣဒံ ကိရ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဇာဏုဿောဏိဋ္ဌာနန္တရံ ဇာတိသိဒ္ဓံ ပရမ္ပရာဂတံ စာရိတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ဣတော ဧတ္တကေဟိ ဒိဝသေဟီ’’တိအာဒိ. စာရိတ္တဝသေန နဂရဝါသိနောပိ တထာ တထာ ပဋိပဇ္ဇန္တိ. ပုညဝါဒိမင်္ဂလကထနေ နိယုတ္တာ မာင်္ဂလိကာ. သုဝတ္ထိပတ္တနာယ သောဝတ္ထိကာ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝန္ဒီအာဒီနံ သင်္ဂဟော. ယသသိရိသမ္ပတ္တိယာတိ ယသသမ္ပတ္တိယာ သိရိသမ္ပတ္တိယာ စ၊ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိယာ စေဝ ဝိဘဝသောဘာသမ္ပတ္တိယာ စာတိ အတ္ထော.

နဂရာဘိမုခေါ ပါယာသိ အတ္တနော ဘိက္ခာစာရဝေလာယ. ပဏ္ဍိတော မညေတိ ဧတ္ထ မညေတိ ဣဒံ ‘‘မညတီ’’တိ ဣမိနာ သမာနတ္ထံ နိပါတပဒံ. တဿ ဣတိ-သဒ္ဒံ အာနေတွာ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ပဏ္ဍိတောတိ မညတီ’’တိ အာဟ. အနုမတိပုစ္ဆာဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ. တေနေဝါဟ ‘‘ဥဒါဟု နော’’တိ. ‘‘တံ ကိံ မညတိ ဘဝံ ဝစ္ဆာယနော သမဏဿ ဂေါတမဿ ပညာဝေယျတ္တိယ’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပုန ဂဏှန္တော ‘‘ပဏ္ဍိတော မညေ’’တိ အာဟ. တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဘဝံ ဝစ္ဆာယနော၊ သမဏံ ဂေါတမံ ပဏ္ဍိတောတိ မညတိ၊ ဥဒါဟု နော’’တိ၊ ယထာ တေ ခမေယျ၊ တထာ နံ ကထေဟီတိ အဓိပ္ပါယော.

အဟံ ကော နာမ၊ မမ အဝိသယော ဧသောတိ ဒဿေတိ. ကော စာတိ ဟေတုနိဿက္ကေ ပစ္စတ္တဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ကုတော စာ’’တိ. တထာ စာဟ ‘‘ကေန ကာရဏေန ဇာနိဿာမီ’’တိ၊ ယေန ကာရဏေန သမဏဿ ဂေါတမဿ ပညာဝေယျတ္တိယံ ဇာနေယျံ၊ တံ ကာရဏံ မယိ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော. ဗုဒ္ဓေါယေဝ ဘဝေယျ၊ အဗုဒ္ဓဿ သဗ္ဗထာ ဗုဒ္ဓဉာဏာနုဘာဝံ ဇာနိတုံ န သက္ကာတိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘အပ္ပမတ္တကံ ခေါ ပနေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဩရမတ္တကံ သီလမတ္တကံ၊ ယေန ပုထုဇ္ဇနော တထာဂတဿ ဝဏ္ဏံ ဝဒမာနော ဝဒေယျ (ဒီ. နိ. ၁.၇)၊ အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အညေဝ ဓမ္မာ ဂမ္ဘီရာ ဒုဒ္ဒသာ ဒုရနုဗောဓာ ။ပေ။ ယေဟိ တထာဂတဿ ယထာဘုစ္စံ ဝဏ္ဏံ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၈) စ. ဧတ္ထာတိ ‘‘သောပိ နူနဿ တာဒိသောဝါ’’တိ ဧတသ္မိံ ပဒေ. ပသတ္ထ ပသတ္ထောတိ ပသတ္ထေဟိ အတ္တနော ဂုဏေဟေဝ သော ပသတ္ထော၊ န တဿ ကိတ္တိနာ၊ ပသံသာသဘာဝေနေဝ ပါသံသောတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗဂုဏာန’’န္တိအာဒိ. မဏိရတနန္တိ စက္ကဝတ္တိနော မဏိရတနံ. သဒေဝကေ လောကေ ပါသံသာနမ္ပိ ပါသံသောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ပသတ္ထေဟိ ဝါ’’တိ ဒုတိယဝိကပ္ပေါ ဂဟိတော.

အရဏီယတော အတ္ထော၊ သော ဧဝ ဝသတီတိ ဝသောတိ အတ္ထဝသော၊ တဿ တဿ ပယောဂဿ အာနိသံသဘူတံ ဖလန္တိ အာဟ ‘‘အတ္ထဝသန္တိ အတ္ထာနိသံသ’’န္တိ. အတ္ထော ဝါ ဝုတ္တလက္ခဏော ဝသော ဧတဿာတိ အတ္ထဝသော၊ ကာရဏံ. နာဂဝနဝါသိကောတိ ဟတ္ထိနာဂါနံ ဝိစရဏဝနေ တေသံ ဂဟဏတ္ထံ ဝသနကော. အနုဂ္ဂဟိတသိပ္ပေါတိ အသိက္ခိတဟတ္ထိသိပ္ပေါ အာယတဝိတ္ထတဿ ပဒမတ္တဿ ဒဿနေန ‘‘မဟာ ဝတ၊ ဘော နာဂေါ’’တိ နိဋ္ဌာဂမနတော. ပရတော ပန ဘဂဝတာ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ. ဥဂ္ဂဟိတသိပ္ပေါ ပုရိသော နာဂဝနိကောတိ အာဂတော အာယတဝိတ္ထတဿ ပဒဿ ဥစ္စဿ စ နိသေဝိတဿ ဗျဘိစာရဘာဝံ ဉတွာ တတ္တကေန နိဋ္ဌံ အဂန္တွာ မဟာဟတ္ထိံ ဒိသွာဝ နိဋ္ဌာဂမနတော. ဉာဏံ ပဇ္ဇတိ ဧတ္ထာတိ ဉာဏပဒါနိ၊ ခတ္တိယပဏ္ဍိတာဒီနံ ဓမ္မဝိနယေ ဝိနီတတ္တာ ဝိနယေဟိ အဓိဂတဇ္ဈာနာဒီနိ. တာနိ ဟိ တထာဂတဂန္ဓဟတ္ထိနော ဒေသနာဉာဏေန အက္ကန္တဋ္ဌာနာနိ. စတ္တာရီတိ ပန ဝိနေယျာနံ ဣဓ ခတ္တိယပဏ္ဍိတာဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓာနံယေဝ ဂဟိတတ္တာ.

၂၈၉. ပုဂ္ဂလေသု ပညာယ စ နိပုဏတာ ပဏ္ဍိတသမညာ နိပုဏတ္ထဿ ဒဿနသမတ္ထတာဝသေနေဝါတိ အာဟ ‘‘သုခုမအတ္ထန္တရပဋိဝိဇ္ဈနသမတ္ထေ’’တိ. ကတ-သဒ္ဒေါ ဣဓ နိပ္ဖန္နပရိယာယော. ပရေ ပဝဒန္တိ ဧတ္ထ၊ ဧတေနာတိ ပရပ္ပဝါဒေါ၊ ပရသမယော. ပရေဟိ ပဝဒနံ ပရပ္ပဝါဒေါ၊ ဝိဂ္ဂါဟိကကထာယ ပရဝါဒမဒ္ဒနံ. တဒုဘယမ္ပိ ဧကတော ကတွာ ပါဠိယံ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဝိညာတပရပ္ပဝါဒေ စေဝ ပရေဟိ သဒ္ဓိံ ကတဝါဒပရိစယေ စာ’’တိ၊ ပရသမယေသု ပရဝါဒမဒ္ဒနေသု စ နိပ္ဖန္နေတိ အတ္ထော. ဝါလဝေဓိရူပေတိ ဝါလဝေဓိပတိရူပေ. တေနာဟ ‘‘ဝါလဝေဓိဓနုဂ္ဂဟသဒိသေ’’တိ. ဝါလန္တိ အနေကဓာ ဘိန္နဿ ဝါလဿ အံသုသင်္ခါတံ ဝါလံ. ဘိန္ဒန္တာ ဝိယာတိ ဃဋာဒိံ သဝိဂ္ဂဟံ မုဂ္ဂရာဒိနာ ဘိန္ဒန္တာ ဝိယ၊ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဧကံသတော ဘိန္ဒန္တာတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘အတ္ထံ ဂုယှံ ပဋိစ္ဆန္နံ ကတွာ ပုစ္ဆိဿာမာ’’တိ သင်္ခတံ ပဒပဉှံ ပုစ္ဆန္တီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဒုပဒမ္ပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝဒန္တိ ဧတေနာတိ ဝါဒေါ၊ ဒေါသော. ပုစ္ဆီယတီတိ ပဉှော၊ အတ္ထော. ပုစ္ဆတိ ဧတေနာတိ ပဉှော၊ သဒ္ဒေါ. တဒုဘယံ ဧကတော ဂဟေတွာ အာဟ ‘‘ဧဝရူပေ ပဉှေ’’တိအာဒိ. ‘‘ဧဝံ ပုစ္ဆေယျ၊ ဧဝံ ဝိဿဇ္ဇေယျာ’’တိ စ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာနံ သိခါဝဂမနံ ဒဿေတိ. သေယျောတိ ဥတ္တမော၊ ပရမော လာဘောတိ အဓိပ္ပါယော.

ဧဝံ အတ္တနော ဝါဒဝိဓမနဘယေနပိ ပရေ ဘဂဝန္တံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ န ဝိသဟန္တီတိ ဝတွာ ဣဒါနိ ဝါဒဝိဓမနေန ဝိနာပိ န ဝိသဟန္တိ ဧဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. စိတ္တံ ပသီဒတိ ပရေ အတ္တနော အတ္တဘာဝမ္ပိ ဝိဿတ္ထံ နိယျာဒေတုကာမာ ဟောန္တိ ဩဓိသကမေတ္တာဖရဏသဒိသတ္တာ တဿ မေတ္တာယနဿ. ဒဿနသမ္ပန္နာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗတာယ သမ္ပန္နာ ဒဿနာနုတ္တရိယဘာဝတော၊ အတိဝိယ ဒဿနီယာတိ အတ္ထော.

သရဏဂမနဝသေန သာဝကာတိ လောကိယသရဏဂမနေန သာဝကာ၊ လောကုတ္တရသရဏဂမနေန ပန သာဝကတ္တံ ပရတော အာဂမိဿတိ၊ တဉ္စ ပဗ္ဗဇိတဝသေန ဝုစ္စတိ၊ ဣဓ ဂဟဋ္ဌဝသေန၊ ဥဘယတ္ထာပိ သရဏဂမနေန သာဝကတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေ ဟိ ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနော ကုလပုတ္တာ၊ အာစာရကုလပုတ္တာပိ တာဒိသာ ဘဝန္တိ. ထောကေနာတိ ဣမိနာ ‘‘မနံ အနဿာမာ’’တိ ပဒဿတ္ထံ ဝဒတိ.

၂၉၀. ဥဒါဟရီယတိ ဥဗ္ဗေဂပီတိဝသေနာတိ၊ တထာ ဝါ ဥဒါဟရဏံ ဥဒါနံ. တေနာဟ ‘‘ဥဒါဟာရံ ဥဒါဟရီ’’တိ. အဿ ဓမ္မဿာတိ အဿ ပဋိပတ္တိသဒ္ဓမ္မပုဗ္ဗကဿ ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မဿ. သောတိ ဟတ္ထိပဒေါပမော ဟတ္ထိပဒေါပမဘာဝေန ဝုစ္စမာနော ဓမ္မော. ဧတ္တာဝတာတိ ဧတ္တကေန ပရိဗ္ဗာဇကေန ဝုတ္တကထာမဂ္ဂမတ္တေန. ကာမံ တေန ဝုတ္တကထာမဂ္ဂေနပိ ဟတ္ထိပဒေါပမဘာဝေန ဝုစ္စမာနော ဓမ္မော ပရိပုဏ္ဏောဝ အရဟတ္တံ ပါပေတွာ ပဝေဒိတတ္တာ၊ သော စ ခေါ သင်္ခေပတော၊ န ဝိတ္ထာရတောတိ အာဟ ‘‘န ဧတ္တာဝတာ ဝိတ္ထာရေန ပရိပူရော ဟောတီ’’တိ. ယဒိ ယထာ ဝိတ္ထာရေန ဟတ္ထိပဒေါပမော ပရိပူရော ဟောတိ၊ တထာ ဒေသနာ အာရဒ္ဓါ၊ အထ ကသ္မာ ကုသလောတိ န ဝုတ္တောတိ စောဒနာ.

၂၉၁. အာယာမတောပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန ဥဗ္ဗေဓေနပိ ရဿာတိ ဒဿေတိ. နီစကာယာ ဟိ တာ ဟောန္တိ. ဥစ္စာတိ ဥစ္စကာ. နိသေဝနံ၊ နိသေဝတိ ဧတ္ထာတိ ဝါ နိသေဝိတံ. နိသေဝနဉ္စေတ္ထ ကဏ္ဍုယိတဝိနောဒနတ္ထံ ဃံသနံ. တေနာဟ ‘‘ခန္ဓပ္ပဒေသေ ဃံသိတဋ္ဌာန’’န္တိ. ဥစ္စာတိ အနီစာ၊ ဥဗ္ဗေဓဝန္တိယောတိ အတ္ထော. ကာဠာရိကာတိ ဝိရဠဒန္တာ၊ ဝိသင်္ဂတဒန္တာတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဒန္တာန’’န္တိအာဒိ. ကဠာရတာယာတိ ဝိရဠတာယ. အာရဉ္ဇိတာနီတိ ရဉ္ဇိတာနိ၊ ဝိလိခိတာနီတိ အတ္ထော. ကဏေရုတာယာတိ ကုဋုမလသဏ္ဌာနတာယ. အယံ ဝါတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ သံသယိတနိစ္ဆယတ္ထော ယထာ အညတ္ထာပိ ‘‘အယံ ဝါ ဣမေသံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ သဗ္ဗဗာလော သဗ္ဗမူဠှော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၁၈၁).

နာဂဝနံ ဝိယာတိ မဟာဟတ္ထိနော ဝါမနိကာဒီနဉ္စ ပဒဒဿနဋ္ဌာနဘူတံ နာဂဝနံ ဝိယ. အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ နီဝရဏပ္ပဟာနာ ဓမ္မဒေသနာ တထာဂတဿ ဗာဟိရပရိဗ္ဗာဇကာဒီနဉ္စ ပဒဒဿနဘာဝတော. အာဒိတော ပဋ္ဌာယာတိ စ ‘‘တံ သုဏာဟီ’’တိ ပဒတော ပဋ္ဌာယ. ကုသလော နာဂဝနိကော ဝိယ ယောဂါဝစရော ပရိယေသနဝသေန ပမာဏဂ္ဂဟဏတော. မတ္ထကေ ဌတွာတိ ဣမဿ သုတ္တဿ ပရိယောသာနေ ဌတွာ. ဣမသ္မိမ္ပိ ဌာနေတိ ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ ဗြာဟ္မဏာ’’တိအာဒိနာ ဥပမေယျဿ အတ္ထဿ ဥပညာသနဋ္ဌာနေပိ.

သွာယန္တိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၁၉၀) ဣဓ-သဒ္ဒမတ္တံ ဂဏှာတိ၊ န ယထာဝိသေသိတဗ္ဗံ ဣဓ-သဒ္ဒံ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘ကတ္ထစိ ပဒပူရဏမတ္တမေဝါ’’တိ. လောကံ ဥပါဒါယ ဝုစ္စတိ လောက-သဒ္ဒေန သမာနာဓိကရဏဘာဝေန ဝုတ္တတ္တာ. သေသပဒဒွယေ ပန သဒ္ဒန္တရသန္နိဓာနမတ္တေန တံ တံ ဥပါဒါယ ဝုတ္တတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဩကာသန္တိ ကဉ္စိ ပဒေသံ ဣန္ဒသာလဂုဟာယ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ပဒပူရဏမတ္တမေဝ ဩကာသာပဒိသနဿပိ အသမ္ဘဝတော.

တထာဂတ-သဒ္ဒါဒီနံ အတ္ထဝိသေသော မူလပရိယာယဋ္ဌကထာ(မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၂) ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂသံဝဏ္ဏနာသု ဝုတ္တော ဧဝ. တထာဂတဿ သတ္တနိကာယန္တောဂဓတာယ ‘‘ဣဓ ပန သတ္တလောကော အဓိပ္ပေတော’’တိ ဝတွာ တတ္ထာယံ ယသ္မိံ သတ္တနိကာယေ၊ ယသ္မိဉ္စ ဩကာသေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘သတ္တလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောပိ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေတိ ဣမိဿာ ဧဝ လောကဓာတုယာ. ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနဝကာသော၊ ယံ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွေ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျု’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၆၁၊ မ. နိ. ၃.၁၂၉၊ အ. နိ. ၁.၂၇၈၊ နေတ္တိ. ၅၇၊ မိ. ပ. ၅.၁.၁) ဧတ္ထ ဇာတိခေတ္တဘူတာ ဒသသဟဿိလောကဓာတု ‘‘ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ’’တိ ဝုတ္တာ. ဣဓ ပန ဣမံယေဝ လောကဓာတုံ သန္ဓာယ ‘‘ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေ’’တိ ဝုတ္တံ. တိဿော ဟိ သင်္ဂီတိယော အာရုဠှေ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ ဝိသယခေတ္တံ အာဏာခေတ္တံ ဇာတိခေတ္တန္တိ တိဝိဓေ ခေတ္တေ ဌပေတွာ ဣမံ စက္ကဝါဠံ အညသ္မိံ စက္ကဝါဠေ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ သုတ္တံ နတ္ထိ၊ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပန အတ္ထိ. ကထံ? ‘‘န မေ အာစရိယော အတ္ထိ၊ သဒိသော မေ န ဝိဇ္ဇတိ (မ. နိ. ၁.၂၈၅၊ ၂.၃၄၁၊ မဟာဝ. ၁၁၊ ကထာ. ၄၀၅၊ မိ. ပ. ၄.၅.၁၁)၊ ဧကောမှိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၈၅၊ ၂.၃၄၁၊ ကထာ. ၄၀၅၊ မဟာဝ. ၁၁) ဧဝမာဒီနိ ဣမိဿာ လောကဓာတုယာ ဌတွာ ဝဒန္တေန ဘဂဝတာ – ‘‘ကိံ ပနာဝုသော၊ သာရိပုတ္တ၊ အတ္ထေတရဟိ အညော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဘဂဝတာ သမသမော သမ္ဗောဓိယန္တိ ဧဝံ ပုဋ္ဌာဟံ၊ ဘန္တေ၊ နောတိ ဝဒေယျ’’န္တိ ဝတွာ တဿ ကာရဏံ ဒဿေတုံ – ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော၊ ယံ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွေ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ’’တိ ဣမံ သုတ္တံ ဒဿေန္တေန ဓမ္မသေနာပတိနာ စ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘူတံ ဣမံ လောကဓာတုံ ဌပေတွာ အညတ္ထ အနုပ္ပတ္တိ ဝုတ္တာ ဟောတီတိ.

သုဇာတာယာတိအာဒိနာ ဝုတ္တေသု စတူသု ဝိကပ္ပေသု ပဌမော ဝိကပ္ပေါ ဗုဒ္ဓဘာဝါယ အာသန္နတရပဋိပတ္တိဒဿနဝသေန ဝုတ္တော. အာသန္နတရာယ ဟိ ပဋိပတ္တိယံ ဌိတော ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုစ္စတိ ဥပ္ပါဒဿ ဧကန္တိကတ္တာ၊ ပဂေဝ ပဋိပတ္တိယာ မတ္ထကေ ဌိတော. ဒုတိယော ဗုဒ္ဓဘာဝါဝဟပဗ္ဗဇ္ဇတော ပဋ္ဌာယ အာသန္နပဋိပတ္တိဒဿနဝသေန၊ တတိယော ဗုဒ္ဓကရဓမ္မပါရိပူရိတော ပဋ္ဌာယ ဗုဒ္ဓဘာဝါယ ပဋိပတ္တိဒဿနဝသေန. န ဟိ မဟာသတ္တာနံ တုသိတဘဝူပပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ ဗောဓိသမ္ဘာရသမ္ဘရဏံ နာမ အတ္ထိ. စတုတ္ထော ဗုဒ္ဓကရဓမ္မသမာရမ္ဘတော ပဋ္ဌာယ. ဗောဓိယာ နိယတဘာဝါပတ္တိတော ပဘုတိ ဟိ ဝိညူဟိ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝတ္တုံ သက္ကာ ဥပ္ပါဒဿ ဧကန္တိကတ္တာ၊ ယထာ ပန ‘‘တိဋ္ဌန္တိ ပဗ္ဗတာ၊ သန္ဒန္တိ နဒိယော’’တိ တိဋ္ဌနသန္ဒနကိရိယာနံ အဝိစ္ဆေဒမုပါဒါယ ဝတ္တမာနပယောဂေါ၊ ဧဝံ ဥပ္ပါဒတ္ထာယ ပဋိပဇ္ဇနကိရိယာယ အဝိစ္ဆေဒမုပါဒါယ စတူသု ဝိကပ္ပေသု ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗပဌမံ ဥပ္ပန္နဘာဝန္တိ သဗ္ဗေဟိ ဥပရိ ဝုစ္စမာနေဟိ ဝိသေသေဟိ ပဌမံ တထာဂတဿ ဥပ္ပန္နတာသင်္ခါတံ အတ္ထိတာဝိသေသံ.

သော ဘဂဝါတိ (အ. နိ. ဋီ. ၂.၃.၆၄) ယော ‘‘တထာဂတော အရဟ’’န္တိအာဒိနာ ကိတ္တိတဂုဏော၊ သော ဘဂဝါ. ဣမံ လောကန္တိ နယိဒံ မဟာဇနဿ သမ္မုခါမတ္တံ လောကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ အထ ခေါ အနဝသေသံ ပရိယာဒါယာတိ ဒဿေတုံ ‘‘သဒေဝက’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ နိဒဿေတီ’’တိ. ပဇာတတ္တာတိ ယထာသကံ ကမ္မကိလေသေဟိ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ. ပဉ္စကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏံ ပါရိသေသဉာယေန ဣတရေသံ ပဒန္တရေဟိ သင်္ဂဟိတတ္တာ. သဒေဝကန္တိ စ အဝယဝေန ဝိဂ္ဂဟော သမုဒါယော သမာသတ္ထော. ဆဋ္ဌကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏံ ပစ္စာသတ္တိဉာယေန. တတ္ထ ဟိ သော ဇာတော တန္နိဝါသီ စ. ဗြဟ္မကာယိကာဒိဗြဟ္မဂ္ဂဟဏန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ပစ္စတ္ထိကပစ္စာမိတ္တသမဏဗြာဟ္မဏဂ္ဂဟဏန္တိ နိဒဿနမတ္တမေတံ အပစ္စတ္ထိကာနံ အသမိတာဗာဟိတပါပါနဉ္စ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ သဿမဏဗြာဟ္မဏိဝစနေန ဂဟိတတ္တာ. ကာမံ ‘‘သဒေဝက’’န္တိအာဒိဝိသေသနာနံ ဝသေန သတ္တဝိသယော လောက-သဒ္ဒေါတိ ဝိညာယတိ တုလျယောဂဝိသယတ္တာ တေသံ၊ ‘‘သလောမကော သပက္ခကော’’တိအာဒီသု ပန အတုလျယောဂေပိ အယံ သမာသော လဗ္ဘတီတိ ဗျဘိစာရဒဿနတော ပဇာဂဟဏန္တိ အာဟ ‘‘ပဇာဝစနေန သတ္တလောကဂ္ဂဟဏ’’န္တိ.

အရူပိနော သတ္တာ အတ္တနော အာနေဉ္ဇဝိဟာရေန ဝိဟရန္တာ ‘‘ဒိဗ္ဗန္တီတိ ဒေဝါ’’တိ ဣမံ နိဗ္ဗစနံ လဘန္တီတိ အာဟ ‘‘သဒေဝကဂ္ဂဟဏေန အရူပါဝစရဒေဝလောကော ဂဟိတော’’တိ. တေနေဝါဟ ‘‘အာကာသာနဉ္စာယတနူပဂါနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတ’’န္တိ (အ. နိ. ၃.၁၁၇). သမာရကဂ္ဂဟဏေန ဆကာမာဝစရဒေဝလောကော ဂဟိတော တဿ သဝိသေသံ မာရဿ ဝသေ ဝတ္တနတော. ရူပီ ဗြဟ္မလောကော ဂဟိတော အရူပီဗြဟ္မလောကဿ ဝိသုံ ဂဟိတတ္တာ. စတုပရိသဝသေနာတိ ခတ္တိယာဒိစတုပရိသဝသေန. ဣတရာ ပန စတဿော ပရိသာ သမာရကာဒိဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတာ ဧဝါတိ. အဝသေသသဗ္ဗသတ္တလောကော နာဂဂရုဠာဒိဘေဒေါ.

ဧတ္တာဝတာ ဘာဂသော လောကံ ဂဟေတွာ ယောဇနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တေန တေန ဝိသေသေန အဘာဂသောဝ လောကံ ဂဟေတွာ ယောဇနံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစေတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒတောတိ ဥက္ကံသဂဘိဝိဇာနနေန. ပဉ္စသု ဟိ ဂတီသု ဒေဝလောကောဝ သေဋ္ဌော. တတ္ထာပိ အရူပိနော ‘‘ဒူရသမုဿာရိတကိလေသဒုက္ခတာယ၊ သန္တပဏီတအာနေဉ္ဇဝိဟာရသမင်္ဂိတာယ၊ အတိဝိယ ဒီဃာယုကတာယာ’’တိ ဧဝမာဒီဟိ ဝိသေသေဟိ အတိဝိယ ဣတရေဟိ ဥက္ကဋ္ဌာ. ဗြဟ္မာ မဟာနုဘာဝေါတိအာဒိံ ဒသသဟဿိယံ မဟာဗြဟ္မုနော ဝသေန ဝဒတိ. ‘‘ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒတော’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. အနုတ္တရန္တိ သေဋ္ဌံ နဝလောကုတ္တရံ. ဘာဝါနုက္ကမော ဘာဝဝသေန ပရေသံ အဇ္ဈာသယဝသေန ‘‘သဒေဝက’’န္တိအာဒီနံ ပဒါနံ အနုက္ကမော. တီဟာကာရေဟီတိ ဒေဝမာရဗြဟ္မသဟိတတာသင်္ခါတေဟိ တီဟိ ပကာရေဟိ. တီသု ပဒေသူတိ ‘‘သဒေဝက’’န္တိအာဒီသု တီသု ပဒေသု. တေန တေနာကာရေနာတိ သဒေဝကတ္တာဒိနာ တေန တေန ပကာရေန. တေဓာတုကမေဝ ပရိယာဒိန္နန္တိ ပေါရာဏာ ပနာဟူတိ ယောဇနာ.

အဘိညာတိ ယ-ကာရလောပေနာယံ နိဒ္ဒေသော၊ အဘိဇာနိတွာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘အဘိညာယ၊ အဓိကေန ဉာဏေန ဉတွာ’’တိ. အနုမာနာဒိပဋိက္ခေပေါတိ အနုမာနဥပမာနအတ္ထာပတ္တိအာဒိပဋိက္ခေပေါ ဧကပ္ပမာဏတ္တာ. သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိဟတဉာဏာစာရတာယ ဟိ သဗ္ဗပစ္စက္ခာ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော. အနုတ္တရံ ဝိဝေကသုခန္တိ ဖလသမာပတ္တိသုခံ. တေန ဝီတိမိဿာပိ ကဒါစိ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဟိတွာပီ’’တိ. ဘဂဝါ ဟိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ယသ္မိံ ခဏေ ပရိသာ သာဓုကာရံ ဝါ ဒေတိ၊ ယထာသုတံ ဝါ ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခတိ၊ တံ ခဏံ ပုဗ္ဗဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ၊ ယထာပရိစ္ဆေဒဉ္စ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ဌိတဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ.

ဒေသကာယတ္တေန အာဏာဒိဝိဓိနာ အတိသဇ္ဇနံ ပဗောဓနံ ဒေသနာတိ သာ ပရိယတ္တိဓမ္မဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘ဒေသနာယ တာဝ စတုပ္ပဒိကာယပိ ဂါထာယာ’’တိအာဒိ. သာသိတဗ္ဗပုဂ္ဂလဂတေန ယထာပရာဓာဒိသာသိတဗ္ဗဘာဝေန အနုသာသနံ တဒင်္ဂဝိနယာဒိဝသေန ဝိနယနံ သာသနန္တိ တံ ပဋိပတ္တိဓမ္မဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘သီလသမာဓိဝိပဿနာ’’တိအာဒိ. ကုသလာနန္တိ မဂ္ဂကုသလာနံ၊ ကုသလာနန္တိ ဝါ အနဝဇ္ဇာနံ. တေန ဖလဓမ္မာနမ္ပိ သင်္ဂဟော သိဒ္ဓေါ ဟောတိ. အာဒိဘာဝေါ သီလဒိဋ္ဌီနံ တမ္မူလကတ္တာ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာနံ. တသ္မိံ တသ္မိံ အတ္ထေ ကထာဝဓိသဒ္ဒပ္ပဗန္ဓော ဂါထာဝသေန သုတ္တဝသေန စ ဝဝတ္ထိတော ပရိယတ္တိဓမ္မော၊ ယော ဣဓေဝ ‘‘ဒေသနာ’’တိ ဝုတ္တော. တဿ ပန အတ္ထော ဝိသေသေန သီလာဒိ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ဘဂဝါ ဟိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော။ပေ။ နိဗ္ဗာနံ ဒဿေတီ’’တိ. တတ္ထ သီလံ ဒဿေတွာတိ သီလဂ္ဂဟဏေန သသမ္ဘာရံ သီလံ ဂဟိတံ. တထာ မဂ္ဂဂ္ဂဟဏေန သသမ္ဘာရော မဂ္ဂေါတိ တဒုဘယေန အနဝသေသတော ပရိယတ္တိအတ္ထံ ပရိယာဒိယတိ. တေနာတိ သီလာဒိဒဿနေန. အတ္ထဝသေန ဟိ ဣဓ ဒေသနာယ အာဒိကလျာဏာဒိဘာဝေါ အဓိပ္ပေတော. ကထိကသဏ္ဌိတီတိ ကထိကဿ သဏ္ဌာနံ ကထနဝသေန သမဝဋ္ဌာနံ.

န သော သာတ္ထံ ဒေသေတိ နိယျာနတ္ထဝိရဟတော တဿာ ဒေသနာယ. ဧကဗျဉ္ဇနာဒိယုတ္တာ ဝါတိ သိထိလာဒိဘေဒေသု ဗျဉ္ဇနေသု ဧကပ္ပကာရေနေဝ၊ ဒွိပ္ပကာရေနေဝ ဝါ ဗျဉ္ဇနေန ယုတ္တာ ဝါ ဒမိဠဘာသာ ဝိယ. သဗ္ဗတ္ထ နိရောဋ္ဌံ ကတွာ ဝတ္တဗ္ဗတာယ သဗ္ဗနိရောဋ္ဌဗျဉ္ဇနာ ဝါ ကိရာတဘာသာ ဝိယ. သဗ္ဗတ္ထေဝ ဝိဿဇ္ဇနီယယုတ္တတာယ သဗ္ဗဝိဿဋ္ဌဗျဉ္ဇနာ ဝါ ယဝနဘာသာ ဝိယ. သဗ္ဗတ္ထေဝ သာနုသာရတာယ သဗ္ဗနိဂ္ဂဟိတဗျဉ္ဇနာ ဝါ ပါရသိကာဒိမိလက္ခဘာသာ ဝိယ. သဗ္ဗာပေသာ ဧကဒေသဗျဉ္ဇနဝသေနေဝ ပဝတ္တိယာ အပရိပုဏ္ဏဗျဉ္ဇနာတိ ကတွာ ‘‘အဗျဉ္ဇနာ’’တိ ဝုတ္တာ. အမက္ခေတွာတိ အပလိစ္ဆေတွာ အဝိနာသေတွာ၊ အဟာပေတွာတိ ဝါ အတ္ထော.

ဘဂဝါ ယမတ္ထံ ဉာပေတုံ ဧကဂါထမ္ပိ ဧကဝါကျမ္ပိ ဒေသေတိ၊ တမတ္ထံ တာယ ဒေသနာယ သဗ္ဗသော ပရိပုဏ္ဏမေဝ ကတွာ ဒေသေတိ၊ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထာတိ အာဟ ‘‘ဧကဒေသနာပိ အပရိပုဏ္ဏာ နတ္ထီ’’တိ. ဥလ္လုမ္ပနသဘာဝသဏ္ဌိတေနာတိ သံကိလေသပက္ခတော ဝဋ္ဋဒုက္ခတော စ ဥဒ္ဓရဏသဘာဝါဝဋ္ဌိတေန စိတ္တေန. တသ္မာတိ ယသ္မာ သိက္ခာတ္တယသင်္ဂဟံ သကလံ သာသနံ ဣဓ ‘‘ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ အဓိပ္ပေတံ၊ တသ္မာ. ဗြဟ္မစရိယန္တိ ဣမိနာ သမာနာဓိကရဏာနိ သဗ္ဗပဒါနိ ယောဇေတွာ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ။ပေ။ ပကာသေတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ အာဟ.

ဒူရသမုဿာရိတမာနဿေဝ သာသနေ သမ္မာပဋိပတ္တိ သမ္ဘဝတိ၊ န မာန ဇာတိကဿာတိ အာဟ ‘‘နိဟတမာနတ္တာ’’တိ. ဥဿန္နတ္တာတိ ဗဟုလဘာဝတော. ဘောဂါရောဂျာဒိဝတ္ထုကာ မဒါ သုပ္ပဟေယျာ ဟောန္တိ နိမိတ္တဿ အနဝဋ္ဌာနတော’ န တထာ ကုလဝိဇ္ဇာမဒါတိ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏကုလီနာနံ ပဗ္ဗဇိတာနမ္ပိ ဇာတိဝိဇ္ဇာ နိဿာယ မာနဇပ္ပနံ ဒုပ္ပဇဟန္တိ အာဟ ‘‘ယေဘုယျေန ဟိ။ပေ။ မာနံ ကရောန္တီ’’တိ. ဝိဇာတိတာယာတိ နိဟီနဇာတိတာယ. ပတိဋ္ဌာတုံ န သက္ကောန္တီတိ သုဝိသုဒ္ဓိံ ကတွာ သီလံ ရက္ခိတုံ န သက္ကောန္တိ. သီလဝသေန ဟိ သာသနေ ပတိဋ္ဌာတိ. ပတိဋ္ဌာတုန္တိ ဝါ သစ္စပဋိဝေဓေန လောကုတ္တရာယ ပတိဋ္ဌာယ ပတိဋ္ဌာတုံ. ယေဘုယျေန ဟိ ဥပနိဿယသမ္ပန္နာ သုဇာတာ ဧဝ ဟောန္တိ၊ န ဒုဇ္ဇာတာ.

ပရိသုဒ္ဓန္တိ ရာဂါဒီနံ အစ္စန္တမေဝ ပဟာနဒီပနတော နိရုပက္ကိလေသတာယ သဗ္ဗသော ဝိသုဒ္ဓံ. သဒ္ဓံ ပဋိလဘတီတိ ပေါထုဇ္ဇနိကသဒ္ဓါဝသေန သဒ္ဒဟတိ. ဝိညုဇာတိကာနဉှိ ဓမ္မသမ္ပတ္တိဂဟဏပုဗ္ဗိကာ သဒ္ဓါသိဒ္ဓိ ဓမ္မပမာဏဓမ္မပ္ပသန္နဘာဝတော. ဇာယမ္ပတိကာ ဝသန္တီတိ ကာမံ ‘‘ဇာယမ္ပတိကာ’’တိ ဝုတ္တေ ဃရသာမိကဃရသာမိနိဝသေန ဒွိန္နံယေဝ ဂဟဏံ ဝိညာယတိ. ယဿ ပန ပုရိသဿ အနေကာ ပဇာပတိယော ဟောန္တိ၊ တတ္ထ ကိံ ဝတ္တဗ္ဗံ? ဧကာယပိ တာယ ဝါသော သမ္ဗာဓောတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ဒွေ’’တိ ဝုတ္တံ. ရာဂါဒိနာ သကိဉ္စနဋ္ဌေန၊ ခေတ္တဝတ္ထုအာဒိနာ သပလိဗောဓဋ္ဌေန. ရာဂရဇာဒီနံ အာဂမနပထတာပိ ဥပ္ပဇ္ဇနဋ္ဌာနတာ ဧဝါတိ ဒွေပိ ဝဏ္ဏနာ ဧကတ္ထာ၊ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. အလဂ္ဂနဋ္ဌေနာတိ အသဇ္ဇနဋ္ဌေန အပ္ပဋိဗဒ္ဓဘာဝေန. ဧဝံ အကုသလကုသလပ္ပဝတ္တီနံ ဌာနဘာဝေန ဃရာဝါသပဗ္ဗဇ္ဇာနံ သမ္ဗာဓဗ္ဘောကာသတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ကုသလပ္ပဝတ္တိယာ ဧဝ အဋ္ဌာနဌာနဘာဝေန တေသံ တံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

သင်္ခေပကထာတိ ဝိသုံ ဝိသုံ ပဒုဒ္ဓါရံ အကတွာ သင်္ခေပတော အတ္ထဝဏ္ဏနာ. ဧကမ္ပိ ဒိဝသန္တိ ဧကဒိဝသမတ္တမ္ပိ. အခဏ္ဍံ ကတွာတိ ဒုက္ကဋမတ္တဿပိ အနာပဇ္ဇနေန အခဏ္ဍိတံ ကတွာ. ကိလေသမလေန အမလီနန္တိ တဏှာသံကိလေသာဒိဝသေန အသံကိလိဋ္ဌံ ကတွာ. ပရိဒဟိတွာတိ နိဝါသေတွာ စေဝ ပါရုပိတွာ စ. အဂါရဝါသော အဂါရံ ဥတ္တရပဒလောပေန၊ တဿ ဝဍ္ဎိအာဝဟံ အဂါရဿ ဟိတံ. ဘောဂက္ခန္ဓောတိ ဘောဂရာသိ ဘောဂသမုဒါယော. အာဗန္ဓနဋ္ဌေနာတိ ‘‘ပုတ္တော နတ္တာ’’တိအာဒိနာ ပေမဝသေန သပရိစ္ဆေဒံ သမ္ဗန္ဓနဋ္ဌေန. ‘‘အမှာကမေတေ’’တိ ဉာယန္တီတိ ဉာတီ. ပိတာမဟပိတုပုတ္တာဒိဝသေန ပရိဝတ္တနဋ္ဌေန ပရိဝဋ္ဋော.

၂၉၂. သာမညဝါစီပိ သိက္ခာ-သဒ္ဒေါ သာဇီဝ-သဒ္ဒသန္နိဓာနတော ဥပရိ ဝုစ္စမာနဝိသေသာပေက္ခာယ စ ဝိသေသနိဝိဋ္ဌောဝ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ယာ ဘိက္ခူနံ အဓိသီလသင်္ခါတာ သိက္ခာ’’တိ. သိက္ခိတဗ္ဗဋ္ဌေန သိက္ခာ. သဟ အာဇီဝန္တိ ဧတ္ထာတိ သာဇီဝေါ. သိက္ခနဘာဝေနာတိ သိက္ခာယ သာဇီဝေ စ သိက္ခနဘာဝေန. သိက္ခံ ပရိပူရေန္တောတိ သီလသံဝရံ ပရိပူရေန္တော. သာဇီဝဉ္စ အဝီတိက္ကမန္တောတိ – ‘‘နာမကာယော ပဒကာယော နိရုတ္တိကာယော ဗျဉ္ဇနကာယော’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၃၉) ဝုတ္တသိက္ခာပဒံ ဘဂဝတော ဝစနံ အဝီတိက္ကမန္တော ဟုတွာတိ အတ္ထော. ဣဒမေဝ စ ဒွယံ ‘‘သိက္ခန’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သာဇီဝါနတိက္ကမော သိက္ခာပါရိပူရိယာ ပစ္စယော. တတော ဟိ ယာဝ မဂ္ဂါ သိက္ခာပါရိပူရီ ဟောတီတိ.

ပဇဟိတွာတိ သမာဒါနဝသေန ပရိစ္စဇိတွာ. ပဟီနကာလတော ပဋ္ဌာယ။ပေ။ ဝိရတောဝါတိ ဧတေန ပဟာနဿ ဝိရတိယာ စ သမာနကာလတံ ဒဿေတိ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘ပဟာယာ’’တိ ကထံ ပုရိမကာလနိဒ္ဒေသောတိ? တထာ ဂဟေတဗ္ဗတံ ဥပါဒါယ. ဓမ္မာနဉှိ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နဘာဝေ အပေက္ခိတေ သဟဇာတာနမ္ပိ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နဘာဝေန ဂဟဏံ ပုရိမပစ္ဆိမဘာဝေနေဝ ဟောတီတိ ဂဟဏပဝတ္တိအာကာရဝသေန ပစ္စယဘူတေသု ဟိရောတ္တပ္ပဉာဏာဒီသု ပဟာနကိရိယာယ ပုရိမကာလဝေါဟာရော၊ ပစ္စယုပ္ပန္နာသု စ ဝိရတီသု ဝိရမဏကိရိယာယ အပရကာလဝေါဟာရော စ ဟောတီတိ ‘‘ပဟာယ ပဋိဝိရတော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပဟာယာတိ ဝါ သမာဒါနကာလဝသေန ဝုတ္တံ၊ ပစ္ဆာ ဝီတိက္ကမိတဗ္ဗဝတ္ထုသမာယောဂဝသေန ပဋိဝိရတောတိ. ပဟာယာတိ ဝါ –

‘‘နိဟန္တွာန တမောခန္ဓံ၊ ဥဒိတောယံ ဒိဝါကရော၊

ဝဏ္ဏပဘာယ ဘာသေတိ၊ ဩဘာသေတွာ သမုဂ္ဂတော’’တိ စ. (ဝိသုဒ္ဓိ. မဟာဋီ. ၂.၅၇၈) –

ဧဝမာဒီသု ဝိယ သမာနကာလဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. အထ ဝါ ပါဏော အတိပါတီယတိ ဧတေနာတိ ပါဏာတိပါတော၊ ပါဏဃာတဟေတုဘူတော အဟိရိကာနောတ္တပ္ပဒေါသမောဟဝိဟိံ သာဒိကော စေတနာပဓာနော သံကိလေသဓမ္မော၊ တံ သမာဒါနဝသေန ပဟာယ. တတော။ပေ။ ဝိရတောဝ ဟောတီတိ အဝဓာရဏေန တဿာ ဝိရတိယာ ကာလာဒိဝသေန အပရိယန္တတံ ဒဿေတိ. ယထာ ဟိ အညေ သမာဒိန္နဝိရတိကာပိ အနဝဋ္ဌိတစိတ္တတာယ လာဘဇီဝိကာဒိဟေတု သမာဒါနံ ဘိန္ဒန္တေဝ၊ န ဧဝမယံ. အယံ ပန ပဟီနကာလတော ပဋ္ဌာယ ဩရတော ဝိရတောတိ. အဒိန္နာဒါနံ ပဟာယာတိအာဒီသုပိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဒဏ္ဍနံ ဒဏ္ဍနိပါတနံ ဒဏ္ဍော. မုဂ္ဂရာဒိပဟရဏဝိသေသောပိ ဣဓ ပဟရဏဝိသေသောတိ အဓိပ္ပေတော. တေနာဟ ‘‘ဌပေတွာ ဒဏ္ဍံ သဗ္ဗမ္ပိ အဝသေသံ ဥပကရဏ’’န္တိ. ဒဏ္ဍနသင်္ခါတဿ ပရဝိဟေဌနဿ ပရိဝဇ္ဇိတဘာဝဒီပနတ္ထံ ဒဏ္ဍသတ္ထာနံ နိက္ခေပဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ပရူပဃာတတ္ထာယာ’’တိအာဒိ. ဝိဟိံသနဘာဝတောတိ ဝိဗာဓနဘာဝတော. လဇ္ဇီတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တလဇ္ဇာယ ဩတ္တပ္ပမ္ပိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. န ဟိ ပါပဇိဂုစ္ဆနပါပုတ္တာသရဟိတံ၊ ပါပဘယံ ဝါ အလဇ္ဇနံ အတ္ထိ. ယဿ ဝါ ဓမ္မဂရုတာယ ဓမ္မဿ စ အတ္တာဓီနတ္တာ အတ္တာဓိပတိဘူတာ လဇ္ဇာကိစ္စကာရီ၊ တဿ လောကာဓိပတိဘူတံ ဩတ္တပ္ပံ ကိစ္စကရန္တိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ‘‘လဇ္ဇီ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. ဒယံ မေတ္တစိတ္တတံ အာပန္နောတိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ နနု ဒယာ-သဒ္ဒေါ ‘‘အဒယာပန္နော’’တိအာဒီသု ကရုဏာယ ဝတ္တတီတိ? သစ္စမေတံ၊ အယံ ပန ဒယာ-သဒ္ဒေါ အနုရက္ခဏတ္ထံ အန္တောနီတံ ကတွာ ပဝတ္တမာနော မေတ္တာယ စ ကရုဏာယ စ ပဝတ္တတီတိ ဣဓ မေတ္တာယ ပဝတ္တမာနော ဝုတ္တော. မိဇ္ဇတိ သိနိယှတီတိ မေတ္တာ၊ သာ ဧတဿ အတ္ထီတိ မေတ္တံ၊ မေတ္တံ စိတ္တံ ဧတဿ အတ္ထီတိ မေတ္တစိတ္တော၊ တဿ ဘာဝေါ မေတ္တစိတ္တတာ၊ မေတ္တာဣစ္စေဝ အတ္ထော.

သဗ္ဗပါဏဘူတဟိတာနုကမ္ပီတိ ဧတေန တဿာ ဝိရတိယာ သတ္တဝသေန အပရိယန္တတံ ဒဿေတိ. ပါဏဘူတေတိ ပါဏဇာတေ. အနုကမ္ပကောတိ ကရုဏာယနကော. ယသ္မာ ပန မေတ္တာ ကရုဏာယ ဝိသေသပစ္စယော ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘တာယ ဧဝ ဒယာပန္နတာယာ’’တိ. ဧဝံ ယေဟိ ဓမ္မေဟိ ပါဏာတိပါတာ ဝိရတိ သမ္ပဇ္ဇတိ၊ တေဟိ လဇ္ဇာမေတ္တာကရုဏာဓမ္မေဟိ သမင်္ဂိဘာဝေါ ဒဿိတော၊ သဒ္ဓိံ ပိဋ္ဌိဝဋ္ဋကဓမ္မေဟီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧတ္ထာဟ – ကသ္မာ ‘‘ပါဏာတိပါတံ ပဟာယာ’’တိ ဧကဝစနနိဒ္ဒေသော ကတော၊ နနု နိရဝသေသာနံ ပါဏာနံ အတိပါတတော ဝိရတိ ဣဓာဓိပ္ပေတာ? တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗပါဏဘူတဟိတာနုကမ္ပီ ဝိဟရတီ’’တိ. တေနေဝ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သဗ္ဗေ ပါဏဘူတေ ဟိတေန အနုကမ္ပကော’’တိ ပုထုဝစနနိဒ္ဒေသောတိ? သစ္စမေတံ၊ ပါဏဘာဝသာမညဝသေန ပနေတ္ထ ပါဠိယံ အာဒိတော ဧကဝစနနိဒ္ဒေသော ကတော၊ သဗ္ဗသဒ္ဒသန္နိဓာနေန ပုထုတ္တံ ဝိညာယမာနမေဝါတိ သာမညနိဒ္ဒေသံ အကတွာ ဘေဒဝစနိစ္ဆာဝသေန ဒဿေတုံ အဋ္ဌကထာယံ ဗဟုဝစနဝသေန အတ္ထော ဝုတ္တော. ကိဉ္စ ဘိယျော – သာမညတော သံဝရသမာဒါနံ၊ တဗ္ဗိသေသတော သံဝရဘေဒေါတိ ဣမဿ ဝိသေသဿ ဒဿနတ္ထံ အယံ ဝစနဘေဒေါ ကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိဟရတီတိ ဝုတ္တပ္ပကာရော ဟုတွာ ဧကသ္မိံ ဣရိယာပထေ ဥပ္ပန္နံ ဒုက္ခံ အညေန ဣရိယာပထေန ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ အတ္တဘာဝံ ဟရတိ ပဝတ္တေတီတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဣရိယတိ ပါလေတီ’’တိ.

န ကေဝလံ ကာယဝစီပယောဂဝသေန အာဒါနမေဝ၊ အထ ခေါ အာကင်္ခပိဿ ပရိစ္စတ္တဝတ္ထုဝိသယာဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘စိတ္တေနပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ထေနေတိ ထေယျံ ကရောတီတိ ထေနော၊ စောရော. သုစိဘူတေနာတိ ဧတ္ထ သုစိဘာဝေါ အဓိကာရတော သဒ္ဒန္တရသန္နိဓာနတော စ ထေယျသံကိလေသဝိရမဏန္တိ အာဟ ‘‘အထေနတ္တာယေဝ သုစိဘူတေနာ’’တိ. ကာမဉ္စေတ္ထ ‘‘လဇ္ဇီ ဒယာပန္နော’’တိအာဒိ န ဝုတ္တံ၊ အဓိကာရဝသေန ပန အတ္ထတော ဝါ ဝုတ္တမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာ ဟိ လဇ္ဇာဒယော ပါဏာတိပါတပဟာနဿ ဝိသေသပစ္စယော၊ ဧဝံ အဒိန္နာဒါနပဟာနဿပီတိ၊ တသ္မာ သာပိ ပါဠိ အာနေတွာ ဝတ္တဗ္ဗာ. ဧသ နယော ဣတော ပရေသုပိ. အထ ဝါ သုစိဘူတေနာတိ ဧတေန ဟိရောတ္တပ္ပါဒီဟိ သမန္နာဂမော၊ အဟိရိကာဒီနဉ္စ ပဟာနံ ဝုတ္တမေဝါတိ ‘‘လဇ္ဇီ’’တိအာဒိ န ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

အသေဋ္ဌစရိယန္တိ အသေဋ္ဌာနံ စရိယံ၊ အသေဋ္ဌံ ဝါ စရိယံ. မိထုနာနံ ဝုတ္တာကာရေန သဒိသဘူတာနံ အယန္တိ မိထုနော၊ ယထာဝုတ္တော ဒုရာစာရော. အာရာစာရီ မေထုနာတိ ဧတေန – ‘‘ဣဓ ဗြာဟ္မဏ၊ ဧကစ္စော။ပေ။ န ဟေဝ ခေါ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ဒွယံဒွယသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ၊ အပိစ ခေါ မာတုဂါမဿ ဥစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနနှာပနသမ္ဗာဟနံ သာဒိယတိ၊ သော တဒဿာဒေတိ၊ တံ နိကာမေတိ၊ တေန စ ဝိတ္တိံ အာပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၇.၅၀) ဝုတ္တာ သတ္တဝိဓမေထုနသံယောဂါပိ ပဋိဝိရတိ ဒဿိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

သစ္စေန သစ္စန္တိ ပုရိမေန ဝစီသစ္စေန ပစ္ဆိမံ ဝစီသစ္စံ သန္ဒဟတိ အသစ္စေန အနန္တရိကတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ယော ဟီ’’တိအာဒိ. ဟလိဒ္ဒိရာဂေါ ဝိယ န ထိရကတော ဟောတီတိ ဧတ္ထ ကထာယ အနဝဋ္ဌိတဘာဝေန ဟလိဒ္ဒိရာဂသဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ န ပုဂ္ဂလဿ. ပါသာဏလေခါ ဝိယာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. သဒ္ဓါ အယတိ ပဝတ္တတိ ဧတ္ထာတိ သဒ္ဓါယော၊ သဒ္ဓါယော ဧဝ သဒ္ဓါယိကော ယထာ ‘‘ဝေနယိကော’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၄၆၊ အ. နိ. ၈.၁၁၊ ပါရာ. ၈)၊ သဒ္ဓါယ ဝါ အယိတဗ္ဗော သဒ္ဓါယိကော၊ သဒ္ဓေယျောတိ အတ္ထော. ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိဝိသံဝါဒနတောတိ အဓိပ္ပါယော.

အနုပ္ပဒါတာတိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၉၊ အ. နိ. ဋီ. ၂.၄.၁၉၈) အနုဗလပ္ပဒါတာ၊ အနုဝတ္တနဝသေန ဝါ ပဒါတာ. ကဿ ပန အနုဝတ္တနံ ပဒါနဉ္စာတိ? ‘‘သဟိတာန’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ သန္ဓာနဿာတိ ဝိညာယတိ. တေနာဟ ‘‘သန္ဓာနာနုပ္ပဒါတာ’’တိ. ယသ္မာ ပန အနုဝတ္တနဝသေန သန္ဓာနဿ ပဒါနံ အာဓာနံ၊ ရက္ခဏံ ဝါ ဒဠှီကရဏံ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဒွေ ဇနေ သမဂ္ဂေ ဒိသွာ’’တိအာဒိ. အာရမန္တိ ဧတ္ထာတိ အာရာမော၊ ရမိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ. ယသ္မာ ပန အာ-ကာရေန ဝိနာပိ အယမတ္ထော လဗ္ဘတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘သမဂ္ဂရာမောတိပိ ပါဠိ၊ အယမေဝေတ္ထ အတ္ထော’’တိ.

ဧတ္ထာတိ –

‘‘နေလင်္ဂေါ သေတပစ္ဆာဒေါ၊ ဧကာရော ဝတ္တတီ ရထော၊

အနီဃံ ပဿ အာယန္တံ၊ ဆိန္နသောတံ အဗန္ဓန’’န္တိ. (သံ. နိ. ၄.၃၄၇၊ ဥဒါ. ၆၅၊ ပေဋကော. ၂၅၊ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၉) –

ဣမိဿာ ဂါထာယ. သီလဉှေတ္ထ ‘‘နေလင်္ဂ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေနေဝါဟ – စိတ္တော ဂဟပတိ၊ ‘‘နေလင်္ဂန္တိ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ သီလာနမေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (သံ. နိ. ၄.၃၄၇၊ ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၉). သုကုမာရာတိ အဖရုသတာယ မုဒုကာ. ပုရဿ ဧသာတိ ဧတ္ထ ပုရ-သဒ္ဒေါ တန္နိဝါသီဝါစကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော ‘‘ဂါမော အာဂတော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၉) ဝိယ. တေနေဝါဟ ‘‘နဂရဝါသီန’’န္တိ. မနံ အပ္ပါယတိ ဝဍ္ဎေတီတိ မနာပါ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘စိတ္တဝုဒ္ဓိကရာ’’တိ.

ကာလဝါဒီတိအာဒိ သမ္ဖပ္ပလာပါပဋိဝိရတဿ ပဋိပတ္တိဒဿနံ. အတ္ထသံဟိတာပိ ဟိ ဝါစာ အယုတ္တကာလပယောဂေန အတ္ထာဝဟာ န သိယာတိ အနတ္ထဝိညာပနဝါစံ အနုလောမေတိ၊ တသ္မာ သမ္ဖပ္ပလာပံ ပဇဟန္တေန အကာလဝါဒိတာ ပရိဟရိတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ကာလဝါဒီ’’တိ. ကာလေ ဝဒန္တေနပိ ဥဘယာနတ္ထသာဓနတော အဘူတံ ပရိဝဇ္ဇေတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ဘူတဝါဒီ’’တိ. ဘူတဉ္စ ဝဒန္တေန ယံ ဣဓလောက-ပရလောက-ဟိတသမ္ပာဒကံ၊ တဒေဝ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘အတ္ထဝါဒီ’’တိ ဝုတ္တံ. အတ္ထံ ဝဒန္တေနပိ လောကိယဓမ္မသန္နိဿိတမေဝ အဝတွာ လောကုတ္တရဓမ္မသန္နိဿိတံ ကတွာ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ဓမ္မဝါဒီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယထာ စ အတ္ထော လောကုတ္တရဓမ္မသန္နိဿိတော ဟောတိ၊ တံဒဿနတ္ထံ ‘‘ဝိနယဝါဒီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပဉ္စန္နဉှိ သံဝရဝိနယာနံ၊ ပဉ္စန္နဉ္စ ပဟာနဝိနယာနံ ဝသေန ဝုစ္စမာနော အတ္ထော နိဗ္ဗာနာဓိဂမဟေတုဘာဝတော လောကုတ္တရဓမ္မသန္နိဿိတော ဟောတီတိ. ဧဝံ ဂုဏဝိသေသယုတ္တောဝ အတ္ထော ဝုစ္စမာနော ဒေသနာကောသလ္လေ သတိ သောဘတိ၊ ကိစ္စကရော စ ဟောတိ၊ န အညထာတိ ဒဿေတုံ ‘‘နိဓာနဝတိံ ဝါစံ ဘာသိတာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဒါနိ တံ ဒေသနာကောသလ္လံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ကာလေနာ’’တိအာဒိမာဟ. ပုစ္ဆာဒိဝသေန ဟိ ဩတိဏ္ဏဝါစာဝတ္ထုသ္မိံ ဧကံသာဒိဗျာကရဏဝိဘာဂံ သလ္လက္ခေတွာ ဌပနာဟေတုဥဒါဟရဏံ သံသန္ဒနာဒိံ တံတံကာလာနုရူပံ ဝိဘာဝေန္တိယာ ပရိမိတပရိစ္ဆိန္နရူပါယ ဝိပုလတရ-ဂမ္ဘီရောဒါရ-ပရမတ္ထ-ဝိတ္ထာရသင်္ဂါဟိကာယ ကထာယ ဉာဏဗလာနုရူပံ ပရေ ယာထာဝတော ဓမ္မေ ပတိဋ္ဌာပေန္တော ‘‘ဒေသနာကုသလော’’တိ ဝုစ္စတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၂၉၃. ဧဝံ ပဋိပါဋိယာ သတ္တ မူလသိက္ခာပဒါနိ ဝိဘာဝေတွာ သတိပိ အဘိဇ္ဈာဒိပဟာနဣန္ဒြိယသံဝရသတိသမ္ပဇညဇာဂရိယာနုယောဂါဒိကေ ဥတ္တရဒေသနာယံ ဝိဘာဝေတုံ တံ ပရိဟရိတွာ အာစာရသီလဿေဝ ဝိဘဇနဝသေန ပါဠိ ပဝတ္တာတိ တဒတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ဗီဇဂါမဘူတဂါမသမာရမ္ဘာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဗီဇာနံ ဂါမော သမူဟော ဗီဇဂါမော. ဘူတာနံ ဇာတာနံ နိဗ္ဗတ္တာနံ ရုက္ခဂစ္ဆလတာဒီနံ သမူဟော ဘူတဂါမော. နနု စ ရုက္ခာဒယော စိတ္တရဟိတတာယ န ဇီဝါ၊ စိတ္တရဟိတတာ စ ပရိပ္ဖန္ဒာဘာဝတော ဆိန္နေ ဝိရုဟနတော ဝိသဒိသဇာတိကဘာဝတော စတုယောနိအပရိယာပန္နတော စ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ဝုဍ္ဎိ ပန ပဝါဠသိလာလဝဏာနမ္ပိ ဝိဇ္ဇတီတိ န တေသံ ဇီဝဘာဝေ ကာရဏံ၊ ဝိသယဂ္ဂဟဏဉ္စ နေသံ ပရိကပ္ပနာမတ္တံ သုပနံ ဝိယ စိဉ္စာဒေနံ၊ တထာ ဒေါဟဠာဒယော၊ တတ္ထ ကသ္မာ ဗီဇဂါမဘူတဂါမသမာရမ္ဘာ ပဋိဝိရတိ ဣစ္ဆိတာတိ? သမဏသာရုပ္ပတော တန္နိဝါသိသတ္တာနုရက္ခဏတော စ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဇီဝသညိနော ဟိ မောဃပုရိသ မနုဿာ ရုက္ခသ္မိ’’န္တိအာဒိ (ပါစိ. ၈၉).

မူလမေဝ ဗီဇံ မူလဗီဇံ၊ မူလဗီဇံ ဧတဿာတိပိ မူလဗီဇံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဖဠုဗီဇန္တိ ပဗ္ဗဗီဇံ. ပစ္စယန္တရသမဝါယေ သဒိသဖလုပ္ပတ္တိယာ ဝိသေသကာရဏဘာဝတော ဝိရုဟဏသမတ္ထေ သာရဖလေ နိရုဠှော ဗီဇသဒ္ဒေါ တဒတ္ထသံသိဒ္ဓိယာ မူလာဒီသုပိ ကေသုစိ ပဝတ္တတီတိ မူလာဒိတော နိဝတ္တနတ္ထံ ဧကေန ဗီဇ-သဒ္ဒေန ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဗီဇဗီဇ’’န္တိ ‘‘ရူပရူပံ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၄၄၉)၊ ဒုက္ခဒုက္ခ’’န္တိ (သံ. နိ. ၄.၃၂၇၊ ၅.၁၆၅၊ နေတ္တိ. ၁၁) စ ယထာ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဗီဇဂါမဘူတဂါမံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဗီဇဂါမော ဧဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ? န ခေါ ပနေတံ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ နနု အဝေါစုမှ – ‘‘မူလမေဝ ဗီဇံ မူလဗီဇံ၊ မူလဗီဇံ ဧတဿာတိပိ မူလဗီဇ’’န္တိ. တတ္ထ ပုရိမေန ဗီဇဂါမော နိဒ္ဒိဋ္ဌော၊ ဒုတိယေန ဘူတဂါမော၊ ဒုဝိဓောပေသ မူလဗီဇဉ္စ မူလဗီဇဉ္စ မူလဗီဇန္တိ သာမညနိဒ္ဒေသေန၊ ဧကသေသနယေန ဝါ ဥဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တေနေဝါဟ ‘‘ပဉ္စဝိဓဿာ’’တိအာဒိ. နီလတိဏရုက္ခာဒိကဿာတိ အလ္လတိဏဿ စေဝ အလ္လရုက္ခာဒိကဿ စ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဩသဓိဂစ္ဆလတာဒီနံ သင်္ဂဟော.

ဧကံ ဘတ္တံ ဧကဘတ္တံ၊ တံ အဿ အတ္ထီတိ ဧကဘတ္တိကော. သော ပန ရတ္တိဘောဇနေနပိ သိယာတိ တန္နိဝတ္တနတ္ထံ အာဟ ‘‘ရတ္တူပရတော’’တိ. ဧဝမ္ပိ အပရဏှဘောဇီပိ သိယာ ဧကဘတ္တိကောတိ တန္နိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘ဝိရတော ဝိကာလဘောဇနာ’’တိ ဝုတ္တံ. အရုဏုဂ္ဂမနကာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ မဇ္ဈနှိကာ အယံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ အရိယာနံ အာစိဏ္ဏသမာစိဏ္ဏော ဘောဇနဿ ကာလော နာမ၊ တဒညော ဝိကာလော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ဒုတိယပဒေန ရတ္တိဘောဇနဿ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ ‘‘အတိက္ကန္တေ မဇ္ဈနှိကေ ယာဝ သူရိယတ္ထင်္ဂမနာ ဘောဇနံ ဝိကာလဘောဇနံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ.

‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏ’’န္တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ (ဒီ. နိ. ၂.၉၀၊ ဓ. ပ. ၁၈၃၊ နေတ္တိ. ၃၀၊ ၅၀၊ ၁၁၆၊ ၁၂၄) ဘဂဝတော သာသနံ အစ္စန္တရာဂုပ္ပတ္တိယာ နစ္စာဒိဒဿနံ န အနုလောမေတီတိ အာဟ ‘‘သာသနဿ အနနုလောမတ္တာ’’တိ. အတ္တနာ ပယောဇိယမာနံ၊ ပရေဟိ ပယောဇာပိယမာနဉ္စ နစ္စံ နစ္စဘာဝသာမညေန ပါဠိယံ ဧကေနေဝ နစ္စ-သဒ္ဒေန ဂဟိတံ၊ တထာ ဂီတဝါဒိတ-သဒ္ဒေန စာတိ အာဟ ‘‘နစ္စနနစ္စာပနာဒိဝသေနာ’’တိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဂါယနဂါယာပနဝါဒနဝါဒါပနာနိ သင်္ဂယှန္တိ. ဒဿနေန စေတ္ထ သဝနမ္ပိ သင်္ဂဟိတံ ဝိရူပေကသေသနယေန. ယထာသကံ ဝိသယဿ အာလောစနသဘာဝတာယ ဝါ ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏာနံ သဝနကိရိယာယပိ ဒဿနသင်္ခေပသဗ္ဘာဝတော ‘‘ဒဿနာ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ပဉ္စဟိ ဝိညာဏေဟိ န ကဉ္စိ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇာနာတိ အညတြ အဘိနိပါတမတ္တာ’’တိ. အဝိသူကဘူတဿ ဂီတဿ သဝနံ ကဒါစိ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘ဝိသူကဘူတာ ဒဿနာ’’တိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ပရမတ္ထဇောတိကာယံ ခုဒ္ဒကဋ္ဌကထာယံ (ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၂.ပစ္ဆိမပဉ္စသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘ဓမ္မူပသံဟိတံ ဂီတံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဂီတူပသံဟိတော ဓမ္မော န ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ယံ ကိဉ္စီတိ ဂန္ထိတံ ဝါ အဂန္ထိတံ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ ပုပ္ဖံ. ဂန္ဓဇာတန္တိ ဂန္ဓဇာတိကံ. တဿပိ ‘‘ယံ ကိဉ္စီ’’တိ ဝစနတော ပိသိတဿ အပိသိတဿပိ ယဿ ကဿစိ ဝိလေပနာဒိ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ.

ဥစ္စာတိ ဥစ္စ-သဒ္ဒေန သမာနတ္ထံ ဧကံ သဒ္ဒန္တရံ. သေတိ ဧတ္ထာတိ သယနံ. ဥစ္စာသယနံ မဟာသယနဉ္စ သမဏသာရုပ္ပရဟိတံ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘ပမာဏာတိက္ကန္တံ အကပ္ပိယတ္ထရဏ’’န္တိ. အာသနဉ္စေတ္ထ သယနေနေဝ သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယသ္မာ ပန အာဓာရေ ပဋိက္ခိတ္တေ တဒါဓာရာ ကိရိယာ ပဋိက္ခိတ္တာဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဥစ္စာသယနမဟာသယနာ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ၊ အတ္ထတော ပန တဒုပဘောဂဘူတနိသဇ္ဇာနိပဇ္ဇနေဟိ ဝိရတိ ဒဿိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ ဥစ္စာသယနမဟာသယနဉ္စ ဥစ္စာသယနမဟာသယနဉ္စ ဥစ္စာသယနမဟာသယနန္တိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ ဧကသေသေန အယံ နိဒ္ဒေသော ကတော ယထာ ‘‘နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတန’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၁၂၆၊ သံ. နိ. ၂.၁၊ ဥဒါ. ၁)၊ အာသနကိရိယာပုဗ္ဗကတ္တာ ဝါ သယနကိရိယာယ သယနဂ္ဂဟဏေန အာသနမ္ပိ ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဒါရုမာသကောတိ ယေ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဣတိ-သဒ္ဒေန ဧဝံပကာရေ ဒဿေတိ. အညေဟိ ဂါဟာပနေ ဥပနိက္ခိတ္တသာဒိယနေ စ ပဋိဂ္ဂဟဏတ္ထော လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘နေဝ နံ ဥဂ္ဂဏှာတိ၊ န ဥဂ္ဂဏှာပေတိ၊ န ဥပနိက္ခိတ္တံ သာဒိယတီ’’တိ. အထ ဝါ တိဝိဓံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ကာယေန ဝါစာယ မနသာတိ. တတ္ထ ကာယေန ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဥဂ္ဂဏှနံ၊ ဝါစာယ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဥဂ္ဂဟာပနံ၊ မနသာ ပဋိဂ္ဂဟဏံ သာဒိယနန္တိ တိဝိဓမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ‘‘ပဋိဂ္ဂဟဏာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘နေဝ နံ ဥဂ္ဂဏှာတီ’’တိအာဒိ. ဧသ နယော အာမကဓညပဋိဂ္ဂဟဏာတိအာဒီသုပိ. နီဝါရာဒိဥပဓညဿ သာလိအာဒိမူလဓညန္တောဂဓတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘သတ္တဝိဓဿာ’’တိ. ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စ ဝသာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ အစ္ဆဝသံ မစ္ဆဝသံ သုသုကာဝသံ သုကရဝသံ ဂဒြဘဝသ’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၆၂) ဝုတ္တတ္တာ ဣဒံ ဩဒိဿ အနုညာတံ နာမ၊ တဿ ပန ‘‘ကာလေ ပဋိဂ္ဂဟိတ’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၆၂) ဝုတ္တတ္တာ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဝဋ္ဋတိ. သတိ ပစ္စယေတိ အာဟ ‘‘အညတြ ဩဒိဿ အနုညာတာ’’တိ.

သရူပေန ဝဉ္စနံ ရူပကူဋံ၊ ပတိရူပေန ဝဉ္စနာတိ အတ္ထော. အင်္ဂေန အတ္တနော သရီရာဝယဝေန ဝဉ္စနံ အင်္ဂကူဋံ. ဂဟဏဝသေန ဝဉ္စနံ ဂဟဏကူဋံ. ပဋိစ္ဆန္နံ ကတွာ ဝဉ္စနံ ပဋိစ္ဆန္နကူဋံ. အက္ကမတီတိ နိပ္ပီဠေတိ၊ ပုဗ္ဗဘာဂေ အက္ကမတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

ဟဒယန္တိ နာဠိအာဒီနံ မာနဘာဇနာနံ အဗ္ဘန္တရံ. တိလာဒီနံ နာဠိအာဒီဟိ မိနနကာလေ ဥဿာပိတသိခါယေဝ သိခါ. သိခါဘေဒေါ တဿာဟာပနံ.

ကေစီတိ သာရသမာသာစရိယာ၊ ဥတ္တရဝိဟာရဝါသိနော စ. ဝဓောတိ မုဋ္ဌိပဟာရကသာတာဠနာဒီဟိ ဝိဟေသနံ၊ ဝိဗာဓနန္တိ အတ္ထော. ဝိဟေဌနတ္ထောပိ ဟိ ဝဓ-သဒ္ဒေါ ဒိဿတိ ‘‘အတ္တာနံဝဓိတွာ ဝဓိတွာ ရောဒတီ’’တိအာဒီသု (ပါစိ. ၈၇၉၊ ၈၈၁). ယထာ ဟိ အပရိဂ္ဂဟဘာဝသာမညေ သတိပိ ပဗ္ဗဇိတေဟိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတဗ္ဗဝတ္ထုဝိဘာဂသန္ဒဿနတ္ထံ ဣတ္ထိကုမာရိဒါသိဒါသာဒယော ဝိဘာဂေန ဝုတ္တာ. ဧဝံ ပရဿ ဟရဏဘာဝတော အဒိန္နာဒါနဘာဝသာမညေ သတိပိ တုလာကူဋာဒယော အဒိန္နာဒါနဝိသေသဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝိဘာဂေန ဝုတ္တာ၊ န ဧဝံ ပါဏာတိပါတပရိယာယဿ ဝဓဿ ပုန ဂဟဏေ ပယောဇနံ အတ္ထိ၊ တတ္ထ သယံကာရော၊ ဣဓ ပရံကာရောတိ စ န သက္ကာ ဝတ္တုံ ‘‘ကာယဝစီပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ ဆပ္ပယောဂါ’’တိ ဝစနတော. တသ္မာ ယထာဝုတ္တော ဧဝေတ္ထ အတ္ထော ယုတ္တော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဝဓောတိ မာရဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တမ္ပိ ပေါထနမေဝ သန္ဓာယာတိ စ သက္ကာ ဝိညာတုံ မာရဏ-သဒ္ဒဿပိ ဝိဟိံသနေ ဒိဿနတော.

၂၉၄. စီဝရပိဏ္ဍပါတာနံ ယထာက္ကမံ ကာယကုစ္ဆိပရိဟရဏမတ္တဇောတနာယံ အဝိသေသတော အဋ္ဌန္နံ ပရိက္ခာရာနံ အန္တရေ တပ္ပယောဇနတာ သမ္ဘဝတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘တေ သဗ္ဗေပီ’’တိအာဒိမာဟ. ဧတေပီတိ နဝပရိက္ခာရိကာဒယောပိ အပ္ပိစ္ဆာဝ သန္တုဋ္ဌာဝ. န ဟိ တတ္ထကေန မဟိစ္ဆတာ၊ အသန္တုဋ္ဌိတာ ဝါ ဟောတီတိ.

စတူသု ဒိသာသု သုခံ ဝိဟရတိ၊ တတော ဧဝ သုခဝိဟာရဋ္ဌာနဘူတာ စတဿော ဒိသာ အဿ သန္တီတိ ဝါ စာတုဒ္ဒိသော. တတ္ထ စာယံ သတ္တေ ဝါ သင်္ခါရေ ဝါ ဘယေန န ပဋိဟညတီတိ အပ္ပဋိဃော. ဒွါဒသဝိဓဿ သန္တောသဿ ဝသေန သန္တုဿနကော သန္တုဿမာနော. ဣတရီတရေနာတိ ဥစ္စာဝစေန. ပရိဿယာနံ ဗာဟိရာနံ သီဟဗျဂ္ဃါဒီနံ၊ အဗ္ဘန္တရာနဉ္စ ကာမစ္ဆန္ဒာဒီနံ ကာယစိတ္တုပဒ္ဒဝါနံ အဘိဘဝနတော ပရိဿယာနံ သဟိတာ. ထဒ္ဓဘာဝကရဘယာဘာဝေန အစ္ဆမ္ဘီ. ဧကော အသဟာယော. တတော ဧဝ ခဂ္ဂမိဂသိင်္ဂသဒိသတာယ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါ စရေယျာတိ အတ္ထော.

ဆိန္နပက္ခော၊ အသဉ္ဇာတပက္ခော ဝါ သကုဏော ဂန္တုံ န သက္ကောတီတိ ‘‘ပက္ခီ သကုဏော’’တိ ပက္ခိ-သဒ္ဒေန ဝိသေသေတွာ သကုဏော ပါဠိယံ ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘ပက္ခယုတ္တော သကုဏော’’တိ. ယဿ သန္နိဓိကာရပရိဘောဂေါ ကိဉ္စိ ဌပေတဗ္ဗံ သာပေက္ခာယ ဌပနဉ္စ နတ္ထိ၊ တာဒိသော အယံ ဘိက္ခူတိ ဒဿေန္တော ‘‘အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော’’တိအာဒိမာဟ. အရိယန္တိ အပေန္တိ တတော ဒေါသာ၊ တေဟိ ဝါ အာရကာတိ အရိယောတိ အာဟ ‘‘အရိယေနာတိ နိဒ္ဒေါသေနာ’’တိ. အဇ္ဈတ္တန္တိ အတ္တနိ. နိဒ္ဒေါသသုခန္တိ နိရာမိသသုခံ ကိလေသဝဇ္ဇရဟိတတ္တာ.

၂၉၅. ယထာဝုတ္တေ သီလသံဝရေ ပတိဋ္ဌိတဿေဝ ဣန္ဒြိယသံဝရော ဣစ္ဆိတဗ္ဗော တဒဓိဋ္ဌာနတော၊ တဿ စ ပရိပါလကဘာဝတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘သော ဣမိနာ အရိယေန သီလက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတော ဘိက္ခူ’’တိ. သေသပဒေသူတိ ‘‘န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတီ’’တိအာဒီသု ပဒေသု. ယသ္မာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၅) ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ တဿ လီနတ္ထပ္ပကာသိနိယံ သံဝဏ္ဏနာယံ (ဝိသုဒ္ဓိ. မဟာဋီ. ၁.၁၅) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ရူပါဒီသု နိမိတ္တာဒိဂ္ဂါဟပရိဝဇ္ဇနလက္ခဏတ္တာ ဣန္ဒြိယသံဝရဿ ကိလေသေဟိ အနဝသိတ္တသုခတာ အဝိကိဏ္ဏသုခတာ စဿ ဝုတ္တာ.

၂၉၆. ပစ္စယသမ္ပတ္တိန္တိ ပစ္စယပါရိပူရိံ. ဣမေ စတ္တာရောတိ သီလသံဝရော သန္တောသော ဣန္ဒြိယသံဝရော သတိသမ္ပဇညန္တိ ဣမေ စတ္တာရော အရညဝါသဿ သမ္ဘာရာ. တိရစ္ဆာနဂတေဟိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ ဣသိသိင်္ဂဿ ပိတုအာဒယော ဝိယ. ဝနစရကေဟီတိ ဝနစရကမာတုဂါမေဟိ. ဘေရဝသဒ္ဒံ သာဝေန္တိ၊ တာဝတာ အပလာယန္တာနံ ဟတ္ထေဟိ သီသံ။ပေ။ ကရောန္တိ. ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမသင်္ခါတံ ကာဠကံ ဝါ. မိစ္ဆာဝိတက္ကသင်္ခါတံ တိလကံ ဝါ. တန္တိ ပီတိံ ဝိဘူတဘာဝေန ဥပဋ္ဌာနတော ခယတော သမ္မသန္တော.

ဝိဝိတ္တန္တိ ဇနဝိဝိတ္တံ. တေနာဟ ‘‘သုည’’န္တိ. သာ စ ဝိဝိတ္တတာ နိဿဒ္ဒဘာဝေန လက္ခိတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘အပ္ပသဒ္ဒံ အပ္ပနိဂ္ဃေါသ’’န္တိ. အာဝသထဘူတံ သေနာသနံ ဝိဟရိတဗ္ဗဋ္ဌေန ဝိဟာရသေနာသနံ. မသာရကာဒိ မဉ္စပီဌံ တတ္ထ အတ္ထရိတဗ္ဗံ ဘိသိဥပဓာနဉ္စ မဉ္စပီဌသမ္ဗန္ဓိတော မဉ္စပီဌသေနာသနံ. စိမိလိကာဒိ ဘူမိယံ သန္ထရိတဗ္ဗတာယ သန္ထတသေနာသနံ. ရုက္ခမူလာဒိ ပဋိက္ကမိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ စင်္ကမနာဒီနံ ဩကာသဘာဝတော ဩကာသသေနာသနံ.

‘‘အနုစ္ဆဝိကံ ဒဿေန္တော’’တိ ဝတွာ တမေဝ အနုစ္ဆဝိကဘာဝံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘တတ္ထ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အစ္ဆန္နန္တိ ဣဋ္ဌကဆဒနာဒိနာ အန္တမသော ရုက္ခသာခါဟိပိ န ဆန္နံ.

ဘတ္တဿ ပစ္ဆတောတိ ဘတ္တဘုဉ္ဇနဿ ပစ္ဆတော. ဦရုဗဒ္ဓါသနန္တိ ဦရူနံ အဓောဗန္ဓနဝသေန နိသဇ္ဇံ. ဟေဋ္ဌိမကာယဿ အနုဇုကဋ္ဌပနံ နိသဇ္ဇာဝစနေနေဝ ဗောဓိတန္တိ. ဥဇုံ ကာယန္တိ ဧတ္ထ ကာယ-သဒ္ဒေါ ဥပရိမကာယဝိသယောတိ အာဟ ‘‘ဥပရိမံ သရီရံ ဥဇုကံ ဌပေတွာ’’တိ. တံ ပန ဥဇုကဋ္ဌပနံ သရူပတော ပယောဇနတော စ ဒဿေတုံ ‘‘အဋ္ဌာရသာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. န ပဏမန္တီတိ န ဩဏမန္တိ. န ပရိပတတီတိ န ဝိဂစ္ဆတိ၊ ဝီထိံ န ဝိလင်္ဃေတိ. တတော ဧဝ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသပ္ပတ္တိယာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝုဒ္ဓိံ ဖာတိံ ဥပဂစ္ဆတိ. မုခသမီပေတိ မုခဿ သမီပေ နာသိကဂ္ဂေ ဝါ ဥတ္တရောဋ္ဌေ ဝါ. ဣဓ ပရိ-သဒ္ဒေါ အဘိ-သဒ္ဒေန သမာနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနာဘိမုခ’’န္တိ၊ ဗဟိဒ္ဓါ ပုထုတ္တာရမ္မဏတော နိဝါရေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံယေဝ ပုရက္ခတွာတိ အတ္ထော. ပရီတိ ပရိဂ္ဂဟဋ္ဌော ‘‘ပရိဏာယိကာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁၆) ဝိယ. နိယျာနဋ္ဌော ပဋိပက္ခတော နိဂ္ဂမနဋ္ဌော၊ တသ္မာ ပရိဂ္ဂဟိတနိယျာနသတိန္တိ သဗ္ဗထာ ဂဟိတာသမ္မောသံ ပရိစ္စတ္တသမ္မောသံ သတိံ ကတွာ၊ ပရမံ သတိနေပက္ကံ ဥပဋ္ဌပေတွာတိ အတ္ထော.

ဝိက္ခမ္ဘနဝသေနာတိ ဧတ္ထ ဝိက္ခမ္ဘနံ အနုပ္ပါဒနံ အပ္ပဝတ္တနံ န ပဋိပက္ခေန သုပ္ပဟီနတာ. ပဟီနတ္တာတိ စ ပဟီနသဒိသတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ဈာနဿ အနဓိဂတတာ. တထာပိ နယိဒံ စက္ခုဝိညာဏံ ဝိယ သဘာဝတော ဝိဂတာဘိဇ္ဈံ၊ အထ ခေါ ဘာဝနာဝသေန. တေနာဟ ‘‘န စက္ခုဝိညာဏသဒိသေနာ’’တိ. ဧသေဝ နယောတိ ယထာ စက္ခုဝိညာဏံ သဘာဝေန ဝိဂတာဘိဇ္ဈံ အဗျာပန္နဉ္စ၊ န ဘာဝနာယ ဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာ၊ န ဧဝမိဒံ. ဣဒံ ပန စိတ္တံ ဘာဝနာယ ပရိသောဓိတတ္တာ အဗျာပန္နံ ဝိဂတထိနမိဒ္ဓံ အနုဒ္ဓတံ နိဗ္ဗိစိကိစ္ဆဉ္စာတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဥဘယန္တိ သတိသမ္ပဇညမာဟ.

၂၉၇. ဥစ္ဆိန္ဒိတွာ ပါတေန္တီတိ ဧတ္ထ ဥစ္ဆိန္ဒနံ ပါတနဉ္စ တာသံ ပညာနံ အနုပ္ပန္နာနံ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ အပ္ပဒါနမေဝ. ဣတိ မဟဂ္ဂတာနုတ္တရပညာနံ ဧကစ္စာယ စ ပရိတ္တပညာယ အနုပ္ပတ္တိဟေတုဘူတာ နီဝရဏာ ဓမ္မာ ဣတရာယ စ သမတ္ထတံ ဝိဟနန္တိယေဝါတိ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏာ ဝုတ္တာ. ဣဒမ္ပိ ပဌမဇ္ဈာနံ ဝေနေယျသန္တာနေ ပတိဋ္ဌာပိယမာနံ ဉာဏံ ပဇ္ဇတိ ဧတ္ထာတိ ဉာဏပဒံ. ဉာဏံ ဝဠဉ္ဇေတိ ဧတ္ထာတိ ဉာဏဝဠဉ္ဇံ.

၂၉၉. န တာဝ နိဋ္ဌံ ဂတော ဗာဟိရကာနံ ဉာဏေန အက္ကန္တဋ္ဌာနာနိပိ သိယုန္တိ. ယဒိ ဧဝံ အနညသာဓာရဏေ မဂ္ဂဉာဏပဒေ ကထံ န နိဋ္ဌင်္ဂတောတိ အာဟ ‘‘မဂ္ဂက္ခဏေပီ’’တိအာဒိ. တီသု ရတနေသု နိဋ္ဌံ ဂတော ဟောတီတိ ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတံ ဓမ္မသုဓမ္မတံ သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိတဉ္စ အာရဗ္ဘ ဉာဏေန နိဋ္ဌံ နိစ္ဆယံ ဥပဂတော ဟောတိ. ကာမဉ္စေတ္ထ ပဌမမဂ္ဂေနေဝ သဗ္ဗသော ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟီနတ္တာ သဗ္ဗဿပိ အရိယသာဝကဿ ကင်္ခါ ဝါ ဝိမတိ ဝါ နတ္ထိ၊ တတ္ထ ပန ယထာ ပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တဿ အရဟတော သဝိသယေ ဉာဏံ သဝိသေသံ ဩဂါဟတိ၊ န တထာ အနာဂါမိအာဒီနန္တိ ရတနတ္တယေ သာတိသယံ ဉာဏနိစ္ဆယဂမနံ သန္ဓာယ ‘‘အဂ္ဂမဂ္ဂဝသေန တတ္ထနိဋ္ဌာဂမနံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယံ ပနေတ္ထ အဝိဘတ္တံ၊ တံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

စူဠဟတ္ထိပဒေါပမသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.