၈. မဟာဟတ္ထိပဒေါပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၀၀. ဇင်္ဂလာနန္တိ ဧတ္ထ ယော နိပိစ္ဆလေန အမုဒုကော နိရုဒကတာယ ထဒ္ဓလူခဘူမိပ္ပဒေသော၊ သော ‘‘ဇင်္ဂလော’’တိ ဝုစ္စတိ. တဗ္ဗဟုလတာယ ပန ဣဓ သဗ္ဗော ဘူမိပ္ပဒေသော ဇင်္ဂလော၊ တသ္မိံ ဇင်္ဂလေ ဇာတာ၊ ဘဝါတိ ဝါ ဇင်္ဂလာ၊ တေသံ ဇင်္ဂလာနံ. ဧဝဉှိ နဒီစရာနမ္ပိ ဟတ္ထီနံ သင်္ဂဟော ကတော ဟောတိ. သမောဓာတဗ္ဗာနံ ဝိယ ဟိ သမောဓာယကာနမ္ပိ ဇင်္ဂလဂ္ဂဟဏေန ဂဟေတဗ္ဗတော. ပထဝီတလစာရီနန္တိ ဣမိနာ ဇလစာရိနော န နိဝတ္တေတိ အဒိဿမာနပါဒတ္တာ. ပါဏာနန္တိ သာဓာရဏဝစနမ္ပိ ‘‘ပဒဇာတာနီ’’တိ သဒ္ဒန္တရသန္နိဓာနေန ဝိသေသနိဝိဋ္ဌမေဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သပါဒကပါဏာန’’န္တိ. ‘‘မုတ္တဂတ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၁၁၉၊ အ. နိ. ၉.၁၁) ဂတ-သဒ္ဒေါ အနတ္ထန္တရော ဝိယ၊ ဇာတ-သဒ္ဒေါ အနတ္ထန္တရောတိ အာဟ ‘‘ပဒဇာတာနီတိ ပဒါနီ’’တိ. သမောဓာနန္တိ သမဝရောဓံ၊ အန္တောဂမံ ဝါ. မဟန္တတ္တေနာတိ ဝိပုလဘာဝေန.

ကုသလာ ဓမ္မာတိ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကာ ဓမ္မာ၊ န အနဝဇ္ဇမတ္တဓမ္မာ. ကုသလတ္တိကေ အာဂတနယေန ဟိ ဣဓ ကုသလာ ဓမ္မာ ဂဟေတဗ္ဗာ၊ န ဗာဟိတိကသုတ္တေ အာဂတနယေန. စတုဗ္ဗိဓော သင်္ဂဟောတိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ နနု ဧကဝိဓောဝေတ္ထ သင်္ဂဟော အဓိပ္ပေတောတိ? န၊ အတ္ထံ အဂ္ဂဟေတွာ အနိဒ္ဓါရိတတ္ထဿ သဒ္ဒဿေဝ ဂဟိတတ္တာ. သင်္ဂဟ-သဒ္ဒေါ တာဝ အတ္တနော အတ္ထဝသေန စတုဗ္ဗိဓောတိ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော. အတ္ထောပိ ဝါ အနိဒ္ဓါရိတဝိသေသော သာမညေန ဂဟေတဗ္ဗတံ ပတ္တော ‘‘သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဧတ္ထ သင်္ဂဟ-သဒ္ဒေန ဝစနီယတံ ဂတောတိ န ကောစိ ဒေါသော၊ နိဒ္ဓါရိတေ ဝိသေသေ တဿ ဧကဝိဓတာ သိယာ၊ န တတော ပုဗ္ဗေတိ. သဇာတိသင်္ဂဟောတိ သမာနဇာတိယာ၊ သမာနဇာတိကာနံ ဝါ သင်္ဂဟော. ဓာတုကထာဝဏ္ဏနာယံ ပန ‘‘ဇာတိသင်္ဂဟော’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ၊ တံ ဇာတိ-သဒ္ဒဿ သာပေက္ခသဒ္ဒတ္တာ ဇာတိယာ သင်္ဂဟောတိ ဝုတ္တေ အတ္တနော ဇာတိယာတိ ဝိညာယတိ သမ္ဗန္ဓာရဟဿ အညဿ အဝုတ္တတ္တာတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဣဓ ပန ရူပကဏ္ဍဝဏ္ဏနာယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၅၉၄) ဝိယ ပါကဋံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘သဇာတိသင်္ဂဟော’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. သဉ္ဇာယန္တိ ဧတ္ထာတိ သဉ္ဇာတိ၊ သဉ္ဇာတိယာ သင်္ဂဟော သဉ္ဇာတိသင်္ဂဟော၊ သဉ္ဇာတိဒေသဝသေန သင်္ဂဟောတိ အတ္ထော. ‘‘သဗ္ဗေ ရထိကာ’’တိ ဝုတ္တေ သဗ္ဗေ ရထယောဓာ ရထေန ယုဇ္ဈနကိရိယာယ ဧကသင်္ဂဟောတိ. ‘‘သဗ္ဗေ ဓနုဂ္ဂဟာ’’တိ ဝုတ္တေ သဗ္ဗေ ဣဿာသာ ဓနုနာ ဝိဇ္ဈနကိရိယာယ ဧကသင်္ဂဟောတိ အာဟ ‘‘ဧဝံ ကိရိယဝသေန သင်္ဂဟော’’တိ. ရူပက္ခန္ဓေန သင်္ဂဟိတန္တိ ရူပက္ခန္ဓေန ဧကသင်္ဂဟံ ရူပက္ခန္ဓောတေဝ ဂဏိတံ၊ ဂဟဏံ ဂတန္တိ အတ္ထော.

ဒိယဍ္ဎမေဝ သစ္စံ ဘဇတိ မဂ္ဂသစ္စဒုက္ခသစ္စေကဒေသဘာဝတော. သစ္စေကဒေသန္တောဂဓမ္ပိ သစ္စန္တောဂဓမေဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သစ္စာနံ အန္တောဂဓတ္တာ’’တိ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ သာသနတော စ လောကတော စ ဥပမံ အာဟ ရိတွာ ဒီပေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သာဓိကမိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိယဍ္ဎသိက္ခာပဒသတန္တိ ဣဒံ ယသ္မိံ ကာလေ တံ သုတ္တံ ဒေသိတံ၊ တဒါ ပညတ္တသိက္ခာပဒဝသေန ဝုတ္တံ၊ တတော ပရံ ပန သာဓိကာနိ ဒွေသတာနိ သိက္ခာပဒါနီတိ. သိက္ခာနံ အန္တောဂဓတ္တာ အဓိသီလသိက္ခာယ. ဧတ္ထ စ ‘‘သီလံ သိက္ခန္တောပိ တိဿော သိက္ခာ သိက္ခတီ’’တိ ဝိသမောယံ ဥပညာသော. တတ္ထ ဟိ ယော ပဟာတဗ္ဗံ ပဇဟတိ၊ သံဝရိတဗ္ဗတော သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ၊ အယမဿ အဓိသီလသိက္ခာ. ယော တတ္ထ စေတသော အဝိက္ခေပေါ၊ အယမဿ အဓိစိတ္တသိက္ခာ. ယာ တတ္ထ ဝီမံသာ၊ အယမဿ အဓိပညာသိက္ခာ. ဣတိ သော ကုလပုတ္တော သရူပတော လဗ္ဘမာနာ ဧဝ တိဿော သိက္ခာ သိက္ခတီတိ ဒီပိတော၊ န သိက္ခာနံ အန္တောဂဓတာမတ္တေန. တေနာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ယော တထာဘူတဿ သံဝရော၊ အယမေတ္ထ အဓိသီလသိက္ခာ၊ ယော တထာဘူတဿ သမာဓိ၊ အယမေတ္ထ အဓိစိတ္တသိက္ခာ၊ ယာ တထာဘူတဿ ပညာ၊ အယံ အဓိပညာသိက္ခာ. ဣမာ တိဿော သိက္ခာ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ တာယ သတိယာ တေန မနသိကာရေန သိက္ခတိ အာသေဝတိ ဘာဝေတိ ဗဟုလီကရောတီ’’တိ. ဣဓ ပန သစ္စာနံ အန္တောဂဓတ္တာ သစ္စ-သဒ္ဒါဘိဓေယျတာမတ္တေန စတူသု သစ္စေသု ဂဏနန္တောဂဓာ ဟောန္တီတိ? န၊ တတ္ထာပိ ဟိ နိပ္ပရိယာယတော အဓိသီလသိက္ခာဝ လဗ္ဘတိ၊ ဣတရာ ပရိယာယတောတိ ကတွာ ‘‘သိက္ခာနံ အန္တောဂဓတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ.

စတူသု အရိယသစ္စေသု သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တီတိ စ တတော အမုစ္စိတွာ တဿေဝ အန္တောဂဓတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘ယထာ စ ဧကဿ ဟတ္ထိပဒဿာ’’တိအာဒိနာ ဒဿိတာ ဟတ္ထိပဒေါပမာ သမတ္ထိတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဧကသ္မိမ္ပိ ဒွီသုပိ တီသုပိ သစ္စေသု ဂဏနံ ဂတာ ဓမ္မာတိ ဣဒံ န ကုသလတ္တိကဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ အထ ခေါ တိကဒုကေသု ယထာရဟံ လဗ္ဘမာနပဒဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဧကသ္မိံ သစ္စေ ဂဏနံ ဂတော ဓမ္မော အသင်္ခတဓမ္မော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ဒွီသု သစ္စေသု ဂဏနံ ဂတာ ကုသလာ ဓမ္မာ၊ တထာ အကုသလာ ဓမ္မာ၊ အဗျာကတာ စ ဓမ္မာ၊ တီသု သစ္စေသု ဂဏနံ ဂတာ သင်္ခတာ ဓမ္မာ၊ ဧဝံ အညေသမ္ပိ တိကဒုကပဒါနံ ဝသေန အယမတ္ထော ယထာရဟံ ဝိဘဇိတွာ ဝတ္တဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘ဧကသ္မိမ္ပိ။ပေ။ ဂတာဝ ဟောန္တီ’’တိ. ဧကဒေသော ဟိ သမုဒါယန္တောဂဓတ္တာ ဝိသေသော ဝိယ သာမညေန သမူဟေန သင်္ဂဟံ လဘတိ. တေနာဟ ‘‘သစ္စာနံ အန္တောဂဓတ္တာ’’တိ. ဒေသနာနုက္ကမောတိ အရိယသစ္စာနိ ဥဒ္ဒိသိတွာ ဒုက္ခသစ္စနိဒ္ဒေသဝသေန ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ ဝိဘဇနံ. တတ္ထ စ ရူပက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသဝသေနအာဒိတော အဇ္ဈတ္တိကာယ ပထဝီဓာတုယာ ဝိဘဇနန္တိ. အယံ ဣမိဿာ ဒေသနာယ အနုက္ကမော.

၃၀၁. တံ ပနေတံ ဥပမာဟိ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သုဇာတန္တိ သုန္ဒရံ၊ သုသဏ္ဌိတံ သုပရိဏတဉ္စာတိ အဓိပ္ပါယော. ပေသိယောတိ ဝိလီဝေ. မုဒုဘာဝတော ကုစ္ဆိဘာဂံ အာဒါယ. ဣတရေ စ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေတိ ပဉ္စဓာ ဘိန္နကောဋ္ဌာသေသု ဣတရေ စ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ. ဣတရေ စ တယော ကောဋ္ဌာသေတိအာဒိတော စတုဓာ ဘိန္နကောဋ္ဌာသေသု ဣတရေ စ တယော ကောဋ္ဌာသေ.

ရာဇပုတ္တူပမာယာတိ ရညော ဇေဋ္ဌပုတ္တဥပမာယ. န္တိ ပိဠန္ဓနံ. ဥရေ ဝါယာမဇနိတအရိယဇာတိယာ ဩရသော. မုခတော ဇာတောတိ မုခတော နိဂ္ဂတဓမ္မဒေသနာယ ဇာတော၊ ဗုဒ္ဓါနံ ဝါ ဓမ္မကာယဿ မုခဘူတအရိယဓမ္မတော ဇာတော. တတော ဧဝ ဓမ္မဇော ဓမ္မနိမ္မိတော. သတ္ထု ဓမ္မဒါယာဒဿေဝ ဂဟိတတ္တာ ဓမ္မဒါယာဒေါ. တေနာဟ ‘‘နော အာမိသဒါယာဒေါ’’တိ. န္တိ ‘‘ဘဂဝတော ပုတ္တော’’တိအာဒိဝစနံ. မဟာပညတာဒိဂုဏေဟိ သာတိသယံ အနုပုဗ္ဗဘာဝေ ဌိတတ္တာ သမ္မာ ယထာဘူတံ ဝဒမာနော ဝတ္တုံ သက္ကောန္တော ဝဒေယျ.

အကုတောဘယံ နိဗ္ဗာနံ နိဗ္ဗာနဂါမိနိဉ္စ. ရာဂရဇာဒီနံ ဝိဂမေန ဝိဂတရဇံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တံ သုဂတံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဘိက္ခူနံ ပရောသဟဿံ ပယိရုပါသတီတိ ယောဇနာ.

‘‘သေဝေထ ဘဇထာ’’တိ ဝတွာ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘ပဏ္ဍိတာ ဘိက္ခူ အနုဂ္ဂါဟကာ’’တိ. ပဏ္ဍိတာပိ သမာနာ န အပ္ပဿုတာ၊ အထ ခေါ ဩဝါဒါနုသာသနီဟိ အနုဂ္ဂါဟကာတိ ပုရိမာ ဥပမာ ထေရဿေဝ ဝသေန ဥဒါဟဋာ၊ ဒုတိယာ ပန ဘဂဝတော ဘိက္ခုသံဃဿပိ ဝသေန ဥဒါဟဋာ.

၃၀၂. အဇ္ဈတ္တိကာတိ သတ္တသန္တာနပရိယာပန္နာ. အဇ္ဈတ္တံ ပစ္စတ္တန္တိ ပဒဒွယေနပိ တံတံပါဋိပုဂ္ဂလိကဓမ္မာ ဝုစ္စန္တီတိ အာဟ ‘‘ဥဘယမ္ပေတံ နိယကာဓိဝစနမေဝါ’’တိ. သသန္တတိပရိယာပန္နတာယ ပန အတ္တာတိ ဂဟေတဗ္ဗဘာဝူပဂမနဝသေန အတ္တာနံ အဓိကိစ္စ ဥဒ္ဒိဿ ပဝတ္တံ အဇ္ဈတ္တံ၊ တံတံသတ္တသန္တာနပရိယာပန္နတာယ ပစ္စတ္တံ. တေနာဟ အဋ္ဌကထာယံ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၃၀၇) ‘‘အတ္တနိ ပဝတ္တတ္တာ အဇ္ဈတ္တံ၊ အတ္တာနံ ပဋိစ္စ ပဋိစ္စ ပဝတ္တတ္တာ ပစ္စတ္တ’’န္တိ. ကက္ခဠန္တိ ကထိနံ. ယသ္မာ တံ ထဒ္ဓဘာဝေန သဟဇာတာနံ ပတိဋ္ဌာ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ထဒ္ဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ခရိဂတန္တိ ခရသဘာဝေသု ဂတံ တပ္ပရိယာပန္နံ၊ ခရသဘာဝမေဝါတိ အတ္ထော. ယသ္မာ ပန ခရသဘာဝံ ဖရုသာကာရေန ဥပဋ္ဌာနတော ဖရုသာကာရံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဖရုသ’’န္တိ. ဥပါဒိန္နံ နာမ သရီရဋ္ဌကံ. တတ္ထ ယံ ကမ္မသမုဋ္ဌာနံ၊ တံ နိပ္ပရိယာယတော ‘‘ဥပါဒိန္န’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ ဣတရံ အနုပါဒိန္နံ. တဒုဘယမ္ပိ ဣဓ တဏှာဒီဟိ အာဒိန္နဂဟိတပရာမဋ္ဌဝသေန ဥပါဒိန္နမေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘သရီရဋ္ဌကဉှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အာဒိန္နန္တိ အဘိနိဝိဋ္ဌံ. မမန္တိ ဂဟိတံ. အဟန္တိ ပရာမဋ္ဌံ. ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနိကဿာတိ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနဝသေန ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိဟရန္တဿ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနေ. တီသု ကောဋ္ဌာသေသူတိ တိပ္ပကာရေသု ကောဋ္ဌာသေသု. န ဟိ တေ တယော စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသာ.

ဝုတ္တပ္ပကာရာတိ ‘‘ကေသာ လောမာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရာ. နာနာသဘာဝတောတိ သတိပိ ကက္ခဠဘာဝသာမညေ သသမ္ဘာရဝိဘတ္တိတော ပန ကေသာဒိသင်္ဃာတဂတနာနာသဘာဝတော. အာလယောတိ အပေက္ခာ. နိကန္တီတိ နိကာမနာ. ပတ္ထနာတိ တဏှာပတ္ထနာ. ပရိယုဋ္ဌာနန္တိ တဏှာပရိယုဋ္ဌာနံ. ဂဟဏန္တိ ကာမုပါဒါနံ. ပရာမာသောတိ ပရတော အာမသနာ မိစ္ဆာဘိနိဝေသော. န ဗလဝါ အာလယာဒိ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ဝိဘင်္ဂေ ဗာဟိရာပိ ပထဝီဓာတု ဝိတ္ထာရေနေဝ ဝိဘတ္တာတိ? ယထာဓမ္မဒေသနတ္တာ တတ္ထ ဝိတ္ထာရေနေဝ ဒေသနာ ပဝတ္တာ၊ ယထာနုလောမဒေသနတ္တာ ပနေတ္ထ ဝုတ္တနယေန ဒေသနာ သံခိတ္တာ.

ယောဇေတွာ ဒဿေတီတိ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဒဿေတိ. သာတိ အဇ္ဈတ္တိကာ ပထဝီဓာတု. သုခပရိဂ္ဂဟော ဟောတိ ‘‘န မေ သော အတ္တာ’’တိ. သိဒ္ဓေ ဟိ အနတ္တလက္ခဏေ ဒုက္ခလက္ခဏံ အနိစ္စလက္ခဏဉ္စ သိဒ္ဓမေဝ ဟောတိ သင်္ခတဓမ္မေသု တဒဝိနာဘာဝတောတိ. ဝိသူကာယတီတိ ဝိသူကံ ဝိရူပကိရိယံ ပဝတ္တေတိ. သာ ပန အတ္ထတော ဝိပ္ဖန္ဒနမေဝါတိ အာဟ ‘‘ဝိပ္ဖန္ဒတီ’’တိ. အဿာတိ အဇ္ဈတ္တိကာယ ပထဝီဓာတုယာ. အစေတနာဘာဝေါ ပါကဋော ဟောတိ ဓာတုမတ္တတာယ ဒဿနတော. တံ ဥဘယမ္ပီတိ တံ ပထဝီဓာတုဒွယမ္ပိ.

တတော ဝိသေသတရေနာတိ တတော ဗာဟိရမဟာပထဝိတော ဝိသေသဝန္တတရေန၊ လဟုတရေနာတိ အတ္ထော. ကုပ္ပတီတိ လုပ္ပတိ. ဝိလီယမာနာတိ ပကတိဥဒကေ လောဏံ ဝိယ ဝိလယံ ဂစ္ဆန္တီ. ဥဒကာနုဂတာတိ ဥဒကံ အနုဂတာ ဥဒကဂတိကာ. တေနာဟ ‘‘ဥဒကမေဝ ဟောတီ’’တိ. အဘာဝေါ ဧဝ အဘာဝတာ၊ န ဘဝတီတိ ဝါ အဘာဝေါ၊ တထာသဘာဝေါ ဓမ္မော. တဿ ဘာဝေါ အဘာဝတာ. ဝယော ဝိနာသော ဓမ္မော သဘာဝေါ ဧတဿာတိ ဝယဓမ္မော၊ တဿ ဘာဝေါ ဝယဓမ္မတာ၊ အတ္ထတော ခယော ဧဝ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗေဟိပိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ အနိစ္စလက္ခဏမေဝ ဝုတ္တ’’န္တိ. ဝိဒ္ဓံသနဘာဝဿ ပန ပဝေဒိတဗ္ဗတ္တာ ကာမံ အနိစ္စလက္ခဏမေဝ ဝုတ္တံ သရူပတော၊ ဣတရာနိပိ အတ္ထတော ဝုတ္တာနေဝါတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယံ ပနာ’’တိအာဒိ.

မတ္တံ ခဏမတ္တံ တိဋ္ဌတီတိ မတ္တဋ္ဌော၊ အပ္ပမတ္တဋ္ဌော မတ္တဋ္ဌကော၊ အတိဣတ္တရခဏိကောတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ပရိတ္တဋ္ဌိတိကဿာ’’တိ. ဌိတိပရိတ္တတာယာတိ ဧကစိတ္တပဝတ္တိမတ္တတာဌာနလက္ခဏဿ ဣတရဘာဝေန. ဧကဿ စိတ္တဿ ပဝတ္တိက္ခဏမတ္တေနေဝ ဟိ သတ္တာနံ ပရမတ္ထတော ဇီဝနက္ခဏော ပရိစ္ဆိန္နော. တေနာဟ ‘‘အယံ ဟီ’’တိအာဒိ.

ဇီဝိတန္တိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ. သုခဒုက္ခာတိ သုခဒုက္ခာ ဝေဒနာ. ဥပေက္ခာပိ ဟိ သုခဒုက္ခာသွေဝ အန္တောဂဓာ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဘာဝတော. အတ္တဘာဝေါတိ ဇီဝိတဝေဒနာဝိညာဏာနိ ဌပေတွာ အဝသိဋ္ဌဓမ္မာ ဝုတ္တာ. ကေဝလာတိ အတ္တနိစ္စဘာဝေန အဝေါမိဿာ. ဧကစိတ္တသမာယုတ္တာတိ ဧကေန စိတ္တေန သဟိတာ ဧကစိတ္တက္ခဏိကာ. လဟုသော ဝတ္တတေ ခဏောတိ တာယ ဧဝ ဧကက္ခဏိကတာယ လဟုကော အတိဣတ္တရော ဇီဝိတာဒီနံ ခဏော ဝတ္တတိ ဝီတိဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ဣဒန္တိ ဂါထာဝစနံ.

ယသ္မာ သတ္တာနံ ဇီဝိတံ အဿာသပဿာသာနံ အပရာပရသဉ္စရဏံ လဘမာနမေဝ ပဝတ္တတိ၊ န အလဘမာနံ၊ တသ္မာ အဿာသပဿာသူပနိဗဒ္ဓံ. တထာ မဟာဘူတာနံ သမဝုတ္တိတံ လဘမာနမေဝ ပဝတ္တတိ. ပထဝီဓာတုယာ ဟိ အာပေါဓာတုအာဒီနံ ဝါ အညတရပကောပေန ဗလသမ္ပန္နောပိ ပုရိသော ပတ္ထဒ္ဓကာယော ဝါ၊ အတိသာရာဒိဝသေန ကိလိန္နပူတိကာယော ဝါ၊ မဟာဍာဟပရေတော ဝါ၊ သဉ္ဆိဇ္ဇမာနသန္ဓိဗန္ဓနော ဝါ ဟုတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏာတိ. ကဗဠီကာရာဟာရာနံ ယုတ္တကာလေ လဘန္တဿေဝ ဇီဝိတံ ပဝတ္တတိ၊ အလဘန္တဿ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆတိ၊ ဝိညာဏေ ပဝတ္တမာနေယေဝ စ ဇီဝိတံ ပဝတ္တတိ၊ န တသ္မိံ အပ္ပဝတ္တမာနေ. ဇီဝိတန္တိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေန ဣရိယာပထူပနိဗဒ္ဓတာသီတုဏှူပနိဗဒ္ဓတာဒီနံ သင်္ဂဟော. စတုန္နဉှိ ဣရိယာပထာနံ သမဝုတ္တိတံ လဘမာနမေဝ ဇီဝိတံ ပဝတ္တတိ၊ အညတရဿ ပန အဓိမတ္တတာယ အာယုသင်္ခါရာ ဥပစ္ဆိဇ္ဇန္တိ၊ သီတုဏှာနမ္ပိ သမဝုတ္တိတံ လဘမာနမေဝ ပဝတ္တတိ၊ အတိသီတေန ပန အတိဥဏှေန ဝါ အဘိဘူတဿ ဝိပဇ္ဇတီတိ.

တဏှုပါဒိန္နဿာတိ ဣမိနာ ဟိ ပစ္စယုပ္ပန္နတာကိတ္တနေန သရသပဘင်္ဂုတံယေဝ ဝိဘာဝေတိ. ဒုက္ခာနုပဿနာယ တဏှာဂ္ဂါဟဿ အနိစ္စာနုပဿနာယ မာနဂ္ဂါဟဿ အနတ္တာနုပဿနာယ ဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟဿ ဥဇုဝိပစ္စနီကဘာဝတော ဧကံသေနေဝ တီဟိ အနုပဿနာဟိ ဂါဟာပိ ဝိဂစ္ဆန္တီတိ အာဟ ‘‘နောတေဝ ဟောတီ’’တိ. ဧကံယေဝ အာဂတံ ဗာဟိရာယ ပထဝီဓာတုယာ အန္တရဓာနဒဿနပဝတ္တဇောတနာယ.

ပရိဂ္ဂဟန္တိ ဓာတုပရိဂ္ဂဟဏံ. ပဋ္ဌပေန္တောတိ အာရဘန္တော ဒေသေန္တော. သောတဒွါရေ ဗလံ ဒဿေတီတိ ယောဇနာ. ကမ္မဋ္ဌာနိကဿ ဗလဒဿနာပဒေသေန ကမ္မဋ္ဌာနဿ အာနုဘာဝံ ဒဿေတိ. ဝါစာယ ဃဋ္ဋနမေဝ ဝုတ္တံ သောတဒွါရေ ဗလဒဿနဘာဝတော. ဗလန္တိ စ ဗာဟိရာယ ဝိယ အဇ္ဈတ္တိကာယပိ ပထဝီဓာတုယာ အစေတနာဘာဝဒဿနေန ရုက္ခဿ ဝိယ အက္ကောသန္တေပိ ပဟရန္တေပိ နိဗ္ဗိကာရတာ. သမ္ပတိဝတ္တမာနုပ္ပန္နဘာဝေနာတိ တဒါ ပစ္စုပ္ပန္နဘာဝေန. သမုဒါစာရုပ္ပန္နဘာဝေနာတိ အာပါထဂတေ တသ္မိံ အနိဋ္ဌေ သဒ္ဒါရမ္မဏေ အာရမ္မဏကရဏသင်္ခါတဥပ္ပတ္တိဝသေန သောတဒွါရေ ဇဝနဝေဒနာ ဒုက္ခာတိ ဝစနတော. တထာ ဟိ ‘‘ဥပနိဿယဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝေဒနာဒယောပီတိ ‘‘ဝေဒနာ အနိစ္စာ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တဝေဒနာ စေဝ သညာဒယော စ. တေ ဟိ ဖဿေန သမာနဘူမိကာ န ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဝေဒနာ. ဓာတုသင်္ခါတမေဝ အာရမ္မဏန္တိ ယထာပရိဂ္ဂဟိတံ ပထဝီဓာတုသင်္ခါတမေဝ ဝိသယံ. ပက္ခန္ဒတီတိ ဝိပဿနာစိတ္တံ အနိစ္စန္တိပိ ဒုက္ခန္တိပိ အနတ္တာတိပိ သမ္မသနဝသေန အနုပဝိသတိ. ဧတေန ဗဟိဒ္ဓါဝိက္ခေပါဘာဝမာဟ၊ ပသီဒတီတိ ပန ဣမိနာ ကမ္မဋ္ဌာနဿ ဝီထိပဋိပန္နတံ. သန္တိဋ္ဌတီတိ ဣမိနာ ဥပရူပရိ ဝိသေသာဝဟဘာဝေန အဝတ္ထာနံ ပဋိပက္ခာဘိဘဝေန နိစ္စလဘာဝတော. ဝိမုစ္စတီတိ ဣမိနာ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟတော ဝိသေသေန မုစ္စနံ. အဋ္ဌကထာယံ ပန သမုဋ္ဌာနဝသေန အတ္ထော ဝုတ္တော ‘‘အဓိမောက္ခံ လဘတီ’’တိ. သောတဒွါရမှိ အာရမ္မဏေ အာပါထဂတေတိ ဣဒံ မူလပရိညာယ မူလဒဿနံ. သောတဒွါရေဟိ အာဝဇ္ဇနဝေါဋ္ဌဗ္ဗနာနံ အယောနိသော အာဝဇ္ဇယတော ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဝသေန ဣဋ္ဌေ အာရမ္မဏေ လောဘော၊ အနိဋ္ဌေ စ ပဋိဃော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ မနောဒွါရေ ပန ‘‘ဣတ္ထီ၊ ပုရိသော’’တိ ရဇ္ဇနာဒိ ဟောတိ၊ တဿ ပဉ္စဒွါရဇဝနံ မူလံ၊ သဗ္ဗံ ဝါ ဘဝင်္ဂါဒိ. ဧဝံ မနောဒွါရဇဝနဿ မူလဝသေန ပရိညာ. အာဂန္တုကတာဝကာလိကပရိညာ ပန ပဉ္စဒွါရဇဝနဿေဝ အပုဗ္ဗဘာဝဝသေန ဣတရဘာဝဝသေန စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန သတိပဋ္ဌာနသံဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တော ဧဝ.

ယာထာဝတော ဓာတူနံ ပရိဂ္ဂဏှနဝသေန ကတပရိဂ္ဂဟဿပိ အနာဒိကာလဘာဝနာဝသေန အယောနိသော အာဝဇ္ဇနံ သစေပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ ပတွာတိ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနကိစ္စတံ ပတွာ. ဧကံ ဒွေ ဝါရေ အာသေဝနံ လဘိတွာ၊ န အာသေဝနပစ္စယံ. န ဟိ ဥပေက္ခာသဟဂတာဟေတုကစိတ္တံ အာသေဝနပစ္စယဘူတံ အတ္ထိ. ယဒိ သိယာ၊ ပဋ္ဌာနေ ကုသလတ္တိကေ ပဋိစ္စဝါရာဒီသု ‘‘န မဂ္ဂပစ္စယာ အာသေဝနေ ဒွေ၊ အာသေဝနပစ္စယာ န မဂ္ဂေ ဒွေ’’တိ စ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ ‘‘န မဂ္ဂပစ္စယာ အာသေဝနေ ဧကံ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၂၂၁)၊ အာသေဝနပစ္စယာ န မဂ္ဂေ ဧက’’န္တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၁၅၂) စ ပန ဝုတ္တံ. ဧကံ ဒွေ ဝါရေတိ ဧတ္ထ စ ဧကဂ္ဂဟဏံ ဝစနသိလိဋ္ဌတာယ ဝသေန ဝုတ္တံ. န ဟိ ဒုတိယေ မောဃဝါရေ ဧကဝါရမေဝ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ ပဝတ္တတိ. ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ တဿ ပဝတ္တိံ သန္ဓာယ ဧကဝါရဂ္ဂဟဏံ၊ တိက္ခတ္တုံ ပဝတ္တိံ သန္ဓာယ ဒွေဝါရဂ္ဂဟဏံ. တတ္ထ ဒုတိယံ တတိယဉ္စ ပဝတ္တမာနံ လဒ္ဓါသေဝနံ ဝိယ ဟောတိ. ယသ္မာ ပန ‘‘ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ ပတွာ ဧကံ ဒွေ ဝါရေအာသေဝနံ လဘိတွာ စိတ္တံ ဘဝင်္ဂမေဝ ဩတရတီ’’တိ ဣဒံ ဒုတိယမောဃဝါရဝသေန ဝုတ္တံ ဘဝေယျ. သော စ အာရမ္မဏဒုဗ္ဗလတာယ ဧဝ ဟောတီတိ အဘိဓမ္မဋ္ဌကထာယံ နိယမိတော. ဣဓ ပန တိက္ခာနုပဿနာနုဘာဝေန အကုသလုပ္ပတ္တိယာ အသမ္ဘဝဝသေန အယောနိသောဝ အာဝဇ္ဇတော အယောနိသော ဝဝတ္ထာနံ သိယာ၊ န ယောနိသော၊ တသ္မိဉ္စ ပဝတ္တေ မဟတိ အတိမဟတိ ဝါ အာရမ္မဏေ ဇဝနံ န ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ အယမတ္ထော ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗော.

ဧတဿေဝ ဝါ သတိပိ ဒုဝိဓတာပရိကပ္ပနေ သော စ ယဒိ အနုလောမေ ဝေဒနာတ္တိကေ ပဋိစ္စဝါရာဒီသု ‘‘အာသေဝနပစ္စယာ န မဂ္ဂေ ဒွေ၊ န မဂ္ဂပစ္စယာ အာသေဝနေ ဒွေ’’တိ စ ဝုတ္တံ သိယာ၊ (လဗ္ဘေယျ)၊ န စ ဝုတ္တံ. ယဒိ ပန ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနမ္ပိ အာသေဝနပစ္စယော သိယာ၊ ကုသလာကုသလာနမ္ပိ သိယာ. န ဟိ အာသေဝနပစ္စယံ လဒ္ဓုံ ယုတ္တဿ အာသေဝနပစ္စယတာပိ ဓမ္မော အာသေဝနပစ္စယော ဟောတီတိ အဝုတ္တော အတ္ထိ၊ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဿ ပန ကုသလာကုသလာနံ အာသေဝနပစ္စယဘာဝေါ အဝုတ္တော – ‘‘ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာသေဝနပစ္စယာ. အကုသလံ။ပေ။ နာသေဝနပစ္စယာ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၉၃-၉၄) ဝစနတော ပဋိက္ခိတ္တော စ. အထာပိ သိယာ အသမာနဝေဒနာနံ ဝသေနေဝ ဝုတ္တန္တိ စ၊ ဧဝမပိ ယထာ – ‘‘အာဝဇ္ဇနာ ကုသလာနံ ခန္ဓာနံ အကုသလာနံ ခန္ဓာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၁၇) ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ ‘‘အာသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိပိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. တံ ဇာတိဘေဒါ န ဝုတ္တန္တိ စေ? ဘူမိဘိန္နဿ ကာမာဝစရဿ ရူပါဝစရာဒီနံ အာသေဝနပစ္စယဘာဝေါ ဝိယ ဇာတိဘိန္နဿပိ ဘဝေယျာတိ ဝတ္တဗ္ဗော ဧဝ သိယာ၊ အဘိန္နဇာတိကဿ စ ဝသေန ယထာ – ‘‘အာဝဇ္ဇနာ သဟေတုကာနံ ခန္ဓာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ ‘‘အာသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိပိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ န စ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ဝေဒနာတ္တိကေပိ ‘‘အာသေဝနပစ္စယာ န မဂ္ဂေ ဧကံ၊ န မဂ္ဂပစ္စယာ အာသေဝနေ ဧက’’န္တိ ဧဝံ ဂဏနာယ နိဒ္ဓါရိယမာနာယ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဿ အာသေဝနပစ္စယတ္တဿ အဘာဝါ အယံ မောဃဝါရော ဥပပရိက္ခိတွာ ဂဟေတဗ္ဗော.

ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ ပန ဝီထိဝိပါကသန္တတိယာ အာဝဋ္ဋနတော အာဝဇ္ဇနာ၊ တတော ဝိသဒိသဿ ဇဝနဿ ကရဏတော မနသိကာရောတိ စ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘေယျ၊ ဧဝဉ္စ ကတွာ ပဋ္ဌာနေ ‘‘ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ ကုသလာနံ ခန္ဓာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိ န ဝုတ္တံ၊ ‘‘အာဝဇ္ဇနာ’’ဣစ္စေဝ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၁၇) ဝုတ္တံ၊ တမ္ပိ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနတော ပရံ စတုန္နံ ပဉ္စန္နံ ဝါ ဇဝနာနံ အာရမ္မဏပုရေဇာတံ ဘဝိတုံ အသက္ကောန္တံ ရူပါဒိံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တမာနံ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ ဇဝနဋ္ဌာနေ ဌတွာ ဘဝင်္ဂံ ဩတရတိ. ဇဝနဋ္ဌာနေ ဌတွာတိ စ ဇဝနဿ ဥပ္ပဇ္ဇနဋ္ဌာနေ ဒွိက္ခတ္တုံ ပဝတ္တိတွာတိ အတ္ထော၊ န ဇဝနဘာဝေနာတိ. အာသေဝနံ လဘိတွာတိ စေတ္ထ အာသေဝနံ ဝိယ အာသေဝနန္တိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော. ဝိပ္ဖါရိကတ္တာ စဿ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ တိက္ခတ္တုံ ဝါ ပဝတ္တိယေဝ စေတ္ထ အာသေဝနသဒိသတာ. ဝိပ္ဖါရိကတာယ ဟိ ဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပကတာ စဿ ဝုစ္စတိ. ဝိပ္ဖါရိကမ္ပိ ဇဝနံ ဝိယ အနေကက္ခတ္တုံ အပ္ပဝတ္တိယာ အသုပ္ပတိဋ္ဌိတတာယ စ န နိပ္ပရိယာယတော အာသေဝနဘာဝေန ဝတ္တတီတိ န ဣမဿ အာသေဝနတ္ထံ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ဖလစိတ္တေသု မဂ္ဂပရိယာယော ဝိယ ပရိယာယဝသေန ဝုတ္တံ.

အယန္တိ ‘‘သစေပီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တော ဧကဝါရမ္ပိ ရာဂါဒီနံ အနုပ္ပါဒနဝသေန ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော ယောဂါဝစရော. ကောဋိပ္ပတ္တောတိ မတ္ထကံ ပတ္တော. ပဋိပက္ခေဟိ အနဘိဘူတတ္တာ ဝိသဒဝိပဿနာဉာဏတာယ တိက္ခဝိပဿကော. အာရမ္မဏံ ပရိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ ‘‘ဧဝံ မေ ဇဝနံ ဇဝိတ’’န္တိ သာရမ္မဏဿ ဇဝနဿ ဟုတွာ အဘာဝဝဝတ္ထာပနဿ ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝတော၊ တထာ အာဝဇ္ဇနဝသေန ဝါ တံ အာရမ္မဏံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တာဝဒေဝ မူလကမ္မဋ္ဌာနဘူတံ အာရမ္မဏံ ပရိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. ဒုတိယဿ ပန ဝသေနာတိ ‘‘အပရဿ ရာဂါဒိဝသေန ဧကဝါရံ ဇဝနံ ဇဝတီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တဿ နာတိတိက္ခဝိပဿကဿ ဝသေန ‘‘တဿ ဓာတာရမ္မဏမေဝ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတီ’’တိအာဒိနာ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အာဂတတ္တာ. ‘‘တမေနံ ဥပဓိပဟာနာယ ပဋိပန္နံ ဥပဓိပဋိနိဿဂ္ဂါယ ကဒါစိ ကရဟစိ သတိသမ္မောသာ ဥပဓိပဋိသံယုတ္တာ သရသင်္ကပ္ပါ သမုဒါစရန္တိ. ဒန္ဓော ဥဒါယိ သတုပ္ပါဒေါ၊ အထ ခေါ နံ ခိပ္ပမေဝ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တီကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတီ’’တိ လဋုကိကောပမေ. တဿ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သောတာပန္နာဒယော တာဝ ပဇဟန္တု၊ ပုထုဇ္ဇနော ကထံ ပဇဟတီ’’တိ စောဒနံ ပဋ္ဌပေတွာ ‘‘အာရဒ္ဓဝိပဿကော ဟိ သတိသမ္မောသေန သဟသာ ကိလေသေ ဥပ္ပန္နေ ‘မာဒိသဿ နာမ ဘိက္ခုနော ကိလေသော ဥပ္ပန္နော’တိ သံဝေဂံ ကတွာ ဝီရိယံ ပဂ္ဂယှ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ မဂ္ဂေန ကိလေသေ သမုဂ္ဃါတေတိ၊ ဣတိ သော ပဇဟတိ နာမာ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တဿ ဓာတာရမ္မဏမေဝ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတီတိအာဒိနာ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အာဂတတ္တာ’’တိအာဒိ. ဣန္ဒြိယဘာဝနေ စ မဇ္ဈိမဿ ဝသေန အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ပရိဂ္ဂဟဝသေနာတိ ဓာတုပရိဂ္ဂဟဝသေန. မမ္မစ္ဆေဒနာဒိဝသေန ပဝတ္တအက္ကောသနာဒိံ အနိဋ္ဌံ အာရမ္မဏံ ပတွာ သောတဒွါရေ ကိလမတိ ပုဂ္ဂလော၊ တထာ ပေါထနပဟရဏာဒိကံ အနိဋ္ဌံ အာရမ္မဏံ ပတွာ ကာယဒွါရေ ကိလမတိ.

သမုဒါစရန္တီတိ သဗ္ဗသော ဥဒ္ဓံ အာစရန္တိ. တယိဒံ အမနာပေဟိ သမုဒါစရဏံ နာမ ပေါထနပဟရဏာဒိဝသေန ဥပက္ကမနမေဝါတိ အာဟ ‘‘ဥပက္ကမန္တီ’’တိ၊ ဗာဓန္တီတိ အတ္ထော. တထာသဘာဝေါတိ ယထာ ပါဏိပ္ပဟာရာဒီဟိ ဃဋ္ဋိတမတ္တော ဝိကာရံ အာပဇ္ဇတိ၊ တထာသဘာဝေါ. ‘‘ဥဘတောဒဏ္ဍကေန စေပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကကစေနာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၃၂) ဩဝါဒဒါနံ နာမ အနညသာဓာရဏံ ဗုဒ္ဓါနံယေဝ အာဝေဏိကန္တိ အာဟ ‘‘ဝုတ္တံ ခေါ ပနေတံ ဘဂဝတာတိ အနုဿရန္တောပိ။ပေ။ ကကစူပမောဝါဒံ အနုဿရန္တောပီ’’တိ ဝုတ္တံ. တဿပိ ပရိယတ္တိဓမ္မဘာဝတောတိ ကေစိ. ယံ ပန ကကစောကန္တကေသုပိ မနုဿေသု အပ္ပဒုဿနံ နိဗ္ဗိကာရံ၊ တံ သတ္ထုသာသနံ အနုဿရန္တောပိ သမ္မာပဋိပတ္တိလက္ခဏံ ဓမ္မံ အနုဿရတိယေဝါတိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဘိက္ခုနော ဂုဏန္တိ အရိယဓမ္မာဓိဂမနသိဒ္ဓံ ဂုဏမာဟ. သော စ သဗ္ဗေသမ္ပိ အရိယာနံ ဂုဏောတိ တံ အနုဿရန္တောပိ သံဃံ အနုဿရတိ ဧဝါတိ ဝုတ္တံ.

ဝိပဿနုပေက္ခာ အဓိပ္ပေတာ၊ တသ္မာ ဥပေက္ခာ ကုသလနိဿိတာ န သဏ္ဌာတီတိ ဝိပဿနာဝသေန သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ သင်္ခါရဂတေ အဇ္ဈုပေက္ခနံ န လဘတီတိ အတ္ထော. ဆဠင်္ဂုပေက္ခာတိ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ ဝိယ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု နိဗ္ဗိကာရတာသာမညေန. တေနာဟ ‘‘သာ ပနေသာ’’တိအာဒိ. ဆဠင်္ဂုပေက္ခာဌာနေ ဌပေတိ ‘‘လာဘာ ဝတ မေ၊ သုလဒ္ဓံ ဝတ မေ’’တိအာဒိနာ အတ္တမနတံ အာပဇ္ဇန္တော.

၃၀၃. အာပေါဂတန္တိ အာဗန္ဓနဝသေန အာပေါ၊ တဒေဝ အာပေါသဘာဝံ ဂတတ္တာ အာပေါဂတံ၊ သဘာဝေနေဝ အာပေါဘာဝံ ဝါ ပတ္တန္တိ အတ္ထော. ယသ္မာ ပန သော အာပေါဘာဝသင်္ခါတော အလ္လယူသဘာဝေါ သသမ္ဘာရပထဝီသသမ္ဘာရဥဒကာဒိဂတေ သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ အာပသ္မိံ ဝိဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗအာပေသု ဂတံ အလ္လယူသဘာဝလက္ခဏ’’န္တိ၊ ဒြဝဘာဝလက္ခဏန္တိ အတ္ထော. ‘‘ပကုပ္ပတီ’’တိ ပါကတိကပကောပံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဩဃဝသေန ဝဍ္ဎတီ’’တိ. တေနာဟ ‘‘အယမဿ ပါကတိကော ပကောပေါ’’တိ. ဣတရံ ပန ဒဿေတုံ ‘‘အာပေါသံဝဋ္ဋကာလေ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဩဂစ္ဆန္တီတိ ဧတ္ထ ဩဂမနန္တိ ပရိယာဒါနံ အဓိပ္ပေတံ၊ န အဓောဂမနမတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဥဒ္ဓနေ။ပေ။ ပါပုဏန္တီ’’တိ.

၃၀၄. သဗ္ဗတေဇေသု ဂတန္တိ ဣန္ဓနာဒိဝသေန အနေကဘေဒေသု သဗ္ဗေသု တေဇောကောဋ္ဌာသေသု ဂတံ ပဝတ္တံ. ယထာ ပီတိ ဧဝ ပီတိဂတံ၊ ဧဝံ တေဇော ဧဝ တေဇောဂတံ၊ တေဇနဝသေန ပဝတ္တိမတ္တန္တိ အတ္ထော. ဧဝံ အာပေါဂတံ၊ ဝါယောဂတဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ပုရိမေ’’တိအာဒိ. ဧကာဟိကဇရာဒိဘာဝေနာတိ ဧကာဟိကာဒိဇရာဘေဒေန. ဥသုမဇာတောတိ ဥသ္မာဘိဘူတော. ဇီရတီတိ ဇိဏ္ဏော ဟောတိ. တေဇောဓာတုဝသေန လဗ္ဘမာနာ ဣမသ္မိံ ကာယေ ဇရာပဝတ္တိ ပါကဋဇရာဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဣန္ဒြိယဝေကလ္လတ္တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝလိပလိတာဒိဘာဝန္တိ ဝလိတပလိတဘာဝံ၊ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ သိထိလဘာဝဉ္စ. ကုပ္ပိတေနာတိ ခုဘိတေန. သတက္ခတ္တုံ တာပေတွာ တာပေတွာ သီတူဒကေ ပက္ခိပိတွာ ဥဒ္ဓဋသပ္ပိ သတဓောတသပ္ပီတိ ဝဒန္တိ. သရီရေ ပကတိဥသုမံ အတိက္ကမိတွာ ဥဏှဘာဝေါ သန္တာပေါ၊ သရီရဿ ဒဟနဝသေန ပဝတ္တော မဟာဒါဟော ပရိဒါဟောတိ အယမေဝ တေသံ ဝိသေသော. အသိတန္တိ သုတ္တံ. ခါယိတန္တိ ခါဒိတံ. သာယိတန္တိ အဿာဒိတံ. သမ္မာ ပရိပါကံ ဂစ္ဆတီတိ သမဝေပါကိနိယာ ဂဟဏိယာ ဝသေန ဝုတ္တံ. အသမ္မာပရိပါကောပိ ဝိသမပါကိနိယာ ဂဟဏိယာ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ရသာဒိဘာဝေနာတိ ရသရုဓိရမံသမေဒနှာရုအဋ္ဌိအဋ္ဌိမိဉ္ဇသုက္ကဘာဝေန. ဝိဝေကန္တိ ပုထုဘာဝံ အညမညံ ဝိသဒိသဘာဝံ. အသိတာဒိဘေဒဿ အာဟာရဿ ပရိဏာမေ ရသော ဟောတိ၊ တံ ပဋိစ္စ ရသဓာတု ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ရသဿ ပရိဏာမေ ‘‘ရုဓိရ’’န္တိအာဒိနာ သဗ္ဗံ နေတဗ္ဗံ.

ဟရိတန္တန္တိ ဟရိတမေဝ၊ အန္တ-သဒ္ဒေန ပဒဝဍ္ဎနံ ကတံ ယထာ ‘‘ဝနန္တံ သုတ္တန္တ’’န္တိ. စမ္မနိလ္လေခနံ စမ္မံ လိခိတွာ ဆဍ္ဍိတကသဋံ.

၃၀၅. ဥဂ္ဂါရဟိက္ကာရာဒီတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဥဒ္ဒေကခီပနာဒိပဝတ္တကဝါတာနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥစ္စာရပဿာဝါဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပိတ္တသေမှလသိကာဒိနီဟရဏဝါတဿ စေဝ ဥသုမဝါတဿ စ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယဒိပိ ကုစ္ဆိ-သဒ္ဒေါ ဥဒရပရိယာယော၊ ကောဋ္ဌ-သဒ္ဒေန ပန အဗ္ဘန္တရဿ ဝုစ္စမာနတ္တာ တဒဝသိဋ္ဌော ဥဒရပဒေသော ဣဓ ကုစ္ဆိ-သဒ္ဒေန ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ကုစ္ဆိသယာ ဝါတာတိ အန္တာနံ ဗဟိဝါတာ’’တိ. သမိဉ္ဇနပသာရဏာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အာလောကနဝိလောကနဥဒ္ဓရဏာဒိကာ သဗ္ဗာ ကာယိကကိရိယာ သင်္ဂဟိတာ. အဝသဝတိ ဥဒကံ ဧတသ္မာတိ ဩဿဝနံ၊ ဆဒနန္တော. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ.

၃၀၆. နိဿတ္တဘာဝန္တိ အနတ္တကတံ. ယထာဒဿိတာ ဟိ စတဿော ဓာတုယော အနတ္တနိယံ ကေဝလံ ဓာတုမတ္တာ နိဿတ္တနိဇ္ဇီဝါတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ. ပရိဝါရိတောတိ ပရိဝါရိတဘာဝေန ဌိတော ပရိဝုတော. တေနာဟ ‘‘ဧတာနီ’’တိအာဒိ၊ ကဋ္ဌာဒီနိ သန္နိဝေသဝိသေသဝသေန ဌပိတာနီတိ အဓိပ္ပါယော. အညထာ အဂါရသမညာယ ဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘ကဋ္ဌာဒီသု ပနာ’’တိအာဒိ. ယဒတ္ထံ ပါဠိယံ ‘‘သေယျထာပိ၊ အာဝုသော’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ၊ တမတ္ထံ ပါကဋံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ကဋ္ဌာဒီနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ကာမံ ဟေဋ္ဌာ ‘‘မတ္တဋ္ဌကဿ ကာယဿာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၃၀၂) အဝိဘာဂေန ဧကဒေသေန စ ဥပါဒါရူပမ္ပိ ကထိတံ၊ တထာ ဝေဒနာဒယော ခန္ဓဘာဝေန ပရိဂ္ဂဟေတွာ န ကထိတာ၊ တထာ တဏှာပိ သမုဒယသစ္စဘာဝေန. ဣတရာနိ ပန သစ္စာနိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ န ကထိတာနိ. တေနေဝါဟ ‘‘ဟေဋ္ဌာ။ပေ။ န ကထိတာနီ’’တိ. စက္ခုပသာဒေ နိရုဒ္ဓေတိ စက္ခုပသာဒေ ဝိနဋ္ဌေ. ဥပဟတေတိ ပုဗ္ဗကိမိအာဒီဟိ ဥပဒ္ဒုတေ. ပလိဗုဒ္ဓေတိ ပုဗ္ဗာဒိဥပ္ပတ္တိယာ ဝိနာ ပဋိစ္ဆာဒိတေ. တဇ္ဇောတိ တဿာနုရူပေါ၊ စက္ခုဝိညာဏုပ္ပတ္တိယာ အနုရူပေါတိ အတ္ထော. စက္ခုဿ ရူပါရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ဥပ္ပဇ္ဇနမနသိကာရော ဟဒယသန္နိဿယောပိ စက္ခုမှိ သတိ ဟောတိ၊ အသတိ န ဟောတီတိ ကတွာ ‘‘စက္ခုံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇနမနသိကာရော’’တိ ဝုတ္တော. ဘဝင်္ဂါဝဋ္ဋနံ တဿ ယထာ အာရမ္မဏပစ္စယေ၊ ဧဝံ ပသာဒပစ္စယေပိ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘စက္ခုဉ္စ ရူပေ စ ပဋိစ္စာ’’တိ. န္တိ စက္ခုဒွါရေ ကိရိယမနောဓာတုစိတ္တံ. အညဝိဟိတဿာတိ အညာရမ္မဏပသုတဿ. တဒနုရူပဿာတိ တေသံ စက္ခုရူပတဒါဘောဂါနံ အနုရူပဿ.

စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဒဿေတိ သရူပတော အတ္ထာပတ္တိတော စာတိ အဓိပ္ပါယော. တပ္ပကာရော ဘူတော၊ တပ္ပကာရံ ဝါ ပတ္တော တထာဘူတော၊ တဿ၊ ယထာ စက္ခုဝိညာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တာဒိသဿ ပစ္စယာကာရသမဝေတဿာတိ အတ္ထော. တိသမုဋ္ဌာနရူပန္တိ ဥတုကမ္မာဟာရသမုဋ္ဌာနရူပံ. ဣဒဉ္စ သတိပိ တဒါ ဘဝင်္ဂါဝဋ္ဋနစိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပေ ကေဝလံ စက္ခုဝိညာဏသမုဋ္ဌိတရူပဿ အဘာဝမတ္တံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ. သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ နဂရံ ဝိယ ရဇ္ဇေ ရူပက္ခန္ဓေ သင်္ဂဟေတဗ္ဗတံ ဂဟေတဗ္ဗတံ ဂစ္ဆတိ. ‘‘တထာဘူတဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဝေဒနာဒယော စက္ခုဝိညာဏသမ္ပယုတ္တာဝ၊ ဝိညာဏမ္ပိ စက္ခုဝိညာဏမေဝ. သင်္ခါရာတိ စေတနာဝ ဝုတ္တာ စေတနာပဓာနတ္တာ သင်္ခါရက္ခန္ဓဿာတိ အဓိပ္ပါယော. တတ္ထ ပန ဖဿဇီဝိတိန္ဒြိယမနသိကာရစိတ္တဋ္ဌိတိယောပိ သင်္ခါရက္ခန္ဓဓမ္မာဝ. ဧကတော သင်္ဂဟော ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ’’တိ ဧကတော ဂဏနာ. သမာဂမောတိ ယထာသကံ ပစ္စယဝသေန သမောဓာနံ. သမဝါယောတိ အညမညဿ ပစ္စယဘာဝေန သမဝေတတာယ သမုဒိတဘာဝေါ.

ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မော ပဋိစ္စ သမုပ္ပဇ္ဇတိ ဧတသ္မာတိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ၊ ပစ္စယာကာရော. ပစ္စယဓမ္မေ ပဿန္တောပိ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မေ ပဿတိ၊ တေ ပဿန္တောပိ ပစ္စယဓမ္မေ ပဿတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ယော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ’’န္တိအာဒိ. ဆန္ဒကရဏဝသေနာတိ တဏှာယနဝသေန. အာလယကရဏဝသေနာတိ အပေက္ခာကရဏဝသေန. အနုနယကရဏဝသေနာတိ အနုရဇ္ဇနဝသေန. အဇ္ဈောဂါဟိတွာတိ အာရမ္မဏံ အနုပဝိသိတွာ ဝိယ ဂိလိတွာ ဝိယ နိဋ္ဌပေတွာ ဝိယ ဒဠှဂ္ဂဟဏဝသေန. ဆန္ဒရာဂေါ ဝိနယတိ ပဟီယတိ ဧတ္ထာတိ ဆန္ဒရာဂဝိနယော ဆန္ဒရာဂပဟာနဉ္စာတိ ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ. အာဟရိတွာတိ ပါဠိယံ သရူပတော အနာဂတမ္ပိ အတ္ထတော အာနေတွာ သင်္ဂဏှနဝသေန ဂဟေတဗ္ဗံ. အာဟရဏဝိဓိံ ပန ဒဿေန္တော ‘‘ယာ ဣမေသူ’’တိအာဒိမာဟ. ဣမေသု တီသု ဌာနေသူတိ ယထာဝုတ္တေသု သုခဒုက္ခာဒီသု တီသု အဘိသမယဋ္ဌာနေသု. ဒိဋ္ဌီတိ ပရိညာဘိသမယာဒိဝသေန ပဝတ္တာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ယာထာဝဒဿနံ. ဧဝံ သင်္ကပ္ပါဒယောပိ ယထာရဟံ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဘာဝနာပဋိဝေဓောတိ ဘာဝနာဝသေန ပဋိဝေဓော၊ န အာရမ္မဏကရဏမတ္တေန. အယံ မဂ္ဂေါတိ အယံ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ပဋိဝိဇ္ဈနဝသေန ပဝတ္တော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ. ဧတ္တာဝတာပီတိ ဧဝံ ဧကသ္မိံ စက္ခုဒွါရေ ဝတ္ထု ပရိဂ္ဂဟမုခေနပိ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနဿ မတ္ထကံ ပါပနေန ဗဟုံ ဝိပုလံ ပရိပုဏ္ဏမေဝ ဘဂဝတော သာသနံ ကတံ အနုဋ္ဌိတံ ဟောတိ.

ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓမေဝ ဘဝင်္ဂစိတ္တံ အာဝဇ္ဇနစိတ္တဿ ပစ္စယော ဘဝတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘တံ နိရုဒ္ဓမ္ပီ’’တိ. မန္ဒထာမဂတမေဝါတိ မဟတိယာ နိဒ္ဒါယ အဘိဘူတဿ ဝသေန ဝုတ္တံ၊ ကပိမိဒ္ဓပရေတဿ ပန ဘဝင်္ဂစိတ္တံ ကဒါစိ အာဝဇ္ဇနဿ ပစ္စယော ဘဝေယျာတိ. ဘဝင်္ဂသမယေနေဝါတိ ဘဝင်္ဂဿေဝ ပဝတ္တနသမယေန ပဂုဏဇ္ဈာနပဂုဏကမ္မဋ္ဌာနပဂုဏဂန္ထေသု တေသံ ပဂုဏဘာဝေနေဝ အာဘောဂေန ဝိနာပိ မနသိကာရော ပဝတ္တတိ. တထာ ဟိ ပဂုဏံ ဂန္ထံ ပဂုဏဘာဝေနေဝ နိရန္တရံ ဝိယ အဇ္ဈယမာနေ အညဝိဟိတတာယ ‘‘ဧတ္တကော ဂန္ထော ဂတော၊ ဧတ္တကော အဝသိဋ္ဌော’’တိ သလ္လက္ခဏာ န ဟောတိ. စတုသမုဋ္ဌာနမ္ပီတိ သဗ္ဗံ စတုသမုဋ္ဌာနရူပံ၊ န ပုဗ္ဗေ ဝိယ တိသမုဋ္ဌာနမေဝါတိ အဓိပ္ပါယော. ပုဗ္ဗင်္ဂမတ္တာ ဩဠာရိကတ္တာ စ ဖဿစေတနာဝ သင်္ခါရက္ခန္ဓောတိ ဂဟိတာ၊ န အညေသံ အဘာဝါ. ဧကဒေသမေဝ သမ္မသန္တောတိ ယထာဥဒ္ဒိဋ္ဌံ အတ္ထံ ဟေဋ္ဌာ အနဝသေသတော အနိဒ္ဒိသိတွာ ဧကဒေသမေဝ နိဒ္ဒိသနဝသေန ဒေသနာယ အာမသန္တော. ဣမသ္မိံ ဌာနေတိ ယထာဥဒ္ဒိဋ္ဌဿ အတ္ထဿ ‘‘အဇ္ဈတ္တိကဉ္စေဝ၊ အာဝုသော၊ စက္ခု’’န္တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၃၀၆) ဆဒွါရဝသေန နိဒ္ဒိသနဋ္ဌာနေ. ဟေဋ္ဌာ ပရိဟီနဒေသနန္တိ – ‘‘ယံ ဥပါဒါရူပံ စတ္တာရော အရူပိနော ခန္ဓာ ဥပရိ တီဏိ အရိယသစ္စာနီ’’တိ နိဒ္ဒေသဝသေန ပရိဟီနံ အတ္ထဇာတံ သဗ္ဗံ. တံတံဒွါရဝသေနာတိ စက္ခုဒွါရာဒိကံ တံတံဒွါရဝသေန. စတုသစ္စဝသေန အာရဒ္ဓါ ဒေသနာ စတုသစ္စေနေဝ ပရိယောသာပိတာတိ အာဟ ‘‘ယထာနုသန္ဓိနာဝ သုတ္တန္တံ နိဋ္ဌပေသီ’’တိ.

မဟာဟတ္ထိပဒေါပမသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.