၄. ရထဝိနီတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅၂. မဟာဂေါဝိန္ဒေန ပရိဂ္ဂဟိတတာကိတ္တနံ တဒါ မဂဓရာဇေန ပရိဂ္ဂဟိတူပလက္ခဏံ. တဿ ဟိ သော ပုရောဟိတော. မဟာဂေါဝိန္ဒောတိ ပုရာတနော ဧကော မဂဓရာဇာတိ ကေစိ. ဂယှတီတိ ဂဟော၊ ရာဇူနံ ဂဟော ရာဇဂဟံ. နဂရ-သဒ္ဒါပေက္ခာယ နပုံသကနိဒ္ဒေသော. အညေပေတ္ထ ပကာရေတိ ရာဇူဟိ ဒိသွာ သမ္မာ ပတိဋ္ဌာပိတတ္တာ တေသံ ဂဟံ ဂေဟဘူတန္တိပိ ရာဇဂဟံ. အာရက္ခသမ္ပတ္တိအာဒိနာ အနတ္ထုပ္ပတ္တိဟေတုတာယ ဥပဂတာနံ ပဋိရာဇူနံ ဂဟံ ဂဟဘူတန္တိပိ ရာဇဂဟံ၊ အာရာမရာမဏီယကာဒီဟိ ရာဇတေ၊ နိဝါသသုခတာဒိနာ သတ္တေဟိ မမတ္တဝသေန ဂယှတိ၊ ပရိဂ္ဂယှတီတိ ဝါ ရာဇဂဟန္တိ ဧဝမာဒိကေ ပကာရေ. ဗုဒ္ဓကာလေ စ စက္ကဝတ္တိကာလေ စာတိ ဣဒံ ယေဘုယျဝသေန ဝုတ္တံ. ဝေဠူဟိ ပရိက္ခိတ္တံ အဟောသိ၊ န ပန ကေဝလံ ကဋ္ဌကပဝနမေဝ. ရညော ဥယျာနကာလေ ပတိဋ္ဌာပိတအဋ္ဋာလကဝသေန အဋ္ဋာလကယုတ္တံ.

ဇနနံ ဇာတိ၊ ဇာတိယာ ဘူမိ ဇာတိဘူမံ၊ ဇာယိ ဝါ မဟာဗောဓိသတ္တော ဧတ္ထာဘိ ဇာတိ၊ သာ ဧဝ ဘူမီတိ ဇာတိဘူမံ၊ သာ ဣမေသံ နိဝါသောတိ ဇာတိဘူမကာတိ အာဟ ‘‘ဇာတိဘူမကာတိ ဇာတိဘူမိဝါသိနော’’တိ. ကဿ ပနာယံ ဇာတိဘူမီတိ အာဟ ‘‘တံ ခေါ ပနာ’’တိအာဒိ. တေန အနညသာဓာရဏာယ ဇာတိယာ အဓိပ္ပေတတ္တာ သဒေဝကေ လောကေ သုပါကဋဘာဝတော ဝိသေသနေန ဝိနာပိ ဝိသိဋ္ဌဝိသယောဝ ဣဓ ဇာတိ-သဒ္ဒေါ ဝိညာယတီတိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တဿ ဇာတဋ္ဌာနသာကိယဇနပဒေါ’’တိ. တတ္ထပိ ကပိလဝတ္ထုသန္နိဿယော ပဒေသောတိ အာဟ ‘‘ကပိလဝတ္ထာဟာရော’’တိ.

ဂရုဓမ္မဘာဝဝဏ္ဏနာ

သာကိယမဏ္ဍလဿာတိ သာကိယရာဇသမူဟဿ. ဒသန္နံ အပ္ပိစ္ဆကထာဒီနံ ဝတ္ထု ဒသကထာဝတ္ထု၊ အပ္ပိစ္ဆတာဒိ. တတ္ထ သုပ္ပတိဋ္ဌိတတာယ တဿ လာဘီ ဒသကထာဝတ္ထုလာဘီ. တတ္ထာတိ ဒသကထာဝတ္ထုသ္မိံ.

ဂရုကရဏီယတာယ ဓမ္မော ဂရု ဧတဿာတိ ဓမ္မဂရု၊ တဿ ဘာဝေါ ဓမ္မဂရုတာ၊ တာယ. ‘‘အဇ္ဈာသယေန ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝတွာ န ကေဝလံ အဇ္ဈာသယေနေဝ၊ အထ ခေါ ကာယဝစီပယောဂေဟိပိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဓမ္မဂရုတာယေဝ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တိယာမရတ္တိံ ဓမ္မကထံ ကတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘ကုမ္ဘကာရဿ နိဝေသနေ တိယာမရတ္တိံ ဝသန္တော ဓမ္မကထံ ကတွာ’’တိ ဧဝံ ဝစနသေသဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အညထာ ယထာလာဘဝသေန အတ္ထေ ဂယှမာနေ တိယာမရတ္တိံ ဓမ္မကထာ ကတာတိ အာပဇ္ဇတိ၊ န စ တံ အတ္ထိ. ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘ဗဟုဒေဝ ရတ္တိန္တိ ဒိယဍ္ဎယာမမတ္တ’’န္တိ. ဒသဗလာဒိဂုဏဝိသေသာ ဝိယ ဓမ္မဂါရဝဟေတုကာ ပရဟိတပဋိပတ္တိပိ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ မဇ္ဈေ ဘိန္နသုဝဏ္ဏံ ဝိယ သဒိသာ ဧဝါတိ ဣမဿ ဘဂဝတော ဓမ္မဂါရဝကိတ္တနေ ‘‘ကဿပေါပိ ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ ကဿပဘဂဝတော ဓမ္မဂါရဝံ ဒဿေတိ.

စာရိကံ နိက္ခမီတိ ဇနပဒစာရိကံ စရိတုံ နိက္ခမိ. ဇနပဒစာရိကာယ အကာလေ နိက္ခန္တတ္တာ ကောသလရာဇာဒယော ဝါရေတုံ အာရဘိံသု. ပဝါရေတွာ ဟိ စရဏံ ဗုဒ္ဓါစိဏ္ဏံ. ပုဏ္ဏာယ သမ္မာပဋိပတ္တိံ ပစ္စာသီသန္တော ဘဂဝါ ‘‘ကိံ မေ ကရိဿသီ’’တိ အာဟ.

အနဟာတောဝါတိ ဓမ္မသဝနုဿုက္ကေန သာယနှေ ဗုဒ္ဓါစိဏ္ဏံ နှာနံ အကတွာဝ. အတ္တဟိတပရဟိတပဋိပတ္တီသု ဧကိဿာ ဒွိန္နဉ္စ အတ္ထိတာသိဒ္ဓါ စတုဗ္ဗိဓတာ ပဋိပတ္တိကတာ ဧဝ နာမ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပဋိပန္နကော စ နာမ။ပေ။ စတုဗ္ဗိဓော ဟောတီ’’တိ. ပဋိက္ခေပပုဗ္ဗကောပိ ဟိ ပဋိပန္နော အတ္ထတော ပဋိပန္နတ္ထော ဧဝါတိ. ကာမံ အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော တာယ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ သာသနံ သောဘတိ၊ န ပန သာသနံ ဝဍ္ဎေတိ အပ္ပေါဿုက္ကဘာဝတော၊ န စ ကာရုဏိကဿ ဘဂဝတော သဗ္ဗထာ မနောရထံ ပူရေတိ. တထာ ဟိ ဘဂဝါ ပဌမဗောဓိယံ ဧကသဋ္ဌိယာ စ အရဟန္တေသု ဇာတေသု – ‘‘စရထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗဟုဇနဟိတာယာ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၈၆-၈၈၊ မဟာဝ. ၃၂) ဘိက္ခူ ပရဟိတပဋိပတ္တိယံ နိယောဇေသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝရူပံ ဘိက္ခုံ ဘဂဝါ န ပုစ္ဆတိ၊ ကသ္မာ? န မယှံ သာသနဿ ဝုဍ္ဎိပက္ခေ ဌိတော’’တိ.

သမုဒါယော အပ္ပကေန ဦနောပိ အနူနော ဝိယ ဟောတီတိ ဗာကုလတ္ထေရံ စတုတ္ထရာသိတော ဗဟိ ကတွာပိ ‘‘အသီတိမဟာထေရာ ဝိယာ’’တိ ဝုတ္တံ. အသီတိမဟာထေရသမညာ ဝါ အဝယဝေပိ အဋ္ဌသမာပတ္တိသာမညာ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဤဒိသေ ဌာနေ ဗဟူနံ ဧကတော ကထနံ မဟတာ ကဏ္ဌေန စ ကထနံ သတ္ထု စိတ္တာရာဓနမေဝါတိ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ တထာ ပဋိပန္နန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘တေ ဘိက္ခူ မေဃသဒ္ဒံ သုတွာ’’တိအာဒိမာဟ. ဂုဏသမ္ဘာဝနာယာတိ ဝက္ခမာနဂုဏဟေတုကာယ သမ္ဘာဝနာယ သမ္ဘာဝိတော၊ န ယေန ကေနစိ ကိစ္စသမတ္ထတာဒိနာ.

ဂရုဓမ္မဘာဝဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အပ္ပိစ္ဆတာဒိဝဏ္ဏနာ

အပ္ပ-သဒ္ဒဿ ပရိတ္တပရိယာယတံ မနသိ ကတွာ အာဟ ‘‘ဗျဉ္ဇနံ သာဝသေသံ ဝိယာ’’တိ. တေနာဟ ‘‘န ဟိ တဿာ’’တိအာဒိ. အပ္ပ-သဒ္ဒေါ ပနေတ္ထ အဘာဝတ္ထောတိ သက္ကာ ဝိညာတုံ ‘‘အပ္ပါဗာဓတဉ္စ သဉ္ဇာနာမီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၂၅၊ ၂.၁၃၄) ဝိယ.

အတြိစ္ဆတာ နာမ (အ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၆၃) အတြ အတြ ဣစ္ဆာတိ ကတွာ. အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနတာတိ အတ္တနိ အဝိဇ္ဇမာနံ ဂုဏာနံ ဝိဇ္ဇမာနာနံ ဝိယ ပရေသံ ပကာသနာ. သဒ္ဓေါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူတိ ဝတ္တပဋိပတ္တိကာရကဝိသေသလာဘီတိ ဇာနာတု ‘‘ဝတ္တပဋိပတ္တိအာပါထကဇ္ဈာယိတာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ. သန္တဂုဏသမ္ဘာဝနာတိ ဣစ္ဆာစာရေ ဌတွာ အတ္တနိ ဝိဇ္ဇမာနသီလဓုတဓမ္မာဒိဂုဏဝိဘာဝနာ. တာဒိသဿ ဟိ ပဋိဂ္ဂဟဏေ အမတ္တညုတာပိ ဟောတိ.

ဂဏှန္တောယေဝ ဥမ္မုဇ္ဇိ အညေသံ အဇာနန္တာနံယေဝါတိ အဓိပ္ပါယော.

အပ္ပိစ္ဆတာပဓာနံ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနေန စတုဗ္ဗိဓံ ဣစ္ဆာပဘေဒံ ဒဿေတွာ ပုနပိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနေန စတုဗ္ဗိဓံ ဣစ္ဆာပဘေဒံ ဒဿေန္တော ‘‘အပရောပိ စတုဗ္ဗိဓော အပ္ပိစ္ဆော’’တိအာဒိမာဟ. ဒါယကဿ ဝသန္တိ ဒါယကဿ စိတ္တဝသံ. ဒေယျဓမ္မဿ ဝသန္တိ ဒေယျဓမ္မဿ အပ္ပဗဟုဘာဝံ. အတ္တနော ထာမန္တိ အတ္တနော ယာပနမတ္တကထာမံ.

ဧကဘိက္ခုပိ န အညာသိ သောသာနိကဝတ္တေ သမ္မဒေဝ ဝုတ္တိတ္တာ. အဗ္ဗောကိဏ္ဏန္တိ အဝိစ္ဆေဒံ. ဒုတိယော မံ န ဇာနေယျာတိ ဒုတိယော သဟာယဘူတောပိ ယထာ မံ ဇာနိတုံ န သက္ကုဏေယျ၊ တထာ သဋ္ဌိ ဝဿာနိ နိရန္တရံ သုသာနေ ဝသာမိ၊ တသ္မာ အဟံ အဟော သောသာနိကုတ္တမော.

ဓမ္မကထာယ ဇနတံ ခေါဘေတွာတိ လောမဟံသနသာဓုကာရဒါနစေလုက္ခေပါဒိဝသေန သန္နိပတိတံ ဣတရဉ္စ ‘‘ကထံ နု ခေါ အယျဿ သန္တိကေဝ ဓမ္မံ သောဿာမာ’’တိ ကောလာဟလဝသေန မဟာဇနံ ခေါဘေတွာ. ဂတောတိ ‘‘အယံ သော၊ တေန ရတ္တိယံ ဓမ္မကထာ ကတာ’’တိ ဇာနနဘယေန ပရိယတ္တိအပ္ပိစ္ဆတာယ ပရိဝေဏံ ဂတော.

တယော ကုလပုတ္တာ ဝိယာတိ ပါစီနဝံသဒါယေ သမဂ္ဂဝါသံ ဝုတ္ထာ တယော ကုလပုတ္တာ ဝိယ. ပဟာယာတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ တဒင်္ဂါဒိဝသေန ပစ္ဆာ အဂ္ဂမဂ္ဂေနေဝ ပဇဟိတွာ.

အပ္ပိစ္ဆတာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒွါဒသဝိဓသန္တောသဝဏ္ဏနာ

ပကတိဒုဗ္ဗလာဒီနံ ဂရုစီဝရာဒီနိ နဖာသုဘာဝါဝဟာနိ သရီရခေဒါဝဟာနိ စ ဟောန္တီတိ ပယောဇနဝသေန နအတြိစ္ဆတာဒိဝသေန တာနိ ပရိဝတ္တေတွာ လဟုကစီဝရပရိဘောဂေါ န သန္တောသဝိရောဓီတိ အာဟ ‘‘လဟုကေန ယာပေန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတီ’’တိ. မဟဂ္ဃစီဝရံ၊ ဗဟူနိ ဝါ စီဝရာနိ လဘိတွာပိ တာနိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တဒညဿ ဂဟဏံ ယထာသာရုပ္ပနယေ ဌိတတ္တာ န သန္တောသဝိရောဓီတိ အာဟ ‘‘တေသံ။ပေ။ ဓာရေန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတီ’’တိ. ဧဝံ သေသပစ္စယေသုပိ ယထာဗလယထာသာရုပ္ပသန္တောသနိဒ္ဒေသေသု အပိသဒ္ဒဂ္ဂဟဏေ အဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယထာသာရုပ္ပသန္တောသောယေဝ အဂ္ဂေါ အလောဘဇ္ဈာသယဿ ဥက္ကံသနတော.

ဒွါဒသဝိဓသန္တောသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

တိဝိဓပဝိဝေကဝဏ္ဏနာ

ဧကောတိ ဧကာကီ. ဂစ္ဆတီတိ စုဏ္ဏိကဣရိယာပထဝသေန ဝုတ္တံ. စရတီတိ ဝိဟာရတော ဗဟိ သဉ္စာရဝသေန၊ ဝိဟရတီတိ ဒိဝါဝိဟာရာဒိဝသေန. ကာယဝိဝေကောတိ စ နေက္ခမ္မာဓိမုတ္တဿ ဘာဝနာနုယောဂဝသေန ဝိဝေကဋ္ဌကာယတာ၊ န ဈာနဝိဝေကမတ္တံ. တေနာဟ ‘‘နေက္ခမ္မာဘိရတာန’’န္တိ. ပရိသုဒ္ဓစိတ္တာနန္တိ နီဝရဏာဒိသံကိလေသတော ဝိသုဒ္ဓစိတ္တာနံ. ပရမဝေါဒါနပ္ပတ္တာနန္တိ ဝိတက္ကာဒိတံတံဈာနပဋိပက္ခဝိဂမေန ပရမံ ဥတ္တမံ ဝေါဒါနံ ပတ္တာနံ. နိရုပဓီနန္တိ ကိလေသုပဓိအာဒီနံ ဝိဂမေန နိရုပဓီနံ.

တိဝိဓပဝိဝေကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဉ္စဝိဓသံသဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

သံသီဒတိ ဧတေနာတိ သံသဂ္ဂေါ၊ ရာဂေါ. သဝနဟေတုကော၊ သဝနဝသေန ဝါ ပဝတ္တော သံသဂ္ဂေါ သဝနသံသဂ္ဂေါ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ကာယသံသဂ္ဂေါ ပန ကာယပရာမာသော. ဣတ္ထီ ဝါတိ ဝဓူ၊ ယုဝတီ ဝါ. သန္ဓာနေတုန္တိ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဃဋေတုံ. သောတဝိညာဏဝီထိဝသေနာတိ ဣဒံ မူလဘူတံ သဝနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ တဿ ပိဋ္ဌိဝတ္တကမနောဒွါရိကဇဝနဝီထီသု ဥပ္ပန္နောပိ ရာဂေါ သဝနသံသဂ္ဂေါယေဝ. ဒဿနသံသဂ္ဂေပိ ဧသေဝ နယော. အနိတ္ထိဂန္ဓဗောဓိသတ္တော ပရေဟိ ကထိယမာနဝသေန ပဝတ္တသဝနသံသဂ္ဂဿ နိဒဿနံ. တိဿဒဟရော အတ္တနာ သုယျမာနဝသေန. တတ္ထ ပဌမံ ဇာတကေ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ ဣတရံ ဒဿေန္တော ‘‘ဒဟရော ကိရာ’’တိအာဒိမာဟ. ကာမရာဂေန ဝိဒ္ဓေါတိ ရာဂသလ္လေန ဟဒယေ အပ္ပိတော အန္တော အနုဝိဒ္ဓေါ.

သောတိ ဒဿနသံသဂ္ဂေါ. ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဝတ္ထုဝသေန ပါကဋံ ကရောတိ. တသ္မိံ ကိရ ဂါမေ ယေဘုယျေန ဣတ္ထိယော အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ၊ တသ္မာ ထေရော ‘‘သစေ အန္တောဂါမေ န စရိဿသီ’’တိ အာဟ. ကာလဿေဝ ပဝိဋ္ဌတ္တာ ယာဂုံ အဒါသိ၊ တသ္မာ ယာဂုမေဝ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တံ ‘‘နိဝတ္တထ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခံ ဂဏှာဟီ’’တိ အာဟံသု. ယာစိတွာတိ ‘‘န မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခံ ဒါတုကာမာ နိဝတ္တေမ၊ အပိစ ဣဒံ ဘန္တေ ကာရဏ’’န္တိ ယာစိတွာ.

အာဒိတော လပနံ အာလာပေါ၊ ဝစနပဋိဝစနဝသေန ပဝတ္တော လာပေါ သလ္လာပေါ. ဘိက္ခုနိယာတိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တံ. ယာယ ကာယစိပိ ဣတ္ထိယာ သန္တကပရိဘောဂဝသေန ဥပ္ပန္နရာဂေါပိ သမ္ဘောဂသံသဂ္ဂေါဝ.

ပဉ္စဝိဓသံသဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဂါဟဂါဟကာဒိဝဏ္ဏနာ

ဘိက္ခုနော ဘိက္ခူဟိ ကာယပရာမာသော ကာယသမ္ဗာဟနာဒိဝသေန. ကာယသံသဂ္ဂန္တိ ကာယပရာမာသသံသဂ္ဂံ. ဂါဟဂါဟကောတိ ဂဏှနကာနံ ဂဏှနကောတိ အတ္ထော. ဂါဟမုတ္တကောတိ အယောနိသော အာမိသေဟိ သင်္ဂဏှနကေဟိ သယံ မုစ္စနကော. မုတ္တဂါဟကောတိ ယထာဝုတ္တသင်္ဂဟတော မုတ္တာနံ သင်္ဂဏှနကော. မုတ္တမုတ္တကောတိ မုစ္စနကေဟိ သယမ္ပိ မုစ္စနကော. ဂဟဏဝသေန သင်္ဂဏှနဝသေန. ဥပသင်္ကမန္တိ တတော ကိဉ္စိ လောကာမိသံ ပစ္စာသီသန္တာ၊ န ဒက္ခိဏေယျဝသေန. ဘိက္ခုပက္ခေ ဂဟဏဝသေနာတိ ပစ္စယလာဘာယ သင်္ဂဏှနဝသေနာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဝုတ္တနယေနာတိ ‘‘အာမိသေနာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန.

ဌာနန္တိ အတ္တနော ဌာနာဝတ္ထံ. ပါပုဏိတုံ န ဒေတိ ဥပ္ပန္နမေဝ တံ ပဋိသင်္ခါနဗလေန နီဟရန္တော ဝိက္ခမ္ဘေတိ. တေနာဟ ‘‘မန္တေနာ’’တိအာဒိ. ယထာ ဇီဝိတုကာမော ပုရိသော ကဏှသပ္ပေန၊ အမိတ္တေန ဝါ သဟ န သံဝသတိ၊ ဧဝံ ခဏမတ္တမ္ပိ ကိလေသေဟိ သဟ န သံဝသတီတိ အတ္ထော.

စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ လောကိယံ လောကုတ္တရဉ္စ. တထာ သမာဓိပိ. ဝိပဿနာယ ပါဒကာ ဝိပဿနာပါဒကာတိ အဋ္ဌသမာပတ္တိဂ္ဂဟဏေန ယထာ လောကိယသမာဓိ ဂဟိတော၊ ဧဝံ ဝိပဿနာပါဒကာ ဧတေသန္တိ ဝိပဿနာပါဒကာတိ အဋ္ဌသမာပတ္တိဂ္ဂဟဏေနေဝ လောကုတ္တရော သမာဓိ ဂဟိတော. ယထာ ဟိ စတ္တာရိ ရူပဇ္ဈာနာနိ အဓိဋ္ဌာနံ ကတွာ ပဝတ္တော မဂ္ဂသမာဓိ ဝိပဿနာပါဒကော၊ ဧဝံ စတ္တာရိ အရူပဇ္ဈာနာနိ အဓိဋ္ဌာနံ ကတွာ ပဝတ္တောပိ. သမာပတ္တိပရိယာယော ပန ပုဗ္ဗဝေါဟာရေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဋိပက္ခသမုစ္ဆေဒနေန သမ္မာ အာပဇ္ဇနတော ဝါ ယထာ ‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ’’တိ. ဧဝမေတ္ထ သီလသမာဓီနမ္ပိ မိဿကဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ န ပညာယ ဧဝ. ဝိမုတ္တီတိ အရိယဖလန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိမုတ္တိသမ္ပန္နော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. တဉှိ နိပ္ဖါဒနဋ္ဌေန သမ္ပာဒေတဗ္ဗံ၊ န နိဗ္ဗာနန္တိ.

ဧတ္ထ စ အပ္ပိစ္ဆတာယ လဒ္ဓပစ္စယေန ပရိတုဿတိ၊ သန္တုဋ္ဌတာယ လဒ္ဓါ တေ အဂဓိတော အမုစ္ဆိတောအာဒီနဝဒဿီ နိဿရဏပညော ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ ဧဝံဘူတော စ ကတ္ထစိ အလဂ္ဂမာနသတာယ ပဝိဝေကံ ပရိဗြူဟေန္တော ကေနစိ အသံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ဂဟဋ္ဌေန ဝါ ပဗ္ဗဇိတေန ဝါ. သော ဧဝံ အဇ္ဈာသယသမ္ပန္နော ဝီရိယံ အာရဘတိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ၊ အနဓိဂမဿ အဓိဂမာယ. အာရဘန္တော စ ယထာသမာဒိန္နံ အတ္တနော သီလံ ပစ္စဝေက္ခတိ၊ တဿ သီလဿ သုပရိသုဒ္ဓတံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဝိပ္ပဋိသာရော၊ အယမဿ သီလသမ္ပဒါ. တဿ အဝိပ္ပဋိသာရမူလကေဟိ ပါမောဇ္ဇပီတိပဿဒ္ဓိသုခေဟိ သမ္မာ ဗြူဟိတံ စိတ္တံ သမ္မဒေဝ သမာဓိယတိ၊ အယမဿ သမာဓိသမ္ပဒါ. တတော ယထာဘူတံ ဇာနံ ပဿံ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ နိဗ္ဗိန္ဒံ ဝိရဇ္ဇတိ၊ ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတိ၊ အယမဿ ပညာသမ္ပဒါ. ဝိမုတ္တစိတ္တတာ ပနဿ ဝိမုတ္တိသမ္ပဒါ၊ တတော ဝိမုတ္တိတော ဉာဏဒဿနန္တိ ဧတေသံ ဒသန္နံ ကထာဝတ္ထူနံ အနုပုဗ္ဗီ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တဿ ယော ဒသဟိ ကထာဝတ္ထူဟိ သမန္နာဂမော၊ အယံ အတ္တဟိတာယ ပဋိပတ္တိ. ယာ နေသံ ပရေသံ သံကိတ္တနံ၊ အယံ ပရဟိတာယ ပဋိပတ္တိ. တာသု ပုရိမာ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဉာဏသမ္ပယုတ္တာ စ၊ ဣတရာ ကရုဏာပုဗ္ဗင်္ဂမာ ကရုဏာသမ္ပယုတ္တာ စာတိ သဗ္ဗံ ဉာဏကရုဏာကဏ္ဍံ ဝတ္တဗ္ဗံ.

ဒသဟိ ကထာဝတ္ထူဟိ ကရဏဘူတေဟိ ဘိက္ခူနံ ဩဝါဒံ ဒေတိ၊ ‘‘ဘိက္ခုနာ နာမ အတြိစ္ဆတာဒိကေ ဒူရတော ဝဇ္ဇေတွာ သမ္မဒေဝ အပ္ပိစ္ဆေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ တံ တံ ကထာဝတ္ထုံ ဘိက္ခူနံ ဥပဒိသတီတိ အတ္ထော. ဥပဒိသန္တော ဟိ တာနိ ‘‘တေဟိ ဘိက္ခူ ဩဝဒတီ’’တိ ဝုတ္တော. ဩဝဒတိယေဝ သရူပဒဿနမတ္တေန. သုခုမံ အတ္ထံ ပရိဝတ္တေတွာတိ ဧဝမ္ပိ အပ္ပိစ္ဆတာ ဟောတိ ဧဝမ္ပီတိ အပ္ပိစ္ဆတာဒိဝသေန အပရာပရံ အပ္ပိစ္ဆတာဝုတ္တိံ ဒဿေတွာ တတ္ထ သုခုမနိပုဏံ အပ္ပိစ္ဆတာသင်္ခါတံ အတ္ထံ ဇာနာပေတုံ န သက္ကောတိ. ဝိညာပေတီတိ ယထာဝုတ္တေဟိ ဝိသေသေဟိ ဝိညာပေတိ. ကာရဏန္တိ ယေန ကာရဏေန အပ္ပိစ္ဆတာ ဣဇ္ဈတိ၊ တံ ပန ‘‘မဟိစ္ဆတာဒီသု ဧတေ ဒေါသာ၊ အပ္ပိစ္ဆတာယ အယမာနိသံသော’’တိအာဒီနဝါနိသံသဒဿနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သမ္မာ ဟေတုနာ အပ္ပိစ္ဆတံ ဒဿေတီတိ သန္ဒဿကော. ဂါဟေတုန္တိ ယထာ ဂဏှတိ၊ တထာ ကာတုံ၊ တတ္ထ ပဋ္ဌပေတုန္တိ အတ္ထော. ဥဿာဟဇနနဝသေနာတိ ယထာ တံ သမာဒါနံ နိစ္စလံ ဟောတိ၊ ဧဝံ ဥဿောဠှိယာ ဥပ္ပါဒနဝသေန သမ္မဒေဝ ဥတ္တေဇေတီတိ သမုတ္တေဇကော. ဥဿာဟဇာတေတိ အပ္ပိစ္ဆတာယ ဇာတုဿာဟေ. ဝဏ္ဏံ ဝတွာ တတ္ထ သမ္ပတ္တိံ အာယတိဉ္စ လဗ္ဘမာနဂုဏံ ကိတ္တေတွာ သမ္ပဟံသေတိ သမ္မဒေဝ ပကာရေဟိ တောသေတီတိ သမ္ပဟံသကော. ဧဝံ သန္တုဋ္ဌိအာဒီသု ယထာရဟံ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

ဂါဟဂါဟကာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဉ္စလာဘဝဏ္ဏနာ

၂၅၃. သတ္ထု သမ္မုခါ ဧဝံ ဝဏ္ဏော အဗ္ဘုဂ္ဂတောတိ. ဣမိနာ တဿ ဝဏ္ဏဿ ယထာဘူတဂုဏသမုဋ္ဌိတတံ ဒဿေတိ. မန္ဒမန္ဒော ဝိယာတိ အတိ ဝိယ အဆေကော ဝိယ. အဗလဗလော ဝိယာတိ အတိ ဝိယ အဗလော ဝိယ. ဘာကုဋိကဘာကုဋိကော ဝိယာတိ အတိ ဝိယ ဒုမ္မုခေါ ဝိယ. အနုမဿာတိ အနုမသိတွာ၊ ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ သရူပတော ဝိသေသတော စ အနုပရိဂ္ဂဟေတွာတိ အတ္ထော. ပရိဂ္ဂဏှနံ ပန နေသံ အနုပဝိသနံ ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အနုပဝိသိတွာ’’တိ. သဗြဟ္မစာရီဟိ ဝဏ္ဏဘာသနံ ဧကော လာဘောတိ ယောဇနာ. ဧဝံ သေသေသုပိ. ပတ္ထယမာနော ဧဝမာဟ ဓမ္မဂရုတာယာတိ အဓိပ္ပါယော.

ပဉ္စလာဘဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

စာရိကာဒိဝဏ္ဏနာ

၂၅၄. အဘိရမနံ အဘိရတံ၊ တဒေဝ အနုနာသိကလောပံ အကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘အဘိရန္တ’’န္တိ. ဘာဝနပုံသကဉ္စေတံ. အနဘိရတိ နာမ နတ္ထိ၊ အဘိရမိတွာ စိရဝိဟာရောပိ နတ္ထိ သမ္မဒေဝ ပရိညာတဝတ္ထုကတ္တာ. သဗ္ဗသဟာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော အသယှလာဘိနော.

ပုဗ္ဗေ ဓမ္မဂရုတာကိတ္တနပသင်္ဂေန ဂဟိတံ အဂ္ဂဟိတဉ္စ မဟာကဿပပစ္စုဂ္ဂမနာဒိံ ဧကဒေသေန ဒဿေတွာ ဝနဝါသိတိဿသာမဏေရဿ ဝတ္ထုံ ဝိတ္ထာရေတွာ ဇနပဒစာရိကံ ကထေတုံ ‘‘ဘဂဝါ ဟီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. အာကာသဂါမီဟိ သဒ္ဓိံ ဂန္တုကာမော ‘‘ဆဠဘိညာနံ အာရောစေဟီ’’တိ အာဟ. သံဃကမ္မေန သိဇ္ဈမာနာပိ ဥပသမ္ပဒါ သတ္ထု အာဏာဝသေနေဝ သိဇ္ဈနတော ‘‘ဗုဒ္ဓဒါယဇ္ဇံ တေ ဒဿာမီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ. အပရေ ‘‘အပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿဿေဝ တဿ ဥပသမ္ပဒံ အနုဇာနန္တော သတ္ထာ ‘ဗုဒ္ဓဒါယဇ္ဇံ တေ ဒဿာမီ’တိ အဝေါစာ’’တိ ဝဒန္တိ. ဥပသမ္ပာဒေတွာတိ ဓမ္မသေနာပတိနာ ဥပဇ္ဈာယေန ဥပသမ္ပာဒေတွာ.

နဝယောဇနသတိကံ မဇ္ဈိမဒေသပရိယာပန္နမေဝ၊ တတော ပရံ နာဓိပ္ပေတံ ဒန္ဓတာဝသေန ဂမနတော. သမန္တာတိ ဂတဂတဋ္ဌာနဿ စတူသု ပဿေသု. အညေနပိ ကာရဏေနာတိ ဘိက္ခူနံ သမထဝိပဿနာတရုဏဘာဝတော အညေနပိ မဇ္ဈိမမဏ္ဍလေ ဝေနေယျာနံ ဉာဏပရိပါကာဒိကာရဏေန နိက္ခမတိ၊ အန္တောမဏ္ဍလံ ဩတရတိ. သတ္တဟိ ဝါတိအာဒိ ‘‘ဧကံ မာသံ ဝါ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တာနုက္ကမေန ယောဇေတဗ္ဗံ.

သရီရဖာသုကတ္ထာယာတိ ဧကသ္မိံယေဝ ဌာနေ နိဗဒ္ဓဝါသေန ဥဿန္နဓာတုကဿ သရီရဿ ဝိရေစနေန ဖာသုဘာဝတ္ထာယ. အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကာလာဘိကင်္ခနတ္ထာယာတိ အဂ္ဂိက္ခန္ဓူပမသုတ္တ (အ. နိ. ၇.၇၂) မဃဒေဝဇာတကာဒိဒေသနာနံ (ဇာ. ၁.၁.၉) ဝိယ ဓမ္မဒေသနာယ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကာလဿ အာကင်္ခနေန. သုရာပါနသိက္ခာပဒပညာပနေ (ပါစိ. ၃၂၆) ဝိယ သိက္ခာပဒပညာပနတ္ထာယ. ဗောဓနေယျသတ္တေ အင်္ဂုလိမာလာဒိကေ ဗောဓနတ္ထာယ. နိဗဒ္ဓဝါသဉ္စ ပုဂ္ဂလံ ဥဒ္ဒိဿ စာရိကာ နိဗဒ္ဓစာရိကာ.

၂၅၅. အပရိဂ္ဂဟဘာဝံ ကတ္ထစိ အလဂ္ဂဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ယူထံ ပဟာယ။ပေ။ မတ္တဟတ္ထီ ဝိယာ’’တိ ဝုတ္တံ. အသဟာယကိစ္စောတိ သဟာယကိစ္စရဟိတော သီဟော ဝိယ. တေနဿ ဧကဝိဟာရိတံ တေဇဝန္တတဉ္စ ဒဿေတိ. တဒါ ပန ကာယဝိဝေကော န သက္ကာ လဒ္ဓုန္တိ ဣဒမေတ္ထ ကာရဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဗဟူဟီတိအာဒိ ပန သဘာဝဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ. ထေရဿ ပရိသာ သုဝိနီတာ စိဏ္ဏဂရုဝါသာ ဂရုနော ဣစ္ဆာနုရူပမေဝ ဝတ္တတိ.

ဝုတ္တကာရဏယုတ္တေ အဒ္ဓါနဂမနေ စာရိကာနံ ဝေါဟာရော သာသနေ နိရုဠှောတိ အာဟ ‘‘ကိဉ္စာပီ’’တိအာဒိ. ကေနစိဒေဝ နိမိတ္တေန ကိသ္မိဉ္စိ အတ္ထေ ပဝတ္တာယ သညာယ တန္နိမိတ္တရဟိတေပိ အညသ္မိံ ပဝတ္တိ ရုဠှီ နာမ. ဝိဇိတမာရတ္တာ သင်္ဂါမဝိဇယမဟာယောဓော ဝိယ. အညံ သေဝိတွာတိ ‘‘မမ အာဂတဘာဝံ သတ္ထု အာရောစေဟီ’’တိ အာရောစနတ္ထံ အညံ ဘိက္ခုံ သေဝိတွာ.

ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော တံတံပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယာနုရူပံ တဒနုစ္ဆဝိကမေဝ ဓမ္မိံ ကထံ ကရောတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘စူဠဂေါသိင်္ဂသုတ္တေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သာမဂ္ဂိရသာနိသံသန္တိ ‘‘ကစ္စိ ပန ဝေါ၊ အနုရုဒ္ဓါ၊ သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၃၂၆) သာမဂ္ဂိရသာနိသံသံ ကထေသိ. အာဝသထာနိသံသန္တိ ‘‘သီတံ ဥဏှံ ပဋိဟနတီ’’တိအာဒိနာ (စူဠဝ. ၂၉၅၊ ၃၁၅) အာဝသထပဋိသံယုတ္တံ အာနိသံသံ. သတိပဋိလာဘိကန္တိ ဇောတိပါလတ္ထေရေ လာမကံ ဌာနံ ဩတိဏ္ဏမတ္တေ မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကေ ပန သဗ္ဗညုတံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ ပတ္ထနံ ကတွာ ပါရမိယော ပူရေန္တော အာဂတော. တာဒိသဿ နာမ ပမာဒဝိဟာရော န ယုတ္တောတိ ယထာ ကဿပေါ ဘဂဝါ ဗောဓိသတ္တဿ သတိံ ပဋိလဘိတုံ ဓမ္မိံ ကထံ ကထေသိ၊ တထာ အယံ ဘဂဝါ တမေဝ ပုဗ္ဗေနိဝါသပဋိသံယုတ္တကထံ ဘိက္ခူနံ ဃဋိကာရသုတ္တံ (မ. နိ. ၂.၂၈၂) ကထေသိ. စတ္တာရော ဓမ္မုဒ္ဒေသေတိ – ‘‘ဥပနီယတိ လောကော အဒ္ဓုဝေါ၊ အတာဏော လောကော အနဘိဿရော၊ အဿကော လောကော သဗ္ဗံ ပဟာယ ဂမနီယံ၊ ဦနော လောကော အတိတ္တော တဏှာဒါသော စာ’’တိ (မ. နိ. ၂.၃၀၅) ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မုဒ္ဒေသေ ကထေသိ. ကာမဉ္စေတေ ဓမ္မုဒ္ဒေသာ ရဋ္ဌပါလသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၃၀၄) အာယသ္မတာ ရဋ္ဌပါလတ္ထေရေန ရညော ကောရဗျဿ ကထိတာ၊ တေ ပန ဘဂဝတော ဧဝ အာဟရိတွာ ထေရေန တတ္ထ ကထိတာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ရဋ္ဌပါလသုတ္တေ’’တိအာဒိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ သုတ္တေ – ‘‘အတ္ထိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန စတ္တာရော ဓမ္မုဒ္ဒေသာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၂.၃၀၅) ပါနကာနိသံသကထန္တိ ‘‘အဂ္ဂိဟုတ္တံ မုခံ ယညာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၂.၄၀၀၊ သု. နိ. ၅၇၃) အနုမောဒနံ ဝတွာ ပုန ပကိဏ္ဏကကထာဝသေန ပါနကပဋိသံယုတ္တံ အာနိသံသကထံ ကထေသိ. ဧကီဘာဝေ အာနိသံသံ ကထေသိ၊ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ဘဂုံ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေသီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၃.၂၃၈). အနန္တနယန္တိ အပရိမာဏဒေသနာနယံ အပ္ပိစ္ဆတာဒိပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မိံ ကထံ. တေနာဟ ‘‘ပုဏ္ဏ၊ အယမ္ပိ အပ္ပိစ္ဆကထာယေဝါ’’တိအာဒိ ဗဟူဟိ ပရိယာယေဟိ နာနာနယံ ဒေသေတိ. ကထံ တထာ ဒေသိတံ ထေရော အညာသီတိ အာဟ ‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တဿ။ပေ။ အဟောသီ’’တိ.

စာရိကာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သတ္တဝိသုဒ္ဓိပဉှဝဏ္ဏနာ

၂၅၆. တတော ပဋ္ဌာယာတိ. ယဒါ ဇာတိဘူမကာ ဘိက္ခူ သတ္ထု သမ္မုခါ ထေရဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသိံသု၊ တတော ပဋ္ဌာယ. သီသာနုလောကီ ဟုတွာ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓနံ ထေရေန သမာဂမေ အာဒရဝသေန ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ပါဌေ ‘‘အပ္ပေဝ နာမာ’’တိအာဒိ၊ ‘‘တရမာနရူပေါ’’တိ စ. ယံ ပန ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဧကသ္မိံ ဌာနေ နိလီန’’န္တိအာဒိ၊ တံ အကာရဏံ. န ဟိ ဓမ္မသေနာပတိ တဿ ထေရဿ နိသိန္နဋ္ဌာနံ အဘိညာဉာဏေန ဇာနိတုံ န သက္ကောတိ. ‘‘ကစ္စိ နု ခေါ မံ အဒိသွာဝ ဂမိဿတီ’’တိ အယမ္ပိ စိန္တာ အာဒရဝသေနေဝါတိ ယုတ္တံ. န ဟိ သတ္ထာရံ ဒဋ္ဌုံ အာဂတော သာဝကော အပိ အာယသ္မာ အညာတကောဏ္ဍညော သတ္ထုကပ္ပံ ဓမ္မသေနာပတိံ တတ္ထ ဝသန္တံ အဒိသွာဝ ဂစ္ဆနကော နာမ အတ္ထိ. ဒိဝါဝိဟာရန္တိ သမ္ပဒါနေ ဥပယောဂဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ဒိဝါဝိဟာရတ္ထာယာ’’တိ.

၂၅၇. ပုရိမကထာယာတိ ပဌမာလာပေ. အပ္ပတိဋ္ဌိတာယာတိ နပ္ပဝတ္တိတာယ. ပစ္ဆိမကထာ န ဇာယတီတိ ပစ္ဆာ ဝတ္တဗ္ဗကထာယ အဝသရော န ဟောတိ. သတ္တ ဝိသုဒ္ဓိယော ပုစ္ဆိ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနဝသေန. ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နာမ အရိယမဂ္ဂေါ. ယသ္မာ တတော ဥတ္တရိမ္ပိ ပတ္တဗ္ဗံ အတ္ထေဝ၊ တသ္မာ ‘‘စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလာဒီသု ဌိတဿပိ ဗြဟ္မစရိယဝါသော မတ္ထကံ န ပါပုဏာတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာတိ ဗြဟ္မစရိယဝါသဿ မတ္ထကံ အပ္ပတ္တတ္တာ. သဗ္ဗံ ပဋိက္ခိပီတိ သတ္တမမ္ပိ ပဉှံ ပဋိက္ခိပိ၊ ဣတရေသု ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ.

အပ္ပစ္စယပရိနိဗ္ဗာနန္တိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနမာဟ. ဣဒါနိ ပကာရန္တရေနပိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ ဒဿေတုံ ‘‘ဒွေဓာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဂဟဏူပါဒါနန္တိ ဒဠှဂ္ဂဟဏဘူတံ ဥပါဒါနံ. တေနာဟ ‘‘ကာမုပါဒါနာဒိက’’န္တိ. ပစ္စယူပါဒါနန္တိ ယံ ကိဉ္စိ ပစ္စယမာဟ. သော ဟိ အတ္တနော ဖလံ ဥပါဒိယတိ ဥပါဒါနဝသေန ဂဏှတီတိ ဥပါဒါနန္တိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ ‘‘ပစ္စယူပါဒါနံ နာမ။ပေ။ ပစ္စယာ’’တိ. ‘‘အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတီ’’တိ ဝစနတော (မဟာဝ. ၂၈၊ ၃၀) အရဟတ္တဖလံ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနန္တိ ကထေန္တိ. န စ ဥပါဒါနသမ္ပယုတ္တန္တိ ဥပါဒါနေဟိ ဧတံ န သဟိတံ နာပိ ဥပါဒါနေဟိ သဟ ပဝတ္တိ ဟုတွာ. န စ ကဉ္စိ ဓမ္မံ ဥပါဒိယတီတိ ကဿစိ ဓမ္မဿ အာရမ္မဏကရဏဝသေန န ဥပါဒိယတိ. ပရိနိဗ္ဗုတန္တေတိ အဂ္ဂမဂ္ဂေန ကာတဗ္ဗကိလေသပရိနိဗ္ဗာနပရိယောသာနန္တေ ဇာတတ္တာ. အမတဓာတုမေဝ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ ကထေန္တိ၊ ကထေန္တာနဉ္စ ယထာ တဿ ကောစိ ပစ္စယော နာမ နတ္ထိ၊ ဧဝံ အဓိဂတောပိ ယထာ ကောစိ ပစ္စယော နာမ န ဟောတိ၊ တထာ ပရိနိဗ္ဗာနံ အပစ္စယပရိနိဗ္ဗာနန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘အယံ အန္တော’’တိအာဒိမာဟ. ပုန ပုစ္ဆံ အာရဘိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ သရူပတော ပတိဋ္ဌာပေတုကာမော.

၂၅၈. သဗ္ဗပရိဝတ္တေသူတိ သဗ္ဗေသု ပဉှပရိဝတ္တနေသု၊ ပဉှဝါရေသူတိ အတ္ထော. သဂဟဏဓမ္မမေဝါတိ ‘‘ဧတံ မမာ’’တိအာဒိနာ ဂဏှတီတိ ဂဟဏံ၊ သဟ ဂဟဏေနာတိ သဂဟဏံ၊ ဥပါဒါနိယန္တိ အတ္ထော. ဝိဝဋ္ဋသန္နိဿိတဿ အဘာဝတော ဝဋ္ဋမေဝ အနုဂတောတိ ဝဋ္ဋာနုဂတော. တေနာဟ ‘‘စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလမတ္တဿပိ အဘာဝတော’’တိ. ယော ပန စတုဗ္ဗိဓေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယေ သီလေ ဌိတော၊ သောပိ ‘‘အညတြ ဣမေဟိ ဓမ္မေဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ.

သတ္တဝိသုဒ္ဓိပဉှဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သတ္တရထဝိနီတဝဏ္ဏနာ

၂၅၉. နိဿက္ကဝစနမေတံ ‘‘ယာဝ ဟေဋ္ဌိမသောပါနကဠေဝရာ’’တိအာဒီသု ဝိယ. အတ္ထောတိ ပယောဇနံ. စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ ဟေတ္ထ သီလဝိသုဒ္ဓိံ ပယောဇေတိ တဿ တဒတ္ထတ္တာ. သီလဝိသုဒ္ဓိကိစ္စံ ကတံ နာမ ဟောတိ သမာဓိသံဝတ္တနတော. သမာဓိသံဝတ္တနိကာ ဟိ သီလဝိသုဒ္ဓိ နာမ. သဗ္ဗပဒေသူတိ ‘‘စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ ယာဝဒေဝ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓတ္ထာ’’တိအာဒီသု သဗ္ဗပဒေသု၊ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိယံ ဌိတဿ စိတ္တဝိသုဒ္ဓကိစ္စံ ကတံ နာမ ဟောတီတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ.

သာဝတ္ထိနဂရံ ဝိယ သက္ကာယနဂရံ အတိက္ကမိတဗ္ဗတ္တာ. သာကေတနဂရံ ဝိယ နိဗ္ဗာနနဂရံ ပါပုဏိတဗ္ဗတ္တာ. အစ္စာယိကဿ ကိစ္စဿ ဥပ္ပါဒကာလော ဝိယ နဝမေနေဝ ခဏေန ပတ္တဗ္ဗဿ အဘိသမယကိစ္စဿ ဥပါဒကာလော. ယထာ ရညော သတ္တမေန ရထဝိနီတေန သာကေတေ အန္တေပုရဒွါရေ ဩရုဠှဿ န တာဝ ကိစ္စံ နိဋ္ဌိတံ နာမ ဟောတိ၊ သံဝိဓာတဗ္ဗသံဝိဓာနံ ဉာတိမိတ္တဂဏပရိဝုတဿ သုရသဘောဇနပရိဘောဂေ နိဋ္ဌိတံ နာမ သိယာ၊ ဧဝမေတံ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိယာ ကိလေသေ ခေပေတွာ တေသံယေဝ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပဟာနသာဓကအရိယဖလသမင်္ဂိကာလေ အဘိသမယကိစ္စံ နိဋ္ဌိတံ နာမ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ယောဂိနော။ပေ။ ကာလော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ. တတ္ထ ပရောပဏ္ဏာသ ကုသလဓမ္မာ နာမ စိတ္တုပ္ပါဒပရိယာပန္နာ ဖဿာဒယော ပရောပဏ္ဏာသ အနဝဇ္ဇဓမ္မာ. နိရောဓသယနေတိ နိဗ္ဗာနသယနေ.

‘‘ဝိသုဒ္ဓိယော’’တိ ဝါ ‘‘ကထာဝတ္ထူနီ’’တိ ဝါ အတ္ထတော ဧကံ၊ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနန္တိ တေသံ အတ္ထတော အနညဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣတီ’’တိ အာရဒ္ဓံ. အာယသ္မာ ပုဏ္ဏော ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ ဝိဿဇ္ဇေသီတိ သတ္တ ဝိသုဒ္ဓိယော နာမ ဝိဿဇ္ဇန္တောပိ ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ ဝိဿဇ္ဇေသိ တေသံ အတ္ထတော အနညတ္တာ. ဧတေနေဝ ဓမ္မသေနာပတိ သာရိပုတ္တတ္ထေရော သတ္တ ဝိသုဒ္ဓိယော ပုစ္ဆန္တော ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ ပုစ္ဆီတိ အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တောဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. န္တိ ပဉှံ. ကိံ ဇာနိတွာ ပုစ္ဆီတိ ဝိသုဒ္ဓိပရိယာယေန ကထာဝတ္ထူနိ ပုစ္ဆာမီတိ ကိံ ဇာနိတွာ ပုစ္ဆိ. ဒသကထာဝတ္ထုလာဘိနံ ထေရံ ဝိသုဒ္ဓိယော ပုစ္ဆန္တော ပုစ္ဆိတဋ္ဌာနေယေဝ ပုစ္ဆနေန ကိံ တိတ္ထကုသလော ဝါ ပန ဟုတွာ ဝိသယသ္မိံ ပုစ္ဆိ၊ ဥဒါဟု ပါနီယတ္ထိကမတိတ္ထေဟိ ဆိန္နတဋေဟိ ပါတေန္တော ဝိယ အတိတ္ထကုသလော ဟုတွာ အပုစ္ဆိတဗ္ဗဋ္ဌာနေ အဝိသယသ္မိံ ပုစ္ဆီတိ ယောဇနာ. ဣမိနာ နယေန ဝိဿဇ္ဇနပက္ခေပိ အတ္ထယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယဒတ္ထမဿ ဝိစာရဏာ အာရဒ္ဓါ၊ တံ ဒဿေန္တေန ‘‘တိတ္ထကုသလော ဟုတွာ’’တိအာဒိံ ဝတွာ ဝိသုဒ္ဓိကထာဝတ္ထူနံ အတ္ထတော အနညတ္တေပိ အယံ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယံ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တဒမိနာတိ ယံ ‘‘သံခိတ္တံ၊ ဝိတ္ထိဏ္ဏ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ၊ တံ ဣမိနာ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနေန နယေန ဝိဓိနာ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဧကာ သီလဝိသုဒ္ဓီတိ ဝိသုဒ္ဓီသု ဝိသုံ ဧကာ သီလဝိသုဒ္ဓိ. ဒသသု ကထာဝတ္ထူသု စတ္တာရိ ကထာဝတ္ထူနိ ဟုတွာ အာဂတာ အပ္ပိစ္ဆတာဒီဟိ ဝိနာ သီလဝိသုဒ္ဓိယာ အသမ္ဘဝတော. အပ္ပိစ္ဆကထာတိအာဒီသု ကထာသီသေန ဒသကထာဝတ္ထု ဂဟိတံ. ကထေတဗ္ဗတ္တာ ဝါ ဝတ္ထု ကထာဝတ္ထူတိ ဝုတ္တံ. ဧဝဉ္စ ဥပကာရတော၊ သဘာဝတော ဝါ စတုန္နံ ကထာဝတ္ထူနံ သီလဝိသုဒ္ဓိသင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တိဏ္ဏံ ကထာဝတ္ထူနံ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိသင်္ဂဟေပိ ဧသေဝ နယော. ပဉ္စ ဝိသုဒ္ဓိယောတိ နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ၊ သပ္ပစ္စယနာမရူပဒဿနံ ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ၊ ဝိပဿနုပက္ကိလေသေ ပဟာယ ဥပ္ပန္နံ ဝိပဿနာဉာဏံ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ၊ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာဒိ နဝဝိဓဉာဏံ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ၊ အရိယမဂ္ဂဉာဏံ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓီတိ ဣမာ ပဉ္စ ဝိသုဒ္ဓိယော.

သတ္တရထဝိနီတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂၆၀. သမ္မောဒိတုန္တိ အနန္တရံ ဝုစ္စမာနေန သမ္မောဒိတုံ. အဋ္ဌာနပရိကပ္ပေနာတိ အကာရဏဿ ဝတ္ထုနော ပရိကပ္ပနေန တဒါ အသမ္ဘဝန္တံ အတ္ထံ ပရိကပ္ပေတွာ ဝစနေန. အဘိဏှဒဿနဿာတိ နိစ္စဒဿနဿ၊ နိယတဒဿနဿာတိ အတ္ထော.

ဥက္ခိပီတိ ဂုဏတော ကထိတဘာဝေန ဥက္ကံသေတိ. ထေရဿာတိ အာယသ္မတော ပုဏ္ဏတ္ထေရဿ. ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဣမသ္မိံ ကာရဏေ ဧကပဒေနေဝ သာဝကဝိသယေ အနညသာဓာရဏဂုဏာဝိကရဏနိမိတ္တံ. ဣဒါနိ တမေဝတ္ထံ ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘အမစ္စဉှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အပစာယမာနောတိ ပူဇယန္တော.

‘‘အနုမဿ အနုမဿ ပုစ္ဆိတာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဝိစာရဏဝသေနာဟ ‘‘ကိံ ပန ပဉှဿ ပုစ္ဆနံ ဘာရိယံ ဥဒါဟု ဝိဿဇ္ဇန’’န္တိ. သဟေတုကံ ကတွာတိ ယုတ္တာယုတ္တံ ကတွာ. သကာရဏန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ပုစ္ဆနမ္ပီတိ ဧဝံ သဟဓမ္မေန ပုစ္ဆိတဗ္ဗမတ္ထံ သယံ သမ္ပာဒေတွာ ပုစ္ဆနမ္ပိ ဘာရိယံ ဒုက္ကရံ. ဝိဿဇ္ဇနမ္ပီတိ သဟဓမ္မေန ဝိဿဇ္ဇနမ္ပိ ဒုက္ကရံ. ဧဝဉှိ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ဝိညူနံ စိတ္တံ အာရာဓေတီတိ. ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဒေသနာ နိဋ္ဌိတာအာဒိတော သပရိက္ခာရံ သီလံ၊ မဇ္ဈေ သမာဓိံ၊ အန္တေ ဝသီဘာဝပ္ပတ္တံ ပညံ ဒဿေတွာ ဒေသနာယ နိဋ္ဌာပိတတ္တာတိ.

ရထဝိနီတသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.