၃. ဝမ္မိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၉. ပိယဝစနန္တိ ပိယသမုဒါစာရော. ဝိညုဇာတိကာ ဟိ ပရံ ပိယေန သမုဒါစရန္တာ ‘‘ဘဝ’’န္တိ ဝါ၊ ‘‘ဒေဝါနံ ပိယော’’တိ ဝါ၊ ‘‘အာယသ္မာ’’တိ ဝါ သမုဒါစရန္တိ၊ တသ္မာ သမ္မုခါ သမ္ဗောဓနဝသေန ‘‘အာဝုသော’’တိ၊ တိရောက္ခံ ‘‘အာယသ္မာ’’တိ အယမ္ပိ သမုဒါစာရော. မဟာကဿပဥရုဝေလကဿပါဒယော အညေပိ ကဿပနာမကာ အတ္ထီတိ ‘‘ကတရဿ ကဿပဿာ’’တိ ပုစ္ဆန္တိ. ရညာတိ ကောသလရညာ. ‘‘သဉ္ဇာနိံသူ’’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘အယံ ပနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. အဿာတိ ကုမာရကဿပဿ၊ ‘‘သဉ္ဇာနိံသူ’’တိ ဝုတ္တသဉ္ဇာနနဿ ဝါ. ပုညာနိ ကရောန္တောတိ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ဘာဝေန္တော. ဩသက္ကန္တေတိ ပရိဟာယမာနေ. ပဌမန္တိ ကုမာရိကာကာလေ. သတ္ထာ ဥပါလိတ္ထေရံ ပဋိစ္ဆာပေသိ တံ အဓိကရဏံ ဝိနယကမ္မေနေဝဿာ ဘိက္ခုနိယာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အရောဂဘာဝံ.

ပညတ္တိဝိဘာဝနာတိ ‘‘အန္ဓဝန’’န္တွေဝ ပညာယမာနဿ ဝိဘာဝနာ. ဩလီယတီတိ သင်္ကုစတိ သဏိကံ ဝတ္တတိ. ဘာဏကောတိ သရဘာဏကော. ယံ အတ္ထိ၊ တံ ဂဟေတွာတိ ဣဒါနိ ပရိယေသိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ နတ္ထိ၊ ယထာဂတံ ပန ယံ အတ္ထိ၊ တံ ဂဟေတွာ. ဗလဝဂုဏေတိ အဓိမတ္တဂုဏေ. ကဿပဘဂဝတော ကာလေ နိရုဠှသမညာဝသေန ဝစနသန္တတိယာ အဝိစ္ဆေဒေန စ ဣမသ္မိမ္ပိ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ တံ ‘‘အန္ဓဝန’’န္တွေဝ ပညာယိတ္ထ၊ ဥပရူပရိဝဍ္ဎမာနာယ ပထဝိယာ ဥပရိ ရုက္ခဂစ္ဆာဒီသု သဉ္ဇာယန္တေသုပီတိ. သေက္ခပဋိပဒန္တိ သေက္ခဘာဝါဝဟံ ဝိသုဒ္ဓိပဋိပတ္တိံ.

အညတရ-သဒ္ဒေါ အပါကဋေ ဝိယ ပါကဋေပိ ဝတ္တတိ ဧက-သဒ္ဒေန သမာနတ္ထတ္တာတိ ဒဿေတုံ ‘‘အဘိဇာနာတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဘယဘေရဝဒဿိတမ္ပိ အဘိက္ကန္တ-သဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရံ ဣဓ ဒဿေန္တော ဧဝံ ဟေဋ္ဌာ တတ္ထ တတ္ထ ကတာ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ ပရတော တသ္မိံ တသ္မိံ သုတ္တပဒေသေ ယထာရဟံ ဝတ္တဗ္ဗာတိ နယဒဿနံ ကရောတိ. ကဉ္စနသန္နိဘတ္တစတာ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတာတိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘ဆဝိယ’’န္တိ. ဆဝိဂတာ ပန ဝဏ္ဏဓာတု ဧဝ ‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော’’တိ ဧတ္ထ ဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတာတိ အပရေ. ဝဏ္ဏီယတိ ကိတ္တီယတိ ဥဂ္ဃေါသနန္တိ ဝဏ္ဏော၊ ထုတိ. ဝဏ္ဏီယတိ အသင်္ကရတော ဝဝတ္ထပီယတီတိ ဝဏ္ဏော၊ ကုလဝဂ္ဂေါ. ဝဏ္ဏီယတိ ဖလံ ဧတေန ယထာသဘာဝတော ဝိဘာဝီယတီတိ ဝဏ္ဏော၊ ကာရဏံ. ဝဏ္ဏနံ ဒီဃရဿာဒိဝသေန သဏ္ဌဟနန္တိ ဝဏ္ဏော၊ သဏ္ဌာနံ. ဝဏ္ဏီယတိ အဏုမဟန္တာဒိဝသေန ပမီယတီတိ ဝဏ္ဏော၊ ပမာဏံ. ဝဏ္ဏေတိ ဝိကာရမာပဇ္ဇမာနံ ဟဒယင်္ဂတဘာဝံ ပကာသေတီတိ ဝဏ္ဏော၊ ရူပါယတနံ. ဧဝံ တေန တေန ပဝတ္တိနိမိတ္တေန ဝဏ္ဏ-သဒ္ဒဿ တသ္မိံ တသ္မိံ အတ္ထေ ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အနဝသေသတ္တံ သကလတာ ကေဝလတာ. ကေဝလကပ္ပါတိ ဧတ္ထ ကေစိ ဤသံ အသမတ္တာ ကေဝလာ ကေဝလကပ္ပါတိ ဝဒန္တိ၊ ဧဝံ သတိ အနဝသေသတ္ထော ဧဝ ကေဝလ-သဒ္ဒေါ သိယာ. အနတ္ထန္တရေန ပန ကပ္ပ-သဒ္ဒေန ပဒဝဍ္ဎနံ ကတွာ ကေဝလာ ဧဝ ကေဝလကပ္ပါ. တထာ ဝါ ကပ္ပနီယတ္တာ ပညပေတဗ္ဗတ္တာ ကေဝလကပ္ပါ. ယေဘုယျတာ ဗဟုလဘာဝေါ. အဗျာမိဿတာ ဝိဇာတိယေန အသင်္ကရော သုဒ္ဓတာ. အနတိရေကတာ တံမတ္တတာ ဝိသေသာဘာဝေါ. ကေဝလကပ္ပန္တိ ကေဝလံ ဒဠှံ ကတွာတိ အတ္ထော. ကေဝလံ ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ သဗ္ဗသင်္ခတဝိဝိတ္တတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ဝိသံယောဂါဒိအနေကတ္ထော’’တိ. ကေဝလံ ဧတဿ အဓိဂတံ အတ္ထီတိ ကေဝလီ၊ သစ္ဆိကတနိရောဓော ခီဏာသဝေါ.

ကပ္ပ-သဒ္ဒေါ ပနာယံ သဥပသဂ္ဂေါ အနုပသဂ္ဂေါ စာတိ အဓိပ္ပါယေန ဩကပ္ပနီယပဒေ လဗ္ဘမာနံ ဩကပ္ပသဒ္ဒမတ္တံ နိဒဿေတိ၊ အညထာ ကပ္ပ-သဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရေ ဩကပ္ပနီယပဒံ အနိဒဿနမေဝ သိယာ. သမဏကပ္ပေဟီတိ ဝိနယသိဒ္ဓေဟိ သမဏဝေါဟာရေဟိ. နိစ္စကပ္ပန္တိ နိစ္စကာလံ. ပညတ္တီတိ နာမံ. နာမဉှေတံ တဿ အာယသ္မတော၊ ယဒိဒံ ကပ္ပေါတိ. ကပ္ပိတကေသမဿူတိ ကတ္တရိကာယ ဆေဒိတကေသမဿု. ဒွင်္ဂုလကပ္ပေါတိ မဇ္ဈနှိကဝေလာယ ဝီတိက္ကန္တာယ ဒွင်္ဂုလတာဝိကပ္ပေါ. လေသောတိ အပဒေသော. အနဝသေသံ ဖရိတုံ သမတ္ထဿပိ ဩဘာသဿ ကေနစိ ကာရဏေန ဧကဒေသဖရဏမ္ပိ သိယာ၊ အယံ ပန သဗ္ဗသောဝ ဖရီတိ ဒဿေတုံ သမန္တတ္ထော ကပ္ပ-သဒ္ဒေါ ဂဟိတောတိ အာဟ ‘‘အနဝသေသံ သမန္တတော’’တိ.

သမဏသညာသမုဒါစာရေနာတိ ‘‘အဟံ သမဏော’’တိ ဧဝံ ဥပ္ပန္နသညာသမုဋ္ဌိတေန သမုဒါစာရေန၊ တန္နိမိတ္တေန ဝါ တဗ္ဗောဟာရေန. ပုဗ္ဗယောဂေတိ ပုဗ္ဗယောဂကထာယံ. ပပဉ္စော ဧသာတိ ဧသော တုမှေသု အာဂတေသု ယထာပဝတ္တော ပဋိသန္ထာရော ကထာသမုဒါစာရော စ အမှာကံ ပပဉ္စော. ဧတ္တကမ္ပိ အကတွာ သမဏဓမ္မမေဝ ကရောမာတိ အဓိပ္ပါယော.

အရိယဘူမိံ ပတ္တောတိ အနာဂါမိဖလံ အဓိဂတော. ပက္ကုသာတိကုလပုတ္တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဝိဘဇိတွာတိ ဝိဘာဂံ ကတွာ. တုရိတာလပနဝသေနာတိ တုရိတံ အာလပနဝသေန. တေန ဒုလ္လဘော အယံ သမဏော၊ တသ္မာ သီဃမဿ ပဉှော ကထေတဗ္ဗော၊ ဣမိနာ စ သီဃံ ဂန္တွာ သတ္ထာ ပုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ တုရိတံ အာလပီတိ ဒဿေတိ. ‘‘ယထာ ဝါ’’တိအာဒိနာ ပန ဝစနာလင်္ကာရဝသေန ဒွိက္ခတ္တုံ အာလပတိ. ဧဝမာဟာတိ ‘‘ဘိက္ခု ဘိက္ခူ’’တိ ဧဝံ ဒွိက္ခတ္တုံ အဝေါစ.

ဝမ္မိကပရိယာယေန ကရဇကာယံ ပစ္စက္ခံ ကတွာ ဒဿေန္တီ ဒေဝတာ ‘‘အယံ ဝမ္မိကော’’တိ အာဟ. တာယ ပန ဘာဝတ္ထဿ အဘာသိတတ္တာ သဒ္ဒတ္ထမေဝ ဒဿေန္တော ‘‘ပုရတော ဌိတံ။ပေ။ အယန္တိ အာဟာ’’တိ အဝေါစ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. မဏ္ဍူကန္တိ ထလမဏ္ဍူကံ. သော ဟိ ဥဒ္ဓုမာယိကာတိ ဝုစ္စတိ၊ န ဥဒကမဏ္ဍူကော. တဿ နိဝါသတော ဝါတော မာ ခေါ ဗာဓယိတ္ထာတိ ‘‘ဥပရိဝါတတော အပဂမ္မာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကထံ ပနာယံ ဒေဝတာ ဣမိနာ နီဟာရေန ဣမေ ပဉှေ ထေရဿ အာစိက္ခီတိ? ကေစိ တာဝ အာဟု – ယထာသုတမတ္ထံ ဥပမာဘာဝေန ဂဟေတွာ အတ္တနော ပဋိဘာနေန ဥပမေယျတ္ထံ မနသာ စိန္တေတွာ တံ ဘဂဝါဝ ဣမဿ အာစိက္ခိဿတိ. သာ စ ဒေသနာ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဟောတီတိ ‘‘အယံ ဝမ္မိကော’’တိအာဒိနာ ဥပမာဝသေနေဝ ပန္နရသ ပဉှေ ထေရဿ အာစိက္ခိ. ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ကိရ ဗာရာဏသိယံ ဧကော သေဋ္ဌိ အဍ္ဎော မဟဒ္ဓနော မဟန္တံ နိဓာနံ နိဒဟိတွာ ပလိဃာဒိအာကာရာနိ ကာနိစိပိ လင်္ဂါနိ တတ္ထ ဌပေသိ. သော မရဏကာလေ အတ္တနော သဟာယဿ ဗြာဟ္မဏဿ အာရောစေသိ – ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ မယာ နိဓာနံ နိဒဟိတံ၊ တံ မမ ပုတ္တဿ ဝိညုတံ ပတ္တဿ ဒဿေတီ’’တိ ဝတွာ ကာလမကာသိ. ဗြာဟ္မဏော သဟာယကပုတ္တဿ ဝိညုတံ ပတ္တကာလေ တံ ဌာနံ ဒဿေသိ. သော နိခနိတွာ သဗ္ဗပစ္ဆာ နာဂံ ပဿိ၊ နာဂေါ အတ္တနော ပုတ္တံ ဒိသွာ ‘‘သုခေနေဝ ဓနံ ဂဏှတူ’’တိ အပဂစ္ဆိ. သွာယမတ္ထော တဒါ လောကေ ပါကဋော ဇာတော. အယံ ပန ဒေဝတာ တဒါ ဗာရာဏသိယံ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထရိ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဥရံ ဒတွာ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတော ပဉ္စဟိ သဟာယကဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သမဏဓမ္မမကာသိ. ယေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ပဉ္စ ဘိက္ခူ နိဿေဏိံ ဗန္ဓိတွာ’’တိအာဒိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယထာသုတမတ္ထံ ဥပမာဘာဝေန ဂဟေတွာ’’တိအာဒိ. အပရေ ပန ‘‘ဒေဝတာ အတ္တနော ပဋိဘာနေန ဣမေ ပဉှေ ဧဝံ အဘိသင်္ခရိတွာ ထေရဿ အာစိက္ခီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဒေဝပုတ္တေ နိဿက္ကံ ဒေဝပုတ္တပဉှတ္တာ တဿ အတ္ထဿ.

၂၅၁. စတူဟိ မဟာဘူတေဟိ နိဗ္ဗတ္တောတိ စာတုမဟာဘူတိကော. တေနာဟ ‘‘စတုမဟာဘူတမယဿာ’’တိ. ဝမတိ ဥဂ္ဂိရန္တော ဝိယ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဝန္တကောတိ ဥစ္ဆဍ္ဍကော. ဝန္တုဿယောတိ ဥပစိကာဟိ ဝန္တဿ မတ္တိကာပိဏ္ဍဿ ဥဿယဘူတော. ဝန္တသိနေဟသမ္ဗဒ္ဓေါတိ ဝန္တေန ခေဠသိနေဟေန သမ္ပိဏ္ဍိတော. အသုစိကလိမလံ ဝမတီတိ ဧတ္ထ မုခါဒီဟိ ပါဏကာနံ နိဂ္ဂမနတော ပါဏကေ ဝမတီတိ အယမ္ပိ အတ္ထော လဗ္ဘတေဝ. အရိယေဟိ ဝန္တကောတိ ကာယဘာဝသာမညေန ဝုတ္တံ. ဒုက္ခသစ္စပရိညာယ ဝါ သဗ္ဗဿပိ တေဘူမကဓမ္မဇာတဿ ပရိညာတတ္တာ သဗ္ဗောပိ ကာယော အရိယေဟိ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန ဝန္တော ဧဝ. တံ သဗ္ဗန္တိ ယေဟိ တီဟိ အဋ္ဌိသတေဟိ ဥဿိတော၊ ယေဟိ နှာရူဟိ သမ္ဗဒ္ဓေါ၊ ယေဟိ မံသေဟိ အဝလိတ္တော၊ ယေန အလ္လစမ္မေန ပရိယောနဒ္ဓေါ၊ ယာယ ဆဝိယာ ရဉ္ဇိတော၊ တံ အဋ္ဌိအာဒိသဗ္ဗံ အစ္စန္တမေဝ ဇိဂုစ္ဆိတွာ ဝိရတ္တတာယဝန္တမေဝ. ‘‘ယထာ စာ’’တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗောပမတောပိ ဝမ္မိကော ဝိယ ဝမ္မိကောတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ.

သမ္ဘဝတိ ဧတသ္မာတိ သမ္ဘဝေါ၊ မာတာပေတ္တိကော သမ္ဘဝေါ ဧတဿာတိ မာတာပေတ္တိကသမ္ဘဝေါ. တဿ. ဥပစိယတိ ဧတေနာတိ ဥပစယော’ ဩဒနကုမ္မာသံ ဥပစယော ဧတဿာတိ ဩဒနကုမ္မာသူပစယော. တဿ. အဓုဝသဘာဝတာယ အနိစ္စဓမ္မဿ၊ သေဒဂူထ-ပိတ္တ-သေမှာဒိ-ဓာတုက္ခောဘ-ဂရုဘာဝဒုဂ္ဂန္ဓာနံ ဝိနောဒနာယ ဥစ္ဆာဒေတဗ္ဗဓမ္မဿ၊ ပရိတော သမ္ဗာဟနေန ပရိမဒ္ဒိတဗ္ဗဓမ္မဿ၊ ခဏေ ခဏေ ဘိဇ္ဇနသဘာဝတာယ ဘေဒနဓမ္မဿ၊ တတော ဧဝ ဝိကိရဏသဘာဝတာယ ဝိဒ္ဓံသနဓမ္မဿာတိ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော. တနုဝိလေပနေနာတိ ကာယာဝလေပနေန ဥစ္ဆာဒနဝိလေပနေန. အင်္ဂပစ္စင်္ဂါဗာဓဝိနောဒနတ္ထာယာတိ တာဒိသသမုဋ္ဌာန-သရီရဝိကာရဝိဂမာယ. ယသ္မာ သုက္ကသောဏိတံ အာဟာရော၊ ဥစ္ဆာဒနံ ပရိမဒ္ဒနဉ္စ ယထာရဟံ ဥပ္ပါဒဿ၊ ဝုဍ္ဎိယာ စ ပစ္စယော၊ တသ္မာ အာဟ ‘‘မာတာပေတ္တိက။ပေ။ ကထိတော’’တိ. ဥစ္စာဝစဘာဝေါတိ ယထာရဟံ ယောဇေတဗ္ဗော – ဩဒနကုမ္မာသူပစယ-ဥစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနဂ္ဂဟဏေဟိ ဥစ္စဘာဝေါ၊ ဝဍ္ဎီ. မာတာပေတ္တိကသမ္ဘဝဂ္ဂဟဏေန သမုဒယော. ဣတရေဟိ အဝစဘာဝေါ၊ ပရိဟာနိ၊ အတ္ထင်္ဂမော ပကာသိတော. အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ သဏ္ဌပနမ္ပိ ဟိ ဝဋ္ဋပစ္စယတ္တာ ဝဋ္ဋန္တိ.

ကောဓော ဓူမောတိ ဧတ္ထ ဓူမပရိယာယေန ကောဓဿ ဝုတ္တတ္တာ ဓူမ-သဒ္ဒေါ ကောဓေ ဝတ္တတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဓူမော ဝိယ ဓူမော’’တိ. ဘသ္မနီတိ ဘသ္မံ. မောသဝဇ္ဇန္တိ မုသာဝါဒေါ. ဓူမော ဧဝ ဓူမာယိတံ. ဣစ္ဆာ ဓူမာယိတံ ဧတိဿာတိ ဣစ္ဆာဓူမာယိတာ၊ ပဇာ. ဣစ္ဆာဓူမာယိတသဒ္ဒဿ တဏှာယ ဝုတ္တိ ဝုတ္တနယော ဧဝ. ဓူမာယန္တောတိ ဝိတက္ကသန္တာပေန သံတပ္ပေန္တော၊ ဝိတက္ကေန္တောတိ အတ္ထော. ပလိပေါတိ ဒုက္ကရမဟာကဒ္ဒမံ. တိမူလန္တိ တီဟိ မူလေဟိ ပတိဋ္ဌိတံ ဝိယ အစလံ ပဝတ္တန္တိ ဝုတ္တံ. ရဇော စ ဓူမော စ မယာ ပကာသိတာတိ ရဇသဘာဝကရဏဋ္ဌေန ‘‘ရဇော’’တိ စ ဓူမသဘာဝကရဏဋ္ဌေန ‘‘ဓူမော’’တိ စ မယာ ပကာသိတာ. ပကတိဓူမော ဝိယ အဂ္ဂိဿ ကိလေသဂ္ဂိဇာလဿ ပညာဏဘာဝတော. ဓမ္မဒေသနာဓူမော ဉာဏဂ္ဂိသန္ဓီပနဿ ပုဗ္ဗင်္ဂမဘာဝတော. အယံ ရတ္တိံ ဓူမာယနာတိ ယာ ဒိဝါ ကတ္တဗ္ဗကမ္မန္တေ ဥဒ္ဒိဿ ရတ္တိယံ အနုဝိတက္ကနာ၊ အယံ ရတ္တိံ ဓူမာယနာ.

သတ္တန္နံ ဓမ္မာနန္တိ ဣဒံ သုတ္တေ (စူဠနိ. မေတ္တဂူမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၂၈) အာဂတနယေန ဝုတ္တံ. သုတ္တဉ္စ တထာ အာရာဓနဝေနေယျဇ္ဈာသယဝသေန. တဒေကဋ္ဌတာယ ဝါ တဒညကိလေသာနံ. သုန္ဒရပညောတိ ဉာတတီရဏပဟာနပရိညာယ ပညာယ သုန္ဒရပညော.

ဧတန္တိ ‘‘သတ္ထ’’န္တိ ဧတံ အဓိဝစနံ သံကိလေသဓမ္မာနံ သသနတော သမုစ္ဆိန္ဒနတော. န္တိ ဝီရိယံ. ပညာဂတိကမေဝ ပညာယ ဟိတဿေဝ အဓိပ္ပေတတ္တာ. လောကိယာယ ပညာယ အာရမ္ဘကာလေ လောကိယဝီရိယံ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ လောကုတ္တရာယ ပညာယ ပဝတ္တိက္ခဏေ လောကုတ္တရဝီရိယံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. အတ္ထဒီပနာတိ ဥပမေယျတ္ထဒီပနီ ဥပမာ.

ဂါမတောတိ အတ္တနော ဝသနဂါမတော. မန္တေတိ အာထဗ္ဗနမန္တေ. တေ ဟိ ဗြာဟ္မဏာ အရညေ ဧဝ ဝါစေန္တိ ‘‘မာ အညေ အဿောသု’’န္တိ. တထာ အကာသီတိ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ အကာသိ. ဧဝမေတ္ထ ဝမ္မိကပဉှဿေဝ ဝသေန ဥပမာ အာဂတာ၊ သေသာနံ ဝသေန ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

လင်္ဂနဋ္ဌေန နိဝါရဏဋ္ဌေန လင်္ဂီ၊ ပလိဃော. ဉာဏမုခေတိ ဝိပဿနာဉာဏဝီထိယံ. ပတတီတိ ပဝတ္တတိ. ကမ္မဋ္ဌာနဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာဝသေနာတိ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနဿ ဥဂ္ဂဏှနေန တဿ အတ္ထပရိပုစ္ဆာဝသေန စေဝ ဝိပဿနာသင်္ခါတ-အတ္ထဝိနိစ္ဆယ-ပရိပုစ္ဆာဝသေန စ. သဗ္ဗသော ဉာတုံ ဣစ္ဆာ ဟိ ပရိပုစ္ဆာ. ဝိပဿနာ စ အနိစ္စာဒိတော သဗ္ဗတေဘူမကဓမ္မာနံ ဉာတုံ ဣစ္ဆတိ. ဧဝံ ဝိပဿနာဝသေန အဝိဇ္ဇာပဟာနမာဟ၊ ဥပရိကတ္တဗ္ဗသဗ္ဘာဝတော န တာဝ မဂ္ဂဝသေန.

ဝလ္လိအန္တရေ ဝါတိ ဝါ-သဒ္ဒေါ ပံသုအန္တရေ ဝါ မတ္တိကန္တရေ ဝါတိ အဝုတ္တဝိကပ္ပတ္ထော. စိတ္တာဝိလမတ္တကောဝါတိ စိတ္တက္ခောဘမတ္တကောဝ. အနိဂ္ဂဟိတောတိ ပဋိသင်္ခါနဗလေန အနိဝါရိတော. မုခဝိကုလနံ မုခသင်္ကောစော. ဟနုသဉ္စောပနံ ပါပေတိ အန္တောဇပ္ပနာဝတ္ထာယံ. ဒိသာ ဝိလောကနံ ပါပေတိ ယတ္ထ ဗာဓေတဗ္ဗော ဌိတော၊ တံဒဿနတ္ထံ နိဝါရကပရိဝါရဏတ္ထံ. ဒဏ္ဍသတ္ထာဘိနိပါတန္တိ ဒဏ္ဍသတ္ထာနံ ပရဿ ဥပရိ နိပါတနာဝတ္ထံ. ယေန ကောဓေန အနိဂ္ဂဟိတေန မာတာဒိကံ အဃာတေတဗ္ဗံ ဥဂ္ဃါတေတွာ ‘‘အယုတ္တံ ဝတ မယာ ကတ’’န္တိ အတ္တာနမ္ပိ ဟနတိ၊ တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ ‘‘ပရဃာတနမ္ပိ အတ္တဃာတနမ္ပိ ပါပေတီ’’တိ. ယေန ဝါ ပရဿ ဟညမာနဿ ဝသေန ဃာတကောပိ ဃာတနံ ပါပုဏာတိ၊ တာဒိသဿ ဝသေနာယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကောဓသာမညေန ဟေတံ ဝုတ္တံ ‘‘ပရံ ဃာတေတွာ အတ္တာနံ ဃာတေတီ’’တိ. ပရမုဿဒဂတောတိ ပရမုက္ကံသဂတော. ဒဠှံ ပရိဿယမာဝဟတာယ ကောဓောဝ ကောဓူပါယာသော. တေနာဟ ‘‘ဗလဝပ္ပတ္တော’’တိအာဒိ.

ဒွေဓာပထသမာ ဟောတိ အပ္ပဋိပတ္တိဟေတုဘာဝတော.

ကုသလဓမ္မော န တိဋ္ဌတိ နီဝရဏေဟိ နိဝါရိတပရမတ္တာ. သမထပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဝိပဿနံ ဘာဝယတော ပဌမံ သမထေန နီဝရဏဝိက္ခမ္ဘနံ ဟောတိ၊ ဝိပဿနာ ပန တဒင်္ဂဝသေနေဝ တာနိ နီဟရတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိက္ခမ္ဘနတဒင်္ဂဝသေနာ’’တိ.

‘‘ကုမ္မောဝ အင်္ဂါနိ သကေ ကပါလေ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၁၇) ကုမ္မဿ အင်္ဂဘာဝေန ဝိသေသတော ပါဒသီသာနိ ဧဝ ဝုစ္စန္တီတိ အာဟ ‘‘ပဉ္စေဝ အင်္ဂါနိ ဟောန္တီ’’တိ. ဝိပဿနာစာရဿ ဝုစ္စမာနတ္တာ အဓိကာရတော သမ္မသနီယာနမေဝ ဓမ္မာနံ ဣဓ ဂဟဏန္တိ ‘‘သဗ္ဗေပိ သင်္ခတာ ဓမ္မာ’’တိ ဝိသေသံ ကတွာဝ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ပဉ္စန္နေတံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ အဓိဝစန’’န္တိ.

သုနန္တိ ကောဋ္ဋန္တိ ဧတ္ထာတိ သူနာ၊ အဓိကုဋ္ဋနန္တိ အာဟ ‘‘သူနာယ ဥပရီ’’တိ. အသိနာတိ မံသကန္တနေန. ဃာတိယမာနာတိ ဟညမာနာ ဝိဗာဓိယမာနာ. ဝတ္ထုကာမာနံ ဥပရိ ကတွာတိ ဝတ္ထုကာမေသု ဌပေတွာ တေ အစ္စာဓာနံ ကတွာ. ကန္တိတာတိ ဆိန္ဒိတာ. ကောဋ္ဋိတာတိ ဗိလသော ဝိဘဇိတာ. ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနန္တိ ဆန္ဒရာဂဿ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ.

သမ္မတ္တာတိ မုစ္ဆိတာ သမ္မူဠှာ. နန္ဒီရာဂံ ဥပဂမ္မ ဝဋ္ဋံ ဝဍ္ဎေန္တီတိ သမ္မူဠှတ္တာ ဧဝအာဒီနဝံ အပဿန္တာ နန္ဒီရာဂဿ အာရမ္မဏံ ဥပဂန္တွာ တံ ပရိဗြူဟေန္တိ. နန္ဒီရာဂဗဒ္ဓါတိ နန္ဒီရာဂေ လဂ္ဂတ္တာ တေန ဗဒ္ဓါ. ဝဋ္ဋေ လဂ္ဂန္တီတိ တေဘူမကေ ဝဋ္ဋေ သဇ္ဇန္တိ. တတ္ထ သဇ္ဇတ္တာ ဧဝ ဒုက္ခံ ပတွာပိ န ဥက္ကဏ္ဌန္တိ န နိဗ္ဗိန္ဒန္တိ. ဣဓ အနဝသေသပ္ပဟာနံ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘စတုတ္ထမဂ္ဂေန နန္ဒီရာဂပ္ပဟာနံ ကထိတ’’န္တိ.

အနင်္ဂဏသုတ္တေ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၆၃) ပကာသိတော ဧဝ ‘‘ဆန္ဒာဒီဟိ န ဂစ္ဆန္တီ’’တိအာဒိနာ. ‘‘ဗုဒ္ဓေါ သော ဘဂဝါ’’တိအာဒိ ‘‘နမော ကရောဟီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၄၉၊ ၂၅၁) ဝုတ္တနမက္ကာရဿ ကရဏာကာရဒဿနံ. ဗောဓာယာတိ စတုသစ္စသမ္ဗောဓာယ. တထာ ဒမထသမထတရဏပရိနိဗ္ဗာနာနိ အရိယမဂ္ဂဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. သမထပရိနိဗ္ဗာနာနိ ပန အနုပါဒိသေသဝသေနပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ. ကမ္မဋ္ဌာနံ အဟောသီတိ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနံ အဟောသိ. ဧတဿ ပဉှဿာတိ ဧတဿ ပန္နရသမဿ ပဉှဿ အတ္ထော. ဧဝံ ဣတရေသုပိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနံ ခီဏာသဝဂုဏေဟိ မတ္ထကံ ပါပေန္တော ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသိ၊ န ပုစ္ဆိတာနုသန္ဓိနာတိ အဓိပ္ပါယော. နနု စ ပုစ္ဆာဝသေနာယံ ဒေသနာ အာရဒ္ဓါတိ? သစ္စံ အာရဒ္ဓါ၊ ဧဝံ ပန ‘‘ပုစ္ဆာဝသိကော နိက္ခေပေါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ န ‘‘ပုစ္ဆာနုသန္ဓိဝသေန နိဋ္ဌပိတာ’’တိ. အန္တရပုစ္ဆာဝသေန ဒေသနာယ အပရိဝတ္တိတတ္တာ အာရမ္ဘာနုရူပမေဝ ပန ဒေသနာ နိဋ္ဌပိတာ.

ဝမ္မိကသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.