၁. ကကစူပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၂၂. မောဠိန္တိ ကေသရစနံ. ဝေဟာယသန္တိ အာကာသေ. ရတနစင်္ကောဋဝရေနာတိ ရတနသိလာမယဝရစင်္ကောဋကေန သဟဿနေတ္တော သိရသာ ပဋိဂ္ဂဟိ. ‘‘သုဝဏ္ဏစင်္ကောဋကဝရေနာ’’တိပိ (ဗု. ဝံ. အဋ္ဌ. ၂၃ ဒူရေနိဒါနကထာ၊ ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.၂ အဝိဒူရေနိဒါနကထာ) ပါဌော.

သာတိ မောဠိ. မောဠိ ဧတဿ အတ္ထီတိ မောဠိကော၊ မောဠိကော ဧဝ မောဠိယော. ဖဂ္ဂုနောတိ ပန နာမံ. သင်္ခါတိ သမညာ. ဝေလီယတိ ခဏမုဟုတ္တာဒိဝသေန ဥပဒိသီယတီတိ ဝေလာ၊ ကာလောတိ အာဟ ‘‘တာယံ ဝေလာယံ။ပေ။ အယံ ကာလဝေလာ နာမာ’’တိ. ဝေလယတိ ပရိစ္ဆေဒဝသေန တိဋ္ဌတီတိ ဝေလာ၊ သီမာ. ဝေလယတိ သံကိလေသပက္ခံ စာလယတီတိ ဝေလာ၊ သီလံ. အနတိက္ကမနဋ္ဌောပိ စဿ သံကိလေသဓမ္မနိမိတ္တံ အစလနမေဝ. ဝိညုပုရိသာဘာဝေ ဆပဉ္စဝါစာမတ္တံ ဩဝါဒေ ပမာဏံ နာမ.ဒဝသဟဂတံ ကတွာတိ ကီဠာသဟိတံ ကတွာ.

မိဿီဘူတောတိ အနနုလောမိကသံသဂ္ဂဝသေန မိဿီဘူတော. ‘‘အဝဏ္ဏံ ဘာသတီ’’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တံ ဝိဝရိတုံ ‘‘တာပနပစနကောဋ္ဋနာဒီနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဓိကရဏမ္ပိ ကရောတီတိ ဧတ္ထ ယထာ သော အဓိကရဏာယ ပရိသက္ကတိ၊ တံဒဿနံ ‘‘ဣမေသံ ဘိက္ခူန’’န္တိအာဒိ. အဓိကရဏံ အာကဍ္ဎတီတိ အဓိကရဏံ ဥဒ္ဒိဿ တေ ဘိက္ခူ အာကဍ္ဎတိ၊ အဓိကရဏံ ဝါ တေသု ဥပ္ပါဒေန္တော အာကဍ္ဎတိ. ဥဒ္ဒေသပဒံ ဝါတိ ပဒသော ဥဒ္ဒေသမတ္တံ ဝါ. နေဝ ပိယကမျတာယာတိ နေဝ အတ္တနိ သတ္ထုနော ပိယဘာဝကာမတာယ. န ဘေဒါဓိပ္ပါယေနာတိ န သတ္ထုနော တေန ဘိက္ခုနာ ဘေဒါဓိပ္ပါယေန. အတ္ထကာမတာယာတိ မောဠိယဖဂ္ဂုနဿ ဟိတကာမတာယ.

၂၂၄. အဝဏ္ဏဘာသနေတိ ဘိက္ခုနီနံ အဂုဏကထနေ. ဆန္ဒာဒီနံ ဝတ္ထုဘာဝတော ကာမဂုဏာ ဂေဟံ ဝိယ ဂေဟံ၊ တေ စ တေ သိတာ နိဿိတာတိ ဂေဟဿိတာတိ ဝုတ္တာ. တဏှာဆန္ဒာပိ တာသံ ကတ္တုကာမတာပီတိ ဥဘယေပိ တဏှာဆန္ဒာ၊ ပဋိဃဆန္ဒာ ပန တေသံ ကတ္တုကာမတာ ဧဝ. ဖလိကမဏိ ဝိယ ပကတိပဘဿရဿ စိတ္တသန္တာနဿ ဥပသင်္ဂေါ ဝိယ ဝိပရိဏာမကာရဏံ ရာဂါဒယောတိ အာဟ ‘‘ရတ္တမ္ပိ စိတ္တံ ဝိပရိဏတ’’န္တိအာဒိ. ဟိတာနုကမ္ပီတိ ကရုဏာယ ပစ္စုပဋ္ဌာပနမာဟ. ‘‘ယဿန္တရတော န သန္တိ ကောပါ’’တိအာဒီသု (ဥဒါ. ၂၀) ဝိယ အန္တရ-သဒ္ဒေါ စိတ္တပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘ဒေါသန္တရောတိ ဒေါသစိတ္တော’’တိ.

၂၂၅. ဒုဗ္ဗစတာယ ဩဝါဒံ အသမ္ပဋိစ္ဆန္တော စိတ္တေနေဝ ပဋိဝိရုဒ္ဓေါ အဋ္ဌာသိ. ဂဏှိံသု စိတ္တံ၊ ဟဒယဂါဟိနိံ ပဋိပဇ္ဇိံသူတိ အတ္ထော. ပူရယိံသု အဇ္ဈာသယန္တိ အတ္ထော. ဧကသ္မိံ သမယေ ပဌမဗောဓိယံ. ဧကာသနံ ဘောဇနဿ ဧကာသနဘောဇနံ၊ ဧကဝေလာယမေဝ ဘောဇနံ. တဉ္စ ခေါ ပုဗ္ဗဏှေ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ဧကံ ပုရေဘတ္တဘောဇန’’န္တိအာဒိ. သတ္တက္ခတ္တုံ ဘုတ္တဘောဇနမ္ပိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဧကာသနဘောဇနန္တေဝ အဓိပ္ပေတံ၊ န ဧကာသနိကတာယ ဧကာယ ဧဝ နိသဇ္ဇာယ ဘောဇနံ. ‘‘အပ္ပဍံသ။ပေ။ သမ္ဖဿ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ အပ္ပ-သဒ္ဒေါ အဘာဝတ္ထောတိ အာဟ ‘‘နိရာဗာဓတံ၊ နိဒ္ဒုက္ခတ’’န္တိ. ပဓာနာဒိဝသေန သလ္လဟုကံ အကိစ္ဆံ ဥဋ္ဌာနံ သလ္လဟုကဥဋ္ဌာနံ. န ဧကပ္ပဟာရေနာတိ န ဧကဝါရေန၊ န ဧကသ္မိံယေဝ ကာလေတိ အဓိပ္ပါယော. ဒွေ ဘောဇနာနီတိ ‘‘အပရဏှေ ရတ္တိယ’’န္တိ ကာလဝသေန ဒွေ ဘောဇနာနိ. ပဉ္စ ဂုဏေတိ အပ္ပါဗာဓာဒိကေ ပဉ္စ အာနိသံသေ. သတုပ္ပါဒကရဏီယမတ္တမေဝါတိ သတုပ္ပါဒမတ္တကရဏီယမေဝ၊ နိဝါရေတဗ္ဗဿ ပုနပ္ပုနံ သမာဒပနဉ္စ နာဟောသိ.

မဏ္ဍဘူမီတိ ဩဇဝန္တဘူမိ၊ ယတ္ထ ပရိသိဉ္စနေန ဝိနာ သဿာနိ ကိဋ္ဌာနိ သမ္ပဇ္ဇန္တိ. ယုဂေ ယောဇေတဗ္ဗာနိ ယောဂ္ဂါနိ၊ တေသံ အာစရိယော ယောဂ္ဂါစရိယော၊ တေသံ သိက္ခာပနကော. ဂါမဏိဟတ္ထိအာဒယောပိ ‘‘ယောဂ္ဂါ’’တိ ဝုစ္စန္တီတိ အာဟ ပါဠိယံ ‘‘အဿဒမ္မသာရထီ’’တိ. စတူသု မဂ္ဂေသု ယေန ယေန မဂ္ဂေန ဣစ္ဆတိ. ဇဝသမဂါဒိဘေဒါသု ဂတီသု ယံ ယံ ဂတိံ. တံ တံ မဂ္ဂံ အာရုဠှာဝ ဩတိဏ္ဏာယေဝ. နေဝ ဝါရေတဗ္ဗာ ရသ္မိဝိနိဂ္ဂဏှနေန. န ဝိဇ္ဈိတဗ္ဗာ ပတောဒလဋ္ဌိယာ. ဂမနမေဝါတိ ဣမေ ယုတ္တာ မမ ဣစ္ဆာနုရူပံ မန္ဒံ ဂစ္ဆန္တိ၊ သမံ ဂစ္ဆန္တိ၊ သီဃံ ဂစ္ဆန္တီတိ ခုရေသု နိမိတ္တဂ္ဂဟဏံ ပဋ္ဌပေတွာ သာရထိနာ တေသံ ဂမနမေဝ ပဿိတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ န တတ္ထ နိယောဇနံ. တေဟိပိ ဘိက္ခူဟိ. ပဇဟိံသု ပဇဟိတဗ္ဗံ. သာလဒူသနာတိ သာလရုက္ခဝိသနာသကာ. အညာ စ ဝလ္လိယော သာလရုက္ခေ ဝိနန္ဓိတွာ ဌိတာ. ဗဟိ နီဟရဏေနာတိ သာလဝနတော ဗဟိ ဆဍ္ဍနေန. သုသဏ္ဌိတာတိ သဏ္ဌာနသမ္ပန္နာ၊ မရိယာဒံ ဗန္ဓိတွာတိ အာလဝါလသမ္ပာဒနဝသေန မရိယာဒံ ဗန္ဓိတွာ. ကိပိလ္လပုဋကံ တမ္ဗကိပိလ္လကပုဋကံ. သုက္ခဒဏ္ဍကဟရဏံ အာလဝါလဗ္ဘန္တရာ.

၂၂၆. ဝိဒေဟရဋ္ဌေ ဇာတသံဝဍ္ဎတာယ ဝေဒေဟိကာ. ပဏ္ဍာ ဝုစ္စတိ ပညာ၊ တာယ ဣတာ ဂတာ ပဝတ္တာတိ ပဏ္ဍိတာ. ဂဟပတာနီတိ ဂေဟသာမိနီ. သောရစ္စေနာတိ သံယမေန. နိဝါတဝုတ္တီတိ ပဏိပါတကာရီ. နိဗ္ဗုတာတိ နိဗ္ဗုတဒုစ္စရိတပရိဠာဟာ. ဥဋ္ဌာဟိကာတိ ဥဋ္ဌာနဝီရိယဝတီ. ကိဗ္ဗိသာတိ ကုရူရာ.

၂၂၇. ဧဝံ အက္ခန္တိယာ ဒေါသံ ဒဿေတွာတိ ‘‘ဂုဏဝန္တော’’တိ လောကေ ပတ္ထဋကိတ္တိသဒ္ဒါနမ္ပိ အက္ခန္တိနိမိတ္တံ အယသုပ္ပတ္တိဂုဏပရိဟာနိအာဒိံ အက္ခမတာယအာဒီနဝံ ပကာသေတွာ. ဝစနပထေတိ ဝစနမဂ္ဂေ ယုတ္တကာလာဒိကေ. သဏှာဘာဝေါပိ ဟိ ဝစနဿ ပဝတ္တိအာကာရောတိ ကတွာ ‘‘ဝစနပထော’’ တွေဝ ဝုတ္တော. တေသံယေဝ ကာလာဒီနံ. မေတ္တာ ဧတဿ အတ္ထီတိ မေတ္တံ၊ ဥပ္ပန္နံ မေတ္တစိတ္တံ ဧတေသန္တိ ဥပ္ပန္နမေတ္တစိတ္တာ. ပုန ‘‘ကာလေန ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိ (ပရိ. ၃၆၂၊ ၃၆၃) ပါဠိ ဓမ္မသဘာဝဒဿနဝသေန ပဝတ္တာ ‘‘ပရံ စောဒနာဝသေန ဝဒန္တာ နာမ ဣမေဟိ အာကာရေဟိ ဝဒန္တီ’’တိ. အဓိမုဉ္စိတွာတိ အဘိရတိဝသေန တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ဘာဝနာစိတ္တံ မုဉ္စိတွာ ဝိဿဇ္ဇေတွာ. သော ပုဂ္ဂလော အာရမ္မဏံ ဧတဿာတိ တဒါရမ္မဏံ၊ မေတ္တစိတ္တံ. ယဒိ ဧဝံ ပဒေသဝိသယံ တံ ကထံ နိပ္ပဒေသဝိသယံ ဝိယ ဟောတီတိ စောဒေန္တော ‘‘ကထံ တဒါရမ္မဏံ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ ကရောတီ’’တိ အာဟ၊ ဣတရော ‘‘ပဉ္စ ဝစနပထေ’’တိအာဒိနာ ပရိဟရတိ. ဣဓ တဒါရမ္မဏဉ္စာတိ တဿေဝ မေတ္တစိတ္တဿ အာရမ္မဏံ ကတွာတိ ပါဠိယံ ဝစနသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘ပုန တဿေဝါ’’တိအာဒိ. သဗ္ဗာ သတ္တကာယသင်္ခါတာ ပဇာ ဧတဿ အတ္ထီတိ သဗ္ဗာဝန္တောတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘သဗ္ဗာဝန္တ’’န္တိ အာဟ. ဝိပုလေနာတိ မဟာဇနာရမ္မဏေန. မဟန္တပရိယာယော ဟိ ဝိပုလ-သဒ္ဒေါ၊ မဟတ္တဉ္စေတ္ထ ဗဟုကဘာဝေါ. တေနာဟ ‘‘အနေကသတ္တာရမ္မဏေနာ’’တိ. တဉ္စ ပုဂ္ဂလန္တိ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလံ. စိတ္တဿာတိ မေတ္တာသဟဂတစိတ္တဿ. ဧတ္ထ စ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဝိဟရိဿာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ကထန္တိ အာဟ ‘‘တဉ္စ ပုဂ္ဂလံ သဗ္ဗဉ္စ လောကံ တဿ စိတ္တဿ အာရမ္မဏံ ကတွာ အဓိမုစ္စိတွာ’’တိ.

၂၂၈. တဒတ္ထဒီပိကန္တိ ယာ မေတ္တံ စေတောဝိမုတ္တိံ သမ္မဒေဝ ဘာဝေတွာ ဌိတဿ နိဗ္ဗိကာရတော ကေနစိ ဝိကာရံ န အာပါဒေတဗ္ဗတာ၊ တဒတ္ထဇောတိကံ. အပထဝိန္တိ ပထဝီ န ဟောတီတိ အပထဝီ. နိပ္ပထဝိန္တိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ပထဝီဘာဝါဘာဝံ. တိရိယံ ပန အပရိစ္ဆိန္နာတိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ နနု စက္ကဝါဠပဗ္ဗတေဟိ တံ တံ စက္ကဝါဠံ ပရိစ္ဆိန္ဒတိ? န၊ တဒညစက္ကဝါဠပထဝိယာ ဧကာဗဒ္ဓဘာဝတော. တိဏ္ဏဉှိ စက္ကာနံ အန္တရသဒိသေ တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ လောကဓာတူနံ အန္တရေယေဝ ပထဝီ နတ္ထိ လောကန္တရနိရယဘာဝတော. စက္ကဝါဠပဗ္ဗတန္တရေဟိ သမ္ဗဒ္ဓဋ္ဌာနေ ပထဝီ ဧကာဗဒ္ဓါဝ. ဝိဝဋ္ဋကာလေ ဟိ သဏ္ဌဟမာနာပိ ပထဝီ ယထာသဏ္ဌိတပထဝိယာ ဧကာဗဒ္ဓါဝ သဏ္ဌဟတိ. တေနာဟ ‘‘တိရိယံ ပန အပရိစ္ဆိန္နာ’’တိ. ဣမိနာဝ ဂမ္ဘီရဘာဝေန ဝုတ္တပရိမာဏတော ပရံ နတ္ထီတိ ဒီပိတံ ဟောတိ.

၂၂၉. ဟလိဒ္ဒီတိ ဟလိဒ္ဒိဝဏ္ဏံ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ပီတကဝဏ္ဏ’’န္တိ. ဝဏ္ဏသင်္ခါတံ ရူပံ အဿ အတ္ထီတိ ရူပီ၊ န ရူပီတိ အရူပီတိ အာဟ ‘‘အရူပေါ’’တိ. တေနေဝါဟ ‘‘သနိဒဿနဘာဝပဋိက္ခေပတော’’တိ.

၂၃၀. ပဉ္စ ယောဇနသတာနီတိ ဟိမဝန္တတော သမုဒ္ဒံ ပဝိဋ္ဌဋ္ဌာနဝသေန ဝုတ္တံ၊ န အနောတတ္တဒဟမုခတော. အညာ နဒိယော ဥပါဒါယ လဗ္ဘမာနံ ဂမ္ဘီရတံ အပ္ပမေယျဥဒကတဉ္စ ဂဟေတွာ ‘‘ဂမ္ဘီရာ အပ္ပမေယျာ’’တိ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌကထာယံ ပန တိဏုက္ကာယ တာပေတဗ္ဗတ္တာဘာဝဒဿနပရမေတန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဧတေန ပယောဂေနာ’’တိအာဒိ.

၂၃၁. တူလိနီ ဝိယ တူလိနီတိ အာဟ ‘‘သိမ္ဗလိတူလလတာတူလသမာနာ’’တိ. သဿရန္တိ ဧဝံပဝတ္တော သဒ္ဒေါ သဿရသဒ္ဒေါ. အနုရဝဒဿနဉှေတံ. တထာ ဘဗ္ဘရသဒ္ဒေါ. သဗ္ဗမေတံ မေတ္တာဝိဟာရိနော စိတ္တဿ ဒူသေတုံ အသက္ကုဏေယျဘာဝဒဿနပရံ. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယထာ မဟာပထဝီ ကေနစိ ပုရိသေန အပထဝိံ ကာတုံ န သက္ကာ၊ ယထာ အာကာသေ ကိဉ္စိ ရူပံ ပဋ္ဌပေတုံ န သက္ကာ၊ ယထာ ဂင်္ဂါယ ဥဒကံ တိဏုက္ကာယ တာပေတုံ န သက္ကာ၊ ယထာ စ ဗိဠာရဘသ္တံ ထဒ္ဓံ ဖရုသဉ္စ သမ္ဖဿံ ကာတုံ န သက္ကာ၊ ဧဝမေဝံ မေတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ အာသေဝိတာယ ဘာဝိတာယ ဗဟုလီကတာယ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုရိသေန ကေနစိ ပရိယာယေန စိတ္တဿ အညထတ္တံ ကာတုံ န သက္ကာတိ.

၂၃၂. ဩစရကာတိ ပရူပဃာတဝသေန ဟီနကမ္မကာရိနော. တေနာဟ ‘‘နီစကမ္မကာရကာ’’တိ. အနဓိဝါသနေနာတိ အက္ခမနေန. မယှံ ဩဝါဒကရော န ဟောတီတိ ပရမှိ အနတ္ထကာရိမှိ စိတ္တပဒေါသနေန အာဃာတုပ္ပါဒနေန မမ သာသနေ သမ္မာပဋိပဇ္ဇမာနော နာမ န ဟောတိ.

၂၃၃. အဏုန္တိ အပ္ပကံ တနု ပရိတ္တကံ. ထူလန္တိ မဟန္တံ ဩဠာရိကံ. ဝစနပထဿ ပန အဓိပ္ပေတတ္တာ တံ သာဝဇ္ဇဝိဘာဂေန ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘အပ္ပသာဝဇ္ဇံ ဝါ မဟာသာဝဇ္ဇံ ဝါ’’တိ. ခန္တိယာ ဣဒံ ဘာရိယံ န ဟောတီတိ အဝေါစုံ ‘‘အနဓိ။ပေ။ ပဿာမာ’’တိ. ဒီဃရတ္တန္တိ စိရကာလံ၊ အစ္စန္တမေဝါတိ အတ္ထော. အစ္စန္တဉ္စ ဟိတသုခံ နာမ အညာဓိဂမေနေဝါတိ အာဟ ‘‘အရဟတ္တေန ကူဋံ ဂဏှန္တော’’တိ.

ကကစူပမသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.