၄. စူဠဒုက္ခက္ခန္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၅. သက္ကေသူတိ ဧတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ သတိပဋ္ဌာနသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ တံ ဧကဒေသေန ဒဿေန္တော ‘‘သော ဟီ’’တိ အာဟ. တတ္ထ ယေန ရာဇကုမာရာ သကျာ နာမ ဇာတာ၊ ယတော တေသံ နိဝါသဋ္ဌာနတာယ ဇနပဒေါ တထာ ဝုစ္စတိ၊ တံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘သကျာနံ ပန ဥပ္ပတ္တိ အမ္ဗဋ္ဌသုတ္တေ အာဂတာဝါ’’တိ. ကပိလဝတ္ထူတိ ဝုတ္တံ ပုရိမသညာဝသေန.

နာနပ္ပကာရကန္တိ ‘‘လောဘဓမ္မာ’’တိ ဗဟုဝစနဿ နိမိတ္တံ ဝဒတိ. လောဘော ဟိ တေန တေန အဝတ္ထာဝိသေသေန ပဝတ္တိအာကာရဘေဒေန ‘‘ဆန္ဒော ရာဂေါတဏှာ အာသတ္တိ အပေက္ခာ’’တိအာဒိနာ အနေကပ္ပဘေဒေါ၊ လုဗ္ဘနလက္ခဏေန ပန ‘‘လောဘော’’တွေဝ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ ‘‘နာနပ္ပကာရကံ လောဘံယေဝါ’’တိ. တထာ ‘‘ဒေါသော ပဋိဃော ကောဓော ဥပနာဟော ဝိရောဓော’’တိအာဒိနာ၊ ‘‘မုယှနံ အသမပေက္ခနံ အပစ္စဝေက္ခဏာ ဒုမ္မေဇ္ဈံ ဗာလျ’’န္တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၃၉၀) စ ဒေါသမောဟာနံ နာနပ္ပကာရတံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဣတရေသုပိ ဒွီသု ဧသေဝ နယော’’တိ. ပရိယာဒိယိတွာတိ ပရိတော သဗ္ဗသော အာဒါယ. ဂဟေတွာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ဂဟဏေ အာဂတ’’န္တိ. ပရိယာဒိယတီတိ ပရိက္ခီဏောတိ. ဒီ-သဒ္ဒဉှိ သဒ္ဒဝိဒူ ခယတ္ထံ ဝဒန္တိ.

ဧကဒါတိ အာမေဍိတလောပေန နိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘ဧကေကသ္မိံ ကာလေ’’တိ. လောဘဒေါသမောဟာတိ ပဌမမဂ္ဂေန ပဟီနာဝသေသာ လောဘဒေါသမောဟာ. နိရဝသေသာ ပဟီယန္တိ၊ အညထာ ဒုတိယမဂ္ဂေန ကိံ ကတံ သိယာတိ အဓိပ္ပါယော. သမုဒါစာရပ္ပတ္တံ ပန ဒိသွာ ‘‘အပ္ပဟီနံ မေ အတ္ထီ’’တိပိ ဇာနာတိ. ဧဝံ ကထံ နိရဝသေသပ္ပဟာနသညာတိ အာဟ ‘‘အပ္ပဟီနကံ။ပေ။ သညီ ဟောတီ’’တိ. ဧဝံ ပဌမမဂ္ဂေနေဝ သမုစ္ဆိန္နသံသယဿ ‘‘ကော သု နာမ မေ ဓမ္မော အဇ္ဈတ္တံ အပ္ပဟီနောတိ ဧဝံ သန္ဓေဟော ကထံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ပဏ္ဏတ္တိယာ အကောဝိဒတ္တာ’’တိ ကာရဏမာဟ. ဝိနယကုက္ကုစ္စံ ဝိယ ဟိ ပဏ္ဏတ္တိယံ အကုသလတာယ အရိယာနမ္ပိ ကတ္ထစိ ဝိမတိမတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ယထာ တံ သဗ္ဗသော အပ္ပဟီနသမ္မောဟာနန္တိ. အတ္တနော အဝိသယေ အနဘိဇာနနံ ပဏ္ဏတ္တိကောသလ္လေန ကိမေတ္ထ ပယောဇနံ၊ ပစ္စဝေက္ခဏာမတ္တေန အယမတ္ထော သိဇ္ဈတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ကိံ တဿ ပစ္စဝေက္ခဏာ နတ္ထီ’’တိ အာဟ. ဣတရော ‘‘နတ္ထီ’’တိ န သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ ကတွာ ‘‘အတ္ထီ’’တိ ဝတွာ တတ္ထ လဗ္ဘမာနဝိဘာဂံ ဒဿေန္တော ‘‘သာ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သာတိ ပစ္စဝေက္ခဏာ. သဗ္ဗေသန္တိ သဗ္ဗေသံ အရိယာနံ. ယထာ ပရိပုဏ္ဏာ န ဟောတိ၊ န ဧဝံ သဗ္ဗသော န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဣမာသု ပနာ’’တိအာဒိ.

၁၇၆. အဇ္ဈတ္တန္တိ နိယကဇ္ဈတ္တံ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘တဝ သန္တာနေ’’တိ. အပ္ပဟီနောတိ အနဝသေသတော အပ္ပဟီနော. ဒုဝိဓေတိ ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမေ. ကိလေသကာမောပိ ဟိ ယဒဂ္ဂေန အဿာဒီယတိ၊ တဒဂ္ဂေန ပရိဘုဉ္ဇီယတိ.

၁၇၇. အဿာဒီယတီတိ အဿာဒေါ၊ သုခံ. အပ္ပေါ အပ္ပမတ္တကော အဿာဒေါ ဧတေသူတိ အပ္ပဿာဒါ. တေနာဟ ‘‘ပရိတ္တသုခါ’’တိ. ပရိယေသနဒုက္ခာဒိဟေတုကံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ တတ္ထ ဒုစ္စရိတစရဏေန သမ္ပရာယိကဉ္စ ဒုက္ခမေတ္ထ ကာမေသု ဗဟုကန္တိ ဗဟုဒုက္ခာ. ဗဟုပါယာသာတိ ဗဟုပရိက္ကိလေသာ. တေ ပန ပရိက္ကိလေသာ ဝက္ခမာနနယေန ဗဟူယေဝေတ္ထ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာပီတိ အာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မိက။ပေ။ ဗဟူ’’တိ. တေ စ ပရိက္ကိလေသာ ယသ္မာ တံသမင်္ဂိနော ဟိတပဋိပတ္တိယာ အန္တရာယကရာ ဣဓ စေဝ ပရလောကေ စ အာဒီနဝကာရဏဉ္စ ပဝတ္တန္တိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မိက။ပေ။ ဗဟူ’’တိ. ဧဝံ စေပီတိ ဧဝံ ‘‘အပ္ပဿာဒါ ကာမာ’’တိအာဒိနာ အာကာရေန. နယေနာတိ ဓမ္မေန. ကာရဏေနာတိ ယုတ္တိယာ. သုဋ္ဌု ဒိဋ္ဌံ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝိပဿနာပညာယာတိ အရိယမဂ္ဂပညာယ. သာ စတ္တာရိပိ သစ္စာနိ ဝိသေသတော ပဿတီတိ ဝိပဿနာတိ အဓိပ္ပေတာ. တေနာဟ ‘‘ဟေဋ္ဌာမဂ္ဂဒွယဉာဏေနာတိ အတ္ထော’’တိ. ပီတိသုခန္တိ ပီတိသုခဝန္တံ ဈာနဒွယံ. ဒွေ မဂ္ဂေတိ ဟေဋ္ဌာမဂ္ဂေ. အာဝဋ္ဋနသီလော အာဘုဇနသီလော န ဟောတီတိ အနာဝဋ္ဋီ နေဝ ဟောတိ သဗ္ဗသော အပ္ပဟီနကာမရာဂဆန္ဒော. တေနာဟ ‘‘ကသ္မာ’’တိအာဒိ. ဩရောဓနာဋကာ ပဇဟနပညာတိ အာဒီနဝါနုပဿနာဉာဏမာဟ.

၁၇၉. အဿာဒေါပိ ကထိတော၊ ‘‘အပ္ပဿာဒါ’’တိ ဟိ ဣမိနာ ယာဝတကော ကာမေသု အဿာဒေါ၊ တံ သဗ္ဗံ အနဝသေသတော ပရိဂ္ဂဟေတွာ စဿ ပရိတ္တဘာဝေါ ဒဿိတောတိ အာဒီနဝေါပိ ကထိတော သင်္ခေပေနေဝ သေသဿအာဒီနဝဿ ဒဿိတတ္တာ. တံ ကထေတုန္တိ တံ နိဿရဏံ ‘‘ဧကန္တသုခပဋိသံဝေဒီ’’တိ ဣမိနာ ကထေတုံ. ဣမေဟိ အန္တေဟီတိ ‘‘ပဉ္စိမေ၊ မဟာနာမ၊ ကာမဂုဏာ’’တိအာဒိနာ ကာမဂုဏဒဿနမုခေန ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂံ ‘‘ဥဗ္ဘဋ္ဌကာ ဟောန္တိ အာသနပဋိက္ခိတ္တာ’’တိအာဒိနာ အတ္တကိလမထာနုယောဂဉ္စ ဒဿေတွာ ဣမေဟိ ဒွီဟိ အန္တေဟိ မုတ္တံ မမ သာသနန္တိ၊ ဖလသမာပတ္တိပရိယောသာနတ္တာ သာသနသမ္ပတ္တိယာ ‘‘ဥပရိဖလသမာပတ္တိသီသေန သကလသာသနံ ဒဿေတု’’န္တိ အာဟ. ဂိဇ္ဈသဒိသော ကူဋောတိ မဇ္ဈေပဒလောပီသမာသော ယထာ ‘‘သာကပတ္ထိဝေါ’’တိ (ပါဏိနိ. ၂.၁.၆၀). ဒုတိယေ ပနေတ္ထ ဂိဇ္ဈဝန္တတာယ ဂိဇ္ဈာ ကူဋေ ဧတဿာတိ ဂိဇ္ဈကူဋော. ဥဒ္ဓံယေဝ တိဋ္ဌနကာ နိသဇ္ဇာယ ဝုဋ္ဌိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဧကဋ္ဌာနေနေဝ တိဋ္ဌနကာ. တေနာဟ ‘‘အနိသိန္နာ’’တိ. နိဂဏ္ဌဿာတိ နာဋပုတ္တဿ. နတ္ထိ ဧတဿ ပရိသေသန္တိ အပရိသေသံ. ဧဝံ သင်္ခါဘဝစနမတ္တမဿာတိ အာဟ ‘‘အပရိသေသသင်္ခါတ’’န္တိ. နိစ္စဋ္ဌေန သတတ-သဒ္ဒေန အဘိဏှပ္ပဝတ္တိ ဇောတိတာ သိယာတိ ‘‘သမိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေန နိရန္တရပ္ပဝတ္တိံ ဒဿေတီတိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

၁၈၀. ယံ ကရောတိ၊ တံ ဇာနာတီတိ ဒုက္ခဿ နိဇ္ဇရဏခေပနံ နာမ ဝိညူနံ ကိစ္စံ၊ ဝိညုနာ စ ပုရိသေန ကတာကတံ ဇာနိတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ တုမှေဟိ ပုရာဏာနံ ကမ္မာနံ ဗျန္တိဘာဝံ ကရောန္တေဟိ ပဌမံ တာဝ ဧတ္တကာနိ ပုရာဏာနိ ကမ္မာနီတိ ဇာနိတဗ္ဗာနိ၊ တတော ‘‘ဧတ္တကံ ကာလံ ကတေန တပသာ ဧတ္တကာနိ တာနိ ဗျန္တိကတာနိ၊ ဣဒါနိ ဧတ္တကာနိ ကာတဗ္ဗာနီ’’တိအာဒိနာ အယံ ဝိဓိ ပုရိသေန ဝိယ အတ္တနာ ကာတဗ္ဗကိစ္စံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘တုမှေဟိပိ တထာ ဉာတဗ္ဗံ သိယာ’’တိ. သုဒ္ဓန္တန္တိ သုဒ္ဓကောဋ္ဌာသံ၊ အာယတိံ အနဝဿဝသိဒ္ဓံ ကမ္မက္ခယံ၊ တတော ဝါ ဒုက္ခက္ခယန္တိ အတ္ထော. သုဒ္ဓန္တံ ပတ္တော အတ္ထီတိ ပုစ္ဆတီတိ ဣမိနာ အကုသလာနံ ပဟာနံ၊ ကုသလာနံ ဘာဝနာ စ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ နိဂဏ္ဌသမယေ နတ္ထိ သဗ္ဗသော ဝိသုဒ္ဓိဘာဝနာယ အဘာဝတော၊ တသ္မာ ကုတော ဒုက္ခက္ခယဿ သမ္ဘဝေါတိ ဒဿေတိ.

ဧဝံ အဇာနနဘာဝေ သတီတိ ‘‘အဟုဝမှေဝ မယ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရဿ အဇာနနေ သတိ၊ တသ္မိံ တုမှေဟိ အညာယမာနေတိ အတ္ထော. လုဒ္ဒါတိ ဃောရာ. တေ ပန ယသ္မာ ကာယဝါစာဟိ နိဟီနမေဝ ကရောန္တိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘လုဒ္ဒါစာရာ’’တိ. လောဟိတပါဏိတွေဝ ဝုစ္စတိ တဇ္ဇာကိရိယာစရဏတော. မာဂဝိကကေဝဋ္ဋစောရဃာတကာဒယော မာဂဝိကာဒယော. ကက္ခဠကမ္မာတိ ဖရုသကမ္မာ. တေ နိဂဏ္ဌေသု ပဗ္ဗဇန္တီတိ ပုဗ္ဗေ မဟာဒုက္ခသံဝတ္တနိယကမ္မဿ ကတတ္တာ ဟိ တုမှေ ဧတရဟိ ဤဒိသံ မဟာဒုက္ခံ ပစ္စနုဘဝထာတိ ဒဿေတိ.

ဝါဒေတိ ဒိဋ္ဌိယံ၊ သမယေတိ အတ္ထော. သုခေန သုခန္တိ ဧတ္ထ သုခေနာတိ ပဋိပတ္တိသုခေန၊ သုခါယ ပဋိပတ္တိယာတိ အတ္ထော. သုခန္တိ ဝိမောက္ခသုခံ၊ ဣဓ လောကေ သုခံ အဓိဂစ္ဆန္တာ ကသိဝဏိဇ္ဇာဒိဒုက္ခပဋိပတ္တိယာဝ အဓိဂစ္ဆန္တိ၊ ဧဝံ မောက္ခသုခမ္ပီတိ အဓိပ္ပါယော. သရီရာဝယဝသမ္ပတ္တိယာပိ ဗိမ္ဗိနော သာရောတိ ဗိမ္ဗိသာရော. တေ နိဂဏ္ဌာ။ပေ။ သန္ဓာယ ဝဒန္တိ၊ န ပန ဘဂဝတော အစ္စန္တသန္တပဏီတံ နိဗ္ဗာနသုခပဋိဝေဒနံ ဇာနန္တိ. သဟသာတိ ရဝါ. အပ္ပဋိသင်္ခါတိ န ပဋိသင်္ခါယ အဝိစာရေတွာ. တေနာဟ ‘‘သာဟသံ ကတွာ’’တိအာဒိ.

အညာဟိ ဝေဒနာဟိ အဝေါမိဿံ ဧကန္တံ သုခံ ဧကန္တသုခံ၊ တဿ ပဋိသံဝေဒီ. တေနာဟ ‘‘နိရန္တရသုခပဋိသံဝေဒီ’’တိ. ကထာပတိဋ္ဌာပနတ္ထန္တိ ‘‘ဧကန္တသုခပဋိသံဝေဒီ’’တိ ဧဝံ အာရဒ္ဓကထာယ ပတိဋ္ဌာပနတ္ထံ. ရာဇဝါရေတိ ရာဇာနံ ဥဒ္ဒိဿ အာဂတဒေသနာဝါရေ. သုခံ ပုစ္ဆိတုံ ဟောတီတိ ‘‘ယဒိ သတ္တ ရတ္တိန္ဒိဝါနိ နပ္ပဟောတိ၊ ကိံ ဆ ရတ္တိန္ဒိဝါနိ ပဟောတီ’’တိအာဒိနာ ပုစ္ဆနသုခံ ဟောတိ. ‘‘အဟံ ခေါ’’တိအာဒိနာ ပဝတ္တော သုဒ္ဓဝါရော သုဒ္ဓနိဿန္ဒဿ ဖလသမာပတ္တိသုခဿ ဝသေန အာဂတတ္တာ. အနစ္ဆရိယံ ဟောတိ၊ သတ္တ ရတ္တိန္ဒိဝါနိ ပဟောန္တဿ ဧကသ္မိံ ရတ္တိန္ဒိဝေ ကိံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ. ဥတ္တာနတ္ထမေဝ ဝုတ္တနယတ္တာ သုဝိညေယျတ္တာ.

စူဠဒုက္ခက္ခန္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.