သောဠသဟာရဝဏ္ဏနာ

၁. ဒေသနာဟာရဝဏ္ဏနာ

တတ္ထ ယေ ဥပါဒါနက္ခန္ဓဓမ္မေ ဥပါဒါယ ပထဝီအာဒိဘူတာဒိဘေဒါ ပညတ္တိ၊ တေ ပညတ္တိပဋိပါဒနဘာဝေန ဇာတိဇရာမရဏဝိသေသနဒုက္ခပရိယာယေန စ ဝုတ္တာ တဏှာဝဇ္ဇာ တေဘူမကဓမ္မာ ဒုက္ခသစ္စံ. မညနာဘိနန္ဒနနန္ဒီပရိယာယေဟိ ဝုတ္တာ တဏှာ သမုဒယသစ္စံ. အယံ တာဝ သုတ္တန္တနယော. အဘိဓမ္မနယေ ပန ယထာဝုတ္တတဏှာယ သဒ္ဓိံ ‘‘အဿုတဝါ’’တိအာဒိနာ ဒီပိတာ အဝိဇ္ဇာဒယော၊ မညနာပရိယာယေန ဂဟိတာ မာနဒိဋ္ဌိယော၊ ဘဝပဒေန ဂဟိတော ကမ္မဘဝေါ စာတိ သဗ္ဗေပိ ကိလေသာဘိသင်္ခါရာ သမုဒယသစ္စံ. ဥဘိန္နံ အပ္ပဝတ္တိ နိရောဓသစ္စံ. အရိယဓမ္မဂ္ဂဟဏေန၊ ပရိညာဘိက္ခုသေက္ခာဘိညာဂဟဏေဟိ၊ ရာဂါဒိခယဝစနေဟိ၊ သမ္မာသမ္ဗောဓိဂဟဏေန စ မဂ္ဂသစ္စံ. ကေစိ ပန တဏှာက္ခယာဒိဝစနေဟိ နိရောဓသစ္စံ ဥဒ္ဓရန္တိ၊ တံ အဋ္ဌကထာယ ဝိရုဇ္ဈတိ တတ္ထ တဏှာက္ခယာဒီနံ မဂ္ဂကိစ္စဘာဝဿ ဥဒ္ဓဋတ္တာ.

တတ္ထ သမုဒယေန အဿာဒေါ၊ ဒုက္ခေန အာဒီနဝေါ၊ မဂ္ဂနိရောဓေဟိ နိဿရဏံ၊ တေသံ ဘိက္ခူနံ မာနဘဉ္ဇနံ ဖလံ၊ တထာ ‘‘ယထာဝုတ္တဝိဘာဂါဝဗောဓော’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ ပယောဇနဉ္စ. တဿ နိပ္ဖတ္တိကာရဏတ္တာ ဒေသနာယ ဝိစိတ္တတာ စတုန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ ယာထာဝတော သဘာဝူပဓာရဏဉ္စ ဥပါယော၊ ပထဝီအာဒီသု ပုထုဇ္ဇနာဒီနံ ပဝတ္တိဒဿနာပဒေသေန ပထဝီအာဒယော ဧကန္တတော ပရိဇာနိတဗ္ဗာ၊ မညနာ စ ပဟာတဗ္ဗာတိ အယမေတ္ထ ဘဂဝတော အာဏတ္တီတိ. အယံ ဒေသနာဟာရော.

၂. ဝိစယဟာရဝဏ္ဏနာ

မညနာနံ သက္ကာယဿ အဝိသေသဟေတုဘာဝတော၊ ကဿစိပိ တတ္ထ အသေသိတဗ္ဗတော စ သဗ္ဗဂဟဏံ၊ သဘာဝဓာရဏတော နိဿတ္တနိဇ္ဇီဝတော စ ဓမ္မဂ္ဂဟဏံ၊ ပတိဋ္ဌာဘာဝတော အာဝေဏိကဟေတုဘာဝတော စ မူလဂ္ဂဟဏံ၊ ကာရဏဘာဝတော ဒေသနတ္ထသမ္ဘဝတော စ ပရိယာယဂ္ဂဟဏံ၊ သမ္မုခဘာဝတော သမ္ပဒါနတ္ထသမ္ဘဝတော စ ‘‘ဝေါ’’တိ ဝစနံ၊ တထာရူပဂုဏယောဂတော အဘိမုခီကရဏတော စ ‘‘ဘိက္ခဝေ’’တိ အာလပနံ. ဒေသေတုံ သမတ္ထဘာဝတော တေသံ သတုပ္ပါဒနတ္ထဉ္စ ‘‘ဒေသေဿာမီ’’တိ ပဋိဇာနနံ၊ ဒေသေတဗ္ဗတာယ ပဋိညာတဘာဝတော၊ ယထာပဋိညဉ္စ ဒေသနတော ‘‘တ’’န္တိ ပစ္စာမသနံ၊ သောတဗ္ဗဘာဝတော၊ သဝနတ္ထဿ စ ဧကန္တေန နိပ္ဖါဒနတော ‘‘သုဏာထာ’’တိ ဝုတ္တံ. သက္ကာတဗ္ဗတော၊ သက္ကစ္စကိရိယာယ ဧဝ စ တဒတ္ထသိဒ္ဓိတော ‘‘သာဓုက’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဓမ္မဿ မနသိကရဏီယတော တဒဓီနတ္တာ စ သဗ္ဗသမ္ပတ္တီနံ ‘‘မနသိ ကရောထာ’’တိ ဝုတ္တံ ယထာပရိညာတာယ ဒေသနာယ ပရိဗျတ္တဘာဝတော ဝိတ္ထာရတ္ထသမ္ဘဝတော စ ‘‘ဘာသိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဘဂဝတော သဒေဝကေန လောကေန သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗဝစနတ္တာ၊ တဿ စ ယထာဓိပ္ပေတတ္ထသာဓနတော ‘‘ဧဝ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သတ္ထု ဥတ္တမဂါရဝဋ္ဌာနဘာဝတော၊ တတ္ထ စ ဂါရဝဿ ဥဠာရပုညဘာဝတော ‘‘ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တံ. ဘိက္ခူနံ တထာကိရိယာယ နိစ္ဆိတဘာဝတော ဝစနာလင်္ကာရတော စ ‘‘ခေါ’’တိ ဝုတ္တံ. သဝနဿ ပဋိဇာနိတဗ္ဗတော၊ တထာ တေဟိ ပဋိပန္နတ္တာ စ ‘‘ပစ္စဿောသု’’န္တိ ဝုတ္တံ ပစ္စက္ခဘာဝတော၊ သကလဿပိ ဧကဇ္ဈံ ကရဏတော ‘‘ဧတ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ဝုစ္စမာနဿ ပုဂ္ဂလဿ လောကပရိယာပန္နတ္တာ လောကာဓာရတ္တာ စ လောကံ ဥပါဒါယ ‘‘ဣဓာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပဋိဝေဓဗာဟုသစ္စာဘာဝတော ပရိယတ္တိဗာဟုသစ္စာဘာဝတော စ ‘‘အဿုတဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ပုထူသု၊ ပုထု ဝါ ဇနဘာဝတော ‘‘ပုထုဇ္ဇနော’’တိ ဝုတ္တံ. အနရိယဓမ္မဝိရဟတော အရိယဓမ္မသမန္နာဂမတော စ ‘‘အရိယာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. အရိယဘာဝကရာယ ပဋိပတ္တိယာ အဘာဝတော၊ တတ္ထ ကောသလ္လဒမထာဘာဝတော ‘‘အရိယာနံ အဒဿာဝီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အသန္တဓမ္မဿဝနတော သန္တဓမ္မသမန္နာဂမတော သဗ္ဘိ ပါသံသိယတော စ ‘‘သပ္ပုရိသာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. သပ္ပုရိသဘာဝကရာယ ပဋိပတ္တိယာ အဘာဝတော၊ တတ္ထ စ ကောသလ္လဒမထာဘာဝတော ‘‘သပ္ပုရိသာနံ အဒဿာဝီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပထဝီဝတ္ထုကာနံ မညနာနံ၊ ဥပရိ ဝုစ္စမာနာနဉ္စမညနာနံ မူလကတ္တာ ပပဉ္စသင်္ခါနံ ‘‘ပထဝိံ ပထဝိတော သဉ္ဇာနာတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အန္ဓပုထုဇ္ဇနဿ အဟံကာရ-မမံကာရာနံ ကတ္ထစိပိ အပ္ပဟီနတ္တာ ‘‘ပထဝိံ မညတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ပုဗ္ဗေ အဂ္ဂဟိတတ္တာ၊ သာမညတော စ ဂယှမာနတ္တာ၊ ပုဂ္ဂလဿ ပထဝီအာဒိအာရမ္မဏသဘာဂတာယ လဗ္ဘမာနတ္တာ စ ‘‘ယောပီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ယော’’တိ အနိယမေန ဂဟိတဿ နိယမေတဗ္ဗတော ပဋိနိဒ္ဒိသိတဗ္ဗတော စ၊ ‘‘သော’’တိ ဝုတ္တံ သာတိသယံ သံသာရေ ဘယဿ ဣက္ခနတော ကိလေသဘေဒနသမ္ဘဝတော စ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ ဝုတ္တံ. သိက္ခာဟိ သမန္နာဂမတော သေက္ခဓမ္မပဋိလာဘတော စ ‘‘သေက္ခော’’တိ ဝုတ္တံ. မနသာ လဒ္ဓဗ္ဗဿ အရဟတ္တဿ အနဓိဂတတ္တာ အဓိဂမနီယတော စ ‘‘အပ္ပတ္တမာနသော’’တိ ဝုတ္တံ. အပရေန အနုတ္တရဏီယတော၊ ပရံ အနုစ္ဆဝိကဘာဝေန ဥတ္တရိတွာ ဌိတတ္တာ စ ‘‘အနုတ္တရ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယောဂေန ဘာဝနာယ ကာမယောဂါဒိတော စ ခေမံ သိဝံ အနုပဒ္ဒဝန္တိ ‘‘ယောဂက္ခေမ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဆန္ဒပ္ပဝတ္တိယာ ဥဿုက္ကာပတ္တိယာ စ ‘‘ပတ္ထယမာနော’’တိ ဝုတ္တံ. တဒတ္ထဿ သဗ္ဗသော သဗ္ဗဣရိယာပထဝိဟာရဿ သမထဝိပဿနာဝိဟာရဿ ဒိဗ္ဗဝိဟာရဿ စ ဝသေန ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သေက္ခဿ သဗ္ဗသော အဘိညေယျဘာဝဉ္စေဝ ပရိညေယျဘာဝဉ္စ ဉာဏေန အဘိဘဝိတွာ ဇာနနတော ‘‘အဘိဇာနာတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သေက္ခဿ သဗ္ဗသော အပ္ပဟီနမညနတာယ အဘာဝတော ‘‘မာ မညီ’’တိ ဝုတ္တံ. သေသံ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမိနာ နယေန ဣတော ပရံ သဗ္ဗပဒေသု ဝိနိစ္ဆယော ကာတဗ္ဗော. သက္ကာ ဟိ အဋ္ဌကထံ တဿာ လီနတ္ထဝဏ္ဏနဉ္စ အနုဂန္တွာ အယမတ္ထော ဝိညူဟိ ဝိဘာဝေတုန္တိ အတိဝိတ္ထာရဘယေန န ဝိတ္ထာရယိမှ. ဣတိ အနုပဒဝိစယတော ဝိစယော ဟာရော.

၃. ယုတ္တိဟာရဝဏ္ဏနာ

သက္ကာယဿ သဗ္ဗမညနာနံ မူလဘာဝေါ ယုဇ္ဇတိ ပရိကပ္ပမတ္တကတ္တာ လောကဝိစိတ္တဿ. ဗျာဟုသစ္စဒွယရဟိတဿ အန္ဓပုထုဇ္ဇနဘာဝေါ ယုဇ္ဇတိ ပုထုကိလေသာဘိသင်္ခါရဇနနာဒိသဘာဝတ္တာ. ယထာဝုတ္တပုထုဇ္ဇနဿ ဝါ ဝုတ္တပ္ပကာရဗာဟုသစ္စာဘာဝေါ ယုဇ္ဇတိ တသ္မိံ သတိ သဗ္ဘာဝတော. တတ္ထ အဿုတဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ အရိယာနံ သပ္ပုရိသာနဉ္စ အဒဿာဝိတာဒိ ယုဇ္ဇတိ အရိယကရဓမ္မာနံ အရိယဘာဝဿ စ တေန အဒိဋ္ဌတ္တာ အပ္ပဋိပန္နတ္တာ စ တထာ တဿ ပထဝိယာ ‘‘အဟံ ပထဝီ၊ မမ ပထဝီ၊ ပရော ပထဝီ’’တိ သဉ္ဇာနနံ ယုဇ္ဇတိ အဟံကာရမမံကာရာနံ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အပ္ပဟီနတ္တာ. တထာ သဉ္ဇာနတော စဿ ပထဝိံ ကမ္မာဒိကရဏာဒိဝသေန ဂဟေတွာ နာနပ္ပကာရတော မညနာပဝတ္တိ ယုဇ္ဇတိ သညာနိဒါနတ္တာ ပပဉ္စသင်္ခါနံ. ယော မညတိ၊ တဿ အပရိညာတဝတ္ထုကတာ ယုဇ္ဇတိ ပရိညာယ ဝိနာ မညနာပဟာနာဘာဝတော. ‘‘အာပံ အာပတော သဉ္ဇာနာတီ’’တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အပရိယောသိတသိက္ခဿ အပ္ပတ္တမာနသတာ ယုဇ္ဇတိ ကတကိစ္စတာဘာဝတော. သေက္ခဿ သတော ယောဂက္ခေမပတ္ထနာ ယုဇ္ဇတိ တဒဓိမုတ္တဘာဝတော. တထာ တဿ ပထဝိယာ အဘိဇာနနာ ယုဇ္ဇတိ ပရိညာပဟာနေသု မတ္တသော ကာရိဘာဝတော. တတော ဧဝ စဿ ‘‘မာ မညီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတာ ယုဇ္ဇတိ ဝတ္ထုပရိညာယ ဝိယ မညနာပဟာနဿပိ ဝိပ္ပကတဘာဝတော. သေက္ခဿ ပထဝိယာ ပရိညေယျတာ ယုဇ္ဇတိ ပရိညာတုံ သက္ကုဏေယျတ္တာ သဗ္ဗသော အပရိညာတတ္တာ စ. ‘‘အာပံ အာပတော’’တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အရဟတ္တာဒိယုတ္တဿ ပထဝိယာဒီနံ အဘိဇာနနာ မညနာဘာဝေါ စ ယုဇ္ဇတိ သင်္ခါတဓမ္မတ္တာ၊ သဗ္ဗသော ကိလေသာနံ ပဟီနတ္တာ၊ တတော ဧဝ စဿ ဝီတရာဂါဒိဘာဝေါ တတော သမ္မဒေဝ စ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ ပဋိဝိဒ္ဓတာတိ. အယံ ယုတ္တိဟာရော.

၄. ပဒဋ္ဌာနဟာရဝဏ္ဏနာ

ကိဿောပိ မညနာ သက္ကာယဿ ပဒဋ္ဌာနံ၊ မညနာနံ အယောနိသောမနသိကာရော ပဒဋ္ဌာနံ၊ သုတဒွယဝိရဟော အန္ဓပုထုဇ္ဇနဘာဝဿ ပဒဋ္ဌာနံ၊ သော အရိယာနံ အဒဿာဝိတာယ ပဒဋ္ဌာနံ၊ သာ အရိယဓမ္မဿ အကောဝိဒတာယ ပဒဋ္ဌာနံ၊ သာ အရိယဓမ္မေ အဝိနီတတာယ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘သပ္ပုရိသာနံ အဒဿာဝီ’’တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. သညာဝိပလ္လာသော မညနာနံ ပဒဋ္ဌာနံ. သညာနိဒါနာ ဟိ ပပဉ္စသင်္ခါတိ. မညနာသု စ တဏှာမညနာ ဣတရမညနာနံ ပဒဋ္ဌာနံ ‘‘တဏှာဂတာနံ ပရိတဿိတဝိပ္ဖန္ဒိတ’’န္တိ၊ (ဒီ. နိ. ၁.၁၀၅-၁၀၉) ‘‘တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါန’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၁၂၆၊ မဟာဝ. ၁) စ ဝစနတော၊ တဏှာဂတဿေဝ စ ‘‘သေယျောဟမသ္မိ’’န္တိအာဒိနာ မာနဇပ္ပနာသဗ္ဘာဝတာ. သဗ္ဗာပိ ဝါ မညနာ သဗ္ဗာသံ မညနာနံ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘ဥပါဒါနပစ္စယာ တဏှာ’’တိ ဟိ ဝစနတော ဒိဋ္ဌိပိ တဏှာယ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘အဟမသ္မိ ဗြဟ္မာ မဟာဗြဟ္မာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၄၂၊ ၃.၃၉) အာဒိဝစနတော မာနောပိ ဒိဋ္ဌိယာ ပဒဋ္ဌာနံ. တထာ ‘‘အသ္မီတိ သတိ ဣတ္ထံသ္မီတိ ဟောတိ၊ ဧဝံသ္မီတိ ဟောတိ၊ အညထာသ္မီတိ ဟောတီ’’တိအာဒိဝစနတော မာနဿပိ တဏှာယ ပဒဋ္ဌာနတာ လဗ္ဘတေဝ. သေက္ခာ ဓမ္မာ သပ္ပဒေသတော မညနာပဟာနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. အသေက္ခာ နိပ္ပဒေသတော မညနာပဟာနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ကမ္မဘဝေါ စ ဇာတိယာ ပဒဋ္ဌာနံ. ဇာတိ ဇရာမရဏဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ပစ္စယာကာရဿ ယထာဘူတာဝဗောဓော သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ ပဒဋ္ဌာနန္တိ. အယံ ပဒဋ္ဌာနော ဟာရော.

၅. လက္ခဏဟာရဝဏ္ဏနာ

‘‘သဗ္ဗဓမ္မမူလပရိယာယ’’န္တိ ဧတ္ထ မူလဂ္ဂဟဏေန မူလပရိယာယဂ္ဂဟဏေန ဝါ ယထာ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိယော ဂယှန္တိ၊ ဧဝံ ဒေါသမောဟာဒီနမ္ပိ သက္ကာယမူလဓမ္မာနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော သက္ကာယဿ မူလဘာဝေန ဧကလက္ခဏတ္တာ. ‘‘အဿုတဝါ’’တိ ဣမိနာ ယထာ တဿ ပုဂ္ဂလဿ ပရိယတ္တိပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မာနံ အဘာဝေါ ဂယှတိ၊ ဧဝံ ပဋိပတ္တိသဒ္ဓမ္မဿပိ အဘာဝေါ ဂယှတိ သဒ္ဓမ္မဘာဝေန ဧကလက္ခဏတ္တာ. အရိယာနံ အဒဿနကာမတာဒိလက္ခဏာ. ‘‘အရိယဓမ္မဿ အကောဝိဒေါ’’တိ ဣမိနာ အရိယဓမ္မာဓိဂမဿ ဝိဗန္ဓဘူတံ အညာဏံ. ‘‘အရိယဓမ္မေ အဝိနီတော’’တိ ဣမိနာ အရိယဝိနယာဘာဝေါ. သော ပနတ္ထတော အရိယဝိနယေ အပ္ပဋိပတ္တိ ဧဝ ဝါတိ တီဟိပိ ပဒေဟိ ယထာဝုတ္တဝိသယာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆာ စ ဂဟိတာဝ ဟောန္တိ. တဂ္ဂဟဏေန စ သဗ္ဗေပိ အကုသလာ ဓမ္မာ သင်္ဂဟိတာဝ ဟောန္တိ သံကိလေသလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏတ္တာ. ‘‘သပ္ပုရိသာနံ အဒဿာဝီ’’တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော.

‘‘ပထဝိံ ပထဝိတော သဉ္ဇာနာတီ’’တိ ဣဒံ ဒိဋ္ဌိမညနာဒီနံ သညာယ ကာရဏဘာဝဒဿနံ. တတ္ထ ယထာ သညာ၊ ဧဝံ ဝိတက္ကဖဿာဝိဇ္ဇာအယောနိသောမနသိကာရာဒယောပိ တာသံ ကာရဏန္တိ အတ္ထတော တေသမ္ပေတ္ထ သင်္ဂဟော ဝုတ္တော ဟောတိ မညနာနံ ကာရဏဘာဝေန ဧကလက္ခဏတ္တာ. ‘‘မညတီ’’တိ ဣမိနာ မညနာကိစ္စေန တဏှာမာနဒိဋ္ဌိယော ဂဟိတာ တာသံ ကိလေသသဘာဝတ္တာ. တဂ္ဂဟဏေနေဝ ဝိစိကိစ္ဆာဒိနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော ကိလေသလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏတ္တာ. တထာ တဏှာယ ဟေတုသဘာဝတ္တာ တဂ္ဂဟဏေနေဝ အဝသိဋ္ဌာကုသလဟေတူနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော ဟေတုလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏတ္တာ. တထာ တဏှာဒိဋ္ဌီနံ အာသဝါဒိသဘာဝတ္တာ တဂ္ဂဟဏေနေဝ အဝသိဋ္ဌာသဝေါဃယောဂဂန္ထနီဝရဏာဒီနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော အာသဝါဒိသဘာဝတ္တာ ဧကလက္ခဏတ္တာ. တထာ ‘‘ပထဝိံ မညတီ’’တိအာဒိနာ ပထဝီအာဒီနံ ရူပသဘာဝတ္တာ တဗ္ဗိသယာနဉ္စ မညနာနံ ရူပဝိသယတ္တာ တဂ္ဂဟဏေနေဝ သကလရူပက္ခန္ဓဝိသယာပိ မညနာ ဒဿိတာ ဟောန္တိ ရူပဝိသယလက္ခဏေန အာသံ ဧကလက္ခဏတ္တာ. ဧဝံ စက္ခာယတနာဒိဝိသယာပိ မညနာ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗာ. ‘‘အပရိညာတ’’န္တိ ပရိညာပဋိက္ခေပေန တပ္ပဋိဗဒ္ဓကိလေသာနံ ပဟာနပဋိက္ခေပေါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော မဂ္ဂကိစ္စဘာဝေန ပရိညာပဟာနာနံ ဧကလက္ခဏတ္တာ. ဣမိနာ နယေန သေသေသုပိ ယထာရဟံ ဧကလက္ခဏာ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗာတိ. အယံ လက္ခဏော ဟာရော.

၆. စတုဗျူဟဟာရဝဏ္ဏနာ

ပထဝီအာဒီသု ဝတ္ထူသု ဗျဉ္ဇနစ္ဆာယာယ အတ္ထံ ဂဟေတွာ ဓမ္မဂမ္ဘီရတံ အသလ္လက္ခေတွာ အသဒ္ဓမ္မဿဝနာဒိနာ ဝဉ္စိတာ ဟုတွာ သဒ္ဓမ္မဿဝနဓာရဏပရိစယမနသိကာရဝိမုခါ ပထဝီအာဒီသု ဝတ္ထူသု ပုထုဇ္ဇနသေက္ခာသေက္ခတထာဂတာနံ ပဋိပတ္တိဝိသေသံ အဇာနန္တာ စ ဝေနေယျာ ဣမိဿာ ဒေသနာယ နိဒါနံ. တေ ‘‘ကထံ နု ခေါ ယထာဝုတ္တဒေါသဝိနိမုတ္တာ ယထာဝုတ္တဉ္စ ဝိသေသံ ဇာနန္တာ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ ဥဘယဟိတပရာယဏာ သဝေယျု’’န္တိ အယမေတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပါယော. ပဒနိဗ္ဗစနံ နိရုတ္တံ၊ တံ ‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒိနိဒါနပဒါနံ၊ ‘‘သဗ္ဗဓမ္မမူလပရိယာယ’’န္တိအာဒိပါဠိပဒါနဉ္စ အဋ္ဌကထာယံ၊ တဿာ လီနတ္ထဝဏ္ဏနာယဉ္စေဝ ဝုတ္တနယေန သုဝိညေယျတ္တာ အတိဝိတ္ထာရဘယေန န ဝိတ္ထာရယိမှ.

ပဒပဒတ္ထဒေသနာနိက္ခေပသုတ္တသန္ဓိဝသေန ပဉ္စဝိဓာ သန္ဓိ. တတ္ထ ပဒဿ ပဒန္တရေန သမ္ဗန္ဓော ပဒသန္ဓိ၊ တထာ ပဒတ္ထဿ ပဒတ္ထန္တရေန သမ္ဗန္ဓော ပဒတ္ထသန္ဓိ၊ ယော ‘‘ကိရိယာကာရကသမ္ဗန္ဓော’’တိ ဝုစ္စတိ. နာနာနုသန္ဓိကဿ သုတ္တဿ တံတံအနုသန္ဓီဟိ သမ္ဗန္ဓော၊ ဧကာနုသန္ဓိကဿ ပန ပုဗ္ဗာပရသမ္ဗန္ဓော ဒေသနာသန္ဓိ. ယာ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပုစ္ဆာနုသန္ဓိ အဇ္ဈာသယာနုသန္ဓိ ယထာနုသန္ဓီ’’တိ တိဓာ ဝိဘတ္တာ. အဇ္ဈာသယော စေတ္ထ အတ္တဇ္ဈာသယော ပရဇ္ဈာသယောတိ ဒွိဓာ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဟေဋ္ဌာ နိဒါနဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တမေဝ. နိက္ခေပသန္ဓိ စတုန္နံ သုတ္တနိက္ခေပါနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. သုတ္တသန္ဓိ ဣဓ ပဌမနိက္ခေပဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကသ္မာ ပနေတ္ထ မူလပရိယာယသုတ္တမေဝ ပဌမံ နိက္ခိတ္တန္တိ? နာယမနုယောဂေါ ကတ္ထစိ နပ္ပဝတ္တတိ၊ အပိစ ယသ္မာ မညနာမူလကံ သက္ကာယံ၊ သဗ္ဗမညနာ စ တတ္ထ ဧဝ အနေကဘေဒဘိန္နာ ပဝတ္တတိ၊ န တဿာ သဝိသယာယ လေသမတ္တမ္ပိ သာရံ အတ္ထီတိ ပထဝီအာဒိဝိဘာဂဘိန္နေသု မညနာသု စ သာတိသယံ နိဗ္ဗေဓဝိရာဂသဉ္ဇနနီ ဥပရိ သေက္ခာသေက္ခတထာဂတဂုဏဝိဘာဝနီ စ အယံ ဒေသနာ. သုတ္တန္တဒေသနာ စ ဝိသေသတော ဒိဋ္ဌိဝိနိဝေဌနကထာ၊ တသ္မာ သနိဿယဿ ဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟဿ အာဒိတော အသာရဘာဝဒီပနံ ဥပရိ စ သဗ္ဗေသံ အရိယာနံ ဂုဏဝိသေသဝိဘာဝနမိဒံ သုတ္တံ ပဌမံ နိက္ခိတ္တံ. ကိဉ္စ သက္ကာယေ မညနာမညနာမုခေန ပဝတ္တိနိဝတ္တီသု အာဒီနဝါနိသံသဝိဘာဝနတော သဗ္ဗေသံ ပုဂ္ဂလာနံ ပဋိပတ္တိဝိဘာဂတော စ ဣဒမေဝ သုတ္တံ ပဌမံ နိက္ခိတ္တံ.

ယံ ပန ဧကိဿာ ဒေသနာယ ဒေသနန္တရေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒနံ၊ အယမ္ပိ ဒေသနာသန္ဓိ၊ သာ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော။ပေ။ နိဗ္ဗာနံ အဘိနန္ဒတီ’’တိ အယံ ဒေသနာ. ‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော။ပေ။ သပ္ပုရိသဓမ္မေ အဝိနီတော မနသိကရဏီယေ ဓမ္မေ နပ္ပဇာနာတိ၊ အမနသိကရဏီယေ စ ဓမ္မေ နပ္ပဇာနာတိ၊ သော မနသိကရဏီယေ ဓမ္မေ အပ္ပဇာနန္တော အမနသိကရဏီယေ စ ဓမ္မေ အပ္ပဇာနန္တော ယေ ဓမ္မာ န မနသိကရဏီယာ၊ တေ ဓမ္မေ မနသိ ကရောတိ။ပေ။ အနုပ္ပန္နော ဝါ ကာမာသဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နော ဝါ ကာမာသဝေါ ပဝဍ္ဎတိ. အနုပ္ပန္နော ဝါ ဘဝါသဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နော ဝါ ဘဝါသဝေါ ပဝဍ္ဎတိ၊ အနုပ္ပန္နော ဝါ အဝိဇ္ဇာသဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နော ဝါ အဝိဇ္ဇာသဝေါ ပဝဍ္ဎတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၇) ဣမာယ ဒေသနာယ သံသန္ဒတိ. တထာ ‘‘တဿေတံ ပါဋိကင်္ခံ သုဘနိမိတ္တံ မနသိ ကရိဿတိ၊ တဿ သုဘနိမိတ္တဿ မနသိကာရာ ရာဂေါ စိတ္တံ အနုဒ္ဓံသေဿတိ၊ သော သရာဂေါ သဒေါသော သမောဟော သာင်္ဂဏော သံကိလိဋ္ဌစိတ္တော ကာလံ ကရိဿတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၅၉) ဣမာယ ဒေသနာယ သံသန္ဒတိ. တထာ ‘‘စက္ခုဉ္စာဝုသော ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏံ၊ တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော၊ ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ. ယံ ဝေဒေတိ တံ သဉ္ဇာနာတိ၊ ယံ သဉ္ဇာနာတိ တံ ဝိတက္ကေတိ၊ ယံ ဝိတက္ကေတိ တံ ပပဉ္စေတိ၊ ယံ ပပဉ္စေတိ တတောနိဒါနံ ပုရိသံ ပပဉ္စသညာသင်္ခါ သမုဒါစရန္တီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၀၄) ဣမာယ ဒေသနာယ သံသန္ဒတိ. တထာ ‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော။ပေ။ သပ္ပုရိသဓမ္မေ အဝိနီတော ရူပံ ‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’တိ သမနုပဿတိ. ဝေဒနံ။ပေ။၊ သညံ။ပေ။၊ သင်္ခါရေ။ပေ။၊ ဝိညာဏံ ‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’တိ သမနုပဿတိ. ယမ္ပိ တံ ဒိဋ္ဌံ။ပေ။ ယမ္ပိ တံ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ၊ သော လောကော သော အတ္တာ သော ပေစ္စ ဘဝိဿာမိ နိစ္စော ဓုဝေါ သဿတော အဝိပရိဏာမဓမ္မော သဿတိသမံ တထေဝ ဌဿာမီတိ၊ တမ္ပိ ‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’တိ သမနုပဿတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၄၁) ဣမာယ ဒေသနာယ သံသန္ဒတိ.

‘‘ယောပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု။ပေ။ နိဗ္ဗာနံ မာဘိနန္ဒီ’’တိ အယံ ဒေသနာ. ‘‘ဣဓ၊ ဒေဝါနမိန္ဒ၊ ဘိက္ခုနော သုတံ ဟောတိ ‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ နာလံ အဘိနိဝေသာယာ’တိ၊ ဧဝဉ္စေတံ၊ ဒေဝါနမိန္ဒ၊ ဘိက္ခုနော သုတံ ဟောတိ ‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ နာလံ အဘိနိဝေသာယာ’တိ၊ သော သဗ္ဗံ ဓမ္မံ အဘိဇာနာတိ၊ သဗ္ဗံ ဓမ္မံ အဘိညာယ သဗ္ဗံ ဓမ္မံ ပရိဇာနာတိ၊ သဗ္ဗံ ဓမ္မံ ပရိညာယ ယံ ကိဉ္စိ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ၊ သော တာသု ဝေဒနာသု အနိစ္စာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ ဝိရာဂါနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ နိရောဓာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ ဝိဟရတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၉၀) ဣမာယ ဒေသနာယ သံသန္ဒတိ. ‘‘ယောပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အရဟံ။ပေ။ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဝဒါမီ’’တိ အယံ ဒေသနာ ‘‘သုတဝါ စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော။ပေ။ သပ္ပုရိသဓမ္မေ သုဝိနီတော ရူပံ ‘နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ’တိ သမနုပဿတိ၊ ဝေဒနံ။ပေ။၊ သညံ။ပေ။၊ သင်္ခါရေ။ပေ။၊ ဝိညာဏံ ‘နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ’တိ သမနုပဿတိ. ယမ္ပိ တံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ၊ တမ္ပိ ‘နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ’တိ သမနုပဿတိ. ယမ္ပိ တံ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ၊ သော လောကော သော အတ္တာ သော ပေစ္စ ဘဝိဿာမိ ‘နိစ္စော ဓုဝေါ သဿတော အပိ ပရိဏာမဓမ္မော သဿတိသမံ တထေဝ ဌဿာမီ’တိ၊ တမ္ပိ ‘နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ’တိ သမနုပဿတိ. သော ဧဝံ သမနုပဿန္တော န ပရိတဿတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၄၁) ဧဝမာဒိဒေသနာဟိ သံသန္ဒတီတိ၊ အယံ စတုဗျူဟော ဟာရော.

၇. အာဝတ္တဟာရဝဏ္ဏနာ

‘‘အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော’’တိ ဣမိနာ ယောနိသောမနသိကာရပဋိက္ခေပမုခေန အယောနိသောမနသိကာရပရိဂ္ဂဟော ဒီပိတော. ‘‘အရိယာနံ အဒဿာဝီ’’တိအာဒိနာ သပ္ပုရိသူပနိဿယာဒိပဋိက္ခေပမုခေန အသပ္ပုရိသူပနိဿယာဒိပရိဂ္ဂဟော ဒီပိတော. တေသု ပုရိမနယေန အာသယဝိပတ္တိ ကိတ္တိတာ၊ ဒုတိယေန ပယောဂဝိပတ္တိ. ပုရိမေန စဿ ကိလေသဝဋ္ဋံ၊ တဉ္စ ယတော ဝိပါကဝဋ္ဋန္တိ သကလံ သံသာရစက္ကမာဝတ္တတိ. ‘‘ပထဝိံ မညတီ’’တိအာဒိနာ တတ္ထ တိဿော မညနာ ဝုတ္တာ. တာသု တဏှာမညနာ ‘‘ဧတံ မမာ’’တိ တဏှာဂ္ဂါဟော၊ မာနမညနာ ‘‘ဧသောဟမသ္မီ’’တိ မာနဂ္ဂါဟော၊ ဒိဋ္ဌိမညနာ ‘‘ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ ဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟော. တတ္ထ တဏှာဂ္ဂါဟေန ‘‘တဏှံ ပဋိစ္စပရိယေသနာ’’တိအာဒိကာ (ဒီ. နိ. ၂.၁၀၃၊ ဒီ. နိ. ၃.၃၅၉၊ အ. နိ. ၃.၂၃၊ ဝိဘ. ၉၆၃) နဝ တဏှာမူလကာ ဓမ္မာ အာဝတ္တန္တိ. မာနဂ္ဂါဟေန ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိအာဒိကာ နဝ မာနဝိဓာ အာဝတ္တန္တိ. ဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟေန ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိအာဒိကာ (သံ. နိ. ၄.၃၄၅) ဝီသတိဝတ္ထုကာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အာဝတ္တတိ. တီသု စ ဂါဟေသု ယာယ သညာယ တဏှာဂ္ဂါဟဿ ဝိက္ခမ္ဘနာ၊ သာ ဒုက္ခသညာ ဒုက္ခာနုပဿနာ. ယာယ သညာယ မာနဂ္ဂါဟဿ ဝိက္ခမ္ဘနာ၊ သာ အနိစ္စသညာ အနိစ္စာနုပဿနာ. ယာယ ပန သညာယ ဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟဿ ဝိက္ခမ္ဘနာ၊ သာ အနတ္တသညာ အနတ္တာနုပဿနာ. တတ္ထ ပဌမဂ္ဂါဟဝိသဘာဂတော အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခမုခံ အာဝတ္တတိ၊ ဒုတိယဂ္ဂါဟဝိသဘာဂတော အနိမိတ္တဝိမောက္ခမုခံ အာဝတ္တတိ၊ တတိယဂ္ဂါဟဝိသဘာဂတော သုညတဝိမောက္ခမုခံ အာဝတ္တတိ.

သေက္ခဂ္ဂဟဏေန အရိယာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ သင်္ဂဟော၊ တတော စ ပရတောဃောသယောနိသောမနသိကာရာ ဒီပိတာ ဟောန္တိ. ပရတောဃောသေန စ သုတဝါ အရိယသာဝကောတိ အာဝတ္တတိ၊ ယောနိသောမနသိကာရေန နဝ ယောနိသောမနသိကာရမူလကာ ဓမ္မာ အာဝတ္တန္တိ၊ စတုဗ္ဗိဓဉ္စ သမ္ပတ္တိစက္ကံ. ‘‘မာ မညီ’’တိ မညနာနံ ဝိပ္ပကတပ္ပဟာနတာဂဟဏေန ဧကစ္စာသဝပရိက္ခယော ဒီပိတော ဟောတိ၊ တေန စ သဒ္ဓါဝိမုတ္တဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တကာယသက္ခိဘာဝါ အာဝတ္တန္တိ. ‘‘အရဟံ ခီဏာသဝေါ’’တိအာဒိနာ အသေက္ခာ သီလက္ခန္ဓာဒယော ဒဿိတာ ဟောန္တိ၊ သီလက္ခန္ဓာဒိပါရိပူရိယာ စ ဒသ နာထကရဏာ ဓမ္မာ အာဝတ္တန္တိ. ‘‘န မညတီ’’တိ မညနာပဋိက္ခေပေန ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု ‘‘နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ’’တိ သမ္မာပဋိပတ္တိ ဒဿိတာ၊ တာယ စ သာတိသယာ နိကန္တိပရိယာဒါနမာနသမုဂ္ဃါဋနဒိဋ္ဌိဥဂ္ဃါဋနာနိ ပကာသိတာနီတိ အပ္ပဏိဟိတာနိမိတ္တ-သုညတဝိမောက္ခာ အာဝတ္တန္တိ.

‘‘တထာဂတော’’တိအာဒိနာ သဗ္ဗညုဂုဏာ ဝိဘာဝိတာတိ တဒဝိနာဘာဝတော ဒသဗလ-စတုဝေသာရဇ္ဇအသာဓာရဏဉာဏအာဝေဏိကဗုဒ္ဓဓမ္မာ အာဝတ္တန္တိ. ‘‘နန္ဒီ ဒုက္ခဿ မူလ’’န္တိအာဒိနာ သဒ္ဓိံ ဟေတုနာ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတန္တိ ပဝတ္တိနိဝတ္တိတဒုဘယဟေတုဝိဘာဝနေန စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ အာဝတ္တန္တိ. ‘‘တဏှာနံ ခယာ’’တိအာဒိနာ တဏှပ္ပဟာနာပဒေသေန တဒေကဋ္ဌဘာဝတော ဒိယဍ္ဎဿ ကိလေသသဟဿဿ ပဟာနံ အာဝတ္တတိ. ‘‘သဗ္ဗသော တဏှာနံ ခယာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ စ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘နန္ဒီ ဒုက္ခဿ မူလ’’န္တိ၊ ‘‘ဣတိ ဝိဒိတွာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တဿ မညနာဘာဝဟေတုဘူတဿ ပစ္စယာကာရဝေဒနဿ သာဝကေဟိ အသာဓာရဏဉာဏစာရဘာဝေါ ဒဿိတော၊ တေန စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသမာပတ္တိသဉ္စာရိ ဘဂဝတော မဟာဝဇိရဉာဏံ အာဝတ္တတီတိ. အယံ အာဝတ္တော ဟာရော.

၈. ဝိဘတ္တိဟာရဝဏ္ဏနာ

‘‘သဗ္ဗဓမ္မမူလပရိယာယ’’န္တိ ဧတ္ထ သဗ္ဗဓမ္မာ နာမ တေဘူမကာ ဓမ္မာ သက္ကာယဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. တေသံ မညနာ ပဒဋ္ဌာနံ ပပဉ္စသင်္ခါနိမိတ္တတ္တာ လောကဝိစိတ္တဿ. တယိမေ ကုသလာ အကုသလာ အဗျာကတာတိ တိဝိဓာ. တေသု ကုသလာနံ ယောနိသောမနသိကာရာဒိ ပဒဋ္ဌာနံ၊ အကုသလာနံ အယောနိသောမနသိကာရာဒိ၊ အဗျာကတာနံ ကမ္မဘဝအာဝဇ္ဇနဘူတရူပါဒိ ပဒဋ္ဌာနံ. တတ္ထ ကုသလာ ကာမာဝစရာဒိဝသေန ဘူမိတော တိဝိဓာ၊ တထာ အဗျာကတာ စိတ္တုပ္ပါဒသဘာဝါ၊ အစိတ္တုပ္ပါဒသဘာဝါ ပန ကာမာဝစရာဝ တထာ အကုသလာ. ပရိယတ္တိပဋိပတ္တိပဋိဝေဓသုတကိစ္စာဘာဝေန တိဝိဓော အဿုတဝါ. အန္ဓကလျာဏဝိဘာဂေန ဒုဝိဓော ပုထုဇ္ဇနော. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကဘေဒေန တိဝိဓာ အရိယာ. မံသစက္ခုဒိဗ္ဗစက္ခုပညာစက္ခူဟိ ဒဿနာဘာဝေန တိဝိဓော အဒဿာဝီ. မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနဘေဒေန တိဝိဓော၊ နဝဝိဓော ဝါ အရိယဓမ္မော. သဝနဓာရဏပရိစယမနသိကာရပဋိဝေဓဝသေန ပဉ္စဝိဓာ အရိယဓမ္မဿ ကောဝိဒတာ. တဒဘာဝတော အကောဝိဒေါ. သံဝရပဟာနဘေဒေန ဒုဝိဓော၊ ဒသဝိဓော ဝါ အရိယဓမ္မဝိနယော၊ တဒဘာဝတော အရိယဓမ္မေ အဝိနီတော. ဧတ္ထ ပဒဋ္ဌာနဝိဘာဂေါ ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတောယေဝ. ‘‘သပ္ပုရိသာနံ အဒဿာဝီ’’တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ‘‘ပထဝိံ မညတီ’’တိအာဒီသု မညနာဝတ္ထုဝိဘာဂေါ ပါဠိယံ အာဂတောဝ၊ တထာ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာဒိကော စ အန္တရဝိဘာဂေါ.

မညနာ ပန တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန သင်္ခေပတော တိဝိဓာ၊ ဝိတ္ထာရတော ပန တဏှာမညနာ တာဝ ကာမတဏှာဒိဝသေန အဋ္ဌသတဝိဓာ၊ တထာ ‘‘အသ္မီတိ သတိ ဣတ္ထံသ္မီတိ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ. ဧဝံ မာနမညနာပိ. ‘‘အသ္မီတိ သတိ ဣတ္ထံသ္မီတိ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ ပပဉ္စတ္တယံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ နိဒ္ဒိဋ္ဌဉ္စာတိ. ဧတေန ဒိဋ္ဌိမညနာယပိ အဋ္ဌသတဝိဓတာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အပိစ သေယျဿ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိအာဒိနာ မာနမညနာယ နဝဝိဓတာ တဒန္တရဘေဒေန အနေကဝိဓတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယဉ္စ အတ္ထော ဟီနတ္တိကတ္ထဝဏ္ဏနာယ ဝိဘာဝေတဗ္ဗော. ဒိဋ္ဌိမညနာယ ပန ဗြဟ္မဇာလေ အာဂတနယေန ဒွါသဋ္ဌိဝိဓတာ တဒန္တရဘေဒေန အနေကဝိဓတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘အပရိညာတ’’န္တိ ဧတ္ထ ဉာတပရိညာဒိဝသေန စေဝ ရူပမုခါဒိအဘိနိဝေသဘေဒါဒိဝသေန စ ပရိညာနံ အနေကဝိဓတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ အဋ္ဌမကာဒိဝသေန သေက္ခဝိဘာဂေါ ပညာဝိမုတ္တာဒိဝသေန အသေက္ခဝိဘာဂေါ စ. အယမေတ္ထ ဓမ္မဝိဘာဂေါ. ပဒဋ္ဌာနဝိဘာဂေါ စ ဘူမိဝိဘာဂေါ စ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗာတိ. အယံ ဝိဘတ္တိဟာရော.

၉. ပရိဝတ္တဟာရဝဏ္ဏနာ

‘‘သဗ္ဗဓမ္မမူလပရိယာယ’’န္တိ ဧတ္ထ ‘‘သဗ္ဗဓမ္မာ’’တိ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဂဟိတာ၊ တေသံ မူလကာရဏန္တိ စ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိယော. တထာ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော။ပေ။ သပ္ပုရိသဓမ္မေ အဝိနီတောတိ. ယာဝကီဝဉ္စ ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု သုဘတော သုခတော နိစ္စတော အတ္တတော သမနုပဿနဝသေန ‘‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဂါဟာ န သမုစ္ဆိဇ္ဇန္တိ၊ တာဝ နေသံ ပဗန္ဓူပရမော သုပိနန္တေပိ န ကေနစိ လဒ္ဓပုဗ္ဗော. ယဒါ ပန နေသံ အသုဘတော ဒုက္ခတော အနိစ္စတော အနတ္တတော သမနုပဿနဝသေန ‘‘နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ’’တိ ပဝတ္တမာနာ အပ္ပဏိဟိတာနိမိတ္တသုညတာနုပဿနာ ဥဿက္ကိတွာ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမာယ သံဝတ္တန္တိ၊ အထ နေသံ ပဗန္ဓူပရမော ဟောတိ အစ္စန္တအပ္ပညတ္တိကဘာဝူပဂမနတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗဓမ္မာတိ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဂဟိတာ၊ တေသံ မူလကာရဏန္တိ စ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိယော’’တိ. တထာ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော။ပေ။ သပ္ပုရိသဓမ္မေ အဝိနီတော တီဟိပိ မညနာဟိ ပထဝိံ မညတိ ယာဝ နိဗ္ဗာနံ အဘိနန္ဒတိ၊ တီဟိပိ ပရိညာဟိ တဿ တံ ဝတ္ထု အပရိညာတန္တိ ကတွာ. ယဿ ပန တံ ဝတ္ထု တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိညာတံ၊ န သော ဣတရော ဝိယ တံ မညတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘သုတဝါ စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော။ပေ။ သပ္ပုရိသဓမ္မေ သုဝိနီတော ရူပံ ‘နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ’တိ သမနုပဿတိ၊ ဝေဒနံ။ပေ။ အသတိ န ပရိတဿတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၄၁). သေက္ခော ပထဝိံ မာ မညိ၊ ယာဝ နိဗ္ဗာနံ မာဘိနန္ဒိ၊ အရဟာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ စ ပထဝိံ န မညတိ၊ ယာဝ နိဗ္ဗာနံ နာဘိနန္ဒတိ၊ မညနာမညိတေသု ဝတ္ထူသု မတ္တသော သဗ္ဗသော စ ပရိညာဘိသမယသံသိဒ္ဓိယာ ပဟာနာဘိသမယနိဗ္ဗတ္တိတော. ယဿ ပန တေသု ဝတ္ထူသု သဗ္ဗသော မတ္တသော ဝါ ပရိညာ ဧဝ နတ္ထိ၊ ကုတော ပဟာနံ၊ သော ယထာပရိကပ္ပံ နိရင်္ကုသာဟိ မညနာဟိ ‘‘ဧတံ မမာ’’တိအာဒိနာ မညတေဝ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော။ပေ။ သပ္ပုရိသဓမ္မေ အဝိနီတော ရူပံ ‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’တိ သမနုပဿတိ၊ ဝေဒနံ။ပေ။၊ သည။ပေ။’’န္တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၂၄၁). အယံ ပရိဝတ္တော ဟာရော.

၁၀. ဝေဝစနဟာရဝဏ္ဏနာ

‘‘သဗ္ဗဓမ္မာ သကလဓမ္မာ အနဝသေသဓမ္မာ’’တိ ပရိယာယဝစနံ၊ ‘‘မူလပရိယာယံ မူလကာရဏံ အသာဓာရဏဟေတု’’န္တိ ပရိယာယဝစနံ၊ ‘‘မူလပရိယာယန္တိ ဝါ မူလဒေသနံ ကာရဏတထန’’န္တိ ပရိယာယဝစနံ၊ ‘‘ဝေါ တုမှာကံ တုမှ’’န္တိ ပရိယာယဝစနံ၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ သမဏာ တပဿိနော’’တိ ပရိယာယဝစနံ၊ ‘‘ဒေသေဿာမီ ကထေဿာမီ ပညပေဿာမီ’’တိ ပရိယာယဝစနံ၊ ‘‘သုဏာထ သောတံ ဩဒဟထ သောတဒွါရာနုသာရေန ဥပဓာရေထာ’’တိ ပရိယာယဝစနံ၊ ‘‘သာဓုကံ သမ္မာ သက္ကစ္စ’’န္တိ ပရိယာယဝစနံ၊ ‘‘မနသိ ကရောထ စိတ္တေ ဌပေထ သမန္နာဟရထာ’’တိ ပရိယာယဝစနံ၊ ‘‘ဘာသိဿာမိ ဗျတ္တံ ကထေဿာမိ ဝိဘဇိဿာမီ’’တိ ပရိယာယဝစနံ၊ ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ၊ သာဓု သုဋ္ဌု ဘန္တေ’’တိ ပရိယာယဝစနံ၊ ‘‘ပစ္စဿောသုံ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု သမ္ပဋိဂ္ဂဟေသု’’န္တိ ပရိယာယဝစနံ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဒေသု ဝေဝစနံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ. အယံ ဝေဝစနော ဟာရော.

၁၁. ပညတ္တိဟာရဝဏ္ဏနာ

‘‘သဗ္ဗဓမ္မမူလပရိယာယ’’န္တိ ဧတ္ထ သဗ္ဗဓမ္မာ နာမ သက္ကာယဓမ္မာ၊ တေ ခန္ဓဝသေန ပဉ္စဓာ ပညတ္တာ၊ အာယတနဝသေန ဒွါဒသဓာ၊ ဓာတုဝသေန အဋ္ဌာရသဓာ ပညတ္တာ. ‘‘မူလ’’န္တိ ဝါ ‘‘မူလပရိယာယ’’န္တိ ဝါ မညနာ ဝုတ္တာ၊ တာ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန တိဓာ အန္တရဘေဒေန အနေကဓာ စ ပညတ္တာ. အထ ဝါ ‘‘သဗ္ဗဓမ္မာ’’တိ တေဘူမကဓမ္မာနံ သင်္ဂဟပညတ္တိ၊ ‘‘မူလပရိယာယ’’န္တိ တေသံ ပဘဝပညတ္တိ၊ ‘‘ဝေါ’’တိ သမ္ပဒါနပညတိ၊ ‘‘ဒေသေဿာမိ ဘာသိဿာမီ’’တိ ပဋိညာပညတ္တိ၊ ‘‘သုဏာထ သာဓုကံ မနသိ ကရောထာ’’တိ စ အာဏာပနပညတ္တိ၊ ‘‘အဿုတဝါ’’တိ ပဋိဝေဓဝိမုခတာပညတ္တိ စေဝ ပရိယတ္တိဝိမုခတာပညတ္တိ စ၊ ‘‘ပုထုဇ္ဇနော’’တိ အနရိယပညတ္တိ၊ သာ အရိယဓမ္မပဋိက္ခေပပညတ္တိ စေဝ အရိယဓမ္မဝိရဟပညတ္တိ စ၊ ‘‘အရိယာန’’န္တိ အသမပညတ္တိ စေဝ သမပညတ္တိ စ. တတ္ထ အသမပညတ္တိ တထာဂတပညတ္တိ၊ သမပညတ္တိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနဉ္စေဝ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တာဒီနဉ္စ ဝသေန အဋ္ဌဝိဓာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘အရိယာနံ အဒဿာဝီ’’တိအာဒိ ဒဿနဘာဝနာပဋိက္ခေပပညတ္တိ၊ ‘‘ပထဝိံ မညတီ’’တိအာဒိ ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ ဒွါဒသန္နံ အာယတနာနံ အဋ္ဌာရသန္နံ ဓာတူနံ သမ္မသနုပဂါနံ ဣန္ဒြိယာနံ နိက္ခေပပညတ္တိ စေဝ ပဘဝပညတ္တိ စ၊ တထာ ဝိပလ္လာသာနံ ကိစ္စပညတ္တိ ပရိယုဋ္ဌာနံ ဒဿနပညတ္တိ ကိလေသာနံ ဖလပညတ္တိ အဘိသင်္ခါရာနံ ဝိရူဟနပညတ္တိ တဏှာယ အဿာဒနပညတ္တိ ဒိဋ္ဌိယာ ဝိပ္ဖန္ဒနပညတ္တိ၊ ‘‘သေက္ခာ’’တိ သဒ္ဓါနုသာရီသဒ္ဓါဝိမုတ္တဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တကာယသက္ခီနံ ဒဿနပညတ္တိ စေဝ ဘာဝနာပညတ္တိ စ ‘‘အပ္ပတ္တမာနသော’’တိ သေက္ခဓမ္မာနံ ဌိတိပညတ္တိ၊ ‘‘အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမံ ပတ္ထယမာနော’’တိ ပညာယ အဘိနိဗ္ဗိဒါပညတ္တိ၊ ‘‘အဘိဇာနာတီ’’တိ အဘိညေယျဓမ္မာနံ အဘိညာပညတ္တိ၊ ဒုက္ခဿ ပရိညာပညတ္တိ၊ သမုဒယဿ ပဟာနပညတ္တိ၊ နိရောဓဿ သစ္ဆိကိရိယာပညတ္တိ၊ မဂ္ဂဿ ဘာဝနာပညတ္တိ၊ ‘‘မာ မညီ’’တိ မညနာနံ ပဋိက္ခေပပညတ္တိ၊ သမုဒယဿ ပဟာနပညတ္တိ. ဣမိနာ နယေန သေသပဒေသုပိ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. အယံ ပညတ္တိ ဟာရော.

၁၂. ဩတရဏဟာရဝဏ္ဏနာ

‘‘သဗ္ဗဓမ္မမူလပရိယာယ’’န္တိ ဧတ္ထ သဗ္ဗဓမ္မာ နာမ လောကိယာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒွါဒသာယတနာနိ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော ဒွေ သစ္စာနိ ဧကူနဝိသတိ ဣန္ဒြိယာနိ ဒွါဒသပဒိကော ပစ္စယာကာရောတိ၊ အယံ သဗ္ဗဓမ္မဂ္ဂဟဏေန ခန္ဓာဒိမုခေန ဒေသနာယ ဩတရဏံ. ‘‘မူလ’’န္တိ ဝါ ‘‘မူလပရိယာယ’’န္တိ ဝါ မညနာ ဝုတ္တာ၊ တာ အတ္ထတော တဏှာ မာနော ဒိဋ္ဌိ စာတိ တေသံ သင်္ခါရက္ခန္ဓသင်္ဂဟောတိ အယံ ခန္ဓမုခေန ဩတရဏံ. တထာ ‘‘ဓမ္မာယတနဓမ္မဓာတူဟိ သင်္ဂဟော’’တိ အယံ အာယတနမုခေန ဓာတုမုခေန စ ဩတရဏံ. ‘‘အဿုတဝါ’’တိ ဣမိနာ သုတဿ ဝိဗန္ဓဘူတာ အဝိဇ္ဇာဒယော ဂဟိတာ၊ ‘‘ပုထုဇ္ဇနော’’တိ ဣမိနာ ယေသံ ကိလေသာဘိသင်္ခါရာနံ ဇနနာဒိနာ ပုထုဇ္ဇနောတိ ဝုစ္စတိ၊ တေ ကိလေသာဘိသင်္ခါရာဒယော ဂဟိတာ၊ ‘‘အရိယာနံ အဒဿာဝီ’’တိအာဒိနာ ယေသံ ကိလေသဓမ္မာနံ ဝသေန အရိယာနံ အဒဿာဝိအာဒိဘာဝေါ ဟောတိ၊ တေ ဒိဋ္ဌိမာနာဝိဇ္ဇာဒယော ဂဟိတာတိ သဗ္ဗေဟိ တေဟိ သင်္ခါရက္ခန္ဓသင်္ဂဟောတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဩတရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘သဉ္ဇာနာတိ မညတိ အဘိဇာနာတိ န မညတီ’’တိ ဧတ္ထာပိ သဉ္ဇာနနမညနာအဘိဇာနနာနုပဿနာနံ သင်္ခါရက္ခန္ဓပရိယာပန္နတ္တာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဩတရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ သေက္ခဂ္ဂဟဏေန သေက္ခာ၊ ‘‘အရဟ’’န္တိအာဒိနာ အသေက္ခာ သီလက္ခန္ဓာဒယော ဂဟိတာတိ ဧဝမ္ပိ ခန္ဓမုခေန ဩတရဏံ၊ အာယတနဓာတာဒိမုခေန စ ဩတရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ ‘‘န မညတီ’’တိ တဏှာဂါဟာဒိပဋိက္ခေပေန ဒုက္ခာနုပဿနာဒယော ဂဟိတာ၊ တေသံ ဝသေန အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခမုခါဒီဟိ ဩတရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ပရိညာတ’’န္တိ ဣမိနာ ပရိဇာနနကိစ္စေန ပဝတ္တမာနာ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ ဂယှန္တီတိ သတိပဋ္ဌာနာဒိမုခေန ဩတရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. နန္ဒိဂ္ဂဟဏေန ဘဝဂ္ဂဟဏေန တဏှာဂဟဏေန စ သမုဒယသစ္စံ၊ ဒုက္ခဂ္ဂဟဏေန ဇာတိဇရာမရဏဂ္ဂဟဏေန စ ဒုက္ခသစ္စံ၊ ‘‘တဏှာနံ ခယာ’’တိအာဒိနာ နိရောဓသစ္စံ၊ အဘိသမ္ဗောဓိယာ ဂဟဏေန မဂ္ဂသစ္စံ ဂဟိတန္တိ အရိယသစ္စေဟိ ဩတရဏန္တိ. အယံ ဩတရဏော ဟာရော.

၁၃. သောဓနဟာရဝဏ္ဏနာ

‘‘သဗ္ဗဓမ္မမူလပရိယာယံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဿုတဝါ။ပေ။ ပထဝိံ ပထဝိတော သဉ္ဇာနာတီ’’တိ အာရမ္ဘော. ‘‘ပထဝိံ ပထဝိယာ သညတွာ ပထဝိံ မညတီ’’တိ ပဒသုဒ္ဓိ၊ နော အာရမ္ဘသုဒ္ဓိ. တထာ ‘‘ပထဝိယာ မညတိ ပထဝိတော မညတိ ပထဝိံ မေတိ မညတိ ပထဝိံ အဘိနန္ဒတီ’’တိ ပဒသုဒ္ဓိ၊ နော အာရမ္ဘသုဒ္ဓိ. ‘‘တံ ကိဿ ဟေတု အပရိညာတံ တဿာတိ ဝဒါမီ’’တိ ပဒသုဒ္ဓိ စေဝ အာရမ္ဘသုဒ္ဓိ စ. သေသဝါရေသုပိ ဧသေဝ နယောတိ. အယံ သောဓနော ဟာရော.

၁၄. အဓိဋ္ဌာနဟာရဝဏ္ဏနာ

‘‘သဗ္ဗဓမ္မမူလပရိယာယ’’န္တိ ဧတ္ထ သဗ္ဗဓမ္မဂ္ဂဟဏံ သာမညတော အဓိဋ္ဌာနံ. ‘‘ပထဝိံ အာပ’’န္တိအာဒိ ပန တံ အဝိကပ္ပေတွာ ဝိသေသဝစနံ. တထာ ‘‘မူလပရိယာယ’’န္တိ သာမညတော အဓိဋ္ဌာနံ၊ တံ အဝိကပ္ပေတွာ ဝိသေသဝစနံ ‘‘ပထဝိံ မညတိ။ပေ။ အဘိနန္ဒတီ’’တိ. ‘‘ပထဝိံ မညတီ’’တိ စ သာမညတော အဓိဋ္ဌာနံ တဏှာဒိဂ္ဂါဟာနံ သာဓာရဏတ္တာ မညနာယ၊ တံ အဝိကပ္ပေတွာ ဝိသေသဝစနံ ‘‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ၊ ဧဝံ သုတ္တန္တရပဒါနိပိ အာနေတွာ ဝိသေသဝစနံ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗံ. သေသဝါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ‘‘သေက္ခော’’တိ သာမညတော အဓိဋ္ဌာနံ၊ တံ အဝိကပ္ပေတွာ ဝိသေသဝစနံ ‘‘ကာယသက္ခီ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော သဒ္ဓါဝိမုတ္တော သဒ္ဓါနုသာရီ ဓမ္မာနုသာရီ’’တိ. တထာ ‘‘သေက္ခော’’တိ သာမညတော အဓိဋ္ဌာနံ၊ တံ အဝိကပ္ပေတွာ ဝိသေသဝစနံ ‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သေက္ခာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော ဟောတိ။ပေ။ သေက္ခေန သမ္မာသမာဓိနာ သမန္နာဂတော ဟောတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၃). ‘‘အရဟ’’န္တိ သာမညတော အဓိဋ္ဌာနံ၊ တံ အဝိကပ္ပေတွာ ဝိသေသဝစနံ ‘‘ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ပညာဝိမုတ္တော (ပု. ပ. ၁၃.၂၊ ၁၅.၁ မာတိကာ)၊ တေဝိဇ္ဇော ဆဠဘိညော’’တိ (ပု. ပ. ၇.၂၆၊ ၂၇ မာတိကာ) စ. ‘‘ခီဏာသဝေါ’’တိ သာမညတော အဓိဋ္ဌာနံ၊ တံ အဝိကပ္ပေတွာ ဝိသေသဝစနံ ‘‘ကာမာသဝါပိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိတ္ထ၊ ဘဝါသဝါပိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိတ္ထာ’’တိအာဒိ (ပါရာ. ၁၄). သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ‘‘အဘိဇာနာတီ’’တိ သာမညတော အဓိဋ္ဌာနံ၊ တံ အဝိကပ္ပေတွာ ဝိသေသဝစနံ ‘‘မညတီ’’တိ. မညနာဘာဝေါ ဟိဿ ပဟာနပဋိဝေဓသိဒ္ဓေါ၊ ပဟာနပဋိဝေဓော စ ပရိညာသစ္ဆိကိရိယာဘာဝနာပဋိဝေဓေဟိ န ဝိနာတိ သဗ္ဗေပိ အဘိညာဝိသေသာ မညနာပဋိက္ခေပေန အတ္ထတော ဂဟိတာဝ ဟောန္တီတိ. တထာ ‘‘အရဟ’’န္တိ သာမညတော အဓိဋ္ဌာနံ၊ တံ အဝိကပ္ပေတွာ ဝိသေသဝစနံ ‘‘ဝီတရာဂတ္တာ ဝီတဒေါသတ္တာ ဝီတမောဟတ္တာ’’တိ. ဣမိနာ နယေန သေသပဒေသုပိ သာမညဝိသေသနိဒ္ဓါရဏာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယံ အဓိဋ္ဌာနော ဟာရော.

၁၄. ပရိက္ခာရဟာရဝဏ္ဏနာ

‘‘သဗ္ဗဓမ္မမူလပရိယာယ’’န္တိ ဧတ္ထ သဗ္ဗဓမ္မာ နာမ ပရိယာပန္နဓမ္မာ၊ တေ ကုသလာကုသလာဗျာကတဘေဒေန တိဝိဓာ. တေသု ကုသလာနံ ယောနိသောမနသိကာရော အလောဘာဒယော စ ဟေတူ၊ အကုသလာနံ အယောနိသောမနသိကာရော လောဘာဒယော စ ဟေတူ၊ အဗျာကတေသု ဝိပါကာနံ ယထာသကံ ကမ္မံ၊ ဣတရေသံ ဘဝင်္ဂမာဝဇ္ဇနသမန္နာဟာရာဒိ စ ဟေတူ. ဧတ္ထ စ သပ္ပုရိသူပနိဿယာဒိကော ပစ္စယော ဟေတုမှိ ဧဝ သမဝရုဠှော၊ သော တတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန သင်္ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘မူလ’’န္တိ ဝုတ္တာနံ မညနာနံ ဟေတုဘာဝေါ ပါဠိယံ ဝုတ္တော ဧဝ. မညနာသု ပန တဏှာမညနာယ အဿာဒါနုပဿနာ ဟေတု. ‘‘သညောဇနိယေသု ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော တဏှာ ပဝဍ္ဎတီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၅၂) ဟိ ဝုတ္တံ. မာနမညနာယ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယုတ္တလောဘော ဟေတု ကေဝလံ သံသဂ္ဂဝသေန ‘‘အဟမသ္မီ’’တိ ပဝတ္တနတော. ဒိဋ္ဌိမညနာယ ဧကတ္တနယာဒီနံ အယာထာဝဂ္ဂါဟော ဟေတု၊ အဿုတဘာဝေါ ပုထုဇ္ဇနဘာဝဿ ဟေတု၊ သော အရိယာနံ အဒဿနသီလတာယ၊ သာ အရိယဓမ္မဿ အကောဝိဒတာယ၊ သာ အရိယဓမ္မေ အဝိနီတတာယ ဟေတု၊ သဗ္ဗာ စာယံ ဟေတုပရမ္ပရာ ပထဝီအာဒီသု ‘‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ တိဿန္နံ မညနာနံ ဟေတု၊ သေက္ခာရဟာဒိဘာဝါ ပန မတ္တသော သဗ္ဗသော စ မညနာဘာဝဿ ဟေတူတိ. အယံ ပရိက္ခာရော ဟာရော.

၁၆. သမာရောပနဟာရဝဏ္ဏနာ

‘‘သဗ္ဗဓမ္မမူလပရိယာယ’’န္တိအာဒီသု မူလပရိယာယဂ္ဂဟဏေန အဿုတဝါဂဟဏေန သဉ္ဇာနနမညနာပရိညာဂဟဏေဟိ စ သံကိလေသဓမ္မာ ဒဿိတာ၊ တေ စ သင်္ခေပတော တိဝိဓာ တဏှာသံကိလေသော ဒိဋ္ဌိသံကိလေသော ဒုစ္စရိတသံကိလေသောတိ. တတ္ထ တဏှာသံကိလေသော တဏှာသံကိလေသဿ၊ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသဿ၊ ဒုစ္စရိတသံကိလေသဿ စ ပဒဋ္ဌာနံ၊ တထာ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသော ဒိဋ္ဌိသံကိလေသဿ၊ တဏှာသံကိလေသဿ၊ ဒုစ္စရိတသံကိလေသဿ စ ပဒဋ္ဌာနံ၊ ဒုစ္စရိတသံကိလေသောပိ ဒုစ္စရိတသံကိလေသဿ၊ တဏှာသံကိလေသဿ၊ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသဿ စ ပဒဋ္ဌာနံ. တေသု တဏှာသံကိလေသော အတ္ထတော လောဘောဝ၊ ယော ‘‘လောဘော လုဗ္ဘနာ လုဗ္ဘိတတ္တံ သာရာဂေါ သာရဇ္ဇနာ သာရဇ္ဇိတတ္တ’’န္တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၃၈၉) အနေကေဟိ ပရိယာယေဟိ ဝိဘတ္တော. တထာ ဒိဋ္ဌိယေဝ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသော၊ ယော ‘‘ဒိဋ္ဌိဂတံ ဒိဋ္ဌိဂဟနံ ဒိဋ္ဌိကန္တာရော ဒိဋ္ဌိဝိသူကံ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ဖန္ဒိတ’’န္တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁၁၀၅) အနေကေဟိ ပရိယာယေဟိ၊ ‘‘သန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၃၀) ဒွါသဋ္ဌိယာ ပဘေဒေဟိ စ ဝိဘတ္တော. ဒုစ္စရိတသံကိလေသော ပန အတ္ထတော ဒုဿီလျစေတနာ စေဝ စေတနာသမ္ပယုတ္တဓမ္မာ စ၊ ယာ ‘‘ကာယဒုစ္စရိတံ ဝစီဒုစ္စရိတံ ကာယဝိသမံ ဝစီဝိသမ’’န္တိ (ဝိဘ. ၉၁၃၊ ၉၂၄)၊ ‘‘ပါဏာတိပါတော အဒိန္နာဒါန’’န္တိ (ဝိဘ. ၉၁၃) စ အာဒိနာ အနေကေဟိ ပရိယာယေဟိ၊ အနေကေဟိ ပဘေဒေဟိ စ ဝိဘတ္တာ.

တေသု တဏှာသံကိလေသဿ သမထော ပဋိပက္ခော၊ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသဿ ဝိပဿနာ၊ ဒုစ္စရိတသံကိလေသဿ သီလံ ပဋိပက္ခော. တေ ပန သီလာဒယော ဓမ္မာ ဣဓ ပရိညာဂဟဏေန သေက္ခဂ္ဂဟဏေန ‘‘အရဟ’’န္တိအာဒိနာ အရိယတာဒိဂ္ဂဟဏေန စ ဂဟိတာ. တတ္ထ သီလေန ဒုစ္စရိတသံကိလေသပ္ပဟာနံ သိဇ္ဈတိ၊ တထာ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ ဝီတိက္ကမပ္ပဟာနဉ္စ၊ သမထေန တဏှာသံကိလေသပ္ပဟာနံ သိဇ္ဈတိ၊ တထာ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပဟာနဉ္စ. ဝိပဿနာယ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသပ္ပဟာနံ သိဇ္ဈတိ၊ တထာ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ အနုသယပ္ပဟာနဉ္စ. တတ္ထ ပုဗ္ဗဘာဂေ သီလေ ပတိဋ္ဌိတဿ သမထော၊ သမထေ ပတိဋ္ဌိတဿ ဝိပဿနာ၊ မဂ္ဂက္ခဏေ ပန သမကာလမေဝ ဘဝန္တိ. ပုဗ္ဗေယေဝ ဟိ သုပရိသုဒ္ဓကာယဝစီကမ္မဿ သုပရိသုဒ္ဓါဇီဝဿ စ သမထဝိပဿနာ အာရဒ္ဓါ ဂဗ္ဘံ ဂဏှန္တိယော ပရိပါကံ ဂစ္ဆန္တိယော ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနံ ပရိဗြူဟေန္တိ၊ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တီ မဂ္ဂေန ဃဋေန္တိ မဂ္ဂက္ခဏေ သမထဝိပဿနာ ပရိပူရေတိ. အထ မဂ္ဂက္ခဏေ သမထဝိပဿနာဘာဝနာပါရိပူရိယာ အနဝသေသသံကိလေသဓမ္မံ သမုစ္ဆိန္ဒန္တိယော နိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောန္တီတိ. အယံ သမာရောပနော ဟာရော.

သောဠသဟာရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.