၅. လက္ခဏဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

၂၃. ‘‘လက္ခဏဟာရဿ ဝိသယံ ပုစ္ဆတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘ကော ပန တဿ ဝိသယော’’တိ ဝုတ္တေ သမာနလက္ခဏာ အဝုတ္တဓမ္မာ. ကာယာနုပဿနာယ သမာရဒ္ဓါယ ဝေဒနာနုပဿနာဒယော သုခေနေဝ သိဇ္ဈန္တီတိ တဗ္ဗစနေန ဝေဒနာဂတာသတိအာဒီနံ ဝုတ္တဘာဝေါ ဒဿိတော သတိပဋ္ဌာနဘာဝေန ဧကလက္ခဏတ္တာတိ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနဿ သဒ္ဓါနုဂ္ဂဟိတာနိ ဝီရိယသတိသမာဓိပညိန္ဒြိယာနိ သာဓနံ၊ ဧဝံ ဣတရေသမ္ပီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. အယံ အတ္ထော အဋ္ဌကထာယမေဝ (နေတ္တိ. အဋ္ဌ. ၅၁) ပရတော အာဂမိဿတိ. ဣမိနာ နယေန သေသေသုပိ ဧကလက္ခဏတာနိဒ္ဒေသေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပရတောတိ စတုဗျူဟဟာရဝဏ္ဏနာယံ (နေတ္တိ. အဋ္ဌ. ၂၀).

အသမ္မိဿတောတိ ဝေဒနာဒယောပိ ဧတ္ထ သိတာ ဧတ္ထ ပဋိသန္ဓာတိ ကာယေ ဝေဒနာဒိအနုပဿနာပသင်္ဂေပိ အာပန္နေ တဒသမ္မိဿတောတိ အတ္ထော.

အဝယဝိဂါဟသမညာတိဓာဝနသာရာဒါနာဘိနိဝေသနိသေဓနတ္ထံ ကာယံ အင်္ဂပစ္စင်္ဂေဟိ၊ တာနိ စ ကေသာဒီဟိ၊ ကေသာဒိကေ စ ဘူတုပါဒါယရူပေဟိ ဝိနိဗ္ဘုဇိတုံ ‘‘တထာ န ကာယေ’’တိအာဒိမာဟ. ပါသာဒါဒိနဂရာဝယဝသမူဟေ အဝယဝိဝါဒိနောပိ အဝယဝိဂါဟဏံ ကရောန္တိ. နဂရံ နာမ ကောစိ အတ္ထော အတ္ထီတိ ပန ကေသဉ္စိ သမညာတိဓာဝနံ သိယာတိ ဣတ္ထိပုရိသာဒိသမညာတိဓာဝနေ နဂရနိဒဿနံ ဝုတ္တံ. အညော ကောစိ သတ္တာဒိကော. ယံ ပဿတိ ဣတ္ထိံ၊ ပုရိသံ ဝါ. နနု စက္ခုနာ ဣတ္ထိပုရိသဒဿနံ နတ္ထီတိ? သစ္စံ နတ္ထိ၊ ‘‘ဣတ္ထိံ ပဿာမိ၊ ပုရိသံ ပဿာမီ’’တိ ပန ပဝတ္တသမညာဝသေန ‘‘ယံ ပဿတီ’’တိ ဝုတ္တံ. မိစ္ဆာဒဿနေန ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ ယံ ပဿတိ၊ န တံ ဒိဋ္ဌံ ရူပါယတနံ ဟောတိ၊ ရူပါယတနံ ဝါ တံ န ဟောတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ တံ ကောသာဒိဘူတုပါဒါယသမူဟသင်္ခါတံ ဒိဋ္ဌံ န ဟောတိ၊ ဒိဋ္ဌံ ဝါ ယထာဝုတ္တံ န ဟောတီတိ အတ္ထော. ယံ ဒိဋ္ဌံ တံ န ပဿတီတိ ယံ ရူပါယတနံ၊ ကေသာဒိဘူတုပါဒါယသမူဟသင်္ခါတံ ဝါ ဒိဋ္ဌံ၊ တံ ပညာစက္ခုနာ ဘူတတော န ပဿတီတိ အတ္ထော.

န အညဓမ္မာနုပဿီတိ န အညသဘာဝါနုပဿီ၊ အသုဘာဒိတော အညာကာရာနုပဿီ န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ပထဝီကာယန္တိ ကေသာဒိံ ပထဝီဓမ္မသမူဟတ္တာ ‘‘ကာယော’’တိ ဝဒတိ၊ လက္ခဏပထဝိမေဝ ဝါ အနေကဘေဒဘိန္နံ သကလသရီရဂတံ ပုဗ္ဗာပရိယဘာဝေန ပဝတ္တမာနံ သမူဟဝသေန ဂဟေတွာ ‘‘ကာယော’’တိ ဝဒတိ. ဧဝံ အညတ္ထာပိ.

အာကာရသမူဟသင်္ခါတဿာတိ အနိစ္စတာဒိအာကာရသမုဒါယပရိယာယဿ.

တီသု ဘဝေသု ကိလေသေတိ ဘဝတ္တယဝိသယကိလေသေ. သဗ္ဗတ္ထိကန္တိ သဗ္ဗတ္ထ လီနေ၊ ဥဒ္ဓတေ စ စိတ္တေ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္ထာ၊ သဗ္ဗေ ဝါ လီနေ၊ ဥဒ္ဓတေ စ ဘာဝေတဗ္ဗာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ အတ္ထိကာ ဧတာယာတိ သဗ္ဗတ္ထိကာ. အန္တော သင်္ကောစောတိ အန္တော ဩလီယနာ၊ ကောသဇ္ဇန္တိ အတ္ထော.

၂၄. ဂဟိတေသူတိ ဘာဝနာဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတေသု၊ ဘာဝိတေသူတိ အတ္ထော၊ ဝစနေန ဝါ ဂဟိတေသု. ဘာဝနာဂ္ဂဟဏဒီပနတ္ထတ္တာ ပန ဝစနေန ဂဟဏဿ ဘာဝနာဂ္ဂဟဏမေတ္ထ ပဓာနံ. ယဿ သတိပဋ္ဌာနာ ဘာဝိတာ၊ တဿ သမ္မပ္ပဓာနာဒယော ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ န ဘာဝိတာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ စ သမာနလက္ခဏတာပဒေသေန ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ပါဠိယံ ‘‘စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု ဘာဝိယမာနေသု စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ဝိပလ္လာသာ ပဟီယန္တိ ဥဇုဝိပစ္စနီကဘာဝတော. ‘‘အာဟာရသမုဒယာ ကာယဿ သမုဒယော၊ ဖဿသမုဒယာ ဝေဒနာနံ သမုဒယော (သံ. နိ. ၅.၄၀၈)၊ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ၊ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၁၊ ၃၉၊ မ. နိ. ၃.၁၂၆၊ မဟာဝ. ၁၊ ဥဒါ. ၁၊ ဝိဘ. ၂၂၅) ဝစနတော ကာယာဒီနံ သမုဒယဘူတာ ကဗဠီကာရာဟာရဖဿမနောသဉ္စေတနာဝိညာဏာဟာရာကာယာဒီနံ ပရိဇာနနေန ပရိညာတာ ဟောန္တိ တပ္ပဋိပက္ခပ္ပဟာနတောတိ ဒဿေန္တော ‘‘စတ္တာရော အာဟာရာ’’တိအာဒိမာဟ. သဗ္ဗတ္ထာတိ ‘‘ဥပါဒါနေဟိ အနုပါဒါနော ဘဝတီ’’တိ ဧဝမာဒီသု.

တတ္ထ ယသ္မာ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ သဝိသေသာ ကာယေ လဗ္ဘန္တီတိ ဝိသေသေန ကာယော ကာမုပါဒါနဿ ဝတ္ထု၊ သုခဝေဒနဿာဒဝသေန ပရလောကနိရပေက္ခော ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၇၁၊ မ. နိ. ၁.၄၄၅၊ ၂.၉၄-၉၅၊ ၂၂၅၊ ၃.၉၁၊ ၁၁၆၊ သံ. နိ. ၃.၂၁၀၊ ဓ. သ. ၁၂၂၁၊ ဝိဘ. ၉၃၈) ပရာမာသံ ဥပ္ပါဒေတီတိ ဒိဋ္ဌုပါဒါနဿ ဝေဒနာ၊ စိတ္တေ နိစ္စဂ္ဂဟဏဝသေန သဿတဿ ‘‘အတ္တနော သီလာဒိဝသေန ပရိသုဒ္ဓပရာမသနံ ဟောတီ’’တိ သီလဗ္ဗတုပါဒါနဿ စိတ္တံ၊ နာမရူပပရိစ္ဆေဒေန ဘူတံ ဘူတတော အပဿန္တဿ ‘‘အတ္တာဘိနိဝေသော ဟောတီ’’တိ အတ္တဝါဒုပါဒါနဿ ဓမ္မာ ဝတ္ထု၊ တသ္မာ ‘‘စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု ဘာဝိယမာနေသု ဥပါဒါနေဟိ အနုပါဒါနော ဘဝတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ယသ္မာ ပန ဝုတ္တနယေနေဝ ကာယော ကာမယောဂဿ ဝတ္ထု၊ ဘဝေသု သုခဂ္ဂဟဏဝသေန ဘဝဿာဒေါ ဟောတီတိ ဘဝယောဂဿ ဝေဒနာ၊ သန္တတိဃနဂ္ဂဟဏဝသေန စိတ္တေ အတ္တာဘိနိဝေသော ဟောတီတိ ဒိဋ္ဌိယောဂဿစိတ္တံ၊ ဓမ္မဝိနိဗ္ဘောဂဿ ဒုက္ကရတ္တာ၊ ဓမ္မာနံ ဓမ္မမတ္တတာယ စ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈတ္တာ သမ္မောဟော ဟောတီတိ အဝိဇ္ဇာယောဂဿ ဓမ္မာ၊ ဝတ္ထု၊ တသ္မာ စတုသတိပဋ္ဌာနဘာဝနာယ တေသု တေသံ ပဟာနသိဒ္ဓိတော ယောဂေဟိ ဝိသံယုတ္တတာ ဝုတ္တာ. ဧတေနေဝ အာသဝေဟိ အနာသဝတာ၊ ဩဃေဟိ နိတ္တိဏ္ဏတာ စ သံဝဏ္ဏိတာ ဟောတိ ကာမရာဂါဒီနံ ဧဝ ကာမယောဂကာမာသဝကာမောဃာဒိဘာဝတော.

ဝုတ္တနယေနေဝ ကာယော အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထဿ ဝတ္ထု၊ ‘‘ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ပဋိဃာနုသယော အနုသေတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၆၅) ဒုက္ခဒုက္ခဝိပရိဏာမဒုက္ခသင်္ခါရဒုက္ခဘူတာ ဝေဒနာ ဝိသေသေန ဗျာပါဒကာယဂန္ထဿ ဝတ္ထု၊ စိတ္တေ နိစ္စာဘိနိဝေသဝသေန သဿတဿ ‘‘အတ္တနော သီလေန သုဒ္ဓီ’’တိအာဒိပရာမသနံ ဟောတီတိ သီလဗ္ဗတပရာမာသဿ စိတ္တံ ဝတ္ထု၊ သပ္ပစ္စယနာမရူပဒဿနာဘာဝတော ဘဝဝိဘဝဒိဋ္ဌိသင်္ခါတော ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသော ဟောတီတိ တဿ ဓမ္မာ ဝတ္ထူတိ စတုသတိပဋ္ဌာနာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိသေသတော ကာယော ရာဂသလ္လဿ ဝတ္ထု၊ ဝေဒနာ ဒေါသသလ္လဿ၊ ‘‘စိတ္တံ နိစ္စဂ္ဂဟဏဝသေန အတ္တာဘိနိဝေသံ အတ္တာနံ သေယျာဒိတော ဒဟတီ’’တိ စိတ္တံ မာနသလ္လဿ၊ ဝုတ္တနယေနေဝ ဓမ္မာ မောဟသလ္လဿ ဝတ္ထူတိ စတုသတိပဋ္ဌာနာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

ယသ္မာ ပန ကာယာနုပဿနာဒီဟိ ကာယဝေဒနာစိတ္တဓမ္မေသု ပရိညာတေသု ရူပဝေဒနာသညာသင်္ခါရက္ခန္ဓာ ပရိညာတာ ဟောန္တိ၊ စိတ္တေ ဟိ ပရိညာတေ သညာပိ ပရိညာတာဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော စဿ ပရိညံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ.

တထာ ဝိသေသတော ကာယေ သာပေက္ခာ ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတီတိ ကာယော ဆန္ဒာဂတိယာ ဝတ္ထု၊ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒနာ ဗျာပါဒဿ နိမိတ္တန္တိ သာ ဒေါသာဂတိယာ ဝတ္ထု၊ သန္တတိဃနဂ္ဂဟဏဝသေန သရာဂါဒိစိတ္တေ သမ္မောဟော ဟောတီတိ မောဟာဂတိယာ စိတ္တံ၊ ဓမ္မသဘာဝါနဝဗောဓေန ဘယံ ဟောတီတိ ဘယာဂတိယာ ဓမ္မာ ဝတ္ထူတိ စတုသတိပဋ္ဌာနဘာဝနာယ အဂတိဂမနပ္ပဟာနံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အဂတိဂမနေဟိ စ န အဂတိံ ဂစ္ဆတီ’’တိ.

‘‘အကုသလဿ သောမနဿဿ ဝသေနာ’’တိ ဣဒံ ‘‘အယမ္ပိ အတ္ထော သမ္ဘဝတီ’’တိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ‘‘သုခါယ ဝေဒနာယ ရာဂါနုသယော အနုသေတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၆၅) ပန ဝစနတော သုခဝေဒနာဂ္ဂဟဏေန တတ္ထာနုသယနေန သမုဒယသစ္စံ ဒေသိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဒေသိတံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စန္တိ ဒုက္ခဒုက္ခဂ္ဂဟဏေန သာတိသယံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ပကာသိတံ ဟောတီတိ ပါဠိယံ ‘‘ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ဒေသိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သဟစရဏာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဟေဋ္ဌာ နိဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာယံ (နေတ္တိ. အဋ္ဌ. ၅ အာဒယော) ဝုတ္တံ.

လက္ခဏဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.