နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ခုဒ္ဒကနိကာယေ

နေတ္တိပ္ပကရဏ-ဋီကာ

ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ

သံဝဏ္ဏနာရမ္ဘေ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ၊ မ. နိ. ဋီ. ၁.၁ ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ၊ သံ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၁ ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ) ရတနတ္တယဝန္ဒနာ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗဿ ဓမ္မဿ ပဘဝနိဿယဝိသုဒ္ဓိပဋိဝေဒနတ္ထံ၊ တံ ပန ဓမ္မသံဝဏ္ဏနာသု ဝိညူနံ ဗဟုမာနုပ္ပါဒနတ္ထံ၊ တံ သမ္မဒေဝ တေသံ ဥဂ္ဂဟဏဓာရဏာဒိက္ကမလဒ္ဓဗ္ဗာယ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ သဗ္ဗဟိတသုခနိပ္ဖါဒနတ္ထံ. အထ ဝါ မင်္ဂလဘာဝတော၊ သဗ္ဗကိရိယာသု ပုဗ္ဗကိစ္စဘာဝတော၊ ပဏ္ဍိတေဟိ သမ္မာစရိတဘာဝတော၊ အာယတိံ ပရေသံ ဒိဋ္ဌာနုဂတိအာပဇ္ဇနတော စ သံဝဏ္ဏနာယံ ရတနတ္တယပဏာမကိရိယာ. အထ ဝါ ရတနတ္တယပဏာမကရဏံ ပူဇနီယပူဇာပုညဝိသေသနိဗ္ဗတ္တနတ္ထံ၊ တံ အတ္တနော ယထာလဒ္ဓသမ္ပတ္တိနိမိတ္တဿ ကမ္မဿ ဗလာနုပ္ပဒါနတ္ထံ၊ အန္တရာ စ တဿ အသင်္ကောစနတ္ထံ၊ တဒုဘယံ အနန္တရာယေန အဋ္ဌကထာယ ပရိသမာပနတ္ထံ. ဣဒမေဝ စ ပယောဇနံ အာစရိယေန ဣဓာဓိပ္ပေတံ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘ဝန္ဒနာဇနိတံ။ပေ။ တဿ တေဇသာ’’တိ. ဝတ္ထုတ္တယပူဇာ ဟိ နိရတိသယပုညက္ခေတ္တသမ္ဗုဒ္ဓိယာ အပရိမေယျပ္ပဘာဝေါ ပုညာတိသယောတိ ဗဟုဝိဓန္တရာယေပိ လောကသန္နိဝါသေ အန္တရာယနိဗန္ဓနသကလသံကိလေသဝိဒ္ဓံသနာယ ပဟောတိ၊ ဘယာဒိဥပဒ္ဒဝဉ္စ နိဝါရေတိ. ယထာဟ –

‘‘ပူဇာရဟေ ပူဇယတော၊ ဗုဒ္ဓေ ယဒိ ဝ သာဝကေ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၉၅၊ အပ. ထေရ ၁.၁၀.၁) စ၊

တထာ –

‘‘ယေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗုဒ္ဓေ ပသန္နာ၊ အဂ္ဂေ တေ ပသန္နာ၊ အဂ္ဂေ ခေါ ပန ပသန္နာနံ အဂ္ဂေါ ဝိပါကော ဟောတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၃၄၊ ဣတိဝု. ၉၀) စ၊

တထာ –

‘‘‘ဗုဒ္ဓေါ’တိ ကိတ္တယန္တဿ၊ ကာယေ ဘဝတိ ယာ ပီတိ၊

ဝရမေဝ ဟိ သာ ပီတိ၊ ကသိဏေနပိ ဇမ္ဗုဒီပဿ၊

‘‘‘ဓမ္မော’တိ။ပေ။ ‘သံဃော’တိ။ပေ။ ဒီပဿာ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၆၊ ဣတိဝု. အဋ္ဌ ၉၀၊ ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ၊ မ. နိ. ဋီ. ၁.၁၊ အ. နိ. ဋီ. ၂.၄.၃၄) စ၊

တထာ –

‘‘ယသ္မိံ၊ မဟာနာမ၊ သမယေ အရိယသာဝကော တထာဂတံ အနုဿရတိ၊ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ န ဒေါသ။ပေ။ န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတီ’’တိ (အ. နိ. ၆.၁၀၊ ၁၁.၁၁) စ၊

တထာ –

‘‘အရညေ ရုက္ခမူလေ ဝါ။ပေ။၊

ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ လောမဟံသော န ဟေဿတီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၄၉) စ၊

တတ္ထ ယဿ ရတနတ္တယဿ ဝန္ဒနံ ကတ္တုကာမော၊ တဿ ဂုဏာတိသယယောဂသန္ဒဿနတ္ထံ ‘‘မဟာကာရုဏိက’’န္တိအာဒိနာ ဂါထာတ္တယမာဟ. ဂုဏာတိသယယောဂေန ဟိ ဝန္ဒနာရဟဘာဝေါ၊ ဝန္ဒနာရဟေ စ ကတာ ဝန္ဒနာ ယထာဓိပ္ပေတပ္ပယောဇနံ သာဓေတီတိ. တတ္ထ ယဿာ သံဝဏ္ဏနံ ကတ္တုကာမော၊ သာ နေတ္တိ ဝိသေသတော ယထာနုလောမသာသနသန္နိဿယာ၊ တဿ စ ဝိစိတ္တာကာရပ္ပဝတ္တိဝိဘာဝိနီ. တထာ ဟိ သုတ္တန္တဒေသနာ န ဝိနယဒေသနာ ဝိယ ကရုဏာပ္ပဓာနာ၊ နာပိ အဘိဓမ္မဒေသနာ ဝိယ ပညာပ္ပဓာနာ၊ အထ ခေါ ကရုဏာပညာပ္ပဓာနာတိ တဒုဘယပ္ပဓာနဒေသနာဝိသေသဝိဘာဝနံ တာဝ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ထောမနံ ကာတုံ တမ္မူလကတ္တာ သေသရတနာနံ ‘‘မဟာကာရုဏိကံ နာထ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ ကိရတီတိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ၊ မ. နိ. ဋီ. ၁.၁၊ သံ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၁၊ အ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၁) ကရုဏာ၊ ပရဒုက္ခံ ဝိက္ခိပတိ အပနေတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ကိဏာတီတိ ကရုဏာ၊ ပရဒုက္ခေ သတိ ကာရုဏိကံ ဟိံသတိ ဝိဗာဓတီတိ အတ္ထော. ကမ္ပနံ ကရောတီတိ ဝါ ကရုဏာ၊ ပရဒုက္ခေ သတိ သာဓူနံ ဟဒယခေဒံ ကရောတီတိ အတ္ထော. ကမိတိ ဝါ သုခံ၊ တံ ရုန္ဓတီတိ ကရုဏာ. ဧသာ ဟိ ပရဒုက္ခာပနယနကာမတာလက္ခဏာ၊ အတ္တသုခနိရပေက္ခတာယ ကာရုဏိကာနံ သုခံ ရုန္ဓတိ ဝိဗန္ဓတီတိ အတ္ထော. ကိရိယတိ ဒုက္ခိတေသု ပသာရိယတီတိ ဝါ ကရုဏာ၊ ကရုဏာယ နိယုတ္တောတိ ကာရုဏိကော ယထာ ‘‘ဒေါဝါရိကော’’တိ (အ. နိ. ၇.၆၇). ယထာ ဟိ ဒွါရဋ္ဌာနတော အညတ္ထ ဝတ္တမာနောပိ ဒွါရပဋိဗဒ္ဓဇီဝိကော ပုရိသော ဒွါရာနတိဝတ္တဝုတ္တိတာယ ဒွါရေ နိယုတ္တောတိ ‘‘ဒေါဝါရိကော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ ဘဂဝါ မေတ္တာဒိဝသေန ကရုဏာဝိဟာရတော အညတ္ထ ဝတ္တမာနောပိ ကရုဏာနတိဝတ္တဝုတ္တိတာယ ကရုဏာယ နိယုတ္တောတိ ‘‘ကာရုဏိကော’’တိ ဝုစ္စတိ. မဟာဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ ဟိ ယာဝ မဟာပရိနိဗ္ဗာနာ လောကဟိတတ္ထမေဝ လောကနာထာ တိဋ္ဌန္တီတိ. မဟန္တော ကာရုဏိကောတိ မဟာကာရုဏိကော. သတိပိ ဘဂဝတော တဒညဂုဏာနမ္ပိ ဝသေန မဟန္တဘာဝေ ကာရုဏိကသဒ္ဒသန္နိဓာနေန ဝုတ္တတ္တာ ကရုဏာဝသေနေဝေတ္ထ မဟန္တဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော ယထာ ‘‘မဟာဝေယျာကရဏော’’တိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘မဟာကာရုဏိကော’’တိ ဣမိနာ ပဒေန ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနေန သတ္ထု မဟာကရုဏာ ဝုတ္တာ ဟောတိ.

အပရော နယော – အတ္ထသာဓနတော ကရုဏံ ကရုဏာယနံ ကရုဏာသမ္ပဝတ္တနံ အရဟတီတိ ကာရုဏိကော. ဘဂဝတော ဟိ သဗ္ဗညုတာယ အနဝသေသတော သတ္တာနံ ဟိတံ၊ ဟိတုပါယဉ္စ ဇာနတော၊ တတ္ထ စ အကိလာသုနော ဟိတေသိတာ သတ္ထိကာ၊ န တထာ အညေသန္တိ. အထ ဝါ ကရုဏာ ကရုဏာယနံ သီလံ ပကတိ သဘာဝေါ ဧတဿာတိ ကာရုဏိကော. ဘဂဝါ ဟိ ပထဝီဖဿာဒယော ဝိယ ကက္ခဠဖုသနာဒိသဘာဝါ ကရုဏာသဘာဝေါ သဘာဝဘူတကရုဏောတိ အတ္ထော. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ. အထ ဝါ မဟာဝိသယတာယ၊ မဟာနုဘာဝတာယ၊ မဟပ္ဖလတာယ စ မဟတီ ကရုဏာတိ မဟာကရုဏာ. ဘဂဝတော ဟိ ကရုဏာ နိရဝသေသေသု သတ္တေသု ပဝတ္တတိ၊ ပဝတ္တမာနာ စ အနညသာဓာရဏာ ပဝတ္တတိ၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိဘေဒဉ္စ မဟန္တမေဝ သတ္တာနံ ဟိတသုခံ ဧကန္တတော နိပ္ဖါဒေတိ၊ မဟာကရုဏာယ နိယုတ္တောတိ မဟာကာရုဏိကော၊ တံ မဟာကာရုဏိကံ. သေသံ သဗ္ဗံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သုမာဂဓာဒိပဒါနံ ဝိယ စေတ္ထ သဒ္ဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

နာထတီတိ နာထော၊ ဝေနေယျာနံ ဟိတသုခံ အာသီသတိ ပတ္ထေတီတိ အတ္ထော၊ မေတ္တာယနဝသေန စေတ္ထ ဟိတသုခါသီသနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ န ကရုဏာယနဝသေန ပဌမပဒေန ဝုတ္တတ္တာ. အထ ဝါ နာထတိ ဝေနေယျဂတံ ကိလေသဗျသနံ ဥပတာပေတီတိ နာထော၊ နာထတီတိ ဝါ နာထော၊ ယာစတီတိ အတ္ထော. ဘဂဝါ ဟိ ‘‘သာဓု၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ကာလေန ကာလံ အတ္တသမ္ပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတာ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၈.၇၊ ၈) သတ္တာနံ တံ တံ ဟိတပ္ပဋိပတ္တိံ ယာစိတွာပိ မဟာကရုဏာယ သမုဿာဟိတော တေ တတ္ထ နိယောဇေတိ. ပရမေန ဝါ စိတ္တိဿရိယေန သမန္နာဂတော၊ သဗ္ဗသတ္တေ ဝါ သီလာဒိဂုဏေဟိ ဤသတိ အဘိဘဝတီတိ ပရမိဿရော ဘဂဝါ ‘‘နာထော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တံ နာထံ.

ဉာတဗ္ဗန္တိ ဉေယျံ၊ အတီတာဒိဘေဒဘိန္နံ သဗ္ဗံ သင်္ခတံ၊ အသင်္ခတဉ္စ. သင်္ဂရဏဋ္ဌေန သာဂရော၊ ပတိတပတိတာနံ အတ္တနော ပုထုလဂမ္ဘီရဘာဝေဟိ သံသီဒနံ နိမ္မုဇ္ဇနံ ကရောတီတိ အတ္ထော. သံ-သဒ္ဒဿ စေတ္ထ ‘‘သာဘာဝေါ၊ သာရာဂေါ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၃၈၉၊ ၃၉၁) ဝိယ နိရုတ္တိနယေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သင်္ဂရဏဋ္ဌေနာတိ ဝါ သင်္ဂရကရဏဋ္ဌေန၊ ဌိတဓမ္မတာယ ‘‘အယံ မေ မရိယာဒါ၊ ဣမံ ဝေလံ နာတိက္ကမာမီ’’တိ လောကေန သင်္ဂရံ သင်္ကေတံ ကရောန္တော ဝိယ ဟောတီတိ အတ္ထော. သင်္ဂရဏံ ဝါ သမန္တတော ဂလနံ သန္ဒနံ ဥဒကေန ကရောတီတိ သာဂရော. ကပ္ပဝုဋ္ဌာနကာလေ ဟိ မဟာသမုဒ္ဒေါ ဣတော စိတော စ ပဂ္ဃရိတွာ သကလံ လောကဓာတုံ ဧကောဃံ ကရောတီတိ. လောကိယာ ပန ဝဒန္တိ ‘‘သာဂရဿ ရညော ပုတ္တေဟိ သာဂရေဟိ နိဗ္ဗတ္တိတော ခတောတိ သာဂရော၊ ပုရတ္ထိမော သမုဒ္ဒပ္ပဒေသော၊ တံသမ္ဗန္ဓတာယ ရုဠှိဝသေန သဗ္ဗောပိ သမုဒ္ဒေါ တထာ ဝေါဟရီယတီ’’တိ. သာဂရသဒိသတ္တာ သာဂရော၊ ဉေယျမေဝ သာဂရောတိ ဉေယျသာဂရော. သဒိသတာ စေတ္ထ ပုထုလဒုတ္တရဂမ္ဘီရာနာဒိကာလိကတာဟိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ နိဟီနံ စေတမောပမ္မံ. တထာ ဟိ ဉေယျဿေဝ သာတိသယာ ပုထုလတာ အပရိမာဏလောကဓာတုဗျာပနတော၊ သဗ္ဗညုတညာဏဿေဝ တရဏီယတာယ ဒုတ္တရတာ၊ ဂမ္ဘီရတာ၊ အာဒိကောဋိရဟိတာ စ ပဝတ္တိ၊ န ဣတရဿ ပရိစ္ဆိန္နဒေသတ္တာ ဗာဟိရကဝီတရာဂေဟိပိ ဣတ္တရေန ခဏေန အတိက္ကမိတဗ္ဗတ္တာ၊ ပရိမိတဂမ္ဘီရတ္တာ၊ ပရိမိတကာလတ္တာ စ. ဉေယျသာဂရဿ ပါရံ ပရိယန္တံ ဂတောတိ ဉေယျသာဂရပါရဂူ၊ တံ ဉေယျသာဂရပါရဂုံ.

ဂမနဉ္စေတ္ထ ဉာဏဂမနမေဝ၊ န ဣတရံ ဉေယျဂ္ဂဟဏတော၊ တံ ပန ဉာဏံ ဒုဝိဓံ သမ္မသနပဋိဝေဓဘေဒတော၊ တထာ ဟေတုဖလဘေဒတော. တတ္ထ ‘‘ကိစ္ဆံ ဝတာယံ လောကော အာပန္နော’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၅၇၊ သံ. နိ. ၂.၄၊ ၁၀၊ ပေဋကော. ၂၃) ကရုဏာယနဝသေနေဝ အဘိနိဝိသိတွာ အနေကာကာရဝေါကာရေ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တံ ဘဂဝတော သမ္မသနဉာဏံ ဆတ္တိံသကောဋိသတသဟဿမုခေန ဉေယျသာဂရံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ တဿ ပါရံ ပရိယန္တံ အဂမာသိ၊ ယံ ‘‘မဟာဝဇိရဉာဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ပဋိဝေဓဉာဏံ ပန သဗ္ဗညုတညာဏပဒဋ္ဌာနံ အာသဝက္ခယဉာဏံ၊ အာသဝက္ခယဉာဏပဒဋ္ဌာနဉ္စ သဗ္ဗညုတညာဏံ၊ ယံ ‘‘မဟာဗောဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပါရဂမနဉ္စ တဿ ကိစ္စသိဒ္ဓိယာ၊ သမတ္ထတာယ စ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ ယထာဝုတ္တံ သမ္မသနဉာဏံ ဟေတု၊ ဣတရံ ဖလံ. သဟ သမ္မသနဉာဏေန ဝါ အာသဝက္ခယဉာဏံ ဟေတု၊ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဖလံ တဒါနိသံသဘာဝတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဝန္ဒေတိ နမာမိ၊ အဘိတ္ထဝါမိ ဝါ. သဏှဋ္ဌေန နိပုဏာ၊ အနုပစိတဉာဏသမ္ဘာရာနံ အဂါဓဋ္ဌေန ဂမ္ဘီရာ၊ ဧကတ္တာဒိဘေဒတော နန္ဒိယာဝဋ္ဋာဒိဝိဘာဂတော စ ဝိစိတြာ ဝိသိဋ္ဌာ နာနာဝိဓာ နယာ ဧတိဿာတိ နိပုဏဂမ္ဘီရဝိစိတြနယာ၊ နိပုဏဂမ္ဘီရဝိစိတြနယာ ဒေသနာ အဿာတိ နိပုဏဂမ္ဘီရဝိစိတြနယဒေသနော၊ တံ နိပုဏ။ပေ။ ဒေသနံ. နယတီတိ ဝါ နယော၊ ပါဠိဂတိ၊ သာ စ ဝုတ္တနယေန အတ္ထတော နိပုဏာ၊ အတ္ထတော ဗျဉ္ဇနတော စ ဂမ္ဘီရာ၊ သင်္ခေပဝိတ္ထာရာနုလောမာဒိပ္ပဝတ္တိယာ နာနာဝိဓတာယ ဝိစိတြာ. တထာ ဟိ ပညတ္တိအနုပညတ္တိအာဒိဝသေန၊ သံကိလေသဘာဂိယာဒိလောကိယာဒိတဒုဘယဝေါမိဿတာဒိဝသေန၊ ကုသလာဒိခန္ဓာဒိသင်္ဂဟာဒိသမယဝိမုတ္တာဒိဌပနာဒိကုသလမူလာဒိတိကပဋ္ဌာနာဒိဝသေန စ အနေကဝိဓာ ပါဠိဂတီတိ.

တတ္ထ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ) ဒွီဟာကာရေဟိ ဘဂဝတော ထောမနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ အတ္တဟိတသမ္ပတ္တိတော၊ ပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိတော စ. တေသု အတ္တဟိတသမ္ပတ္တိ အနာဝရဏဉာဏာဓိဂမတော၊ သဝါသနာနံ သဗ္ဗေသံ ကိလေသာနံ အစ္စန္တပ္ပဟာနတော စ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိ လာဘသက္ကာရာဒိနိရပေက္ခစိတ္တဿ သဗ္ဗဒုက္ခနိယျာနိကဓမ္မဒေသနတော၊ ပဋိဝိရုဒ္ဓေသုပိ နိစ္စံ ဟိတဇ္ဈာသယဉာဏပရိပါကကာလာဂမနတော စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာ ပနေတ္ထ ပယောဂတော၊ အာသယတော စ ဒုဝိဓာ၊ ပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိ၊ ယထာဝုတ္တဘေဒါ ဒုဝိဓာ စ အတ္တဟိတသမ္ပတ္တိ ပကာသိတာ ဟောတိ. ကထံ? ‘‘မဟာကာရုဏိက’’န္တိ ဣမိနာ အာသယတော၊ ‘‘နိပုဏ။ပေ။ ဒေသန’’န္တိ ဣမိနာ ပယောဂတော၊ ‘‘နာထ’’န္တိ ဣမိနာ ပန ဥဘယထာပိ ဘဂဝတော ပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိ ပကာသိတာ ကရုဏာကိစ္စဒီပနတော၊ ‘‘ဉေယျသာဂရပါရဂု’’န္တိ ဣမိနာ သာတိသယံ အတ္တဟိတသမ္ပတ္တိ ပရမုက္ကံသဂတဉာဏကိစ္စဒီပနတော.

အထ ဝါ တီဟာကာရေဟိ ဘဂဝတော ထောမနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ ဟေတုတော၊ ဖလတော၊ ဥပကာရတော စ. တတ္ထ ဟေတု မဟာကရုဏာ၊ သာ ပန ပဌမပဒေန သရူပေနေဝ ဒဿိတာ. ဖလံ စတုဗ္ဗိဓံ ဉာဏသမ္ပဒါ ပဟာနသမ္ပဒါ အာနုဘာဝသမ္ပဒါ ရူပကာယသမ္ပဒါ စာတိ. တာသု ပဓာနဘူတာ ဉာဏပဟာနသမ္ပဒါ ‘‘ဉေယျသာဂရပါရဂု’’န္တိ ဣမိနာ ပဒေန ပကာသိတာ. ပဓာနေ ဟိ ဒဿိတေ အဝိနာဘာဝတော ဣတရမ္ပိ ဒွယံ ဒဿိတမေဝ ဟောတိ. န ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ အာနုဘာဝရူပကာယသမ္ပတ္တီဟိ ဝိနာ ကဒါစိပိ ဓမ္မကာယသိရီ ဝတ္တတီတိ. ဥပကာရော အနန္တရံ အဗာဟိရံ ကတွာ တိဝိဓယာနမုခေန ဝိမုတ္တိဓမ္မဒေသနာ၊ သာ ‘‘နာထံ၊ နိပုဏ။ပေ။ ဒေသန’’န္တိ ပဒဒွယေန ပကာသိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တတ္ထ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ) ‘‘မဟာကာရုဏိက’’န္တိ ဧတေန သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ မူလံ ဒဿေတိ. မဟာကရုဏာသဉ္စောဒိတမာနသော ဟိ ဘဂဝါ သံသာရပင်္ကတော သတ္တာနံ သမုဒ္ဓရဏတ္ထံ ကတာဘိနီဟာရော အနုပုဗ္ဗေန ပါရမိယော ပူရေတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဓိဂတောတိ ကရုဏာ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ မူလံ. ‘‘ဉေယျသာဂရပါရဂု’’န္တိ ဧတေန ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပတ္တိယာ သဒ္ဓိံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ဒဿေတိ. အနာဝရဏဉာဏပဒဋ္ဌာနဉှိ မဂ္ဂဉာဏံ၊ မဂ္ဂဉာဏပဒဋ္ဌာနဉ္စ အနာဝရဏဉာဏံ ‘‘သမ္မာသမ္ဗောဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဝုတ္တပ္ပဘေဒံ ပန သမ္မသနဉာဏံ သဟ ပညာပါရမိယာ တဿာ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ. တဿာ ဟိ အာနုဘာဝေန လီနုဒ္ဓစ္စပတိဋ္ဌာနာယူဟနကာမသုခလ္လိကတ္တကိလမထာနုယောဂသဿတုစ္ဆေဒါဒိအန္တဒွယဝိရဟိတာ ဥက္ကံသပါရမိပ္ပတ္တာ မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂတာ. ‘‘နာထ’’န္တိ ဣမိနာ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ ဖလံ ဒဿေတိ လောကတ္တယနာယကဘာဝဒီပနတော. တထာ ဟိ သဗ္ဗာနတ္ထပရိဟာရပုဗ္ဗင်္ဂမာယ နိရဝသေသဟိတသုခဝိဓာနတပ္ပရာယ နိရတိသယာယ ပယောဂသမ္ပတ္တိယာ၊ သဒေဝမနုဿာယ ပဇာယ အစ္စန္တုပကာရိတာယ အပရိမိတနိရုပမဘာဝဂုဏဝိသေသသမင်္ဂိတာယ စ သဗ္ဗသတ္တုတ္တမော ဘဂဝါ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု အပရိမာဏာနံ သတ္တာနံ အနုတ္တရဂါရဝဋ္ဌာနဘူတတာယ စ ‘‘နာထော’’တိ ဝုစ္စတီတိ. ‘‘နိပုဏ။ပေ။ ဒေသန’’န္တိ ဣမိနာ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ ပယောဇနံ ဒဿေတိ. သံသာရမဟောဃတော သတ္တသန္တာရဏတ္ထဉှိ ဘဂဝတာ သမ္မာသမ္ဗောဓိ အဘိပတ္ထိတာ၊ တဉ္စ သတ္တသန္တာရဏံ ယထာဝုတ္တဒေသနာသမ္ပတ္တိယာ သမိဇ္ဈတိ တဒဝိနာဘာဝတော. ဣမိနာ ဘဂဝတော သာတိသယာ ပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိ ဒဿိတာ၊ ဣတရေဟိ အတ္တဟိတသမ္ပတ္တီတိ တဒုဘယေန အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နာဒီသု စတူသု ပုဂ္ဂလေသု ဘဂဝတော စတုတ္ထပုဂ္ဂလဘာဝံ ဒီပေတိ၊ တေန စ အနုတ္တရဒက္ခိဏေယျဘာဝံ၊ ဥတ္တမဝန္ဒနီယဘာဝံ၊ အတ္တနော စ ဝန္ဒနကိရိယာယ ခေတ္တင်္ဂတဘာဝံ ဒီပေတိ.

ဧတ္ထ စ ယထာ ‘‘မဟာကာရုဏိက’’န္တိ ဣမိနာ ပဒေန ဘဂဝတော မဟာကရုဏာ ဒဿိတာ၊ ဧဝံ ‘‘ဉေယျသာဂရပါရဂု’’န္တိ ဧတေန မဟာပညာ ဒဿိတာ. တေသု ကရုဏာဂ္ဂဟဏေန လောကိယေသု မဟဂ္ဂတဘာဝပ္ပတ္တာသာဓာရဏဂုဏဒီပနတော ဘဂဝတော သဗ္ဗလောကိယဂုဏသမ္ပတ္တိ ဒဿိတာ ဟောတိ၊ ပညာဂ္ဂဟဏေန သဗ္ဗညုတညာဏပဒဋ္ဌာနမဂ္ဂဉာဏဒီပနတော သဗ္ဗလောကုတ္တရဂုဏသမ္ပတ္တိ. တဒုဘယဂ္ဂဟဏသိဒ္ဓေါ ဧဝ စတ္ထော နာထသဒ္ဒေန ပကာသီယတိ. ကရုဏာဝစနေန ဥပဂမနံ နိရုပက္ကိလေသံ ဒဿေတိ၊ ပညာဝစနေန အပဂမနံ. တထာ ကရုဏာဂ္ဂဟဏေန လောကသမညာနုရူပံ ဘဂဝတော ပဝတ္တိံ ဒဿေတိ လောကဝေါဟာရဝိသယတ္တာ ကရုဏာယ၊ ပညာဂ္ဂဟဏေန သမညာယ အနတိဓာဝနံ. သဘာဝါနဝဗောဓေန ဟိ ဓမ္မာနံ သမညံ အတိဓာဝိတွာ သတ္တာဒိသမ္မသနံ ဟောတီတိ. တထာ ကရုဏာဂ္ဂဟဏေန မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဝိဟာရံ ဒဿေတိ၊ ပညာဂ္ဂဟဏေန တီသု ကာလေသု အပ္ပဋိဟတဉာဏံ၊ စတုသစ္စဉာဏံ၊ စတုပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏံ၊ စတုဝေသာရဇ္ဇဉာဏံ. ကရုဏာဂ္ဂဟဏေန မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဉာဏဿ ဂဟိတတ္တာ သေသာသာဓာရဏဉာဏာနိ၊ ဆ အဘိညာ၊ အဋ္ဌသု ပရိသာသု (မ. နိ. ၁.၁၅၁၊ ၁၇၈) အကမ္ပနဉာဏာနိ၊ ဒသ ဗလာနိ၊ စုဒ္ဒသ ဗုဒ္ဓဉာဏာနိ၊ သောဠသ ဉာဏစရိယာ၊ အဋ္ဌာရသ ဗုဒ္ဓဓမ္မာ (မဟာနိ. ၆၉၊ ၁၅၆၊ စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅၊ ပဋိ. မ. ၃.၅၊ ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၃၀၅၊ ဝိဘ. မူလဋီ. သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ၊ ဒီ. နိ. ဋီ. ၃.၁၄၁)၊ စတုစတ္တာလီသ ဉာဏဝတ္ထူနိ သတ္တသတ္တတိ ဉာဏဝတ္ထူနီတိ (သံ. နိ. ၂.၃၄) ဧဝမာဒီနံ အနေကေသံ ပညာပ္ပဘေဒါနံ ဝသေန ဉာဏစာရံ ဒဿေတိ.

တထာ ကရုဏာဂ္ဂဟဏေန စရဏသမ္ပတ္တိ၊ ပညာဂ္ဂဟဏေန ဝိဇ္ဇာသမ္ပတ္တိ. ကရုဏာဂ္ဂဟဏေန သတ္တာဓိပတိတာ၊ ပညာဂ္ဂဟဏေန ဓမ္မာဓိပတိတာ. ကရုဏာဂ္ဂဟဏေန လောကနာထဘာဝေါ၊ ပညာဂ္ဂဟဏေန အတ္တနာထဘာဝေါ. တထာ ကရုဏာဂ္ဂဟဏေန ပုဗ္ဗကာရိဘာဝေါ၊ ပညာဂ္ဂဟဏေန ကတညုတာ. ကရုဏာဂ္ဂဟဏေန အပရန္တပတာ၊ ပညာဂ္ဂဟဏေန အနတ္တန္တပတာ. ကရုဏာဂ္ဂဟဏေန ဝါ ဗုဒ္ဓကရဓမ္မသိဒ္ဓိ၊ ပညာဂ္ဂဟဏေန ဗုဒ္ဓဘာဝသိဒ္ဓိ. တထာ ကရုဏာဂ္ဂဟဏေန ပရေသံ တာရဏံ၊ ပညာဂ္ဂဟဏေန သယံ တာရဏံ. တထာ ကရုဏာဂ္ဂဟဏေန သဗ္ဗသတ္တေသု အနုဂ္ဂဟစိတ္တတာ၊ ပညာဂ္ဂဟဏေန သဗ္ဗဓမ္မေသု ဝိရတ္တစိတ္တတာ ဒဿိတာ ဟောတိ. သဗ္ဗေသဉ္စ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ ကရုဏာ အာဒိ တံနိဒါနဘာဝတော၊ ပညာ ပရိယောသာနံ တတော ဥတ္တရိ ကရဏီယာဘာဝတော၊ ဣတိ အာဒိပရိယောသာနဒဿနေန သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဒဿိတာ ဟောန္တိ. တထာ ကရုဏာဝစနေန သီလက္ခန္ဓပုဗ္ဗင်္ဂမော သမာဓိက္ခန္ဓော ဒဿိတော ဟောတိ. ကရုဏာနိဒါနဉှိ သီလံ တတော ပါဏာတိပါတာဒိဝိရတိပ္ပဝတ္တိတော၊ သာ စ ဈာနတ္တယသမ္ပယောဂိနီတိ. ပညာဝစနေန ပညာက္ခန္ဓော. သီလဉ္စ သဗ္ဗဗုဒ္ဓဂုဏာနံ အာဒိ၊ သမာဓိ မဇ္ဈေ၊ ပညာ ပရိယောသာနန္တိ ဧဝမ္ပိ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနကလျာဏာ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဒဿိတာ ဟောန္တိ နယတော ဒဿိတတ္တာ. ဧသော ဧဝ ဟိ နိရဝသေသတော ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ ဒဿနုပါယော၊ ယဒိဒံ နယဂ္ဂါဟဏံ၊ အညထာ ကော နာမ သမတ္ထော ဘဂဝတော ဂုဏေ အနုပဒံ နိရဝသေသတော ဒဿေတုံ. တေနေဝါဟ –

‘‘ဗုဒ္ဓေါပိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဏေယျ ဝဏ္ဏံ၊ ကပ္ပမ္ပိ စေ အညမဘာသမာနော၊

ခီယေထ ကပ္ပေါ စိရဒီဃမန္တရေ၊ ဝဏ္ဏော န ခီယေထ တထာဂတဿာ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၃၀၄၊ ၃.၁၄၁၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၄၂၅၊ ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၅၃၊ အပ. အဋ္ဌ. ၂.၇.၂၀၊ ဗု. ဝံ. အဋ္ဌ. ၄.၄၊ စရိယာ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ၊ ပကိဏ္ဏကကထာ၊ ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ၊ မ. နိ. ဋီ. ၁.၁၊ သံ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၁၊ အ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၁၊ ဝဇိရ. ဋီ. ဂန္ထာရမ္ဘကထာ၊ သာရတ္ထ. ဋီ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ)၊

တေနေဝ စ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တတ္ထေရေနာပိ ဗုဒ္ဓဂုဏပရိစ္ဆေဒနံ ပတိ အနုယုတ္တေန ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၄၅) ပဋိက္ခိပိတွာ ‘‘အပိစ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဓမ္မနွယော ဝိဒိတော’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၄၆) ဝုတ္တံ.

ဧဝံ သင်္ခေပေန သကလသဗ္ဗညုဂုဏေဟိ ဘဂဝန္တံ အဘိတ္ထဝိတွာ ဣဒါနိ သဒ္ဓမ္မံ ထောမေတုံ ‘‘ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နာ ဟုတွာတိ ဝစနသေသော. ဝိန္ဒိယံ ဓမ္မာနံ သလက္ခဏံ၊ သာမညလက္ခဏဉ္စ ဝိန္ဒတီတိ ဝိဇ္ဇာ၊ လောဘက္ခန္ဓာဒီနိ ဝါ ဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာ၊ စတုန္နံ ဝါ အရိယသစ္စာနံ ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာတိ ဧဝံ တာဝေတ္ထ ဝစနတ္ထတော ဝိဇ္ဇာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပဘေဒတော ပန တိဿောပိ ဝိဇ္ဇာ ဝိဇ္ဇာ ဘယဘေရဝသုတ္တေ အာဂတနိယာမေနေဝ၊ အဋ္ဌပိ ဝိဇ္ဇာ ဝိဇ္ဇာ အမ္ဗဋ္ဌသုတ္တာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၇၈ အာဒယော) အာဂတနိယာမေနေဝ. စရန္တိ တေဟီတိ စရဏာနိ၊ သီလသံဝရာဒယော ပဉ္စဒသ ဓမ္မာ၊ ဣတိ ဣမာဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ၊ ဣမေဟိ စ စရဏေဟိ သမ္ပန္နာ သမ္ပန္နာဂတာတိ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နာ.

ယေနာတိ ယေန ဓမ္မေန ကရဏဘူတေန၊ ဟေတုဘူတေန စ. တတ္ထ မဂ္ဂဓမ္မဿ ကရဏတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော နိယျာနကိရိယာသာဓကတမဘာဝတော၊ နိဗ္ဗာနဓမ္မဿ ဟေတုအတ္ထော အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝတော. ပစ္စယတ္ထော ဟိ အယံ ဟေတွတ္ထော. ပရိယတ္တိဓမ္မဿပိ ဟေတုအတ္ထော ယုဇ္ဇတေဝ ပရမ္ပရာယ ဟေတုဘာဝတော. ဖလဓမ္မေ ပန ဥဘယမ္ပိ သမ္ဘဝတိ. ကထံ? ‘‘တာယ သဒ္ဓါယ အဝူပသန္တာယာ’’တိ ဝစနတော မဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္နာနံ ကိလေသာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနကိစ္စတာယ ဖလဿ နိယျာနာနုဂုဏတာ၊ နိယျာနပရိယောသာနတာ စာတိ ဣမိနာ ပရိယာယေန သိယာ ကရဏတ္ထော နိယျာနကိရိယာယ. သကဒါဂါမိမဂ္ဂဝိပဿနာဒီနံ ပန ဥပနိဿယပစ္စယဘာဝတော သိယာ ဟေတုအတ္ထော. ဧဝဉ္စ ကတွာ အဂ္ဂပ္ပသာဒသုတ္တာဒီသု (ဣတိဝု. ၉၀) အဂ္ဂါဒိဘာဝေန အဂ္ဂဟိတာပိ ဖလပရိယတ္တိဓမ္မာ ဆတ္တမာဏဝကဝိမာနာဒီသု (ဝိ. ဝ. ၈၈၆ အာဒယော) သရဏီယဘာဝေန ဂဟိတာတိ တေသံ မဂ္ဂနိဗ္ဗာနာနံ ဝိယ မဟာအဋ္ဌကထာယံ သရဏဘာဝေါ ဥဒ္ဓဋော. ဝိသေသတော စေတ္ထ မဂ္ဂပရိယာပန္နာ ဧဝ ဝိဇ္ဇာစရဏဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေ ဟိ နိပ္ပရိယာယေန နိယျာနကိရိယာယ သာဓကတမဘူတာ၊ န ဣတရေ. ဣတရေသံ ပန နိယျာနတ္ထတာယ နိယျာနတာ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ‘‘ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နာ ဟုတွာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ နိယျာနသမကာလမေဝ ဟိ ယထာဝုတ္တဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပတ္တိသမဓိဂမောတိ? နာယံ ဝိရောဓော သမာနကာလတာယ ဧဝ အဓိပ္ပေတတ္တာ ယထာ ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏ’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၂၀၄၊ ၄၀၀၊ ၃.၄၂၁၊ ၄၂၅၊ ၄၂၆၊ သံ. နိ. ၂.၄၃-၄၅၊ ၄.၆၀၊ ကထာ. ၄၆၅၊ ၄၆၇). သမ္ပန္နာတိ ဝါ ပဒဿ ဝတ္တမာနကာလတ္ထတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ ‘‘ဥပ္ပန္နာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. တိကမာတိကာ ၁၇) ဧတ္ထ ဥပ္ပန္နသဒ္ဒဿ ဝိယ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ဝစနသေသမန္တရေနေဝ ပဒယောဇနာ သိဒ္ဓါ ဟောတိ. ‘‘ယေနာ’’တိ စ ပဒံ ဥဘယတ္ထ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ ‘‘ယေန ဓမ္မေန ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နာ၊ ယေန ဓမ္မေန နိယျန္တီ’’တိ.

လောကတောတိ ခန္ဓာဒိလောကတော၊ ဝဋ္ဋတောတိ အတ္ထော. န္တိ တံ မဂ္ဂနိဗ္ဗာနဖလပရိယတ္တိဘေဒံ ဓမ္မံ. ဥတ္တမန္တိ သေဋ္ဌံ. တထာ ဟေသ အတ္တနာ ဥတ္တရိတရဿ အဘာဝေန ‘‘အနုတ္တရော’’တိ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ မဂ္ဂဿ နိယျာနဟေတုအာဒိအတ္ထေန၊ နိဗ္ဗာနဿ နိဿရဏဝိဝေကာဒိအတ္ထေန၊ ဖလဿ အရိယသန္တဘာဝါဒိအတ္ထေန စ သေဋ္ဌတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သွာယမတ္ထော ‘‘ယာဝတာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ သင်္ခတာ၊ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ (ဣတိဝု. ၉၀၊ အ. နိ. ၄.၃၄) အာဒိသုတ္တပဒါနုသာရေန ဝိဘာဝေတဗ္ဗော.

ဓမ္မန္တိ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနေ အပါယတော၊ သံသာရတော စ အပတမာနေ ကတွာ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော. သမ္မာ၊ သာမဉ္စ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ သဗ္ဗညုတာအနာဝရဏဉာဏော သမန္တစက္ခု ဘဂဝါ၊ တေန ယထာ သမ္မာသမ္ဗောဓိသမဓိဂမေနေဝ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓဂုဏာ သမ္ပာပုဏီယန္တိ၊ ဧဝံ သမ္မဒေဝ အာသေဝနာယ ဘာဝနာယ ဗဟုလီကိရိယာယ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ သမ္မဒေဝ ပစ္စဝေက္ခဏာယ သက္ကစ္စံ ဓမ္မဒေသနာယ ဝေနေယျသန္တာနေသု ပတိဋ္ဌာပနေန –

‘‘အရိယံ၊ ဝေါ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာသမာဓိံ ဒေသေဿာမိ (မ. နိ. ၃.၁၃၆၊ ပေဋကော. ၂၄). မဂ္ဂါနဋ္ဌင်္ဂိကော သေဋ္ဌော (ဓ. ပ. ၂၇၃၊ နေတ္တိ. ၁၇၀၊ ပေဋကော. ၃၀). ယာဝတာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ သင်္ခတာ ဝါ အသင်္ခတာ ဝါ၊ ဝိရာဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ (ဣတိဝု. ၉၀၊ အ. နိ. ၄.၃၄). ဧကာယနော အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဂ္ဂေါ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၃၊ မ. နိ. ၁.၁၀၆၊ သံ. နိ. ၅.၃၆၇၊ ၃၈၄). ဓမ္မံ၊ ဝေါ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ အာဒိကလျာဏ’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၄၂၀၊ နေတ္တိ. ၅) –

အာဒိဝစနေဟိ၊ အဘိတ္ထဝနေန စ ပူဇိတော မာနိတော အပစိတောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပူဇိတော၊ တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပူဇိတံ ဓမ္မံ ဝန္ဒေတိ သမ္ဗန္ဓော.

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယဿ ဓမ္မဿ အဓိဂမနေ ဝိဇ္ဇာသမ္ပန္နာ စေဝ ဟောန္တိ စရဏသမ္ပန္နာ စ၊ သဗ္ဗဝဋ္ဋဒုက္ခတော စ နိယျန္တိ၊ တမေဝ အရိယာနံ သကလဂုဏသမင်္ဂိဘာဝနိမိတ္တံ၊ အနဝသေသဒုက္ခနိဿရဏဟေတုဘူတဉ္စ ဥတ္တမံ ပဝရံ သဒ္ဓိံ ပရိယတ္တိဓမ္မေန နဝဝိဓံ လောကုတ္တရဓမ္မံ ဘဂဝတာပိ သမ္မာပဋိပတ္တိအာဒိဝိဓိနာ ပူဇိတံ နမာမိ၊ အဘိတ္ထဝါမိ ဝါတိ.

ဧတ္ထ စ ‘‘ယေန လောကတော နိယျန္တိ၊ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နာ စ ဟောန္တီ’’တိ ပဒဒွယေန ယထာက္ကမံ ဓမ္မဿ ဘာဝေတဗ္ဗဘာဝေါ၊ သစ္ဆိကာတဗ္ဗဘာဝေါ စ ဝုတ္တော. တေသု ပဌမေန ဝိဇ္ဇာသမ္ပတ္တိယာ ဓမ္မံ ထောမေတိ၊ ဒုတိယေန ဝိမုတ္တိသမ္ပတ္တိယာ. တထာ ပဌမေန ဈာနသမ္ပဒါယ၊ ဒုတိယေန ဝိမောက္ခသမ္ပဒါယ. ပဌမေန ဝါ သမာဓိသမ္ပဒါယ၊ ဒုတိယေန သမာပတ္တိသမ္ပဒါယ. ပဌမေန ဝါ ခယဉာဏဘာဝေန၊ ဒုတိယေန အနုပ္ပါဒဉာဏဘာဝေန. အထ ဝါ ပုရိမေန ဝိဇ္ဇူပမတာယ၊ ဒုတိယေန ဝဇိရူပမတာယ. ပုရိမေန ဝါ ဝိရာဂသမ္ပတ္တိယာ၊ ဒုတိယေန နိရောဓသမ္ပတ္တိယာ. တထာ ပဌမေန နိယျာနဘာဝေန၊ ဒုတိယေန နိဿရဏဘာဝေန. ပဌမေန ဝါ ဟေတုဘာဝေန၊ ဒုတိယေန အသင်္ခတဘာဝေန. ပဌမေန ဝါ ဒဿနဘာဝေန၊ ဒုတိယေန ဝိဝေကဘာဝေန. ပဌမေန ဝါ အဓိပတိဘာဝေန၊ ဒုတိယေန အမတဘာဝေန ဓမ္မံ ထောမေတိ. အထ ဝါ ပဌမေန နိယျာနိကဘာဝဒဿနတော သွာက္ခာတတာယ ဓမ္မံ ထောမေတိ၊ ဒုတိယေန သစ္ဆိကာတဗ္ဗဘာဝတော သန္ဒိဋ္ဌိကတာယ. တထာ ပုရိမေန အကာလိကတာယ၊ ပစ္ဆိမေန ဧဟိပဿိကတာယ. ပုရိမေန ဝါ ဩပနေယျိကတာယ၊ ပစ္ဆိမေန ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗတာယ ဓမ္မံ ထောမေတိ.

‘‘ဥတ္တမ’’န္တိ စ ဧတေန အညဿ ဝိသိဋ္ဌဿ အဘာဝဒီပနေန ပရိပုဏ္ဏတာယ ဓမ္မံ ထောမေတိ၊ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပူဇိတ’’န္တိ ဧတေန ပရိသုဒ္ဓတာယ. သဗ္ဗဒေါသာပဂမေန ဟိဿ ပူဇနီယတာ. ပရိသုဒ္ဓတာယ စဿ ပဟာနသမ္ပဒါ၊ ပရိပုဏ္ဏတာယ ပဘဝသမ္ပဒါ. ပဟာနသမ္ပတ္တိယာ စ ဘာဝနာပါရိပူရီ အနဝသေသဒေါသသမုဂ္ဃါဋနတော၊ ပဘဝသမ္ပတ္တိယာ သစ္ဆိကိရိယနိဗ္ဗတ္တိ တတုတ္တရိ ကရဏီယာဘာဝတော. အနညသာဓာရဏတာယ ဟိ ဥတ္တမောတိ. တထာ ဘာဝေတဗ္ဗဘာဝေနဿ သဟ ပုဗ္ဗဘာဂသီလာဒီဟိ သေက္ခာ သီလသမာဓိပညာက္ခန္ဓာ၊ သစ္ဆိကာတဗ္ဗဘာဝေန သဟ အသင်္ခတာယ ဓာတုယာ အသေက္ခာ သီလသမာဓိပညာက္ခန္ဓာ ဒဿိတာ ဟောန္တီတိ.

ဧဝံ သင်္ခေပေန သဗ္ဗသဒ္ဓမ္မဂုဏေဟိ သဒ္ဓမ္မံ ထောမေတွာ ဣဒါနိ အရိယသံဃံ ထောမေတုံ ‘‘သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နောတိ သီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိယာဒိဂုဏေဟိ သမ္ပန္နော သမန္နာဂတော၊ သမ္ပန္နသီလာဒိဂုဏော ဝါ. အရိယာနဉှိ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈကိလေသပ္ပဟာနေန ဟတပဋိပက္ခာ သုဝိသုဒ္ဓါ သီလာဒယော ‘‘သမ္ပန္နာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟန္တိ၊ န ပုထူဇ္ဇနာနံ၊ ယတော ‘‘သုပ္ပဋိပန္နော’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၇၄၊ အ. နိ. ၆.၁၀၊ ဥဒါ. ၁၈) အရိယသံဃော ထောမီယတိ. အထ ဝါ သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နောတိ ပရိပုဏ္ဏသီလာဒိဂုဏော. အရိယပုဂ္ဂလာနဉှိ အရိယသစ္စပ္ပဋိဝေဓေန သဟေဝ ယထာရဟံ သေက္ခာသေက္ခာ သီလာဒိဓမ္မက္ခန္ဓာ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တီတိ. ဌိတော မဂ္ဂဖလေသူတိ မဂ္ဂေသု၊ ဖလေသု စ ဌိတော၊ မဂ္ဂဋ္ဌော၊ ဖလဋ္ဌော စာတိ အတ္ထော. ယောတိ အနိယမတော အရိယသံဃံ နိဒ္ဒိသတိ၊ တဿ ‘‘တ’’န္တိ ဣမိနာ နိယမံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

နနု စ အရိယသံဃေ န သဗ္ဗေ အရိယပုဂ္ဂလာ မဂ္ဂဋ္ဌာ၊ နာပိ သဗ္ဗေ ဖလဋ္ဌာတိ? သစ္စမေတံ၊ အဝယဝဓမ္မေန ပန သမုဒါယံ နိဒ္ဒိသန္တော ဧဝမာဟ ယထာ ‘‘သမံ စုဏ္ဏ’’န္တိ. ယထာ ဟိ ယောဂစုဏ္ဏဿ အဝယဝေသု လဗ္ဘမာနော သမဘာဝေါ သမုဒါယေ အပဒိသီယတိ ‘‘သမံ စုဏ္ဏ’’န္တိ၊ ဧဝံ အရိယသံဃဿ အဝယဝဘူတေသု အရိယပုဂ္ဂလေသု လဗ္ဘမာနော မဂ္ဂဋ္ဌဖလဋ္ဌဘာဝေါ သမုဒါယဘူတေ အရိယသံဃေ ဌိတော ‘‘မဂ္ဂဖလေသူ’’တိ အပဒိဋ္ဌောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အာရကတ္တာ ကိလေသေဟိ၊ အနယေ န ဣရိယနတော၊ အယေ စ ဣရိယနတော၊ သဒေဝကေန စ လောကေန ‘‘သရဏ’’န္တိ အရဏီယတော အရိယော၊ ဒိဋ္ဌိသီလသာမညေန သံဟတတ္တာ သံဃော၊ အရိယော စ သော သံဃော စာတိ အရိယသံဃော၊ တံ အရိယသံဃံ. ပုဇ္ဇဘဝဖလနိဗ္ဗတ္တနတော အတ္တနော သန္တာနံ ပုနာတီတိ ဝါ ပုညံ၊ ခိတ္တံ ဝုတ္တံ ဗီဇံ ဝိရုဟနဋ္ဌာနတာယ တာယတိ ရက္ခတီတိ ခေတ္တံ ကေဒါရာဒိ၊ ခေတ္တံ ဝိယာတိ ခေတ္တံ၊ သတ္တာနံ ပုညဿ မဟပ္ဖလဘာဝကရဏေန ဝိရုဟနဋ္ဌာနတာယ ခေတ္တန္တိ ပုညက္ခေတ္တံ. အနုတ္တရံ ဝန္ဒေတိ သမ္ဗန္ဓော.

ဧတ္ထ စ ‘‘သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နော’’တိ ဧတေန အရိယသံဃဿ ဘဂဝတော အနုဇာတပုတ္တတံ ဒဿေတိ၊ တေနဿ ပဘဝသမ္ပဒါ ဒီပိတာ ဟောတိ. ‘‘ဌိတော မဂ္ဂဖလေသူ’’တိ ဧတေန ပဟာနသမ္ပဒံ၊ ဉာဏသမ္ပဒဉ္စ ဒဿေတိ ကိလေသာနံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနဒီပနတော၊ မဂ္ဂဖလဉာဏာဓိဂမဒီပနတော စ. ‘‘အရိယသံဃ’’န္တိ ဧတေန ပဘဝသမ္ပဒံ သဗ္ဗသံဃာနံ အဂ္ဂဘာဝဒီပနတော၊ သဒေဝကေန စ လောကေန အရဏီယဘာဝဒီပနတော. ‘‘ပုညက္ခေတ္တံ အနုတ္တရ’’န္တိ ဧတေန လောကဿ ဗဟူပကာရတံ ဒဿေတိ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျဘာဝဒီပနတော.

တထာ ‘‘သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နော’’တိ ဣဒံ အရိယသံဃဿ သမ္မာဥဇုဉာယသာမီစိပ္ပဋိပန္နဘာဝဒီပနံ. ‘‘ဌိတော မဂ္ဂဖလေသူ’’တိ ဣဒံ သတိပိ သန္တာနဝိဘာဂေန အနေကဘာဝေ စတုပုရိသယုဂအဋ္ဌပုရိသပုဂ္ဂလဘာဝဒီပနံ. ‘‘အရိယသံဃ’’န္တိ ဣဒံ အာဟုနေယျာဒိဘာဝဒီပနံ. ‘‘ပုညက္ခေတ္တံ အနုတ္တရ’’န္တိ ဣဒံ လောကဿ ဟိတသုခါယ ပဋိပန္နတာဒီပနံ. တထာ ‘‘ဌိတော မဂ္ဂဖလေသူ’’တိ ဣဒံ အရိယသံဃဿ လောကုတ္တရသရဏဂမနသဗ္ဘာဝဒီပနံ၊ တေနဿ ဘဂဝတော ဩရသပုတ္တဘာဝေါ ဒဿိတော ဟောတိ. ‘‘သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နော’’တိ ဣမိနာ ပနဿ ဝိဟတဝိဓသ္တကိလေသာ အနဝသေသာ သေက္ခာသေက္ခာ သီလာဒိဓမ္မက္ခန္ဓာ ဒဿိတာ. ‘‘အရိယသံဃံ ပုညက္ခေတ္တံ အနုတ္တရ’’န္တိ ဣမိနာ တေသံ တေသညေဝ ယထာဝုတ္တဂုဏဝိသေသာနံ သုပရိသုဒ္ဓတံ ဒီပေတိ. တေနဿ မဟာနုဘာဝတံ၊ အနုတ္တရဒက္ခိဏေယျဘာဝံ၊ ဝန္ဒနာရဟဘာဝံ၊ အတ္တနော စ ဝန္ဒနာကိရိယာယ ခေတ္တင်္ဂတဘာဝံ ဒီပေတိ. သရဏဂမနဉ္စ သာဝကာနံ သဗ္ဗဂုဏာနံ အာဒိ၊ သပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒါ သေက္ခာ သီလက္ခန္ဓာဒယော မဇ္ဈေ၊ အသေက္ခာ သီလက္ခန္ဓာဒယော ပရိယောသာနန္တိ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနကလျာဏာ သဗ္ဗေ အရိယသံဃဂုဏာ ဣမာယ ဂါထာယ ပကာသိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဧဝံ ဂါထာတ္တယေန သင်္ခေပတော သကလဂုဏသံကိတ္တနမုခေန ရတနတ္တယဿ ပဏာမံ ကတွာ ဣဒါနိ တံ နိပစ္စကာရံ ယထာဓိပ္ပေတေ ပယောဇနေ ပရိဏာမေန္တော ‘‘ဝန္ဒနာဇနိတ’’န္တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ဝန္ဒနာဇနိတန္တိ ဝန္ဒနာကာရေန နိဗ္ဗတ္တိတံ၊ ရတနတ္တယဂုဏာဘိတ္ထဝနဝသေန၊ နိပစ္စကာရဝသေန ဝါ ဥပ္ပါဒိတန္တိ အတ္ထော. ဣတီတိ ဧဝံ ‘‘မဟာကာရုဏိက’’န္တိအာဒိပ္ပကာရေန. ရတိဇနနဋ္ဌေန ရတနံ၊ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃာ၊ စိတ္တီကတာဒိဘာဝေါ ဝါ ရတနဋ္ဌော. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘စိတ္တီကတံ မဟဂ္ဃဉ္စ၊ အတုလံ ဒုလ္လဘဒဿနံ၊

အနောမသတ္တပရိဘောဂံ၊ ရတနံ တေန ဝုစ္စတီ’’တိ. (ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၆.၃၊ ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၃၊ သံ. နိ. ၅.၂၂၃၊ သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၂၆၊ မဟာနိ. အဋ္ဌ. ၅၀၊ ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာ၊ မ. နိ. ဋီ. ၁.၄၊ သံ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၄၊ အ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၄၊ သာရတ္ထ. ဋီ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ)၊

စိတ္တီကတဘာဝါဒယော စ အနညသာဓာရဏာ ဗုဒ္ဓါဒီသု ဧဝ လဗ္ဘန္တိ၊ ရတနာနံ တယံ ရတနတ္တယံ၊ တသ္မိံ ရတနတ္တယေ. ဟတန္တရာယောတိ ဝိဓသ္တဥပဒ္ဒဝေါ ဟုတွာတိ သမ္ဗန္ဓော၊ ဧတေန အတ္တနော ပသာဒသမ္ပတ္တိယာ၊ ရတနတ္တယဿ စ ခေတ္တဘာဝသမ္ပတ္တိယာ တဿ ပုညဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာယ ဥပဃာတကဥပဒ္ဒဝါနံ ဝိဟနနေ သမတ္ထတံ ဒဿေတိ. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗသ္မိံ အန္တော စေဝ ဗဟိ စ၊ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရဝတ္ထူသူတိ အတ္ထော. သဗ္ဗတ္ထာတိ ဝါ သဗ္ဗသ္မိံ ကာလေ၊ သံဝဏ္ဏနာယ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနကာလေသူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဟုတွာတိ ပုဗ္ဗကာလကိရိယာ၊ တဿ ‘‘ကရိဿာမတ္ထဝဏ္ဏန’’န္တိ ဧတေန သမ္ဗန္ဓော. တဿာတိ ယံ ရတနတ္တယေ ဝန္ဒနာဇနိတံ ပုညံ၊ တဿ. တေဇသာတိ အာနုဘာဝေန ဗလေန.

ဧဝံ ရတနတ္တယဝန္ဒနာယ ပယောဇနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ နေတ္တိပ္ပကရဏဿ ဂမ္ဘီရတ္ထတ္တာ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာယ ဒုက္ကရဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဌိတိ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဌိတိန္တိ ဌာနံ အနန္တရဓာနံ အဝိစ္ဆေဒပ္ပဝတ္တိံ. အာကင်္ခမာနေနာတိ ဣစ္ဆမာနေန ပတ္ထယန္တေန၊ ‘‘အဟောဝတာယံ သဒ္ဓမ္မနေတ္တိ စိရံ တိဋ္ဌေယျာ’’တိ ဧဝံ ပတ္ထယန္တေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. စိရန္တိ ဒီဃကာလံ၊ ပဉ္စဝဿသဟဿပရိမာဏံ ကာလန္တိ အတ္ထော. သဒ္ဓမ္မနေတ္တိယာတိ သဒ္ဓမ္မသင်္ခါတာယ နေတ္တိယာ. သဒ္ဓမ္မော ဟိ ဝေနေယျသန္တာနေသု အရိယဂုဏာနံ နယနတော နေတ္တိ၊ သဒ္ဓမ္မဿ ဝါ နေတ္တိ သဒ္ဓမ္မနေတ္တိ၊ တဿာ သဒ္ဓမ္မနေတ္တိယာ၊ သွာယမတ္ထော အဋ္ဌကထာယံ ဝိစာရိတော ဧဝ. ထေရေနာတိ ထိရဂုဏယုတ္တေန. အဘိယာစိတောတိ အာဒရဂါရဝေန ယာစိတော. အဘိမုခံ ဝါ ယာစိတော၊ အနုတ္တရံ ကတွာ ယာစိတောတိ အတ္ထော. ဥဒ္ဒိဿ ဝါ ယာစိတော၊ ဂရုတရံ ကတွာ ယာစိတောတိ အတ္ထော၊ ‘‘ကရောတု အာယသ္မာ နေတ္တိပ္ပကရဏဿ ကဉ္စိ အတ္ထသံဝဏ္ဏန’’န္တိ ဧဝံ နေတ္တိယာ အတ္ထသံဝဏ္ဏနံ ပတိ အဇ္ဈေသိတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတ္ထ စ သဒ္ဓမ္မဿ စိရံ ဌိတိကာမေန အဇ္ဈာသယသမ္ပန္နေန သာသနေ ထိရဂုဏယုတ္တေန သဗြဟ္မစာရိနာ အာဒရဂါရဝေန၊ အဘိမုခံ ဝါ ယာစိတေန မေ န သက္ကာ တဿ အဘိယာစနံ ပဋိက္ခိပိတုန္တိ ဒဿေတိ ‘‘ဌိတိံ အာကင်္ခမာနေနာ’’တိ ဂါထာယ.

ပဒုမုတ္တရနာထဿာတိ ပဒုမုတ္တရဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ. ပဿတာတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသစက္ခုနာ၊ သမန္တစက္ခုနာ ဧဝ ဝါ ဟတ္ထတလေ ဌပိတအာမလကံ ဝိယ အဘိနီဟာရံ ပဿန္တေန. တာဒိနာတိ တာဒိဘာဝယုတ္တေန၊ သဗ္ဗတ္ထ ဝါ နိဗ္ဗိကာရေန၊ ‘‘အမှာကံ ဘဂဝတာ’’တိ ဝစနသေသော. ယဿာတိ အာယသ္မတော မဟာကစ္စာနတ္ထေရဿ. ဌပိတောတိ –

‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ ဝိဘဇန္တာနံ ယဒိဒံ မဟာကစ္စာနော’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၈၈၊ ၁၉၇) –

ဧဝံ ဌပိတော. သီလာဒိဂုဏဝိသေသေဟိ မဟန္တာ သာဝကာတိ မဟာသာဝကာ (ထေရဂါ. အဋ္ဌ. ၂.၁၂၈၈၊ အ. နိ. ဋီ. ၂.၃.၅၉)၊ မဟာကဿပါဒယော၊ တေသု အယမာယသ္မာ အညတရောတိ၊ မဟာသာဝကော စ သော ဂုဏဝိသေသယောဂတော ဥတ္တမော စာတိ မဟာသာဝကုတ္တမော.

ဈာနာဒီသု သာတိသယာနံ အာဝဇ္ဇနာဒိဝသီဘာဝါနံ၊ အရိယိဒ္ဓိဝသေန ပရမဿ စ စေတောဝသီဘာဝဿ အဓိဂတတ္တာ ဝသိပ္ပတ္တော. အတ္ထာဒီသု သဝိသေသဘေဒဂတပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏတ္တာ ပဘိန္နပဋိသမ္ဘိဒေါ. ‘‘ပဏ္ဍိတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာကစ္စာနော၊ မဟာပညော၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာကစ္စာနော’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၀၅) အနေကေသု ဌာနေသု ဘဂဝတာ ပသံသိတတ္တာ သမ္ဗုဒ္ဓေန ပသံသိတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သတ္ထု စေဝ သံဝဏ္ဏိတော သံဘာဝိတော၊ ဝိညူနဉ္စ သဗြဟ္မစာရိန’’န္တိ.

အနုမောဒိတာတိ ‘‘သာဓု သာဓု၊ ကစ္စာန၊ သာဓု ခေါ၊ တွံ ကစ္စာန၊ ဣမံ ဓမ္မသံဝဏ္ဏနံ အဘာသီ’’တိ ဧဝံ အနုမောဒိတာ. ဧကသ္မိံ ကိရ သမယေ အယံ မဟာထေရော ဇမ္ဗုဝနသဏ္ဍေ ဝိဟရန္တော အတ္တနော သန္တိကာဝစရာနံ ဘိက္ခူနံ ဣမံ ဟာရနယပဋိမဏ္ဍိတံ ပကရဏံ အဘာသိ. ဘာသိတွာ စ ဘဂဝတော သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ယထာဘာသိတံ ဣမံ ပကရဏံ ဘဂဝတော နိဝေဒေသိ. တံ သုတွာ ဘဂဝါ ‘‘သာဓု သာဓူ’’တိအာဒိနာ အနုမောဒိတွာ ‘‘တသ္မာတိဟ၊ တွံ ကစ္စာန၊ ဣမံ ဓမ္မသံဝဏ္ဏနံ ဓမ္မနေတ္တိတွေဝ ဓာရေဟီ’’တိ နာမဂ္ဂဟဏံ အကာသီတိ ဝဒန္တိ. ဒေသနာဟာရာဒိနန္ဒိယာဝဋ္ဋနယာဒိဟာရနယာနုသာရေနေဝ သဗ္ဗဓမ္မသံဝဏ္ဏနာနံ ဂတိယောတိ အာဟ ‘‘သာသနဿ သဒါယတ္တာ၊ နဝင်္ဂဿတ္ထဝဏ္ဏနာ’’တိ.

ဂမ္ဘီရဉာဏေဟီဟိ ဂမ္ဘီရေဟိ ဉာဏေဟိ၊ န သဒ္ဓါမတ္တကေန၊ ဂမ္ဘီရဉာဏေဟိ ဝါ မဟာပညေဟိ အရိယေဟိ. ပကရဏဿ ဂမ္ဘီရတ္ထတံ၊ အတ္တနော စ ဉာဏဿ နာတိဝိသယတံ ဝိဒိတွာ သံဝဏ္ဏနာရမ္ဘေ သံသီဒန္တမ္ပိ မံ သာသနဂုဏာဒိဥပနိဿယသမ္ပဒါ ဥဿာဟေသီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘ကိဉ္စာပီ’’တိအာဒိနာ.

‘‘ပဉ္စပိ နိကာယေ ဩဂါဟေတွာ’’တိ ဣမိနာ နေတ္တိယာ ပဉ္စပိ မဟာနိကာယေ အနုပဝိသိတွာ အဝဋ္ဌာနံ၊ တေသံ သံဝဏ္ဏနာဘာဝဉ္စ ဒီပေတိ. တတ္ထ ‘‘ကတမော အဿာဒေါ စ အာဒီနဝေါ စာ’’တိအာဒိပေဋကောပဒေသပါဠိံ (ပေဋကော. ၂၃) အာနေတွာ ဣဓ ဒေသနာဟာရာဒီနံ ပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယော ပေဋကေန သံသန္ဒနံ နာမ. ‘‘ယထာဗလ’’န္တိ ဣမိနာ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗဘာဂေနာပိ နေတ္တိယာ သံဝဏ္ဏနာ မယာ န သုကရာ ကာတုံ၊ အတ္တနော ပန ဉာဏဗလာနုရူပံ ကရိဿာမီတိ နိရတိမာနတံ ဒီပေတိ.

သုဝိသုဒ္ဓန္တိ သုဋ္ဌု ဝိသုဒ္ဓံ၊ နိကာယန္တရလဒ္ဓိဒေါသေဟိ အန္တရန္တရာ အနုပ္ပဝေသိတေဟိ အသမ္မိဿန္တိ အဓိပ္ပါယော. အသံကိဏ္ဏန္တိ သနိကာယေပိ ပဒတ္ထန္တရပရိကပ္ပနာဒိနာ အသံကိဏ္ဏံ တာဒိသသင်္ကရရဟိတံ အနာကုလံ သုပရိစ္ဆိန္နံ. ဝိဝိဓေဟိ အာကာရေဟိ နိစ္ဆိနောတီတိ ဝိနိစ္ဆယော. အတ္ထာနံ ဝိနိစ္ဆယော အတ္ထဝိနိစ္ဆယော. ဂဏ္ဌိဋ္ဌာနဘူတေသု အတ္ထေသု ခိလမဒ္ဒနာကာရေန ပဝတ္တာ ဝိမတိစ္ဆေဒကထာ၊ နိပုဏော သုခုမော သဏှော အတ္ထဝိနိစ္ဆယော ဧတဿာတိ နိပုဏတ္ထဝိနိစ္ဆယော. အထ ဝါ အတ္ထေ ဝိနိစ္ဆိနောတီတိ အတ္ထဝိနိစ္ဆယော၊ ယထာဝုတ္တအတ္ထဝိသယဉာဏံ၊ နိပုဏော ဆေကော အတ္ထဝိနိစ္ဆယော ဧတဿာတိ နိပုဏတ္ထဝိနိစ္ဆယော၊ တံ နိပုဏတ္ထဝိနိစ္ဆယံ. သမယန္တိ သိဒ္ဓန္တံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – မဟာဝိဟာရဝါသီနံ သိဒ္ဓန္တော ဝုတ္တနယေန သုပရိသုဒ္ဓေါ၊ အနာကုလော၊ သဏှသုခုမဝိနိစ္ဆယော စ၊ သိဒ္ဓန္တံ တံ အဝိလောမေန္တော အနုကူလတော တတ္ထ သိဒ္ဓံယေဝ ဓမ္မနေတ္တိံ ပကာသယန္တော နေတ္တိပ္ပကရဏဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနံ ကရိဿာမီတိ.

ပမာဒလေခန္တိ အပရဘာဂေ ပေါတ္ထကာရုဠှကာလေ ပမဇ္ဇိတွာ လိခနဝသေန ပဝတ္တပ္ပမာဒပါဌံ. ဝဇ္ဇေတွာတိ အပနေတွာ. ပါဠိံ သမ္မာ နိယောဇယန္တိ တံ တံ နေတ္တိပါဠိံ တတ္ထ တတ္ထ ဥဒါဟရဏဘာဝေန အာနီတသုတ္တေ သမ္မဒေဝ နိယောဇေန္တော၊ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာယ ဝါ တံ တံ ဥဒါဟရဏသုတ္တသင်္ခါတံ ပါဠိံ တသ္မိံ တသ္မိံ လက္ခဏဘူတေ နေတ္တိဂန္ထေ သမ္မဒေဝ နိယောဇေန္တော. ဥပဒေသန္တိ နေတ္တိဥပနိသံ နေတ္တိဟဒယံ. ယွာယံ သပဋ္ဌာနဝိဘာဂဿ တေတ္တိံသဝိဓဿ နေတ္တိပဒတ္ထဿ သဟ နိမိတ္တဝိဘာဂေန အသင်္ကရတော ဝဝတ္ထိတော ဝိသယော၊ တံ. ဝိဘာဝေန္တော ပကာသေန္တော. တဿာ နေတ္တိယာ ကရိဿာမိ အတ္ထဝဏ္ဏနန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

ဧတ္ထ စ ‘‘အဘိယာစိတော’’တိ ဣမိနာ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာယ နိမိတ္တံ ဒဿေတိ၊ ‘‘ဌိတိံ အာကင်္ခမာနေန စိရံ သဒ္ဓမ္မနေတ္တိယာ’’တိ ဣမိနာ ပယောဇနံ၊ ‘‘ကရိဿာမတ္ထဝဏ္ဏန’’န္တိ ဣမိနာ ပိဏ္ဍတ္ထံ. သံဝဏ္ဏိယမာနာ ဟိ ပကရဏတ္ထာ သံဝဏ္ဏနာယ ပိဏ္ဍတ္ထော. ‘‘တမုပနိဿာယာ’’တိအာဒိနာ ကရဏပ္ပကာရံ.

ဣဒါနိ သံဝဏ္ဏနာယ သဝနေ နိယောဇေန္တော ‘‘ဣတိ အတ္ထ’’န္တိ ဩသာနဂါထမာဟ. တတ္ထ ‘‘သက္ကစ္စ’’န္တိ ပဒံ ဥဘယတ္ထ ယောဇေတဗ္ဗံ ‘‘သက္ကစ္စံ ဝိဘဇန္တဿ၊ သက္ကစ္စံ နိသာမယထာ’’တိ.

ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိဒါနကထာဝဏ္ဏနာ

ဝစနတ္ထဇာနနေန ဝိဒိတပ္ပကရဏတ္ထသာမညတ္ထဿ ပကရဏကထာ ဝုစ္စမာနာ သောဘေယျာတိ နေတ္တိပဒတ္ထပရိဇာနနမေဝ အာဒိမှိ ယုတ္တရူပန္တိ တဒတ္ထံ ပုစ္ဆတိ ‘‘တတ္ထ ကေနဋ္ဌေန နေတ္တီ’’တိ. တတ္ထ တတ္ထာတိ ‘‘တဿာ နေတ္တိယာ ကရိဿာမတ္ထဝဏ္ဏန’’န္တိ ယဒိဒံ ဝုတ္တံ၊ တသ္မိံ၊ ယဿာ ကရိဿာမတ္ထဝဏ္ဏနန္တိ ပဋိညာတံ၊ သာ နေတ္တိ ကေနဋ္ဌေန နေတ္တီတိ အတ္ထော. တတ္ထာတိ ဝါ ‘‘နေတ္တိပ္ပကရဏဿာ’’တိ ဧတသ္မိံ ဝစနေ ယာ နေတ္တိ ဝုတ္တာ၊ သာ ကေနဋ္ဌေန နေတ္တီတိ အတ္ထော. ‘‘နယနဋ္ဌေနာ’’တိ ဣဒံ ကတ္တုကရဏာဓိကရဏသာဓနာနံ သာဓာရဏဝစနန္တိ ‘‘အရိယဓမ္မံ နယတီ’’တိ ကတ္တုသာဓနဝသေန တာဝ နေတ္တိသဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဝတွာ ဣဒါနိ ကရဏာဓိကရဏသာဓနဝသေန ဝတ္တုံ ‘‘နယန္တိ တာယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

တထာ ဟိ ဝုတ္တန္တိ နေတ္တိဥပဒေသာဓီနတ္တာ ဧဝ သုတ္တာဝဗောဓဿ ဝုတ္တံ. ပေဋကေ ‘‘တသ္မာ နိဗ္ဗာယိတုကာမေန သုတမယေန အတ္ထာ ပရိယေသိတဗ္ဗာ၊ တတ္ထ ပရိယေသနာယ အယံ အနုပုဗ္ဗီ ဘဝတိ သောဠသ ဟာရာ ပဉ္စ နယာ အဋ္ဌာရသ မူလပဒါနီ’’တိအာဒိ (ပေဋကော. ၃). ဟာရနယဝိစာရဏာ ဝိနိမုတ္တော အတ္ထသံဝဏ္ဏနာဝိသေသော နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘သုတ္တဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ နေတ္တိဥပဒေသာယတ္တာ’’တိ. သွာယမတ္ထော ပရတော ပကိဏ္ဏကကထာယံ အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဧဝံ မဟာဝိသယာ စာယံ နေတ္တိ ကုတော ပဘဝါတိ အာဟ ‘‘သုတ္တပ္ပဘဝါ’’တိ၊ ဧတေန နေတ္တိယာ ပမာဏဘူတတံ ဒဿေတိ. ဣဒဉ္စ သုတ္တဿ နေတ္တိသန္နိဿယတာပရိဒီပနပရံ၊ န ထေရပ္ပဘဝတာပဋိက္ခေပပရံ. ထေရော ဟိ ပဉ္စ မဟာနိကာယေ ဩဂါဟေတွာ တံသန္နိဿယေနေဝ တေသံ သံဝဏ္ဏနာဘူတံ ဣမံ ပကရဏံ အဘာသိ၊ တသ္မာ အယမေဝ သံဝဏ္ဏနာဓမ္မော၊ ယဒိဒံ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗဓမ္မသန္နိဿယတာ.

ပကရဏပရိစ္ဆေဒတောတိ ပကရဏဿ ဝိဘာဂတော. ဟာရဝိစာရာဒယော ဟိ တယော နေတ္တိပ္ပကရဏဿ ဝိဘာဂါ၊ ပကရဏဘူတပရိစ္ဆေဒတော ဝါ. တီဏိ ဟိ ဧတာနိ ပကရဏာနိ တယော အဓိကာရာ၊ ယဒိဒံ ဟာရဝိစာရာဒယော. ပါဠိဝဝတ္ထာနတောတိ ပါဌသန္နိဝေသတော.

‘‘သဗ္ဗော ဟိ ပကရဏတ္ထော’’တိအာဒိနာ သင်္ဂဟဝါရဿ အနွတ္ထသညတံ ဒဿေတိ. ‘‘နနု စေတ္ထ ပဋ္ဌာနံ အသင်္ဂဟိတ’’န္တိ စောဒကော ဗျဘိစာရမာဟ. ဣတရော ယဒိပိ သရူပတော အသင်္ဂဟိတံ၊ အတ္ထတော ပန သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘နယိဒမေဝ’’တိအာဒိနာ ပရိဟရတိ. ပုန ‘‘တထာ ဟီ’’တိအာဒိနာ တမေဝတ္ထံ ပါဠိယာ ပါကဋတရံ ကရောတိ. အတ္ထနယာ နန္ဒိယာဝဋ္ဋာဒယော. သင်္ခါရတ္တိကာ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒယော၊ ကာယသင်္ခါရာဒယော စ. တေသု အတ္ထနယာနံ အညမညသင်္ဂဟော ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဣတရေ ပန ကာမာဝစရာ၊ ရူပါဝစရာ စ ကုသလာ စေတနာ ပုညာဘိသင်္ခါရော၊ အကုသလာ စေတနာ အပုညာဘိသင်္ခါရော၊ အရူပါဝစရာ ကုသလာ စေတနာ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော. ပုညာဘိသင်္ခါရော စ အပုညာဘိသင်္ခါရော စ ကာယဒွါရပ္ပဝတ္တော ကာယသင်္ခါရော၊ သော ဧဝ ဝစီဒွါရပ္ပဝတ္တော ဝစီသင်္ခါရော၊ မနောဒွါရပ္ပဝတ္တော ပန တိဝိဓောပိ စိတ္တသင်္ခါရော. ဣတိ ဇာတိဝသေန ပုရိမတ္တိကေ ဝုတ္တာ ဧဝ ဓမ္မာ ဒွါရဝသေန ဒုတိယတ္တိကေ ဝုတ္တာ၊ တေ ဧဝ စ ပုရိမတ္တိကေတိ အညမညသင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ဝါရေ. ပေဋကေတိ ပေဋကောပဒေသေ. သမ္ပတမာနာတိ သံဝဏ္ဏနာဝသေန သန္နိပတန္တာ. ‘‘ဗျဉ္ဇနဝိဓိပုထုတ္တာ’’တိ ဣဒံ ဧကသ္မိံ သုတ္တေ အနေကေသံ ဟာရာနံ သန္နိပတနဿ ကာရဏဝစနံ. တထာ ဟိ ‘‘အနေကသာမတ္ထိယနိစိတာ သဒ္ဒါ’’တိ အက္ခရစိန္တကာ ဝဒန္တိ.

‘‘န သရူပတော’’တိ ဣမိနာ သင်္ဂဟဝါရေ ဝိယ ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသဝါရေသုပိ ပဋ္ဌာနဿ အတ္ထတော ဥဒ္ဓဋတံ ဒဿေတိ. မူလပဒဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတတ္တာ ဥဒ္ဒေသဝါရေ တာဝ ဧဝံ ဟောတု၊ နိဒ္ဒေသဝါရေ ပန ကထန္တိ? တတ္ထာပိ နယဂ္ဂဟဏေနေဝ မူလပဒါနိပိ ဂဟိတာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. န ဟိ မူလပဒေဟိ ဝိနာ ကာစိ နယယောဇနာ သမ္ဘဝတိ. အပရေ ပန ‘‘ဟာရနယာ ဝိယ ပဋ္ဌာနံ န သုတ္တဿ သံဝဏ္ဏနာဝိသေသော၊ အထ ခေါ တသ္မိံ တသ္မိံ သုတ္တေ သံကိလေသဘာဂိယတာဒိလဗ္ဘမာနဝိသေသမတ္တန္တိ န တဿ ပကရဏဿ ပဒတ္ထသင်္ဂဟော. ဧဝဉ္စ ကတွာ တေတ္တိံသာယ နေတ္တိပဒတ္ထေသု ပဋ္ဌာနံ အသင်္ဂဟိတံ၊ ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသဝါရေသု စ အနုဒ္ဓဋမေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ.

‘‘ပါဠိတော ဧဝ ဝိညာယတီ’’တိ ဝုတ္တမတ္ထံ သမတ္ထေန္တော ‘‘တထာ ဟိ။ပေ။ အာဘတ’’န္တိ အာဟ၊ တေန ထေရေန ဘာသိတဘာဝေါ ဝိယ ဘဂဝတာ အနုမောဒိတဘာဝေါပိ ပါဠိအနုဂတော ဧဝါတိ ဒဿေတိ. သာဝကဘာသိတတ္တာ နိဒါနံ န ဝုတ္တန္တိ န သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ စောဒေန္တော ‘‘သာဝက။ပေ။ ဘာသိတ’’န္တိ အာဟ. နယိဒံ ဧကန္တိကန္တိ စ သာဝကဘာသိတဗုဒ္ဓဘာသိတဘာဝေါ နိဒါနာဝစနဿ၊ နိဒါနဝစနဿ စ အကာရဏံ ဥဘယတ္ထာပိ ဥဘယဿ ဒဿနတော. တသ္မာ နိဒါနာဝစနေန နေတ္တိယာ အသာဝကဘာသိတတာ န သိဇ္ဈတီတိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘န စ တာဝတာ တာနိ အပ္ပမာဏံ၊ ဧဝမိဓာပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ.

ယေနေဝ ကာရဏေန နိဒါနာဝစနဿ ပမာဏဘာဝသာဓနတာ၊ တေနေဝ ကာရဏေန ဣမဿ ပကရဏဿ ပမာဏဘာဝသိဒ္ဓီတိ ဒဿေတိ ‘‘နိဒါနဉ္စ နာမာ’’တိအာဒိနာ. ဣဒါနိ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိနာ နေတ္တိယာ နိဒါနာဝစနေန အဗျဘိစာရဟေတုမာဟ. အယဉှေတ္ထ ပယောဂေါ န နေတ္တိယာ နိဒါနံ ဝတ္တဗ္ဗံ ပါဠိယာ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာဘာဝတော. ယာ ဟိ ပါဠိယာ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ န တဿာ နိဒါနဝစနံ ဒိဋ္ဌံ ယထာ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂဿ၊ နိဒ္ဒေသာဒီနဉ္စာတိ.

‘‘အယံ ဝိဘာဂေါ’’တိအာဒိနာ ဧကဝိဓတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ စတုရာသီတိသဟဿပ္ပဘေဒါ၊ တာဝ ယထာဒဿိတဿ ပကရဏဝိဘာဂဿ ပုန ‘‘အာဒိနာ နယေန ပကရဏဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဣဒံ နိဂမနံ. တတ္ထ အာဒိနာ နယေနာတိ အာဒိသဒ္ဒေန အဘိညေယျဓမ္မနိဒ္ဒေသတော ပညတ္တိပညပေတဗ္ဗဓမ္မဝိဘဇနတော တိယဒ္ဓပရိယာပန္နဓမ္မဝိစာရတော စတုရောဃနိတ္ထရဏတ္ထတော ပဉ္စာဘိနန္ဒနာဒိပ္ပဟာနတော ဆတဏှာကာယုပသမနတော သင်္ဂဟဝါရာဒိသတ္တဝါရသင်္ဂဟတော အဋ္ဌမိစ္ဆတ္တသမုဂ္ဃါတဒီပနတောတိ ဧဝမာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

၁. သင်္ဂဟဝါရဝဏ္ဏနာ

ယန္တိ အနိယမတ္ထော သဗ္ဗနာမသဒ္ဒေါ ကမ္မသာဓနဝသေန ဝုတ္တော. အတ္ထာဝဗောဓနတ္ထော သဒ္ဒပ္ပယောဂေါ အတ္ထပရာဓီနော ကေဝလော အတ္ထပဒတ္ထကော၊ သော ပဒတ္ထဝိပရိယေသကာရိနာ ဣတိ-သဒ္ဒေန ပရဘူတေန သဒ္ဒပဒတ္ထကော ဇာယတီတိ အာဟ ‘‘ယန္တိ အနိယမတော ဥပယောဂနိဒ္ဒေသော’’တိ. လောကောတိ ကတ္တုနိဒ္ဒေသောတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

ဧဝံ ‘‘ယ’’န္တိအာဒီနံ ဂါထာပဒါနံ ကမ္မကတ္တုကိရိယာကတ္တုဝိသေသနာဒိဒဿနဝသေန အတ္ထံ ဝတွာ ဣဒါနိ အဝယဝဇောတနဝသေန ပဒတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘လောကိယန္တိ ဧတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. လောကသဒ္ဒေါ ဣဓ သာမတ္ထိယတော သတ္တလောကဝစနော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘ပူဇနကိရိယာယောဂျဘူတတာဝသေနာ’’တိ. သာသနန္တရဓာနတော ပရံ ပူဇနာ အညဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေန ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ယထေတရဟိ ဝိပဿီအာဒိသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ. ‘‘ဒီပင်္ကရော’’တိအာဒိနာ ယဒိပိ ဗုဒ္ဓဝံသဒေသနာယံ (ဗု. ဝံ. ၂.၇၅) ဘဂဝတာဝ ဝုတ္တံ၊ သုမေဓပဏ္ဍိတတ္တဘာဝေန ပန ပဝတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ယထာဟ ဘဂဝါ သုမေဓဘူတော’’တိ.

ပရိညာက္ကမေနာတိ ဉာတပရိညာဒိပဋိပါဋိယာ. လက္ခဏာဝဗောဓပ္ပဋိပတ္တိယာတိ ဝိပဿနာယ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သုညတမုခါဒီဟီ’’တိ. တထာ စ ဝုတ္တန္တိ ဝိညူဟိ ဝေဒနီယတာယ ဧဝ သာသနဝရဿ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ –

‘‘ဧတု ဝိညူ ပုရိသော အသဌော အမာယာဝီ ဥဇုဇာတိကော၊ အဟမနုသာသာမိ၊ အဟံ ဓမ္မံ ဒေသေမိ၊ ယထာနုသိဋ္ဌံ တထာ ပဋိပဇ္ဇမာနော န စိရဿေဝ သာမညေဝ ဥဿတိ၊ သာမံ ဒက္ခိတီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၂.၂၈၁).

ယံ-သဒ္ဒေါ သာသနဝိသယော၊ လောကပါလသဒ္ဒေါ သတ္ထုဝိသယောပိ လောကံ ပတိ ဂုဏီဘူတောတိ ‘‘တဿာ’’တိ ပဋိနိဒ္ဒေသဿ ကထံ သတ္ထုဝိသယတာတိ စောဒနံ မနသိကတွာ အာဟ ‘‘သလောကပါလောတိ စေတ္ထာ’’တိအာဒိ၊ ဂုဏီဘူတောပိ လောကပါလသဒ္ဒေါ ပဓာနဘူတော ဝိယ ပဋိနိဒ္ဒေသံ အရဟတိ. အညော ဟိ သဒ္ဒက္ကမော၊ အညော အတ္ထက္ကမောတိ.

ဓမ္မဂါရဝေန ဘဂဝါ ဓမ္မံ ပူဇေန္တော ဝေနေယျဗန္ဓဝေ အစိန္တေတွာ သမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနဓမ္မပစ္စဝေက္ခဏာဟိ သတ္တသတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသီတိ အာဟ ‘‘ဘဂဝတော။ပေ။ ဒီပေတဗ္ဗာ’’တိ. တတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန သာဝကေဟိ ဓမ္မဿဝနဿ၊ တေသံ ပစ္စုဂ္ဂမနာဒီနဉ္စ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဣစ္စဿာတိ ဣတိ အဿ၊ ဧဝံ ဘဂဝတော အဝိပရီတအနန္တရာယိကနိယျာနိကဓမ္မဒေသနာယ သဗ္ဗညုတာနာဝရဏဘာဝဒီပနေနာတိ အတ္ထော. တေနာတိ စတုဝေသာရဇ္ဇယောဂေန. တဒဝိနာဘာဝိနာ ဒသဗလ။ပေ။ ပကာသိတာ ဟောတိ. အာဝေဏိကဗုဒ္ဓဓမ္မာဒီတိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန တီသု ကာလေသု အပ္ပဋိဟတဉာဏာနိ၊ စတုသစ္စဉာဏာနိ၊ စတုပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏာနိ၊ ပဉ္စဂတိပရိစ္ဆေဒကဉာဏာနိ၊ ဆ အဘိညာဉာဏာနိ၊ သတ္တ အရိယဓနာနိ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ အဋ္ဌ ဝိဇ္ဇာ၊ အဋ္ဌသု ပရိသာသု အကမ္ပနဉာဏာနိ၊ အဋ္ဌ ဝိမောက္ခာ၊ နဝ သမာဓိစရိယာ၊ နဝ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရာ၊ ဒသ နာထကရဏာ ဓမ္မာ၊ ဒသ အရိယဝါသာ၊ ဒွါဒသ ဓမ္မစက္ကာကာရာ၊ တေရသ ဓုတဓမ္မာ၊ စုဒ္ဒသ ဗုဒ္ဓဉာဏာနိ၊ ပန္နရသ စရဏဓမ္မာ၊ သောဠသ ဉာဏစရိယာ၊ သောဠသ အာနာပါနဿတီ၊ ဧကူနဝီသတိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏာနိ၊ စတုဝီသတိ ပစ္စယဝိဘာဝနဉာဏာနိ၊ စတုစတ္တာရီသ ဉာဏဝတ္ထူနိ၊ သတ္တသတ္တတိ ဉာဏဝတ္ထူနိ၊ စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသမာပတ္တိသဉ္စာရိမဟာဝဇိရဉာဏံ၊ အနန္တနယသမန္တပဋ္ဌာနပဝိစယဒေသနာကာရပ္ပဝတ္တဉာဏာနိ စာတိ ဧဝမာဒီနံ ဘဂဝတော ဂုဏဝိသေသာနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

အပရော နယော – ဂုဏဝိသိဋ္ဌတံ ဒီပေတိ၊ သာ စ ဂုဏဝိသိဋ္ဌတာ မဟာကရုဏာမဟာပညာဟိ ဝေဒိတဗ္ဗာ တာဟိ သတ္ထုသမ္ပတ္တိသိဒ္ဓိတော. တတ္ထ မဟာကရုဏာယ ပဝတ္တိဘေဒေါ ‘‘ဗဟုကေဟိ အာကာရေဟိ ပဿန္တာနံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ သတ္တေသု မဟာကရုဏာ ဩက္ကမတီ’’တိအာဒိနာ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၇) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. မဟာပညာယ ပန ပဝတ္တိဘေဒေါ ဝုတ္တော ဧဝ. တတ္ထ ကရုဏာယ ဘဂဝတော စရဏသမ္ပတ္တိ၊ ပညာယ ဝိဇ္ဇာသမ္ပတ္တိ. ကရုဏာယ သတ္တာဓိပတိတာ၊ ပညာယ ဓမ္မာဓိပတိတာ. ကရုဏာယ လောကနာထတာ၊ ပညာယ အတ္တနာထတာ. ကရုဏာယ ပုဗ္ဗကာရိတာ၊ ပညာယ ကတညုတာ. ကရုဏာယ အပရန္တပတာ၊ ပညာယ အနတ္တန္တပတာ. ကရုဏာယ ဗုဒ္ဓကရဓမ္မသိဒ္ဓိ၊ ပညာယ ဗုဒ္ဓဘာဝသိဒ္ဓိ. ကရုဏာယ ပရေသံ တာရဏံ၊ ပညာယ သယံ တာရဏံ. ကရုဏာယ သဗ္ဗသတ္တေသု အနုဂ္ဂဟစိတ္တတာ၊ ပညာယ သဗ္ဗဓမ္မေသု ဝိရတ္တစိတ္တတာ ပကာသိတာ ဟောတီတိ အနဝသေသတော ပရဟိတပဋိပတ္တိယာ၊ အတ္တဟိတသမ္ပတ္တိယာ စ ပါရိပူရီ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တီသုပိ အဝတ္ထာသူတိ ဟေတုဖလသတ္တူပကာရာဝတ္ထာသု.

အဘိသမယော ပဋိဝေဓသာသနဿ၊ မနသိကရဏံ ပဋိပတ္တိသာသနဿ၊ သဝနာဒီဟိ ပရိစယကရဏံ ပရိယတ္တိသာသနဿာတိ တိဏ္ဏမ္ပိ ဝသေန ယောဇေတဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘ယထာရဟ’’န္တိ. ‘‘သက္ကစ္စံ ဓမ္မဒေသနေနာ’’တိ ဣမိနာ ဣဓ ‘‘သာသန’’န္တိ ဝုတ္တဿ တိဝိဓဿာပိ သဒ္ဓမ္မဿ အဝိသေသေန ဒေသနာပူဇံ ဝတွာ ထောမနာပူဇနဿ ဝသေန တံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘အရိယံ၊ ဝေါ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘ထောမနေနာ’’တိ ပဒေနာပိ ‘‘သက္ကစ္စ’’န္တိ ပဒံ ယောဇေတဗ္ဗံ. ပူဇနာဒွယဿာပိ ဝါ ဝသေန ဣဓာပိ ပဒယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အရိယဘာဝါဒယောတိ အရိယသေဋ္ဌအဂ္ဂဘာဝါဒယော. နိယျာနာဒယောတိ နိယျာနဟေတုဒဿနာဒယော. သွာက္ခာတတာဒယောတိ သွာက္ခာတသန္ဒိဋ္ဌိကတာဒယော.

ဣဒါနိ အရိယသံဃဂုဏာနမ္ပိ ဣမာယ ဂါထာယ ပကာသိတဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဗာလျာဒိသမတိက္ကမနတောတိ ဗာလအဗျတ္တဘာဝါဒိသမတိက္ကမနတော.

ဉာဏဝိသေသော သုတစိန္တာဘာဝနာမယဉာဏာနိ. သောတဗ္ဗမနသိကာတဗ္ဗပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗာဝတ္ထာ အဝတ္ထာဘေဒေါ. ဥဘယန္တိ ဗျဉ္ဇနပဒံ၊ အတ္ထပဒဉ္စ. ဥဘယထာတိ ကရဏကမ္မသာဓနဝသေန ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ. ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာတိ ဉာတဗ္ဗတ္တာ.

‘‘အယဉ္စ ဂါထာ’’တိအာဒိ ကေသဉ္စိ ဝါဒေါ. တထာ ဟိ အပရေ ‘‘ထေရေနေဝါယံ ဂါထာ ဘာသိတာ’’တိ ဝဒန္တိ. အတ္တူပနာယိကာပိ ဟိ ကဒါစိ ဓမ္မဒေသနာ ဟောတိ ဧဝ ယထာ ‘‘ဒသဗလသမန္နာဂတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော စတုဝေသာရဇ္ဇဝိသာရဒေါ’’တိအာဒိ (သံ. နိ. ၂.၂၁-၂၂). ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘ကတမေ သောဠသ ဟာရာ’’တိအာဒိဝစနံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ.

ယထာဝုတ္တအတ္ထမုခေနေဝါတိ မူလပဒသင်္ခါတအတ္ထုဒ္ဓါရေနေဝ. ပရတော အာဂမိဿတီတိ နိဒ္ဒေသဝါရဿ ပရိယောသာနေ အာဂမိဿတိ ‘‘တီဏိ စ နယာ အနူနာ’’တိအာဒိနာ (နေတ္တိ. ၄ ဒွါဒသပဒ).

ဝုစ္စတီတိ ကတ္တရိ ကမ္မနိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘ဝဒတီ’’တိ. အထ ဝါ ဝုစ္စတီတိ ကမ္မကတ္တုနိဒ္ဒေသောယံ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ဟာရာ၊ နယာ စာတိ ဥဘယံ ပရိဂ္ဂဟိတံ သံဝဏ္ဏကေန သဗ္ဗထာ ဂဟိတဉ္စေ၊ ဝုစ္စတိ သုတ္တံ၊ သယမေဝ သုတ္တံ သံဝဏ္ဏေတီတိ၊ ဧတေန ဟာရနယေသု ဝသီဘာဝေန သုတ္တသံဝဏ္ဏနာယ သုကရတံ ဒဿေတိ.

ပကာရန္တရေနာတိ ပုဗ္ဗေ ‘‘သာသန’’န္တိ ဝုတ္တမတ္ထံ ‘‘ဒေသနာ၊ ဒေသိတ’’န္တိ တတော အညေန ပကာရေန. နိယမေတွာတိ တဿ ဧကန္တတော ဝိညေယျတံ အဝဓာရေတွာ. ဝိညေယျတာ ဝိသိဋ္ဌေသု ဒေသနာဒေသိတေသု ဝိညေယျပဒေ လဗ္ဘမာနာ ဝိဇာနနကိရိယာ.

ဒေသနာဒေသိတာနိ စ ယာဝဒေဝ ဝိဇာနနတ္ထာနီတိ ဝိဇာနနံ ပဓာနန္တိ တမေဝ နိဒ္ဓါရေန္တော ‘‘တတြာတိ တသ္မိံ ဝိဇာနနေ’’တိ အာဟ.

ဧတ္ထာဟာတိ နဝင်္ဂသာသနနဝဝိဓသုတ္တန္တာတိ ဧတသ္မိံ အတ္ထဝစနေ အာဟ စောဒကော. တဿာယံ အဓိပ္ပါယော – နဝဟိ အင်္ဂေဟိ ဝဝတ္ထိတေဟိ အညမညသင်္ကရရဟိတေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တထာ စ သတိ အသုတ္တသဘာဝါနေဝ ဂေယျင်္ဂါဒီနီတိ နဝဝိဓသုတ္တန္တဝစနံ ဝိရုဇ္ဈေယျ. အထ သုတ္တသဘာဝါနိ ဂေယျင်္ဂါဒီနိ၊ ဧဝံ သတိ ‘‘သုတ္တ’’န္တိ ဝိသုံ သုတ္တင်္ဂံ န သိယာ၊ ဧဝံ သန္တေ အဋ္ဌင်္ဂသာသနံ အာပဇ္ဇတီတိ. တေနာဟ ‘‘ကထံ ပနာ’’တိအာဒိ. ဂေယျင်္ဂါဒီသု ကတိပယာနမ္ပိ သုတ္တဘာဝေ ယထာဝုတ္တဒေါသာနတိဝတ္တိ၊ ပဂေဝ သဗ္ဗေသန္တိ ဒဿေတိ ‘‘ယဉ္စာ’’တိအာဒိနာ. သင်္ဂဟေသူတိ အဋ္ဌကထာသု. ပေါရာဏဋ္ဌကထာနဉှိ သင်္ခေပဘူတာ ဣဒါနိ အဋ္ဌကထာ ‘‘သင်္ဂဟာ’’တိ ဝုတ္တာ. သုတ္တံ နာမ သဂါထကံ ဝါ သိယာ၊ နိဂ္ဂါထကံ ဝါတိ အင်္ဂဒွယေနေဝ တဒုဘယင်္ဂံ ကတန္တိ ဝိသုံ သုတ္တင်္ဂဿ အသမ္ဘဝေါ တဒုဘယဝိနိမုတ္တဿ သုတ္တဿ အဘာဝတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သုတ္တင်္ဂမေဝ န သိယာ’’တိ. အထာပိ ကထဉ္စိ. သိယာတိ ဝက္ခမာနံ သာမညဝိဓိံ သန္ဓာယာဟ. ဧဝမ္ပိ အယံ ဒေါသောတိ ဒဿေန္တော ‘‘မင်္ဂလသုတ္တာဒီန’’န္တိအာဒိမာဟ.

တဗ္ဘာဝနိမိတ္တန္တိ ဂေယျင်္ဂဘာဝနိမိတ္တံ. ဝေယျာကရဏဿ တဗ္ဘာဝနိမိတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. စောဒကော ‘‘ဂါထာဝိရဟေ’’တိ ဝစနံ အဂ္ဂဏှန္တော ‘‘ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနံ ဗျာကရဏ’’န္တိ ဝစနမတ္တမေဝ ဂဟေတွာ ‘‘ဧဝံ သန္တေ’’တိအာဒိနာ စောဒေတိ. ဣတရော ပန ဩကာသဝိဓိတော အနောကာသော ဝိဓိ ဗလဝါတိ ဉာယံ ဂါထာဝိရဟိတံယေဝ ဝေယျာကရဏန္တိ၊ ဣဓာဓိပ္ပေတန္တိ စ ဒဿေန္တော ‘‘နာပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိနာ ပရိဟရတိ. တထာ ဟီတိ တေနေဝ ကာရဏေန၊ သတိပိ သညန္တရနိမိတ္တယောဂေ အနောကာသသညာနံ ဗလဝဘာဝေနေဝါတိ အတ္ထော.

သင်္ဂဟဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဥဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ

၁. ဝိဘာဂေနာတိ သရူပဝိဘာဂေန. အဒိဋ္ဌံ ဇောတီယတိ ဧတာယာတိ အဒိဋ္ဌဇောတနာ. ဒိဋ္ဌံ သံသန္ဒီယတိ ဧတာယာတိ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာ၊ သံသန္ဒနံ စေတ္ထ သာကစ္ဆာဝသေန ဝိနိစ္ဆယကရဏံ. ဝိမတိ ဆိဇ္ဇတိ ဧတာယာတိ ဝိမတိစ္ဆေဒနာ. အနုမတိယာ ပုစ္ဆာ အနုမတိပုစ္ဆာ. ‘‘တံ ကိံ မညထာ’’တိ ဟိ ကာ တုမှာကံ အနုမတီတိ အနုမတိ ပုစ္ဆိတာ. ကထေတုကမျတာတိ ကထေတုကမျတာယ.

‘‘ဟရီယန္တိ ဧတေဟီ’’တိအာဒိနာ ကရဏာဓိကရဏကတ္တုဘာဝကမ္မသာဓနာနံ ဝသေန ဟာရ-သဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဝတွာ သဒိသကပ္ပနာဝသေန ဒဿေတုံ ‘‘ဟာရာ ဝိယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပုန ဂန္ထကရဏာဒိအတ္ထေန ဂန္ထာဒိသဒ္ဒါနံ ဝိယ ဟာရကရဏာဒိအတ္ထေန ဟာရသဒ္ဒသိဒ္ဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘ဟာရယန္တီ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဟရဏတော၊ ရမဏတော စာ’’တိ ဣမိနာ မနောဟရာ မနောရမာ စေတေ သံဝဏ္ဏနာဝိသေသာတိ ဒဿေတိ.

ဥပပတ္တိသာဓနယုတ္တီတိ လက္ခဏဟေတု. ဝုတ္တနယေနာတိ ‘‘နနု စ အညေပိ ဟာရာ ယုတ္တိသဟိတာ ဧဝါ’’တိအာဒိနာ ဒေသနာဟာရေ ဝုတ္တနယာနုသာရေန.

စတုန္နံ ဗျူဟော ဧတ္ထာတိ ဘိန္နာဓိကရဏာနမ္ပိ ပဒါနံ အညပဒတ္ထသမာသော လဗ္ဘတိ ‘‘ဥရသိလောမော’’တိအာဒီနံ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၃.၅၄၊ ၃၀၃) ဝိယာတိ ဝုတ္တံ.

သေသန္တိ ‘‘ဝိဝစနမေဝ ဝေဝစန’’န္တိ ဧဝမာဒိ.

အနုပ္ပဝေသီယန္တီတိ အဝဂါဟီယန္တိ. သမာဓီယန္တီတိ ပရိဟရီယန္တိ. ဝိနာ ဝိကပ္ပေနာတိ ဇာတိ သာမညံ၊ ဘေဒေါ သာမညံ၊ သမ္ဗန္ဓော သာမညန္တိအာဒိနာ ပဒတ္ထန္တရဘာဝဝိကပ္ပနမန္တရေန.

ပဒဋ္ဌာနာဒိမုခေနာတိ ပဒဋ္ဌာနဝေဝစနဘာဝနာပဟာနမုခေန. ကေစီတိ ပဒဋ္ဌာနပရိက္ခာရအာဝဋ္ဋပရိဝတ္တနပညတ္တိဩတရဏေ သန္ဓာယ ဝဒတိ.

၂. သမ္ဗန္ဓောတိ ဟေတုဖလဘာဝယောဂေါ. တထာဘူတာနဉှိ ဓမ္မာနံ ဧကသန္တာနသိဒ္ဓတာ ဧကတ္တနယော. ဝိဘာဂေါ သတိပိ နေသံ ဟေတုဖလဘာဝေ ဝိဘတ္တသဘာဝတာ. အညော ဧဝ ဟိ ဟေတု၊ အညံ ဖလန္တိ. ဗျာပါရဝိရဟော နိရီဟတာ. န ဟိ ဟေတုဖလာနံ ဧဝံ ဟောတိ ‘‘အဟံ ဣမံ နိဗ္ဗတ္တေမိ၊ ဣမိနာဟံ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ. အနုရူပဖလတာ ပစ္စယုပ္ပန္နာနံ ပစ္စယာနုကူလတာ. သမူဟာဒိံ ဥပါဒါယ လောကသင်္ကေတသိဒ္ဓါ ဝေါဟာရမတ္တတာ သမ္မုတိသဘာဝေါ. ပထဝီဖဿာဒီနံ ကက္ခဠဖုသနာဒိလက္ခဏံ ပရမတ္ထသဘာဝေါ. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပေါ – ယသ္မိံ ဘိန္နေ၊ ဣတရာပေါဟေ ဝါ စိတ္တေန ကတေန တထာ ဗုဒ္ဓိ၊ ဣဒံ သမ္မုတိသစ္စံ ယထာ ဃဋေ၊ သသမ္ဘာရဇလေ စ၊ တဗ္ဗိပရိယာယေန ပရမတ္ထသစ္စန္တိ. ပရမတ္ထသစ္စပ္ပဋိဝေဓာယာတိ နိဗ္ဗာနာဓိဂမာယ.

အန္တောတိ အဗ္ဘန္တရော. ပဓာနာဝယဝေနာတိ မူလဘာဝေန. ‘‘နန္ဒီ ဒုက္ခဿ မူလ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၃) တဏှာ ‘‘နန္ဒီ’’တိ ဝုတ္တာ. ‘‘သင်္ဂါမေ စ နန္ဒိံ စရတီ’’တိအာဒီသု ပမောဒေါတိ အာဟ ‘‘တဏှာယ၊ ပမောဒဿ ဝါ’’တိ.

၃. ဇာတိဘေဒတောတိ ကုသလာ၊ အကုသလာတိ ဣမသ္မာ ဝိသေသာ. ယုဇ္ဇန္တီတိ ဧတ္ထ ဟေတုအတ္ထော အန္တောနီတော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ယောဇီယန္တီ’’တိ. ကေဟိ ယောဇီယန္တိ? သံဝဏ္ဏနကေဟီတိ အဓိပ္ပါယော. ယုဇ္ဇန္တီတိ ဝါ ယုတ္တာ ဟောန္တိ၊ တေဟိ သမာနယောဂက္ခမာ တဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော တဒေကဋ္ဌဘာဝတော. ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ‘‘နဝဟိ ပဒေဟီ’’တိ သဟယောဂေ ကရဏဝစနံ၊ ပုရိမသ္မိံ ကရဏေ. ‘‘ဧတေ ခေါ’’တိ စ ပါဌော. တတ္ထ ခေါ-သဒ္ဒဿ ပဒပူရဏတာ၊ အဝဓာရဏတ္ထတာ ဝါ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတေ ဧဝါတိ ဧတေ တဏှာဒယော ဧဝ၊ န ဣတော အညေတိ အတ္ထော. အဋ္ဌာရသေဝ န တတော ဥဒ္ဓံ၊ အဓော ဝါတိ. ပုရိမသ္မိံ ပက္ခေ မူလပဒန္တရာဘာဝေါ၊ ဒုတိယသ္မိံ တေသံ အနူနာဓိကတာ ဒီပိတာ ဟောတိ.

ဥဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. နိဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ

၄. နိဒ္ဒေသဝါရေ သာမညတောတိ သာဓာရဏတော. ဝိသေသေနာတိ အသာဓာရဏတော. ပဒတ္ထောတိ သဒ္ဒတ္ထော. လက္ခဏန္တိ သဘာဝေါ. ကမောတိ အနုပုဗ္ဗီ. ဧတ္တာဝတာတိ ဧတ္တကပ္ပမာဏဘာဝေါ. ဟေတွာဒီတိ ဟေတုဖလဘူမိဥပနိသာသဘာဂဝိသဘာဂလက္ခဏနယာ. ဝိသေသတော ပန လက္ခဏန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

ဟာရသင်္ခေပဝဏ္ဏနာ

၁. ယံ၊ ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ ယန္တိ ပစ္စတ္တဝစနံ၊ တဉ္စ သုခံ၊ သောမနဿန္တိ ဒွယေန သမာနာဓိကရဏန္တိ ကတွာ ‘‘အဿာဒီယတီတိ အဿာဒေါ၊ သုခံ၊ သောမနဿဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တံ. သုခါဒိဝေဒနာ ဝိယ မနာပိယရူပါဒိပိ အဝီတရာဂဿ အဿာဒေတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ဧဝံ ဣဋ္ဌာရမ္မဏမ္ပီ’’တိ. ‘‘အဿာဒေတိ ဧတာယာတိ ဝါ အဿာဒေါ၊ တဏှာ’’တိ ဧတေန ‘‘ယ’’န္တိ ဟေတုအတ္ထေ နိပါတောတိ ဒဿေတိ. တတြာယမတ္ထော – ယေန ဟေတုနာ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ ပဋိစ္စ အဿာဒနီယဘာဝေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခံ သောမနဿံ၊ အယံ တဏှာသင်္ခါတော အဿာဒေါ အဿာဒနကိရိယာယ ကာရဏန္တိ. ဣတိ ကတွာ အယမတ္ထော ဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနာဒိဘာဝတော ဝိပလ္လာသေသုပိ သမ္ဘဝတီတိ အာဟ ‘‘ဧဝံ ဝိပလ္လာသာပီ’’တိ. အနိဋ္ဌမ္ပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန ဣဋ္ဌမ္ပီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ၊ အနဝသေသာ သာသဝါ ဓမ္မာ ဣဓ အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတာတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗေသံ တေဘူမကသင်္ခါရာန’’န္တိ.

ဒုက္ခာဒုက္ခမသုခဝေဒနာနန္တိ ဧတ္ထ ဒုက္ခသဘာဝါ ဧဝ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ ဂဟိတာ အနိဋ္ဌာရမ္မဏဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ၊ န သုခသဘာဝါ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ယာယံ၊ ဘန္တေ၊ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ၊ သန္တသ္မိံ ဧသာ ပဏီတေ သုခေ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ’’တိ (မ. နိ. ၂.၈၈၊ သံ. နိ. ၄.၂၆၇). ‘‘သုခပရိယာယသဗ္ဘာဝတော’’တိ ဣမိနာ ဣဋ္ဌတာမတ္တတောပိ လေသေန သတ္တာနံ အာရမ္မဏဿ အဿာဒနီယတာ သမ္ဘဝတီတိ ဒဿေတိ.

အာဒီနဝေါ ဒေါသနိဿန္ဒနတာယ ဒေါသော၊ သွာယံ ပီဠနဝုတ္တိယာ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘အာဒီနဝေါ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ၊ တိဿောပိ ဝါ ဒုက္ခတာ’’တိ. ဧဝံ ဒေါသတ္ထတံ အာဒီနဝဿ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ကပဏတ္ထတံ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယတောတိ ယသ္မာ ဒေါသကပဏသဘာဝတ္တာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

နိဿရတီတိ ဝိဝိတ္တိ၊ သဗ္ဗသင်္ခါရဝိဝေကောတိ အတ္ထော. သာမညနိဒ္ဒေသေနာတိ နိဿရဏသဒ္ဒဝစနီယတာသာမညေန. ပုရိမာနန္တိ အဿာဒါဒီနဝတာနံ. ဥပါယော စာတိအာဒီသု စ-သဒ္ဒေါ ပဒပူရဏမတ္တန္တိ ကတွာ အာဟ ‘‘ပစ္ဆိမာနဉ္စာ’’တိ၊ ဖလာဒီနန္တိ အတ္ထော. တဒန္တောဂဓဘေဒါနန္တိ အရိယမဂ္ဂပရိယာပန္နဝိသေသာနံ.

ကာမဘဝါဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန န ရူပါရူပဘဝါ ဧဝ ဂဟိတာ၊ အထ ခေါ တေ စ သညီဘဝါဒယော စ ဧကဝေါကာရဘဝါဒယော စ ဂဟိတာ. တေနာဟ ‘‘တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ ဘဝါန’’န္တိ.

ယာဝဒေဝ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနတ္ထာ ဘဂဝတော ဒေသနာတိ အာဟ ‘‘နနု စ။ပေ။ နိပ္ဖါဒီယတီ’’တိ. ‘‘ဝုတ္တမေဝါ’’တိ ဣမိနာ ပုနရုတ္တိဒေါသံ စောဒေတိ. ဣတရော ‘‘သစ္စမေတ’’န္တိ အနုဇာနိတွာ ‘‘တဉ္စ ခေါ’’တိအာဒိနာ ပရိဟရတိ. ‘‘ပရမ္ပရာယာ’’တိ ဧတေန အဇ္ဈတ္တံ ယောနိသောမနသိကာရော ဝိယ န ပရတောဃောသော အာသန္နကာရဏံ ဓမ္မာဓိဂမဿ ဓမ္မဿ ပစ္စတ္တံ ဝေဒနီယတ္တာတိ ဒဿေတိ. တထာ ဟိ ‘‘အက္ခာတာရော တထာဂတာ၊ ပဋိပန္နာ ပမောက္ခန္တိ၊ ဈာယိနော မာရဗန္ဓနာ’’တိ (ဓ. ပ. ၂၇၆) ဝုတ္တံ. တဒဓိဂမကာရဏံ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမကာရဏံ သိယာ. ကိံ ပန တန္တိ အာဟ ‘‘သမ္ပတ္တိဘဝဟေတူ’’တိ၊ တေန စရိမတ္တဘာဝဟေတုဘူတံ ပုညသမ္ပတ္တိံ ဝဒတိ.

‘‘အတ္တာနုဒိဋ္ဌိံ ဦဟစ္စ၊ ဧဝံ မစ္စုတရော သိယာ’’တိ ဣဒံ အရိယမဂ္ဂဿ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါယ ဖလဘာဝသာဓနံ. ယေန ဟိ ဝိဓိနာ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိသမုဂ္ဃါတော၊ မစ္စုတရဏဉ္စ သိယာ၊ သော ‘‘ဧဝ’’န္တိ ဣမိနာ ပကာသိတောတိ. အတ္တာနုဒိဋ္ဌိသမုဂ္ဃါတမစ္စုတရဏာနံ ဖလဘာဝေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ.

‘‘ဓမ္မော ဟဝေ’’တိ ပန ဂါထာယံ လောကိယဿ ပုညဖလဿ ဝုတ္တတ္တာ အာဟ ‘‘ဣဒံ ဖလ’’န္တိ. ယံ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗံ၊ တံ ဖလံ. ယံ နိဗ္ဗတ္တကံ၊ သော ဥပါယော. အယမေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော. တေနာဟ ‘‘ဧတေန နယေနာ’’တိအာဒိ. ဥပဓိသမ္ပတ္တီတိ အတ္တဘာဝသောဘာ.

ဝိသုဒ္ဓီတိ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ အဓိပ္ပေတာတိ အာဟ – ‘‘ဧတ္ထာပိ။ပေ။ ဝိညာတု’’န္တိ. ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိနာပိ တမေဝတ္ထံ ဝစနန္တရေ ပါကဋတရံ ကရောတိ.

သရူပတော အာဂတာနိ ‘‘ယတော ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနာတီ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၃.၂၆-၂၈). ဧကဒေသေန အာဂတာနိ ‘‘သံယောဇနိယေသု၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဝိဟရတော (သံ. နိ. ၂.၅၃)၊ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ၊ အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော (မ. နိ. ၁.၁၁၇)၊ သင်္ခါရာနမေတံ နိဿရဏံ၊ ယဒိဒံ နိဗ္ဗာန’’န္တိအာဒီသု (ပဋိ. မ. ၁.၂၄၊ ၃.၄၁). န သရူပေန အာဂတာနိ ယထာ သာမညဖလသုတ္တာဒီသု. အတ္ထဝသေနာတိ အဿာဒေတဗ္ဗာဒိအတ္ထဝသေန. န ပပဉ္စိတောတိ န ဝိတ္ထာရိတော.

၂. ဧသေဝ နယောတိ အတိဒေသေန ဝိစိယမာနဝစနသေသော အတိဒိဋ္ဌော. ဘာဝတ္ထေ တောဟိ အာဟ ‘‘ဝိဿဇ္ဇိတန္တိ ဝိဿဇ္ဇနာ’’တိ. သုတ္တေ အာဂတံ န အတ္ထသံဝဏ္ဏနာဝသေန အဋ္ဌကထာယံ အာဂတန္တိ အဓိပ္ပါယော. ပုစ္ဆာနုရူပတာ ဣဓ ပုဗ္ဗာပရန္တိ စတုဗျူဟပုဗ္ဗာပရတော ဣမံ ဝိသေသေတွာ ဒဿေတိ. ပုစ္ဆာနုသန္ဓီတိ ပုစ္ဆာယ ဝိဿဇ္ဇနေန အနုသန္ဓာနံ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ဟေဋ္ဌိမဒေသနာယ ပုစ္ဆာနိမိတ္တပဝတ္တဥပရိဒေသနာယ သမ္ဗန္ဓော ‘‘ပုစ္ဆာနုသန္ဓီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗာပေက္ခန္တိ ပုစ္ဆိတဝိဿဇ္ဇိတပဒါပေက္ခံ. ‘‘သုတ္တဿာ’’တိ ဝါ ဣမိနာ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာအနုဂီတိယော ဌပေတွာ သေသော ဝိစယဟာရပဒတ္ထော သင်္ဂဟိတောတိ ပဒဿာပိ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမသ္မိံ ပက္ခေ ဂါထာယံ စ-သဒ္ဒေါ ပဒပူရဏမတ္တေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

‘‘စက္ခု အနိစ္စ’’န္တိ ပုဋ္ဌေ ‘‘အာမ၊ စက္ခု အနိစ္စမေဝါ’’တိ ဧကန္တတော ဝိဿဇ္ဇနံ ဧကံသဗျာကရဏံ. ‘‘အညိန္ဒြိယံ ဘာဝေတဗ္ဗံ၊ သစ္ဆိကာတဗ္ဗဉ္စာ’’တိ ပုဋ္ဌေ ‘‘မဂ္ဂပရိယာပန္နံ ဘာဝေတဗ္ဗံ၊ ဖလပရိယာပန္နံ သစ္ဆိကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝိဘဇိတွာ ဝိဿဇ္ဇနံ ဝိဘဇ္ဇဗျာကရဏံ. ‘‘အညိန္ဒြိယံ ကုသလ’’န္တိ ပုဋ္ဌေ ‘‘ကိံ အနဝဇ္ဇဋ္ဌော ကုသလဋ္ဌော၊ ဥဒါဟု သုခဝိပါကဋ္ဌော’’တိ ပဋိပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇနံ ပဋိပုစ္ဆာဗျာကရဏံ. ‘‘သဿတော အတ္တာ၊ အသဿတော ဝါ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အဗျာကတမေတ’’န္တိအာဒိနာ အဝိဿဇ္ဇနံ ဌပနံ. ‘‘ကိံ ပနေတေ ကုသလာတိ ဝါ ဓမ္မာတိ ဝါ ဧကတ္ထာ၊ ဥဒါဟု နာနတ္ထာ’’တိ ဣဒံ ပုစ္ဆနံ သာဝသေသံ. ဝိဿဇ္ဇနဿ ပန သာဝသေသတာ ဝေနေယျဇ္ဈာသယဝသေန ဒေသနာယံ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အပ္ပါဋိဟီရကံ သဥတ္တရံ. သပ္ပါဋိဟီရကံ နိရုတ္တရံ. သေသံ ဝိစယဟာရနိဒ္ဒေသေ သုဝိညေယျမေဝ.

ဧတ္ထ စ အဿာဒေါ အဿာဒဟေတု ယာဝ အာဏတ္တိဟေတူတိ ဧဝံ ဟေတူနမ္ပိ အဿာဒါဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ သင်္ခေပတော သုခသုခပစ္စယလက္ခဏော အဿာဒေါ၊ သော ဝိသေသတော သဂ္ဂသမ္ပတ္တိယာ ဒီပေတဗ္ဗော. သာ ဟိ တဿ ဥက္ကံသော၊ သေသာ ပနေတ္ထ ဘဝသမ္ပတ္တိ တဒနွာယိကာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တဿ ဟေတု ဒါနမယံ၊ သီလမယဉ္စ ပုညကိရိယဝတ္ထု. ဒုက္ခဒုက္ခပစ္စယလက္ခဏော အာဒီနဝေါ. ဝိပရိဏာမသင်္ခါရဒုက္ခတာနံ တဒဝရောဓတော ဝဋ္ဋဒုက္ခဿာပိ ဧတ္ထ သင်္ဂဟော. ဝိသေသတော ပန ကာမာနံ ဩကာရောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ သွာယံ သံကိလေသဝတ္ထုနာ၊ ဣတ္တရပစ္စုပဋ္ဌာနတာဒီဟိ စ ဝိဘာဝေတဗ္ဗော၊ တဿ ဟေတု ဒသ အကုသလကမ္မပထာ. နေက္ခမ္မံ နိဿရဏံ၊ တဿ ဟေတု ယထာရဟံ တဒနုစ္ဆဝိကာ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒါ. ဖလံ ဒေသနာဖလမေဝ၊ တဿ ဟေတု ဒေသနာ. ဥပါယော ယထာဝုတ္တဥပါယောဝ၊ တဿ ဟေတု စတ္တာရိ စက္ကာနိ. အာဏတ္တိ ဥပဒေသော၊ တဿ ရာဂဂ္ဂိအာဒီဟိ လောကဿ အာဒိတ္တတာ၊ သတ္ထု မဟာကရုဏာယောဂေါ စ ဟေတု.

တထာ စတူသု အရိယသစ္စေသု သမုဒယေန အဿာဒေါ၊ ဒုက္ခေန အာဒီနဝေါ၊ မဂ္ဂနိရောဓေဟိ နိဿရဏံ၊ မဂ္ဂေါ ဝါ ဥပါယော၊ တဒုပဒေသော အာဏတ္တိ၊ အနုပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု ဖလံ. ဣတိ အနုပုဗ္ဗကထာယ သဒ္ဓိံ ဗုဒ္ဓါနံ သာမုက္ကံသိကာယ ဓမ္မဒေသနာယ နိဒ္ဓါရဏဘာဝေန ဝိစယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဒဿ ပဒတ္ထသမ္ဗန္ဓော ဟေတု. သော ဟိ တဿ ပဝတ္တိနိမိတ္တံ၊ ပဉှဿ ဉာတုကာမတာ၊ ကထေကုကာမတာ စ. အဒိဋ္ဌဇောတနာဒီနဉှိ စတုန္နံ ဉာတုကာမတာ၊ ဣတရဿ ဣတရာ. ဝိဿဇ္ဇနဿ ပဉှော ဟေတု. ဧဝံ သေသာနမ္ပိ ယထာရဟံ ဝတ္တဗ္ဗံ.

၃. ဗျဉ္ဇနတ္ထာနံ ယုတ္တာယုတ္တပရိက္ခာတိ ဗျဉ္ဇနဂ္ဂဟဏေန ပဒံ ဂဟိတံ၊ အတ္ထဂ္ဂဟဏေန ပဉှာဒီဟိ သဒ္ဓိံ အဿာဒါဒယော ဂဟိတာ. ဝိစယဟာရပဒတ္ထာ ဧဝ ဟိ ယုတ္တာယုတ္တာဒိဝိသေသသဟိတာ ယုတ္တိဟာရာဒီနံ ပဒတ္ထာ. တထာ ဟိ ပဒဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနိကဘာဝဝိသိဋ္ဌာ တေယေဝ ပဒဋ္ဌာနဟာရဿ ပဒတ္ထာ. လက္ခဏလက္ခိတဗ္ဗတာဝိသိဋ္ဌာ၊ နိဒ္ဓါရိတာ စ လက္ခဏဟာရဿ၊ နိဗ္ဗစနာဒိဝိဘာဝနာဝိသိဋ္ဌာ စတုဗျူဟဟာရဿ၊ သဘာဂဓမ္မဝသေန၊ ဝိသဘာဂဓမ္မဝသေန စ အာဝဋ္ဋနဝိသိဋ္ဌာ အာဝဋ္ဋဟာရဿ၊ ဘူမိဝိဘာဂါဒိဝိသိဋ္ဌာ ဝိဘတ္တိဟာရဿ၊ ပဋိပက္ခတော ပရိဝတ္တနဝိသိဋ္ဌာ ပရိဝတ္တနဟာရဿ၊ ပရိယာယဝေဝစနဝိသိဋ္ဌာ ဝေဝစနဟာရဿ၊ ပဘဝါဒိပညာပနဝိသိဋ္ဌာ ပညတ္တိဟာရဿ၊ ခန္ဓာဒိမုခေဟိ ဩတရဏဝိသိဋ္ဌာ ဩတရဏဟာရဿ၊ ပဒပဒတ္ထပဉှာရမ္ဘသောဓနဝိသိဋ္ဌာ သောဓနဟာရဿ၊ သာမညဝိသေသနိဒ္ဓါရဏဝိသိဋ္ဌာ အဓိဋ္ဌာနဟာရဿ၊ ပစ္စယဓမ္မေဟိ ပရိက္ခရဏဝိသိဋ္ဌာ ပရိက္ခာရဟာရဿ၊ ပဟာတဗ္ဗဘာဝေတဗ္ဗတာနိဒ္ဓါရဏဝိသိဋ္ဌာ သမာရောပနဟာရဿ ပဒတ္ထာ. ‘‘ဗျဉ္ဇနဿ သဘာဝနိရုတ္တိတာ၊ အတ္ထဿ သုတ္တာဒီဟိ အဝိလောမနံ ယုတ္တဘာဝေါ’’တိ ဣမိနာ အသဘာဝနိရုတ္တိတာ၊ သုတ္တာဒီဟိ ဝိလောမနဉ္စ အယုတ္တဘာဝေါတိ ဒီပေတိ၊ တေန ယုတ္တာယုတ္တီနံ ဟေတုံ ဒဿေတိ.

၄. ယောနိသောမနသိကာရာဒီတိ အာဒိသဒ္ဒေန သဒ္ဓမ္မဿဝနသပ္ပုရိသူပနိဿယာဒိသာဓာရဏံ၊ အသာဓာရဏဉ္စ ဒေယျပဋိဂ္ဂါဟကာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. သမ္ဘဝတောတိ ယထာရဟံ တဿ ဓမ္မဿ အနုရူပံ. ယာဝ သဗ္ဗဓမ္မာတိ ဧတ္ထ သဗ္ဗံ နာမ ပဒေသသဗ္ဗံ၊ န သဗ္ဗသဗ္ဗန္တိ. အယဉှိ သဗ္ဗသဒ္ဒေါ ယထာ ပဌမဝိကပ္ပေ သုတ္တေ အာဂတဓမ္မဝသေန ပဒေသဝိသယော၊ ဧဝံ ဒုတိယဝိကပ္ပေ ပဒဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနိကနိဒ္ဓါရဏေန တံတံပကရဏပရိစ္ဆိန္နဓမ္မဂ္ဂဟဏတော ပဒေသဝိသယော ဧဝ၊ န အနဝသေသဓမ္မဝိသယောတိ. သုတ္တာဂတဓမ္မာနံ ယာနိ ပဒဋ္ဌာနာနိ၊ တေသဉ္စ ယာနီတိ ဧဝံ ကာရဏပရမ္ပရာနိဒ္ဓါရဏလက္ခဏော ပဒဋ္ဌာနဟာရော၊ ပရိက္ခာရဟာရော ပန သုတ္တာဂတဓမ္မာနံ တံတံပစ္စယုပ္ပန္နာနံ ပဋိဟေတုပစ္စယတာဝိသေသဝိဘာဝနလက္ခဏောတိ သတိပိ ကာရဏဝိစာရဏဘာဝေ အယံ ပဒဋ္ဌာနဟာရပရိက္ခာရဟာရာနံ ဝိသေသော.

၅. ယထာ ‘‘သမာနာဓိကရဏသမာနပဒေ’’တိအာဒီသု ဧကသဒ္ဒဿ အတ္ထော သမာနသဒ္ဒေါ၊ ဧဝံ ဧကရသဋ္ဌေန ဘာဝနာ ‘‘ဧကုပ္ပါဒါ’’တိအာဒီသု (ကထာ. ၄၇၃) ဝိယ ဧကလက္ခဏာတိ ဧတ္ထ ဧကသဒ္ဒေါ သမာနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘သမာနလက္ခဏာ’’တိ. သံဝဏ္ဏနာဝသေနာတိ ဧတ္ထ ကမ္မတ္ထေ အန-သဒ္ဒေါ၊ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗတာဝသေနာတိ အတ္ထော. လက္ခဏာတိ ဥပလက္ခဏာ. ‘‘နာနတ္တကာယနာနတ္တသညိနော (ဒီ. နိ. ၃.၃၄၁၊ ၃၅၇၊ ၃၅၉၊ အ. နိ. ၉.၂၄)၊ နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရာ’’တိအာဒီသု သဟစာရိတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. သညာသဟဂတာ ဟိ ဓမ္မာ တတ္ထ သညာဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတာ. ‘‘ဒဒံ မိတ္တာနိ ဂန္ထတီ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၂၄၆၊ သု. နိ. ၁၈၉) သမာနကိစ္စတာ. ပိယဝစနတ္ထစရိယာ သမာနတ္တတာပိ ဟိ တတ္ထ မိတ္တဂန္ထနကိစ္စေန သမာနကိစ္စာ ဂယှန္တိ သင်္ဂဟဝတ္ထုဘာဝတော. ‘‘ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၁၂၆၊ သံ. နိ. ၂.၁၊ ၃၉၊ မဟာဝ. ၁၊ ဝိဘ. ၂၂၅၊ ဥဒါ. ၁၊ နေတ္တိ. ၂၄) သမာနဟေတုတာ. ယထာ ဟိ ဖဿော ဝေဒနာယ၊ ဧဝံ သညာဒီနမ္ပိ သဟဇာတာဒိနာ ပစ္စယော ဟောတိ ဧဝါတိ တေပိ သမာနဟေတုတာယ ဝုတ္တာ ဧဝ ဟောန္တိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘တဇ္ဇာမနောဝိညာဏဓာတုသမ္ဖဿဇာ စေတနာ’’တိ (ဓ. သ. ၅)၊ ‘‘ဖုဋ္ဌော သဉ္ဇာနာတိ၊ ဖုဋ္ဌော စေတေတီ’’တိအာဒိ (သံ. နိ. ၄.၉၃). ဧဝံ ‘‘တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါန’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၁၂၆၊ သံ. နိ. ၂.၁၊ ၃၉၊ မဟာဝ. ၁၊ ဝိဘ. ၂၂၅၊ ဥဒါ. ၁၊ နေတ္တိ. ၂၄) ဧဝမာဒိပိ ဥဒါဟရိတဗ္ဗံ. ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၁၂၆၊ သံ. နိ. ၂.၁၊ ၃၉၊ မဟာဝ. ၁၊ ဝိဘ. ၂၂၅၊ ဥဒါ. ၁၊ နေတ္တိ. ၂၄) သမာနဖလတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယထာ ဟိ သင်္ခါရာ အဝိဇ္ဇာယ ဖလံ၊ ဧဝံ တဏှုပါဒါဒီနမ္ပီတိ တေပိ တတ္ထ ဂဟိတာဝ ဟောန္တိ. တေနာဟ ‘‘ပုရိမကမ္မဘဝသ္မိံ မောဟော အဝိဇ္ဇာ အာယူဟနာ သင်္ခါရာ နိကန္တိ တဏှာ ဥပဂမနံ ဥပါဒါန’’န္တိ. ‘‘ရူပံ အဿာဒေတိ အဘိနန္ဒတိ၊ တံ အာရဗ္ဘ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၂၄) ဝုတ္တေ တံသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာဒယော ဝုတ္တာ ဧဝ ဟောန္တိ သမာနာရမ္မဏဘာဝတော. န ဟိ တေဟိ ဝိနာ တဿ ဥပ္ပတ္တိ အတ္ထိ. ဧဝမာဒီဟီတိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန အတ္ထပ္ပကရဏလိင်္ဂသဒ္ဒန္တရသန္နိဓာနသာမတ္ထိယာဒီနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အတ္ထာဒိဝသေနပိ ဟိ သုတ္တေ အဝုတ္တာနမ္ပိ ဝုတ္တာနံ ဝိယ နိဒ္ဓါရဏံ သမ္ဘဝတီတိ. ဝုတ္တပ္ပကာရေနာတိ ‘‘ဝဓကဋ္ဌေန ဧကလက္ခဏာနီ’’တိအာဒိနာ ပါဠိယံ၊ ‘‘သဟစာရိတာ’’တိအာဒိနာ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ဝုတ္တေန ပကာရေန.

၆. ‘‘ဖုသနဋ္ဌေန ဖဿော’’တိအာဒိနာ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝစနံ နိဗ္ဗစနံ၊ တံ ပန ပဒဿေဝ၊ န ဝါကျဿာတိ အာဟ ‘‘ပဒနိဗ္ဗစန’’န္တိ. အဓိပ္ပါယနိဒါနာနိပေတ္ထ ဗျဉ္ဇနမုခေနေဝ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗာနိ. နိဗ္ဗစနပုဗ္ဗာပရသန္ဓီသု ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ဝိသေသတော ဗျဉ္ဇနဒွါရေနေဝ အတ္ထပရိယေသနာ’’တိ. ပဝတ္တိနိမိတ္တံ အဇ္ဈာသယာဒိ.

၇. ‘‘ပဒဋ္ဌာနေ’’တိ ဣဒံ သုတ္တေ အာဂတဓမ္မာနံ ကာရဏဘူတေပိ ဓမ္မေ နိဒ္ဓါရေတွာ သဘာဂတော၊ ဝိသဘာဂတော စ အာဝဋ္ဋနံ ကာတဗ္ဗန္တိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ န တန္တိဝသေန. တသ္မာ ပဒဋ္ဌာနနိဒ္ဓါရဏာယ ဝိနာပိ အာဝဋ္ဋနံ ယုတ္တမေဝါတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. ပဒဿ ဝါ သဒ္ဒပဝတ္တိဋ္ဌာနံ ပဒဋ္ဌာနံ ပဒတ္ထော. ဧတသ္မိံ ပက္ခေ ‘‘အာရမ္ဘထ နိက္ကမထာတိ (သံ. နိ. ၁.၁၈၅၊ နေတ္တိ. ၂၉၊ ပေဋကော. ၃၈၊ မိ. ပ. ၅.၁.၄) ဝီရိယဿ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ (နေတ္တိ. ၂၉) ဧတ္ထ ယွာယမာရမ္ဘဓာတုအာဒိကော အတ္ထော ဝုတ္တော၊ တံ ဝီရိယသဒ္ဒဿ ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ ဝီရိယသဒ္ဒါဘိဓေယျော အတ္ထောတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. သေသကံ နာမဂဟိတတော ဣတရံ၊ တံ ပန တဿ ပဋိပက္ခဘူတံ ဝါ သိယာ၊ အညံ ဝါတိ အာဟ ‘‘ဝိသဘာဂတာယ အဂ္ဂဟဏေန ဝါ’’တိ. သံဝဏ္ဏနာယ ယောဇေန္တောတိ ယထာဝုတ္တဝိသဘာဂဓမ္မနိဒ္ဓါရဏဘူတေန အတ္ထကထနေန ပါဠိယံ ယောဇေန္တော. တေနာဟ ‘‘ဒေသန’’န္တိ. ‘‘ပဋိပက္ခေ’’တိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ သဘာဂဓမ္မဝသေနပိ အာဝဋ္ဋနဿ ဣစ္ဆိတတ္တာ.

၈. နာမဝသေနာတိ သာဓာရဏနာမဝသေန. ပါဠိယံ ပန ‘‘မိစ္ဆတ္တနိယတာနံ သတ္တာနံ၊ အနိယတာနဉ္စ သတ္တာနံ ဒဿနပဟာတဗ္ဗာ ကိလေသာ သာဓာရဏာ’’တိအာဂတတ္တာ (နေတ္တိ. ၃၄) ‘‘ဒဿနပဟာတဗ္ဗာဒိနာမဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝတ္ထုဝသေနာတိ သတ္တသန္တာနဝသေန. သော ဟိ ဓမ္မာနံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနတာယ ဣဓ ‘‘ဝတ္ထူ’’တိ အဓိပ္ပေတော. တေနာဟ – ‘‘ပုထုဇ္ဇနဿ၊ သောတာပန္နဿ စ ကာမရာဂဗျာပါဒါ သာဓာရဏာ’’တိအာဒိ (နေတ္တိ. ၃၄). ဝုတ္တဝိပရိယာယေနာတိ နာမတော၊ ဝတ္ထုတော စ အာဝေဏိကတာယ. တံတံမဂ္ဂဖလဋ္ဌာနဉှိ တံတံမဂ္ဂဖလဋ္ဌတာ၊ ဘဗ္ဗာနံ ဘဗ္ဗတာ၊ အဘဗ္ဗာနံ အဘဗ္ဗတာ အသာဓာရဏာ.

၉. ‘‘ဘာဝိတေ’’တိ ဣဒံ ဘာဝနာကိရိယာယ ဥပလက္ခဏံ၊ န ဧတ္ထ ကာလဝစနိစ္ဆာတိ အာဟ ‘‘ဘာဝေတဗ္ဗေတိ အတ္ထော’’တိ. ဘာဝနာ စေတ္ထ အာသေဝနာတိ၊ ကုသလသဒ္ဒေါပိ အနဝဇ္ဇဋ္ဌောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဋိပက္ခတောတိ ဝိပက္ခတော. ဝိသဒိသူဒါဟရဏေန ဗျတိရေကတော ယထာဓိပ္ပေတဓမ္မပ္ပတိဋ္ဌာနာ ဟေသာ.

၁၀. ပဒတ္ထဿာတိ ပဒါဘိဓေယျဿ အတ္ထဿ၊ သဘာဝဓမ္မဿ ဝါ.

၁၁. နိက္ခေပေါ ဒေသနာ. ပဘဝေါ သမုဒယော.

၁၂. ‘‘အဝုတ္တာနမ္ပိ သင်္ဂဟော’’တိ ဣမိနာ အဝုတ္တသမုစ္စယတ္ထော စ-သဒ္ဒေါတိ ဒဿေတိ.

၁၃. ‘‘ဂါထာရုဠှေ’’တိ ဣမိနာ ပါဠိအာဂတောဝ ပဉှော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ န ဣတရောတိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဗျာကတေ’’တိ. တဿ အတ္ထဿာတိ အာရဒ္ဓဿ အတ္ထဿ၊ တေန အာရမ္ဘသောဓနဿ ဝိသယမာဟ. ဧတ္ထ စ အတ္ထဒွါရေနေဝ ပဒပုစ္ဆာသောဓနမ္ပိ ကရီယတီတိ ပုန ‘‘တဿ အတ္ထဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ဝိဿဇ္ဇိတမှီတိ ဝိဿဇ္ဇနေ. ဝိဿဇ္ဇနသောဓနေန ဟိ ပဉှာသောဓနံ. ပဉှေတိ ပုစ္ဆာယံ. ဂါထာယန္တိ ဥပလက္ခဏံ၊ တေန ဂါထာယံ၊ သုတ္တဂေယျာဒီသု စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယမာရဗ္ဘာတိ ယံ သီလာဒိမာရဗ္ဘ ဂါထာဒီသု ဒေသိတံ၊ တသ္မိံ အာရမ္ဘေတိ အတ္ထော. ပုစ္ဆိတာတိ ပုစ္ဆာကာရိနီ၊ ‘‘ကာ ဧတ္ထ ပဒသုဒ္ဓိ၊ ကာ ပဉှာသုဒ္ဓိ၊ ကာ အာရမ္ဘသုဒ္ဓီ’’တိ ဧဝံ ပုစ္ဆာကာရိနီ ပုစ္ဆံ ကတွာ ပဝတ္တိတာ သုဒ္ဓါသုဒ္ဓပရိက္ခာတိ ယောဇနာ.

၁၄. န ဝိကပ္ပယိတဗ္ဗာတိ ယထာ လောကေ ‘‘ဇာတိ သာမညံ၊ ဘေဒေါ သာမညံ၊ သမ္ဗန္ဓော သာမည’’န္တိအာဒိနာ သာမညံ ဇာတိအာဒိံ၊ တဗ္ဗိဓုရဉ္စ ဝိသေသံ ဝိကပ္ပေန္တိ ပရိကပ္ပေန္တိ၊ ဧဝံ န ဝိကပ္ပယိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ယဒါ ယော ကာလဝိသေသော ‘‘သွေ’’တိ လဒ္ဓဝေါဟာရော၊ တဒါ သော တံဒိဝသာတိက္ကမေ ‘‘အဇ္ဇာ’’တိ၊ ပုန တံဒိဝသာတိက္ကမေ ‘‘ဟိယျော’’တိ ဝေါဟရီယတီတိ အနဝဋ္ဌိတသဘာဝါ ဧတေ ကာလဝိသေသာ. ဒိသာယပိ ‘‘ဧကံ အဝဓိံ အပေက္ခိတွာ ပုရတ္ထိမာ ဒိသာ၊ တတော အညံ အပေက္ခိတွာ ပစ္ဆိမာ နာမ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ အနဝဋ္ဌိတသဘာဝတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဇာတိအာဒိအပေက္ခာယာတိ ဇာတိအာဒိဒုက္ခဝိသေသာပေက္ခာယ. သစ္စာပေက္ခာယာတိ သစ္စသာမညာပေက္ခာယ. ‘‘တဏှာ’’တိ ဝုစ္စမာနံ ကာမတဏှာဒိအပေက္ခာယ သာမညမ္ပိ သမာနံ သစ္စာပေက္ခာယ ဝိသေသော ဟောတီတိ ဧဝမာဒိံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဧသ နယော သမုဒယာဒီသုပီ’’တိ.

၁၆. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ဗုဒ္ဓဝစနေ. တေနာဟ ‘‘သိက္ခတ္တယသင်္ခါတဿာ’’တိအာဒိ. ယထာရုတံ ယထာကထိတံ သဒ္ဒတော အဓိဂတံ နိဒ္ဓါရိတံ၊ န အတ္ထပ္ပကရဏလိင်္ဂသဒ္ဒန္တရသန္နိဓာနာဒိပ္ပမာဏန္တရာဓိဂတံ. ‘‘အတ္ထတော ဒဿိတာ’’တိ ဣဒံ ယသ္မိံ သုတ္တေ ဘာဝနာဝ ကထိတာ၊ န ပဟာနံ၊ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

နယသင်္ခေပဝဏ္ဏနာ

၁၇. တဏှာဝိဇ္ဇာဟိ ကရဏဘူတာဟိ. သံကိလေသော ပက္ခော ဧတဿာတိ သံကိလေသပက္ခော၊ သံကိလေသပက္ခိကော သုတ္တတ္ထော၊ တဿ နယနလက္ခဏောတိ ယောဇနာ. ဝေါဒါနပက္ခဿ သုတ္တတ္ထဿာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ၊ ဗလဝဝိပဿနာယ စ ဒုက္ခာဒီသု ပရိညေယျတာဒီနိ မဂ္ဂါနုဂုဏော ဂဟဏာကာရော အနုဂါဟဏနယော. ယဒိ ဧဝံ ကထံ နယောတိ အာဟ ‘‘တဿ ပနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘နယဝေါဟာရော’’တိ ဣမိနာ နယာဓိဋ္ဌာနံ နယောတိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတိ.

၁၈. ဗာဓကာဒိဘာဝတောတိ ဗာဓကပဘဝသန္တိနိယျာနဘာဝတော. အညထာဘာဝါဘာဝေနာတိ အဗာဓကအပ္ပဘဝအသန္တိ အနိယျာနဘာဝါဘာဝေန. သစ္စသဘာဝတ္တာတိ အမုသာသဘာဝတ္တာ. အဝိသံဝါဒနတောတိ အရိယသဘာဝါဒိဘာဝဿ န ဝိသံဝါဒနတော ဧကန္တိကတ္တာတိ အတ္ထော.

၁၉. သံကိလိဋ္ဌဓမ္မာတိ သံကိလေသသမန္နာဂတာ ဓမ္မာ သဒ္ဓမ္မနယကောဝိဒါတိ သစ္စပဋိစ္စသမုပ္ပါဒါဒိဓမ္မနယကုသလာ၊ ဧကတ္တာဒိနယကုသလာ ဝါ.

၂၀. အတ္ထဝိဿဇ္ဇနေသူတိ ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁) သုတ္တေ ကတပဉှဝိဿဇ္ဇနေသု စေဝ အဋ္ဌကထာယ ကတအတ္ထသံဝဏ္ဏနာသု စ. ‘‘ဝေါဒါနိယာ’’တိ ဣမိနာ အနဝဇ္ဇဓမ္မာ ဣဓ ကုသလာတိ အဓိပ္ပေတာ၊ န သုခဝိပါကာတိ ဒဿေတိ. တဿ တဿ အတ္ထနယဿ ယောဇနတ္ထံ မနသာ ဝေါလောကယတေတိ ယောဇနာ.

၂၁. ယဒိ ကရဏဘူတံ၊ ကထံ တဿ အတ္ထန္တရာဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘ယေန ဟီ’’တိအာဒိ. ဒိသာဘူတဓမ္မာနံ ဝေါလောကယနသမာနယနဘာဝတော ဝေါဟာရဘူတော၊ ကမ္မဘူတော စ နယော၊ န နန္ဒိယာဝဋ္ဋာဒယော ဝိယ အတ္ထဘူတောတိ ‘‘ဝေါဟာရနယော၊ ကမ္မနယော’’တိ စ ဝုစ္စတိ.

ဒွါဒသပဒဝဏ္ဏနာ

၂၃. အပရိယောသိတေ ပဒေတိ ဥစ္စာရဏဝေလာယံ ပဒေ အသမတ္တေ၊ ဝိပ္ပကတေတိ အတ္ထော. ပရိယောသိတေ ဟိ ‘‘ပဒ’’န္တွေ သမညာ သိယာ၊ န ‘‘အက္ခရ’’န္တိ အဓိပ္ပါယော. ပဒဿ ဝေဝစနတာယ အတ္ထဝသေန ပရိယာယံ ခရန္တံ သဉ္စရန္တံ ဝိယ ဟောတိ၊ န ဧဝံ ဝဏ္ဏော အဝေဝစနတ္တာတိ အာဟ ပရိယာယဝသေန အက္ခရဏတော’’တိ. န ဟိ ဝဏ္ဏဿ ပရိယာယော ဝိဇ္ဇတီ’’တိ ဣဒံ အကာရာဒိဝဏ္ဏဝိသေသံ သန္ဓာယ ဝဒတိ၊ န ဝဏ္ဏသာမညံ. တဿ ဟိ ဝဏ္ဏော အက္ခရန္တိ ပရိယာယော ဝုတ္တော ဧဝါတိ.

အက္ခရသဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဝတွာ တပ္ပသင်္ဂေန ဝဏ္ဏသဒ္ဒဿပိ ဝတ္တုံ ‘‘ကေနဋ္ဌေန ဝဏ္ဏော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နနု ပဒေန၊ ဝါကျေန ဝါ အတ္ထော သံဝဏ္ဏီယတိ၊ န အက္ခရေနာတိ စောဒနံ မနသိ ကတွာ အာဟ ‘‘ဝဏ္ဏော ဧဝ ဟီ’’တိအာဒိ. ပဒါဒိဘာဝေနာတိ ပဒဝါကျဘာဝေန. ယထာသမ္ဗန္ဓန္တိ ယထာသင်္ကေတံ. အယံ-သဒ္ဒေါ ဣမဿတ္ထဿ ဝါစကော၊ အယံ အတ္ထော ဣမဿ သဒ္ဒဿ ဝစနီယောတိ ယထာဂဟိတသင်္ကေတာနုရူပံ သဒ္ဒတ္ထာနံ ဝါစကဝစနီယဘာဝေါ. အထ ဝါ ယွာယံ သဒ္ဒတ္ထာနံ အညမညံ အဝိနာဘာဝေါ၊ သော သမ္ဗန္ဓော. တဒနုရူပံ ဧကက္ခရံ နာမပဒံ ‘‘မာ ဧဝံ မညသီ’’တိအာဒီသု မာ-ကာရာဒိ. ကေစီတိ အဘယဂိရိဝါသိနော. တေ ဟိ အဘိဓမ္မဒေသနံ ‘‘မနသာဒေသနာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ယတော ရာဟုလာစရိယော ‘‘ဝိသုဒ္ဓကရုဏာနံ မနသာဒေသနာ ဝါစာယ အက္ခရဏတော အက္ခရသညိတာ’’တိ အာဟ.

သတွပ္ပဓာနန္တိ ဒြဗျပ္ပဓာနံ. နာမပဒေ ဟိ ဒြဗျမာဝိဘူတရူပံ၊ ကိရိယာ အနာဝိဘူတရူပါ ယထာ ‘‘ဖဿော’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၂၆၊ သံ. နိ. ၂.၁၊ ၃၉၊ မဟာဝ. ၁၊ ဝိဘ. ၂၂၅၊ ဥဒါ. ၁၊ နေတ္တိ. ၂၄). အာချာတပဒေ ပန ကိရိယာ အာဝိဘူတရူပါ၊ ဒြဗျမနာဝိဘူတရူပံ ယထာ ‘‘ဖုသတီ’’တိ. တေန နေသံ သတွကိရိယာပ္ပဓာနတာ ဝုတ္တာ. ကိရိယာဝိသေသဂ္ဂဟဏနိမိတ္တန္တိ ကိရိယာဝိသေသာဝဗောဓဟေတု ကိရိယာဝိသေသဒီပနတော၊ ယထာ ‘‘စိရပ္ပဝါသိ’’န္တိ (ဓ. ပ. ၂၁၉) ဧတ္ထ ပ-သဒ္ဒေါ ဝသနကိရိယာယ ဝိယောဂဝိသိဋ္ဌတံ ဒီပေတိ. ‘‘ဧဝံ မနသိ ကရောထ၊ မာ ဧဝံ မနသာကတ္ထာ’’တိအာဒီသု ကိရိယာဝိသေသဿ ဇောတကော ဧဝံ-သဒ္ဒေါ. ‘‘ဧဝံသီလာ (ဒီ. နိ. ၃.၁၄၂) ဧဝံဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၁၃၊ မ. နိ. ၃. ၁၉၈၊ သံ. နိ. ၅.၃၇၈) သတွဝိသေသဿ. ဧဝံ သေသနိပါတပဒါနမ္ပီတိ အဓိပ္ပါယော. တေနာဟ ‘‘ကိရိယာယ။ပေ။ နိပါတပဒ’’န္တိ.

သင်္ခေပတော ဝုတ္တံ၊ ကိံ ပန တန္တိ အာဟ ‘‘ပဒါဘိဟိတ’’န္တိ. အထ ဝါ သင်္ခေပတော ဝုတ္တံ၊ ယော အက္ခရေဟိ သင်္ကာသိတောတိ ဝုစ္စတိ. ပဒါဘိဟိတံ ပဒေဟိ ကထိတံ၊ ယော ပဒေဟိ ပကာသိတောတိ ဝုစ္စတိ. တဒုဘယံ၊ ယဒိ ပဒသမုဒါယော ဝါကျံ၊ တဿ ကော ပရိစ္ဆေဒေါ. ယာဝတာ အဓိပ္ပေတတ္ထပရိယောသာနံ၊ တာဝတာ ဧကဝါကျန္တိပိ ဝဒန္တိ၊ ဗဟူပေတ္ထ ပကာရေ ဝဏ္ဏေန္တိ. ကိံ တေဟိ၊ သာချာတံ သာဗျယံ သကာရကံ သဝိသေသနံ ‘‘ဝါကျ’’န္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နနု စ ပဒေနပိ အတ္ထော ဗျဉ္ဇီယတီတိ စောဒနံ မနသိ ကတွာ အာဟ ‘‘ပဒမတ္တသဝနေပိ ဟီ’’တိအာဒိ. အာကာရေသု ဝါကျဝိဘာဂေသု အဘိဟိတံ ကထိတံ နိဗ္ဗစနံ အာကာရာဘိဟိတံ နိဗ္ဗစနံ. ‘‘အဘိဟိတန္တိ စ ပါဠိအာဂတ’’န္တိ ဝဒန္တိ.

‘‘နိဗ္ဗာနံ မဂ္ဂတိ၊ နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ ဝါ မဂ္ဂီယတိ၊ ကိလေသေ ဝါ မာရေန္တော ဂစ္ဆတီတိ မဂ္ဂေါ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁၆) နိဗ္ဗစနာနံ ဝိတ္ထာရော. တံနိဒ္ဒေသကထနတ္တာ နိဒ္ဒေသောတိ ဣမမတ္ထမာဟ ‘‘နိဗ္ဗစနဝိတ္ထာရော နိရဝသေသဒေသနတ္တာ နိဒ္ဒေသော’’တိ. ပဒေဟီတိ ဝါကျာဝယဝဘူတေဟိ၊ ဝါကျတော ဝိဘဇ္ဇမာနေဟိ ဝါ အာချာတာဒိပဒေဟိ. တေနာဟ ‘‘ဝါကျဿ ဝိဘာဂေါ’’တိ၊ တထာ စာဟ ‘‘အပရိယောသိတေ’’တိအာဒိ. အပရေ ပန ‘‘ပကတိပစ္စယလောပါဒေသာဒိဝသေန အက္ခရဝိဘာဂေါ အာကာရော၊ နိရုတ္တိနယေန ပဒဝိဘာဂေါ နိဗ္ဗစနံ၊ ဝါကျဝိဘာဂေါ နိဒ္ဒေသော. ဝဏ္ဏပဒဝါကျာနိ ဟိ အဝိဘတ္တာနိ၊ ဝိဘတ္တာနိ စ ဆ ဗျဉ္ဇနပဒါနီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဆဋ္ဌံ ဝစနန္တိ ဆဋ္ဌံ ပဒံ. ကာတဗ္ဗန္တိ ‘‘အက္ခရံ ပဒံ ဗျဉ္ဇနံ အာကာရော တထေဝ နိရုတ္တိ နိဒ္ဒေသော ဆဋ္ဌဝစန’’န္တိ ဂါထာယံ ဧဝံ ကတ္တဗ္ဗံ၊ သံဝဏ္ဏနာဝသေန ဝါ အာကာရပဒံ စတုတ္ထံ ကာတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. သဗ္ဗော သဒ္ဒဝေါဟာရော ဝိဘတ္တေဟိ၊ အဝိဘတ္တေဟိ စ အက္ခရပဒဝါကျေဟေဝ၊ တဒညပ္ပကာရော နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ယာနိမာနီ’’တိအာဒိ.

၂၄. ကာသနာသဒ္ဒေါ ကမ္မတ္ထောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ကာသီယတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပဒေဟိ တာဝ အတ္ထဿ သင်္ကာသနာ၊ ပကာသနာ စ ဟောတု၊ ပဒါဝဓိကာပိ သံဝဏ္ဏနာ ဣစ္ဆိတာတိ အက္ခရေဟိ ပန ကထန္တိ အာဟ ‘‘အက္ခရေဟိ သုယျမာနေဟီ’’တိအာဒိ. ပဒတ္ထသမ္ပဋိပတ္တီတိ ပဒါဘိဓေယျအတ္ထာဝဗောဓော. ‘‘အက္ခရေဟိ သင်္ကာသေတီ’’တိအာဒိနာ အက္ခရကရဏံ သင်္ကာသနဘူတံ ဥဂ္ဃဋနကိရိယံ ဝဒန္တေန ယထာဝုတ္တော အတ္ထော သာဓိတောတိ ဒဿေတုံ ‘‘တထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ဝိဘဇနုတ္တာနီကမ္မပညတ္တီတိ ဧကတ္တနိဒ္ဒေသော သမာဟာရောတိ အယံ ဒွန္ဒသမာသော. ဥဘယေနာတိ ‘‘ဝိဝရဏာ၊ ဝိဘဇနာ’’တိ ဣမိနာ ဒွယေန. ဧတေဟီတိ ဧတ္ထ ဧဝ-ကာရော လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ အာဟ ‘‘ဧတေဟိ ဧဝါ’’တိ. ‘‘သင်္ကာသနာ။ပေ။ အဘာဝတော’’တိ ဣမိနာ ယထာဓိပ္ပေတအနူနာဝဓာရဏဖလံ ဒဿေတိ. ဥဂ္ဃဋနာဒီတိ အာဒိသဒ္ဒေန ဝိပဉ္စနနယာနိ သင်္ဂဏှာတိ.

၂၅. သမ္မာ ယုတ္တောတိ သမ္မာ အဝိပရီတံ၊ အနဝသေသတော စ ယုတ္တော သဟိတော. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘အနူနာ’’တိ. သဗ္ဗော ဟိ ပါဠိအတ္ထော အတ္ထပဒအတ္ထနယေဟိ အနဝသေသတော သင်္ဂဟိတော. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗဿ ဟီ’’တိအာဒိ.