၂. ဝိစယဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

၁၁. ဇာတိလိင်္ဂကာလသာဓနဝိဘတ္တိသင်္ချာဝိသေသာဒိတော သဒ္ဒတော ပဒဝိစယော ကာတဗ္ဗော. တတ္ထ ကရိယမာနော စ ယထာသဘာဝနိရုတ္တိယာ ဧဝ ကတော သုကတော ဟောတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဣဒံ နာမပဒံ ။ပေ။ အယံ သဒ္ဒတော ပဒဝိစယော’’တိ ဝတွာ ‘‘သော ပနာယ’’န္တိအာဒိမာဟ. ဝတ္တဗ္ဗအတ္ထသံဝဏ္ဏနာတိ တံတံပဒဝစနီယဿ အတ္ထဿ ဘေဒံ ဝတွာ ပရိယာယေဟိ ဝိဝရိတွာ ကထနံ.

ဝိစိယမာနဿ သုတ္တပဒဿာတိ ပုစ္ဆာဝသေန ပဝတ္တသုတ္တပဒဿ. ‘‘သုတ္တန္တရပဒါနိပိ ပုစ္ဆာဝသေနေဝ ပဝတ္တာနီ’’တိ ဝဒန္တိ ‘‘န သဗ္ဗမ္ပိ သုတ္တပဒ’’န္တိ. ဧကဿေဝ ပဒဿ သမ္ဘဝန္တာနံ အနေကေသံ အတ္ထာနံ ဥဒ္ဓါရော အတ္ထုဒ္ဓါရော. ဧကဿေဝ ပန အတ္ထဿ သမ္ဘဝန္တာနံ အနေကေသံ ပဒါနံ ဥဒ္ဓါရော ပဒုဒ္ဓါရော. သဗ္ဗေ ဟိ သံဝဏ္ဏိယမာနေ သုတ္တေ လဗ္ဘမာနေ သဗ္ဗေ ပဒတ္ထေ. နဝ သုတ္တန္တေတိ သုတ္တဂေယျာဒိဝသေန နဝပ္ပကာရေ သုတ္တသ္မိံ အာနေတွာ ဝိစိနတီတိ ယောဇနာ. အထ ဝါ ‘‘သဗ္ဗေ နဝ သုတ္တန္တေ’’တိ ဣမိနာ ပဝိစယလက္ခဏေန ဟာရေန သုတ္တဂေယျာဒီနိ သဗ္ဗာနိပိ နဝပ္ပကာရာနိ သုတ္တာနိ ဝိစိနတီတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘သုတ္တဂေယျာဒိကေ’’တိအာဒိ.

‘‘ကောသလာနံ ပုရာ ရမ္မာ’’တိအာဒိကာ (သု. နိ. ၉၈၂) ဆပညာသ ဂါထာ ဝတ္ထုဂါထာ. ‘‘ပါရာယနမနုဂါယိဿ’’န္တိ (သု. နိ. ၁၁၃၇ အာဒယော) ပန အာဒိကာ ဧကူနဝီသတိ ဂါထာ အနုဂီတိဂါထာ. ဣဒံ နာမံ ကတန္တိ ဣဒံ ‘‘ပါရာယန’’န္တိ နာမံ ကတံ. တေနာဟ ‘‘ပါရံ ဂမနီယာ ဣမေ ဓမ္မာ၊ တသ္မာ ဣမဿ ဓမ္မပရိယာယဿ ‘ပါရာယနန္တွေဝ အဓိဝစန’’’န္တိ (သု. နိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာ၊ စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာ ၁၄၉ အာဒယော). ဗုဒ္ဓိယံ ဝိပရိဝတ္တမာနန္တိ ဣမဿ ဝိစယဟာရဝိဘင်္ဂဿ ဒေသနာကာလေ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော အတ္တနော ဗုဒ္ဓိယံ ဝတ္တမာနံ ကတွာ ဧဝမာဟာတိ ယောဇနာ.

ဧကံသဗျာကရဏဿ အယန္တိ ဧကံသဗျာကရဏီယာ၊ ဧကံသေန ဝါ ဗျာကာတဗ္ဗတ္တာ ဧကံသဗျာကရဏီယာ၊ ဧကံသဗျာကရဏယောဂ္ဂါတိ အတ္ထော. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဌပနီယာတိ ဌပေတဗ္ဗတ္တာ အဗျာကရဏီယာတိ အတ္ထော. သမယန္တရပရိစယေန နိဝါရဏဓမ္မံ ပတိ သံသယပက္ခန္ဒော ပုစ္ဆတီတိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘ဝိမတိစ္ဆေဒန’’န္တိ. ပကတိယာ ပန နိဝါရဏဓမ္မံ အဇာနန္တော ဉာတုကာမတာယ ပုစ္ဆတီတိ အဒိဋ္ဌဇောတနာယ ပုစ္ဆာပိ သိယာ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘လောကဿ နိဝါရဏာဒီနိ အဇာနန္တေနာ’’တိ.

ဧကဝတ္ထုပရိဂ္ဂဟာတိ ဧကဿ အဘိဓေယျတ္ထဿ ဂဟဏတော.

ဝိမုတ္တိပရိပါစကဣန္ဒြိယာနိ ဝိဝဋ္ဋပက္ခေ ဌိတဿ သဒ္ဓါဒယော ဓမ္မာ၊ ကိံ ပနေတ္ထ အရိယာနမ္ပိ ဣန္ဒြိယလောကေန သင်္ဂဟော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပရိယာပန္နဓမ္မဝသေနာ’’တိအာဒိ.

ကာဠပက္ခစာတုဒ္ဒသီဃနဝနသဏ္ဍမေဃပဋလစ္ဆာဒနအဍ္ဎရတ္တီနံ ဝသေန စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေန. ဝိဝိစ္ဆာတိ ဝိစိကိစ္ဆာယ. တေနာဟ ‘‘ဝိစိကိစ္ဆာဟေတူ’’တိ. ဒုက္ခမဿ မဟဗ္ဘယန္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တံ ‘‘အဿာ’’တိ ပဒံ ‘‘ဇပ္ပါဘိလေပနံ အဿ ဗြူမီ’’တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ဇပ္ပါ တဏှာ အဿ လောကဿာ’’တိ အာဟ. ‘‘သဗ္ဗသတ္တာန’’န္တိအာဒိနာ၊ ‘‘သဗ္ဗသောဝါ’’တိအာဒိနာ စ အနွယတော၊ ဗျတိရေကတော စ သာတိသယံ အဝိဇ္ဇာယ နီဝရဏဘာဝံ ဒဿေတိ. ‘‘ဒူရေ သန္တော ပကာသန္တိ (ဓ. ပ. ၃၀၄၊ နေတ္တိ. ၁၁)၊ ရတ္တော အတ္ထံ န ဇာနာတီ’’တိ (နေတ္တိ. ၁၁၊ ၂၇) ဂါထာဒွယေနာပိ အနုဂီတိဝိစယံ ဒဿေတီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

ရူပါဝစရာတိ ရူပါဝစရသတ္တာ. ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာယ မုစ္စနဿ ကာရဏဝစနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ယတော ဝဋ္ဋဒုက္ခတော မုစ္စနံ. တံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ အနဝသေသပရိယာဒါနဝသေန သင်္ခါရဒုက္ခတာဂဟဏေန.

ဧကာဓာရန္တိ ဧကဝတ္ထု အဓိဋ္ဌာနံ. နိဝါရဏံ ဝိက္ခမ္ဘနံ ပိဓာနံ သမုစ္ဆေဒေါတိ အတ္ထဒွယဿ ပုစ္ဆိတတ္တာ ‘‘အနေကာဓာရံ ဒဿေတု’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘နိဝါရဏသင်္ခါတံ သံဝရံ။ပေ။ ပိဓိယျန္တိ ပစ္ဆိဇ္ဇန္တီ’’တိ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၁၀၄၁၊ စူဠနိ. အဋ္ဌ. ၃). တဿတ္ထော ‘‘နိဝါရဏသင်္ခါတံ ဝိက္ခမ္ဘနံ၊ သံဝရံ၊ ပိဓာနဉ္စ ကထေဟီ’’တိ.

‘‘ဝေါဒါန’’န္တိ ဣမိနာ သောတာနံ ဝိက္ခမ္ဘနဝိသုဒ္ဓိ၊ ‘‘ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ ဣမိနာ သမုစ္ဆေဒဝိသုဒ္ဓိ အဓိပ္ပေတာတိ အာဟ ‘‘ပုစ္ဆာယ ဒုဝိဓတ္ထဝိသယတံ ဝိဝရိတုံ ‘ဧဝ’န္တိအာဒိ ဝုတ္တ’’န္တိ. တထာ စာဟ ‘‘ဝေါဒါယတိ။ပေ။ အရိယမဂ္ဂေါ’’တိ.

ဒိဋ္ဌိမာနာဝိဇ္ဇာသောတာပိ တဏှာသောတာနုဂါတိ အာဟ ‘‘ယေဘုယျေန အနုရောဓဝသေနာ’’တိ. ဥပစာရဝသေနာတိ နိဿိတုပစာရဝသေန. သဗ္ဗသ္မာတိ စက္ခုတော ယာဝ မနတောတိ သဗ္ဗသ္မာ ဒွါရတော. သဗ္ဗပ္ပကာရေနာတ္တိ တဏှာယနမိစ္ဆာဘိနိဝေသနဥန္နမနာဒိပ္ပကာရေန.

တမေဝ သတိန္တိ ယာယံ သတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ သောတာနံ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ဝုတ္တာ၊ တမေဝ သတိံ. မဂ္ဂက္ခဏေ သောတာနံ သံဝရံ ပိဓာနံ ဗြူမိ. ယသ္မာ ပန ပိဓာယိကာပိ သတိ မဂ္ဂက္ခဏေ ပညာနုဂါ၊ ပညာကိစ္စမေဝေတ္ထ အဓိကံ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ပညာယေတေ ပိဓီယရေ’’တိ.

သံဝရပိဓာနာနန္တိ ဧတ္ထ သံဝရသဒ္ဒေန နိဝါရဏံ ဝုတ္တံ.

ယသ္မိံ ယသ္မိံ အရိယမဂ္ဂေ အနဓိဂတေ ယံ ယံ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟံ၊ တသ္မိံ တသ္မိံ အဓိဂတေ တံ တံ ဝိညာဏံ အနုပ္ပါဒနိရောဓေန နိရုဇ္ဈတိ သဒ္ဓိံ အတ္တနာ သမ္ပယုတ္တနာမရူပေနာတိ အာဟ ‘‘တဿ တဿ ဝိညာဏဿ နိရောဓေန သဟေဝါ’’တိ. အနုပ္ပါဒနိရောဓော ဟိ ဧတ္ထ ‘‘နိရောဓော’’တိ အဓိပ္ပေတော အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဿ အဓိပ္ပေတတ္တာတိ. အနုသန္ဓီယတိ ဧတေနာတိ အနုသန္ဓိ၊ ဣဓ ပုစ္ဆိယမာနော အတ္ထော.

သဟ ဝိသယေန ဒဿေတုန္တိ ဧတ္ထ သစ္စာနိ ဧဝ ဝိသယော. ပဟာတဗ္ဗသဘာဝံ သမုဒယသစ္စံ၊ တဿ ဝိသယော ဒုက္ခသစ္စံ. ‘‘သံယောဇနိယေသု၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ ပဝဍ္ဎတီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၅၃၊ ၅၇) ဟိ ဝုတ္တံ. ပဟာယကသဘာဝံ မဂ္ဂသစ္စံ၊ တဿ ဝိသယော နိရောဓသစ္စန္တိ အာဟ ‘‘သဟ ဝိသယေန။ပေ။ သစ္စေသူ’’တိ. ကာမဉ္စေတ္ထ ‘‘သမုဒယော ဒွီသု ဘူမီသု ပဟီယတီ’’တိ အာရဒ္ဓံ၊ ‘‘ဒဿနေန တီဏိ သံယောဇနာနိ ပဟီယန္တိ၊ ဘာဝနာယ သတ္တ သံယောဇနာနိ ပဟီယန္တီ’’တိ ပန ဝိဘာဂဝစနမေဝ ဝတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ပဟာယကဝိဘာဂမုခေန ပဟာတဗ္ဗဝိဘာဂံ ဒဿေတု’’န္တိ.

နိရဝသေသကာမရာဂဗျာပါဒါ တတိယမဂ္ဂေန ပဟီယန္တိ၊ ဣတရေ စတုတ္ထမဂ္ဂေနာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဣတရေဟိ ပန နိရဝသေသ’’န္တိ. တတ္ထာတိ ကမ္မဝိပါကဝဋ္ဋပ္ပဘေဒေန တေဓာတုကေ ဘဝတ္တယေ. သံယောဇနဝသေနာတိ သဗ္ဗဒါ ယောဇနဝသေန ဗန္ဓနဝသေန.

၁၂. အဂ္ဂဖလဉာဏတာယ ဧကမ္ပိ သမာနံ တန္နိမိတ္တဿ ခယာနုပ္ပါဒါရမ္မဏဿ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဿ ဝသေန ဖလဝေါဟာရေန ဒွေ နာမာနိ လဘတိ.

သောမနဿနာမလာဘော ဣမိနာ အာရမ္မဏသင်္ကေတေနာတိ တဒတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘ခယေ။ပေ။ သမညာယာ’’တိ အာဟ.

၁၃. တဂ္ဂဟဏေနေဝါတိ ဖဿပဉ္စမကပဉ္စရူပိန္ဒြိယဂ္ဂဟဏေနေဝ. သဟစရဏာဒိနာတိ သဟဇာတာဒိအနန္တရာဒိပစ္စယဘာဝေန စေဝ နိဿယာရမ္မဏာဒိနာ စ. ‘‘သမ္ပယုတ္တ’’န္တိ ဣမိနာ သဟိတတာ အဝိသိဋ္ဌတာ ဣဓာဓိပ္ပေတာတိ အာဟ ‘‘အဝိဘာဂေန ဂဟဏီယဘာဝံ သန္ဓာယာ’’တိ.

ကထံ သမာဓိန္ဒြိယံ ဥပ္ပါဒေတီတိ အာဟ ‘‘သတိဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပဟာနံ ဣဓာဓိပ္ပေတ’’န္တိ. န ဟိ သမာဓိနာ ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပဟာနံ သမ္ဘဝတိ.

ပဒဟတိ ဧတေနာတိ ပဓာနံ၊ ဝီရိယံ. တေတိ ဝီရိယသင်္ခါရာ. ဧကရသေနာတိ ယထာ ဣန္ဒြိယာနိ ဧကရသာနိ ဟောန္တိ၊ ဧဝံ ဧကရသဘာဝေန သရဏတော ပဝတ္တနတော. တထာ ပဝတ္တိယာ ဧဝ သုဋ္ဌု ဝတ ဝီရိယံ ဝါဟေသီတိ ယောဂိနာ သင်္ကပ္ပေတဗ္ဗတော တဒုပဂဝီရိယဝါဟနဋ္ဌေန ‘‘သမ္ပဟံသနာ’’တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ဧဝံ မေ။ပေ။ ဟေတုဘာဝတော’’တိ.

ဣဒ္ဓိသဒ္ဒဿ ပဌမော ကတ္တုအတ္ထော၊ ဒုတိယော ကရဏတ္ထော ဝုတ္တော၊ ပါဒသဒ္ဒဿ ဧကော ကရဏတ္ထော ဧဝ. ပဇ္ဇိတဗ္ဗာ စ ဣဒ္ဓီ ဝုတ္တာ၊ န စ ဣဇ္ဈန္တိ. ပဇ္ဇိတဗ္ဗာ စ ဣဒ္ဓီ ပဇ္ဇနကရဏေန ပါဒေန သမာနာဓိကရဏာ န ဟောန္တီတိ ‘‘ပဌမေန အတ္ထေန ဣဒ္ဓိ ဧဝ ပါဒေါ’’တိ ကထံ သက္ကာ ဝတ္တုံ၊ တထာ ဣဒ္ဓိကိရိယာကရဏေန သာဓေတဗ္ဗာ ဗုဒ္ဓိသင်္ခါတာ ဣဒ္ဓိ ပဇ္ဇနကိရိယာကရဏေန ပဇ္ဇိတဗ္ဗာတိ ဒွိန္နံ ကရဏာနံ န သမာနာဓိကရဏတာ သမ္ဘဝတီတိ ‘‘ဒုတိယေန အတ္ထေန ဣဒ္ဓိယာ ပါဒေါ’’တိ ကထံ သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ စေ? သက္ကာ၊ ပါဒဿ ဣဇ္ဈမာနကောဋ္ဌာသ ဣဇ္ဈနကရဏူပါယဘာဝတော. အထ ဝါ ‘‘ပဌမေန အတ္ထေန ဣဒ္ဓိယာ ပါဒေါ၊ ဒုတိယေန အတ္ထေန ဣဒ္ဓိ ဧဝ ပါဒေါ ဣဒ္ဓိပါဒေါ’’တိ ဧဝံ ယောဇနတော. ကထံ? အနန္တရတ္ထော ပစ္စာသတ္တိဉာယေန ဣဓ ပဌမောတိ အဓိပ္ပေတော၊ တတော ပုရိမော ဒုတိယောတိ.

‘‘ဆန္ဒံ စေ ဘိက္ခု အဓိပတိံ ကရိတွာ လဘတိ သမာဓိ’’န္တိအာဒိ (ဝိဘ. ၄၃၂) ဝစနတော ဆန္ဒသမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတီတိ ဧတ္ထာပိ ဆန္ဒာဓိပတိ သမာဓိ ဆန္ဒသမာဓီတိ အဓိပတိသဒ္ဒလောပံ ကတွာ သမာသော ဝုတ္တောတိ ဝိညာယတိ. အဓိပတိသဒ္ဒတ္ထဒဿနဝသေနေဝ ပန ‘‘ဆန္ဒဟေတုကော၊ ဆန္ဒာဓိကော ဝါ သမာဓီ’’တိ သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၄၃၁) ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ဣဓာပိ ဆန္ဒာဓိပတိ သမာဓိ ဆန္ဒသမာဓီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တံ ပန ဆန္ဒံ ဝုတ္တနယေန သဒ္ဓါသီသေန ဒဿေန္တော ‘‘သဒ္ဓါဓိပတေယျာ စိတ္တေကဂ္ဂတာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဣဒံ ပဓာန’’န္တိ ဝါ ဝီရိယံ ဝုတ္တံ. ဝီရိယသဒ္ဒါပေက္ခာသဟိတံ ဧကဝစနေန ဝတွာ စတုဗ္ဗိဓဿပိ ဝီရိယဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗဓမ္မဝိဘာဂေန စ ‘‘ဣမေ သင်္ခါရာ’’တိ ဝုတ္တံ. တေန ပဓာနဘူတာ သင်္ခါရာတိ ဧဝံ သမာသော ဝေဒိတဗ္ဗော. သင်္ခတသင်္ခါရာဒိနိဝတ္တနတ္ထဉ္စေတ္ထ ပဓာနဂ္ဂဟဏံ. အထ ဝါ တံ တံ ဝိသေသံ သင်္ခရောတီတိ သင်္ခါရော၊ သဗ္ဗမ္ပိ ဝီရိယံ. တတ္ထ စတုကိစ္စသာဓကတော အညဿ နိဝတ္တနတ္ထံ ပဓာနဂ္ဂဟဏန္တိ ပဓာနဘူတာ သေဋ္ဌဘူတာတိ အတ္ထော.

ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒနိဒ္ဒေသေ ‘‘ဝီရိယသမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတ’’န္တိ (ဝိဘ. ၄၃၅) ဒွိက္ခတ္တုံ ဝီရိယံ အာဂတံ. တတ္ထ ပုရိမံ သမာဓိဝိသေသနံ ‘‘ဝီရိယာဓိပတိ သမာဓိ ဝီရိယသမာဓီ’’တိ၊ ဒုတိယံ သမန္နာဂမင်္ဂဒဿနတ္ထံ. ဒွေ ဧဝ ဟိ သဗ္ဗတ္ထ သမန္နာဂမင်္ဂါနိ သမာဓိ၊ ပဓာနသင်္ခါရော စ. ဆန္ဒာဒယော သမာဓိဝိသေသနာနိ. ပဓာနသင်္ခါရော ပန ပဓာနဝစနေနေဝ ဝိသေသိတော၊ န ဆန္ဒာဒီဟီတိ န ဣဓ ဝီရိယာဓိပတိတာ ပဓာနသင်္ခါရဿ ဝုတ္တာ ဟောတိ. ဝီရိယဉ္စ သမာဓိံ ဝိသေသေတွာ ဌိတမေဝ သမန္နာဂမင်္ဂဝသေန ပဓာနသင်္ခါရဝစနေန ဝုတ္တန္တိ နာပိ ဒွီဟိ ဝီရိယေဟိ သမန္နာဂမော ဝုတ္တော ဟောတိ. ယသ္မာ ပန ဆန္ဒာဒီဟိ ဝိသိဋ္ဌော သမာဓိ တထာ ဝိသိဋ္ဌေနေဝ တေန သမ္ပယုတ္တော ပဓာနသင်္ခါရော၊ သေသဓမ္မာ စ၊ တသ္မာ သမာဓိဝိသေသနာနံ ဝသေန ‘‘စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ’’တိ ဝုတ္တာ. ဝိသေသနဘာဝေါ စ ဆန္ဒာဒီနံ တံတံအပဿယနဝသေန ဟောတီတိ ဆန္ဒသမာဓိ။ပေ။ ဣဒ္ဓိပါဒန္တိ ဧတ္ထ နိဿယတ္ထေပိ ပါဒသဒ္ဒေန ဥပါယတ္ထေန ဆန္ဒာဒီနံ ဣဒ္ဓိပါဒတာ ဝုတ္တာ ဟောတိ. တထာ ဟိ အဘိဓမ္မေ ဥတ္တရစူဠဘာဇနီယေ ‘‘စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒေါ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၄၅၇) ဆန္ဒာဒီနမေဝ ဣဒ္ဓိပါဒတာ ဝုတ္တာ. ပဉှာပုစ္ဆကေ စ ‘‘စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ – ဣဓ ဘိက္ခု ဆန္ဒသမာဓီ’’တိ (ဝိဘ. ၄၆၂) အာရဘိတွာပိ ပုန ဆန္ဒာဒီနံယေဝ ကုသလာဒိဘာဝေါ ဝိဘတ္တော. ဥပါယိဒ္ဓိပါဒဒဿနတ္ထမေဝ ဟိ နိဿယိဒ္ဓိပါဒဒဿနံ ကတံ. အညထာ စတုဗ္ဗိဓတာဝ န ဟောတီတိ. အယမေတ္ထ ပါဠိဝသေန အတ္ထဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

တဒင်္ဂသမုစ္ဆေဒနိဿရဏဝိဝေကနိဿိတတ္တံ ဝတွာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိဝေကနိဿိတဿ အဝစနံ ‘‘ဆန္ဒသမာဓိ။ပေ။ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတီ’’တိ (ဝိဘ. ၄၃၂) ဘာဝေတဗ္ဗာနံ ဣဒ္ဓိပါဒါနံ ဝုတ္တတ္တာ. ဘာဝိတိဒ္ဓိပါဒဿ ဟိ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ ဖလပရိယာပန္နာ ဣဒ္ဓိပါဒါတိ.

ဝေါဿဂ္ဂသဒ္ဒေါ ပရိစ္စာဂတ္ထော၊ ပက္ခန္ဒနတ္ထော စာတိ ဝေါဿဂ္ဂဿ ဒုဝိဓတာ ဝုတ္တာ. ယထာဝုတ္တေန ပကာရေနာတိ တဒင်္ဂသမုစ္ဆေဒပ္ပကာရေန၊ တန္နိန္နဘာဝါရမ္မဏပ္ပကာရေန စ. ပရိဏမန္တံ ဝိပဿနက္ခဏေ.

၁၄. ပုဗ္ဗဘာဂပညာယာတိ ဧကာဝဇ္ဇနနာနာဝဇ္ဇနဝီထီသု ပဝတ္တဥပစာရပညာယ. အဓိဂမပညာယာတိ အပ္ပနာပညာယ. ပုန ပုဗ္ဗဘာဂပညာယာတိ နာနာဝဇ္ဇနုပစာရပညာယ၊ ပဋိသန္ဓိပညာယ ဝါ. ဥပစာရပညာယာတိ ဧကာဝဇ္ဇနေ၊ သဗ္ဗတ္ထ ဝါ ပဝတ္တဥပစာရပညာယ.

ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနဝိစယောပီတိ ယထာဝုတ္တာယ ပုစ္ဆာယ ဝိဿဇ္ဇနဝိစယောပိ. ဝုတ္တနယာနုသာရေနာတိ အဒိဋ္ဌဇောတနာ၊ ဝိမတိစ္ဆေဒနာ စာတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာနုဂမနေန.

၁၅. သေခေ အသေခေတိ သေက္ခေ အရိယပုဂ္ဂလေ၊ အသေက္ခေ အရိယပုဂ္ဂလေ. ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမပ္ပဟာနေတိ ဝိပဿနံ ပုရေစာရိကံ ကတွာ ပဝတ္တကိလေသပ္ပဟာနေ၊ ပဟာနာဘိသမယေတိ အတ္ထော.

‘‘ယံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ’’တိ ပါဠိံ ဒဿေတွာ ပုန ‘‘ယံ အနိစ္စေ ဒုက္ခေ အနတ္တနီ’’တိ ဝစနံ ဧဝမ္ပေတ္ထ ပဌန္တီတိ ဒဿေတုံ.

သေသသံကိလေသဝေါဒါနဓမ္မာတိ ဂေဓတော အဝသိဋ္ဌသံကိလေသဓမ္မာ စ သဗ္ဗဝေါဒါနဓမ္မာ စ. အဘာဝေနာတိ အဘာဝနေန အဘာဝကရဏေန.

ပယောဂပရက္ကမန္တိ ဘုသံ ယောဂေါ ပယောဂေါ၊ ပယောဂေါဝ ပရက္ကမော ပယောဂပရက္ကမော၊ စိတ္တံ. ဥက္ခိပတီတိ ကောသဇ္ဇပက္ခေ ပတိတုံ အဒေန္တော ကုသလပက္ခေ ဥဒ္ဓံ ခိပေန္တော ဝိယ ပဝတ္တတိ. ပဓာနဝီရိယန္တိ အကုသလာနံ အနုပ္ပါဒနဋ္ဌေန ဥတ္တမဝီရိယံ. ယောဇေတဗ္ဗာနီတိ ‘‘အာသေဝမာနော ဝါယမတီ’’တိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗာနိ. အနုပ္ပန္နာတိ အဝတ္တဗ္ဗတံ အာပန္နာနန္တိ ဘူမိလဒ္ဓါရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတာဝိက္ခမ္ဘိတာသမုဂ္ဃါဋိတုပ္ပန္နာနံ.

၁၆. ‘‘အဋ္ဌမကဿ ဣန္ဒြိယာနီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ပဌမမဂ္ဂေ သဒ္ဓါဒယော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣန္ဒြိယဂ္ဂဟဏဉ္စ ပါဠိယံ နိဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

အသုဘာနုပဿနာ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနန္တိ အာဟ ‘‘သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာယ သုနိဂ္ဂဟိတော ကာမဝိတက္ကော’’တိ. သမာဓိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ကာမဝိတက္ကမ္ပိ နိဂ္ဂဟေတွာ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘အနဝဇ္ဇသုခပဒဋ္ဌာနေနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ကုသလေသု ဓမ္မေသု အာရဒ္ဓဝီရိယော’’တိအာဒိနာ ဓမ္မစ္ဆန္ဒတော ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဝီရိယစ္ဆန္ဒော ခန္တိံ ပရိဗြူဟေတီတိ ဒဿေတိ. အနဝဇ္ဇဓမ္မာနံ ဥပကာရကဓမ္မာသေဝနံ ဝိယ အနုပကာရကဓမ္မပရိဝဇ္ဇနမ္ပိ ပညာနိသေဝနေနေဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သမာဓိအာဒီန’’န္တိအာဒိ.

၁၇. သဗ္ဗဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ ဒေသနံ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနေန ဝိဘဇိတုံ ‘‘လောကော နာမာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘သဗ္ဗဓမ္မာနန္တိ။ပေ။ ဒဿေတု’’န္တိ အာဟ. မဟဂ္ဂတဓမ္မေသု ဌာနံ တံသမ္ပာဒနာဝ. တထာ သေသေသု. ဝဍ္ဎိယမာနေသူတိ ယထာ ဝိမုတ္တိံ ပရိပါစယန္တိ၊ ဧဝံ ဗြူဟိယမာနေသု.

ဒဿနပရိညာတိ ရူပါရူပဓမ္မာနံ သလက္ခဏတော၊ ပစ္စယတော စ ပရိဇာနနာ. တေနာဟ ‘‘ဉာတပရိညာ’’တိ. ပဋိပက္ခဝိဓမနေန သဒ္ဓိံ လက္ခဏတ္တယဝိဘာဝနာ ဣဓ ‘‘ဘာဝနာပရိညာ’’တိ အဓိပ္ပေတာတိ အာဟ ‘‘ဘာဝနာ။ပေ။ ပရိညာ စာ’’တိ. ဒဿနတ္ထာ ပရိညာ ဒဿနပရိညာ၊ ဘာဝနတ္ထာ ပရိညာ ဘာဝနာပရိညာတိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ကက္ခဠဖုသနာဒီတိ ကက္ခဠာဒိဖုသနာဒိ. အဘိဇာနိတွာတိ အဘိညာယ ပညာယ ဇာနိတွာ၊ ဌိတဿ အဘိဇာနနဟေတု ဝါတိ အတ္ထော. အတ္ထောတိ ဖလံ. နယောတိ ဝုတ္တနယော.

‘‘ယံ အသင်္ခတ’’န္တိပိ ပဌန္တိ. စတုနယကောဝိဒေါတိ ဧကတ္တနာနတ္တာဒိနယစတုက္ကေ နိပုဏော. ဒေသနာယုတ္တိကုသလောတိ ဓမ္မာနံ ဒေသနာဝိဓိမှိ ကုသလော.

သဒိသီ ကာတဗ္ဗာ သံသန္ဒနဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော. အာနေတဗ္ဗာ ‘‘အယံ ဒေသနာ ဣမာယ ဒေသနာယ ဧဝံ သံသန္ဒတီ’’တိ. အတ္ထတော အပေတန္တိ အယုတ္တတ္ထံ. အသမ္ဗန္ဓတ္ထန္တိ အညမညံ အသမ္ဗန္ဓပဒတ္ထံ. နနု ပဋ္ဌာနဝိစာရော နယဝိစာရော ဝိယ ဟာရေဟိ အသမ္မိဿော ဝိစာရဏန္တရောတိ စောဒနံ မနသိ ကတွာ အာဟ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ. ဣဓ နိက္ခိတ္တောတိ ဣဓ သုတ္တဝိစယေ သုတ္တတ္ထဝိစာရဘာဝတော နိက္ခိတ္တော၊ ဧတေန ဝါ ပဋ္ဌာနဿ ဟာရန္တောဂဓဘာဝဒဿနေနေဝ မူလပဒါနံ ဝိယ ပဋ္ဌာနဿ ပဒတ္ထန္တရာဘာဝေါ ဒဿိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဣမဿ သုတ္တဿာတိ သံဝဏ္ဏိယမာနသုတ္တံ သန္ဓာယာဟ. ကသ္မိံ ဝါ ပဒေတိ သံဝဏ္ဏိယမာနံ ဂါထံ သန္ဓာယာဟ. တဗ္ဗိစယေနာတိ ပုစ္ဆာဒိဝိစယေန၊ အဿာဒါဒိဝိစယေန စ.

ဝိစယဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.