၁. ဒေသနာဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ

‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒိ ဟာရသမ္ပာတဒေသနာယ သမ္ဗန္ဓဒဿနံ. တတ္ထ ပုရိမေန ဥပမာဒွယေန သုပရိကမ္မကတမဏိကောဋ္ဋိမသဒိသီ၊ သုဝိရစိတဇမ္ဗုနဒါဘရဏသဒိသီ စ ပါဠိ. တတ္ထ ကတနာနာဝဏ္ဏပုပ္ဖူပဟာရသဒိသီ၊ ဝိဝိဓရံသိဇာလာသမုဇ္ဇလဗဒ္ဓနာနာရတနာဝလိသဒိသီ စ ဟာရဝိဘင်္ဂဒေသနာတိ ဒဿေတိ. ပစ္ဆိမေန တဿ ပဏီတမဟာရဟေ ဇဋာဟိ သဒ္ဓိံ ဒုက္ကရတရတံ ဒီပေတိ. ယာယံ ဂါထာ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ.

၅၂. ယသ္မာယံ ဟာရဝိဘင်္ဂဝါရော နပ္ပယောဇေတိ ယထာဝုတ္တေန ကာရဏေန၊ တသ္မာ သာ ဟာရဝိဘင်္ဂဝါရဿ အာဒိမှိ န ပစ္စာမဋ္ဌာတိ အဓိပ္ပါယော. ဟာရသမ္ပာတဝါရော ပန တံ ပယောဇေတီတိ ယသ္မာ ပန ဟာရသမ္ပာတဝါရော တံ ဂါထံ ပယောဇေတိ ယထာဝုတ္တေနေဝ ကာရဏေန၊ တသ္မာ ‘‘သောဠသ။ပေ။ အာဟာ’’တိ အာဟ. ယောဇနာနယဒဿနန္တိ ယောဇနာယ နယဒဿနံ.

တေနာတိ ‘‘တံ မစ္စုနော ပဒ’’န္တိ ဝစနေန. သဗ္ဗံ ဝိပလ္လာသန္တိ ဒွါဒသဝိဓမ္ပိ ဝိပလ္လာသံ. သာမညဿ။ပေ။ ဝေါဟရီယတိ ယတ္ထ ပတိဋ္ဌိတံ သာမညံ၊ သော ဝိသေသော. အတ္ထတော ပန သညာဒယော ဧဝ ရူပါဒိဝိသယံ ဝိပရီတာကာရေန ဂဏှန္တေ ဝိပလ္လာသောတိ ဒဿေန္တော ‘‘သညာဝိပလ္လာသော’’တိအာဒိမာဟ.

ဣန္ဒဇာလာဒိဝသေန မဏိအာဒိအာကာရေန ဥပဋ္ဌဟန္တေ ဥပါဒါနက္ခန္ဓပဉ္စကေ အဟံမမာဒိကာရဏတာယ နိရုတ္တိနယေန ‘‘အတ္တာ’’တိ ဝုစ္စမာနော တံဗုဒ္ဓိဝေါဟာရပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တတာယ အတ္တဘာဝေါ သုခါဒီနံ ဝတ္ထုတာယ ‘‘အတ္တဘာဝဝတ္ထူ’’တိ ပဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘တေဟီ’’တိအာဒိ. တေသန္တိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ. ဝိပလ္လာသာနံ ပဝတ္တိအာကာရော ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိအာဒိ. ဝိသယော ကာယဝေဒနာစိတ္တဓမ္မာ. အဝိဇ္ဇာ စ။ပေ။ ဧဝ သမ္မောဟပုဗ္ဗကတ္တာ သဗ္ဗဝိပလ္လာသာနံ. စ-သဒ္ဒေါ သုဘသုခသညာနန္တိ ဧတ္ထာပိ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗော.

တတ္ထာယံ ယောဇနာ – ‘‘အဝိဇ္ဇာ စ သုဘသုခသညာနံ ပစ္စယော ဧဝ၊ န တဏှာ ဧဝ၊ အဝိဇ္ဇာ သုဘသုခသညာနဉ္စ ပစ္စယော၊ န နိစ္စအတ္တသညာနံ ဧဝါ’’တိ. ဧဝံ သန္တေပိ ပုရိမာနံ ဒွိန္နံ ဝိပရီတသညာနံ တဏှာ၊ ပစ္ဆိမာနံ အဝိဇ္ဇာ ဝိသေသပစ္စယောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘တထာပီ’’တိအာဒိ. အဝိဇ္ဇာသီသေန စေတ္ထ ဒိဋ္ဌိယာ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌိနိဝုတံ စိတ္တ’’န္တိ၊ ‘‘ယော ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသော’’တိ စ အာဒိ၊ ယထာ စ အဝိဇ္ဇာသီသေန ဒိဋ္ဌိယာ ဂဟဏံ၊ ဧဝံ ဒိဋ္ဌိသီသေန အဝိဇ္ဇာယပိ ဂဟဏံ သိယာတိ အာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌိသီသေန အဝိဇ္ဇာ ဝုတ္တာ’’တိ. တဏှာဝိဇ္ဇာသု သုဘသုခသညာနံ ယထာ တဏှာ ဝိသေသပစ္စယော၊ န ဧဝံ အဝိဇ္ဇာ. နိစ္စအတ္တသညာနံ ပန ယထာ အဝိဇ္ဇာ ဝိသေသပစ္စယော၊ န တထာ တဏှာတိ ဒဿေန္တော ‘‘မောဟော ဝိသေသပစ္စယော’’တိ အာဟ.

ပစ္ဆိမာနံ ဒွိန္နံ။ပေ။ ဟောတီတိ အတီတံသေ တဏှာဘိနိဝေသဿ ဗလဝဘာဝါဘာဝတော. တေနေဝ ဟိ ‘‘သော အတီတံ ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ’’စ္စေဝ ဝုတ္တံ၊ န ‘‘အဘိနန္ဒတီ’’တိ. တဏှာဝိပလ္လာသောတိ တဏှံ ဥပနိဿာယ ပဝတ္တော ဝိပလ္လာသော၊ န ဟိ တဏှာ သယံ ဝိပလ္လာသော. တေနာဟ ‘‘တဏှာမူလကော ဝိပလ္လာသော’’တိ. ဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနဝသေနာတိ တဏှုပနိဿယဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနဝသေန၊ ယတော သော ‘‘တဏှာဝိပလ္လာသော’’တိ ဝုတ္တော. ဧတေနာတိ ‘‘ယော တဏှာဝိပလ္လာသော’’တိအာဒိပါဌေန. သောဠသ သညီဝါဒါ၊ အဋ္ဌ အသညီဝါဒါ၊ အဋ္ဌ နေဝသညီနာသညီဝါဒါ၊ ပဉ္စ ပရမဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒါ စ၊ ယထာ အတ္တနော ဂတာယ၊ နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိယာ စ ပရိကပ္ပဝသေန သုဘသုခါကာရဂ္ဂါဟိနော၊ န ဧဝံ သတ္တ ဥစ္ဆေဒဝါဒါတိ အာဟ ‘‘ယေဘုယျေနာ’’တိ. ပဋိပက္ခဝသေနပီတိ ဝိသုဒ္ဓိဝသေနပိ. ယာဝ ဟိ ဥပက္ကိလေသာ၊ တာဝ စိတ္တံ န ဝိသုဇ္ဈတေဝ. ယဒါ စ တေ ပဟီနာ၊ တဒါ ဝိသုဒ္ဓမေဝ. တေနာဟ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိ. ‘‘အရက္ခိတေန စိတ္တေနာ’’တိ ပါဠိံ နိက္ခိပိတွာ ဝိပလ္လာသမုခေနေဝ ဒေသနာယ နိဒ္ဓါရိယမာနတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဂါထံ နိဋ္ဌပေတု’’န္တိ.

မာရဿာတိ ကိလေသမာရဿ. တဿ ဟိ ဝသေ ဌိတော သေသမာရာနံ ဟတ္ထဂတော ဧဝါတိ. တေနာဟ ‘‘ကိလေသမာရဂ္ဂဟဏေနေဝါ’’တိအာဒိ.

မာရဗန္ဓနန္တိ သတ္တမာရပက္ခေ မာရဿ ဗန္ဓနန္တိ မာရဗန္ဓနံ. သော ဟိ ကိလေသဗန္ဓနဘူတေ အတ္တနော သမာရကပရိသေ မညတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အန္တလိ။ပေ။ မောက္ခသီ’’တိ (မဟာဝ. ၃၃). ဣတရမာရပက္ခေ မာရောဝ ဗန္ဓနန္တိ မာရဗန္ဓနံ. ဝိသင်္ခါရော နိဗ္ဗာနံ.

မောဟသမ္ပယောဂတော စိတ္တံ ‘‘မူဠှ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ရတ္တဒုဋ္ဌာနမ္ပိ မူဠှတာယ သဗ္ဘာဝေ ‘‘မူဠှ’’န္တိ ဝိသုံ ဝစနံ အာဝေဏိကမောဟဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ဒွိန္နံ မောမူဟစိတ္တုပ္ပါဒါနံ ဝသေနာ’’တိ အာဟ. ဧဝန္တိ ဧဝံ ရာဂါဒိအကုသလပ္ပတ္တိယာ ကုသလဘဏ္ဍစ္ဆေဒနတော အရက္ခိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ သဗ္ဗောပိ မိစ္ဆာဘိနိဝေသော ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟံ သမောသရဏံ ဂစ္ဆတီတိ အာဟ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ။ပေ။ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ. သဗ္ဗေပီတိ ‘‘အရက္ခိတံ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟတံ၊ ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူတ’’န္တိ တီဟိပိ ပဒေဟိ ဝုတ္တဓမ္မာ.

စက္ခုနာတိ ဒွါရေန. ရူပန္တိ ဝိသဘာဂဝတ္ထုသန္နိဿိတံ ရူပါယတနံ. နိမိတ္တဂ္ဂါဟီတိ ‘‘ဣတ္ထီ’’တိ ဝါ ပုရိသော’’တိ ဝါ ‘‘သုဘ’’န္တိ ဝါ ‘‘အသုဘ’’န္တိ ဝါ ပရိကပ္ပိတနိမိတ္တံ ဂဏှာတိ၊ တဿ ဝါ ဂဟဏသီလော. အနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီတိ ဟတ္ထပါဒဟသိတကထိတာဒိပ္ပဘေဒေ ကိလေသာနံ အနု အနု ဗျဉ္ဇနတော အနုဗျဉ္ဇနသညိတေ အာကာရေ ဂဏှာတိ၊ တေသံ ဝါ ဂဟဏသီလော. ယတွာဓိကရဏန္တိ ယံ နိမိတ္တံ၊ နိမိတ္တာနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂဟဏနိမိတ္တန္တိ အတ္ထော. ဧဝံ ‘‘စက္ခုန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တ’’န္တိ၊ ယော ‘‘နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ၊ အနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ’’တိ စ ဝုတ္တော ပုဂ္ဂလော၊ တမေနံ စက္ခုန္ဒြိယံ စက္ခုဒွါရံ အသံဝုတံ သတိကဝါဋေန အပိဟိတံ ကတွာ ဝတ္တန္တံ၊ တဿ စ ရူပဿ ဣဋ္ဌာကာရဂ္ဂဟဏေ အဘိဇ္ဈာ၊ အနိဋ္ဌာကာရဂ္ဂဟဏေ ဒေါမနဿံ၊ အသမပေက္ခနေ မောဟော မိစ္ဆာဘိနိဝေသေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ ဧဝံ အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒါ၊ အညေ စ လာမကဋ္ဌေန ပါပကာ အကောသလ္လသမ္ဘူတဋ္ဌေန အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ အနု အနု ပဝတ္တေယျုံ.

တဿ သံဝရာယ န ပဋိပဇ္ဇတီတိ တဿ စက္ခုဒွါရဿ သံဝရာယ သတိကဝါဋေန ပိဒဟနတ္ထံ န ပဋိပဇ္ဇတိ. သာ ပန အပ္ပဋိပတ္တိ စက္ခုန္ဒြိယဿ အနာရက္ခာသံဝရဿ အနုပ္ပါဒေါတိ ဒဿေန္တော ‘‘န ရက္ခတိ။ပေ။ အာပဇ္ဇတီ’’တိ အာဟ. ဇဝနေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောပိ ဟိ အသံဝရော တေန ဒွါရေန ပဝတ္တနတော ‘‘စက္ခုန္ဒြိယာသံဝရော’’တွေဝ ဝုစ္စတီတိ. သေသဒွါရေသုပိ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ပုဗ္ဗန္တကပ္ပနဝသေန စာ’’တိအာဒိနာ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေန္တော ‘‘သင်္ခေပတော စ ဝိတ္ထာရော အညော’’တိ ကတွာ တံ သမုစ္စိနန္တော ‘‘ယာ စ ခေါ ဣမာ’’တိအာဒိမာဟ.

ယထာဝုတ္တာ အကုသလာ ဓမ္မာတိ ဒွါဒသ အကုသလစိတ္တုပ္ပါဒဓမ္မာ၊ တေသံ ဝတ္ထူနိ ဝါ. တေ ဟိ သမုဒယဝဇ္ဇာ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ. ‘‘ဧဝ’’န္တိ ဣမိနာ နေတ္တိပါဠိယံ၊ အဋ္ဌကထာယဉ္စ နိဒ္ဓါရိတပ္ပကာရေန. ဣဓာတိ ဣမိဿံ ‘‘အရက္ခိတေန စိတ္တေနာ’’တိ ဂါထာယံ.

ယဒိပိ ဒေသနာဟာရသမ္ပာတပါဠိယံ ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿာ’’တိ ဂါထာ သရူပတော န ဂဟိတာ၊ အတ္ထတော ပန ‘‘တေသံ ဘဂဝါ ပရိညာယာ’’တိအာဒိနာ ဂဟိတာ ဧဝါတိ တဿာ ဂဟိတဘာဝံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ကထံ ဒေသေတီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿာ’’တိ ဂါထံ ဥဒ္ဓရိ.

ယောနိသောမနသိကာရေန ကမ္မံ ကရောန္တောတိ ‘‘သော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောနိသော မနသိ ကရောတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိပဿနာသင်္ခါတေန ယောနိသောမနသိကာရေန ဘာဝနာကမ္မံ ကရောန္တော၊ ဘာဝေန္တောတိ အတ္ထော. ယထာဘူတဉာဏန္တိ ဉာတပရိညာယ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာယ ‘‘အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ ရူပသမုဒယော၊ အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ ရူပနိရောဓော’’တိအာဒိနာ (ပဋိ. မ. ၁.၅၀) သမပညာသာယ အာကာရေဟိ. နိရယဂတိယံ ဒုက္ခဒုက္ခတာ၊ သုဂတိဝိသေသေ ဗြဟ္မလောကေကဒေသေ သင်္ခါရဒုက္ခတာ၊ ဣတရတ္ထ ဒွေ တိဿောပီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယထာသမ္ဘဝံ တိဝိဓဒုက္ခတာယောဂေနာ’’တိ.

ဒေသနာဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.