၁. ဒေသနာဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

၅. အနွတ္ထသညတန္တိ အတ္ထာနုဂတသညဘာဝံ၊ ‘‘ဒေသနာဟာရော’’တိ အယံ သညာ အနွတ္ထာ အတ္ထာနုဂတာတိ အတ္ထော.

အဝုတ္တမေဝါတိ ပုဗ္ဗေ အသံဝဏ္ဏိတပဒမေဝ. ‘‘ဓမ္မံ ဝေါ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၃.၄၂၀) ဝစနဿ သမ္ဗန္ဓံ ဒဿေတုံ ‘‘ကတ္ထ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေပိဋကဿ ဟိ ဗုဒ္ဓဝစနဿ သံဝဏ္ဏနာလက္ခဏံ နေတ္တိပ္ပကရဏံ၊ တဉ္စ ပရိယတ္တိဓမ္မသင်္ဂါဟကေ သုတ္တပဒေ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗဘာဝေန ဂဟိတေ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ဒေသနာဟာရေန။ပေ။ ဒဿေတီ’’တိ.

ယေသံ အဿာဒါဒီနံ ဝိဘဇနလက္ခဏော ဒေသနာဟာရော၊ တေ ဂါထာယ၊ ဣဓာပိ စ အာဂတေ ‘‘အဿာဒံ အာဒီနဝ’’န္တိအာဒိနာ ဥဒါဟရဏဝသေန ဝိဘဇိတုံ ‘‘တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တဿံ ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’’တိ ဂါထာယံ ဝုတ္တော ကတမော အဿာဒေါ. အထ ဝါ ‘‘အဿာဒံ အာဒီနဝ’’န္တိအာဒိနာ ယော ဣဓ အဿာဒါဒီနံ ဥဒ္ဒေသော၊ တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါတိ စေတိ အတ္ထော. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ကမ္မကရဏတ္ထဘိန္နဿ ဝိသယဝိသယိတာလက္ခဏဿ အဿာဒဒွယဿ နိဒဿနတ္ထံ ဂါထာဒွယုဒါဟရဏံ၊ တထာ ကာမဝိပရိဏာမလက္ခဏဿ၊ ဝဋ္ဋဒုက္ခလက္ခဏဿ စာတိ ဒုဝိဓဿာပိ အာဒီနဝဿ နိဒဿနတ္ထံ ‘‘အရိယမဂ္ဂေါ နိဗ္ဗာန’’န္တိ ဒုဝိဓဿာပိ နိဿရဏဿ နိဒဿနနိဒဿနတ္ထဉ္စ ဒွေ ဒွေ ဂါထာ ဥဒါဟဋာ.

ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိန္တိ (ဇာ. ၁.၁၀.၁၀၂-၁၀၃၊ နေတ္တိ. ၅၊ ၂၆၊ ၃၁၊ ပေဋကော. ၂၂) ဧတ္ထ ဓမ္မစာရိနော မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနေဟိ သာတိသယာရက္ခာ သမ္ဘဝတိ၊ သမ္ပတ္တိဘဝဿာပိ ဝိပရိဏာမသင်္ခါရဒုက္ခတာဟိ ဒုဂ္ဂတိဘာဝေါ ဣစ္ဆိတောဝါတိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘နိဿရဏံ အနာမသိတွာ’’တိ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘နိဗ္ဗာနံ ဝါ ဥပနိဓာယ သဗ္ဗာ ဥပပတ္တိယော ဒုဂ္ဂတီ’’တိ.

အဝေက္ခဿူတိ ဝိဓာနံ. တဿာ ပန အဝေက္ခာယ ပဝတ္တိအာကာရော၊ ဝိသယော၊ ကတ္တာ စ ‘‘သုညတော၊ လောကံ၊ မောဃရာဇာ’’တိ ပဒတ္တယေန ဝုတ္တာတိ အာဟ – ‘‘သုညတော။ပေ။ အာဏတ္တီ’’တိ. တတ္ထ သင်္ခါရာနံ သုညတာ အနတ္တသဘာဝတာယ၊ အတ္တသုညတာယ စ သိယာ. ယတော တေ န ဝသဝတ္တိနော၊ အတ္တသာရဝိရဟိတာ စ၊ ယတော တေ အနတ္တာ၊ ရိတ္တာ၊ တုစ္ဆာ စ အတ္တနာ၊ တဒုဘယံ ဒဿေတိ ‘‘အဝသဝတ္တိတာ’’တိအာဒိနာ. ဧဝံ မစ္စုတရော သိယာတိ ဧဝံ ပဋိပတ္တိယာ မစ္စုတရော ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. ပရိကပ္ပေတွာ ဝိဓိယမာနဿ မစ္စုတရဏဿ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ ဒေသနာယ ပစ္စက္ခတော သိဇ္ဈမာနံ သာတိသယံ ဖလန္တိ အာဟ ‘‘တဿ ယံ။ပေ။ ဖလ’’န္တိ.

၆. ဥဒါဟရဏဝသေနာတိ နိဒဿနဝသေန. တတ္ထ ‘‘ပုဂ္ဂလဝိဘာဂေနာ’’တိ ဣမိနာ ဥဂ္ဃဋိတညုအာဒိပုဂ္ဂလပယောဇိတော အဿာဒါဒီသု ဘဂဝတော ဒေသနာဝိသေသောတိ ဒဿေတိ.

ဃဋိတမတ္တန္တိ သောတဒွါရာနုသာရေန မနောဒွါရိကဝိညာဏသန္တာနေန အာလမ္ဗိတမတ္တံ. သဿတာဒိအာကာရဿာတိ သဿတုစ္ဆေဒါကာရဿ. ဣဒဉှိ ဒွယံ ဓမ္မဒေသနာယ စာလေတဗ္ဗံ၊ န အနုလောမိကခန္တိ၊ ယထာဘူတဉာဏံ ဝါ. ဧတသ္မိဉှိ စတုက္ကေ အာသယသာမညတာ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘သဿတုစ္ဆေဒဒိဋ္ဌီ စ၊ ခန္တိ စေဝါနုလောမိကာ၊

ယထာဘူတဉ္စ ယံ ဉာဏံ၊ ဧတံ အာသယသညိတ’’န္တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. မဟာဋီ. ၁.၁၃၆၊ ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကထာဝဏ္ဏနာ၊ သာရတ္ထ. ဋီ. ၁.ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကထာဝဏ္ဏနာ၊ ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ၊ ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ)၊

စလနာယာတိ ဝိက္ခမ္ဘနာယ. ပရာနုဝတ္တိယာတိ သမုစ္ဆေဒနာယ. ဥဂ္ဃဋိတေ ဇာနာတီတိ ဥဂ္ဃဋိတညူတိ မူလဝိဘုဇာဒိပက္ခေပေန သဒ္ဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိပဉ္စိတန္တိ ‘‘ဝိသမံ စန္ဒိမသူရိယာ ပရိဝတ္တန္တီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၇၀) ဝိယ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘မန္ဒံ သဏိက’’န္တိ. နိဿရဏအာဒီနဝနိဿရဏအဿာဒါဒီနဝနိဿရဏာနံ ဝိဘာဝနာ ဝေနေယျတ္တယဝိနယနသမတ္ထာ.

စတ္တာရောတိ အဿာဒေါ စ အာဒီနဝေါ စ အဿာဒေါ အာဒီနဝေါ စ အဿာဒေါ နိဿရဏဉ္စာတိ ဧတေ စတ္တာရော. ယဒိ နိဿရဏဝိဘာဝနာ ဝေနေယျဝိနယနသမတ္ထာ၊ ကသ္မာ ပဉ္စမော န ဂဟိတောတိ အာဟ ‘‘အာဒီနဝါဝစနတော’’တိ. ယဒိ ဟိ ဥဂ္ဃဋိတညုံ သန္ဓာယ အယံ နယော ဝုစ္စတိ၊ နိဿရဏမတ္တေန သိဒ္ဓံ သိယာ. အထ ဝိပဉ္စိတညုံ၊ နေယျံ ဝါ၊ အာဒီနဝေါ စ နိဿရဏဉ္စ အဿာဒေါ စ အာဒီနဝေါ နိဿရဏဉ္စ ဝတ္တဗ္ဗော သိယာ? တထာ အပ္ပဝတ္တတ္တာ န ဂဟိတော. တေနာဟ ‘‘အာဒီနဝါဝစနတော’’တိအာဒိ. ဒေသနန္တိ သာမညတော ဂဟိတံ ‘‘သုတ္တေကဒေသံ ဂါထံ ဝါ’’တိ ဝိသေသေတိ. ပဒပရမအဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ သဥပါယဿ နိဿရဏဿ အနာမဋ္ဌတ္တာ.

‘‘ကလျာဏ’’န္တိ ဣမိနာ ဣဋ္ဌဝိပါကော၊ ‘‘ပါပက’’န္တိ အနိဋ္ဌဝိပါကော အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘အယံ အဿာဒေါ၊ အယံ အာဒီနဝေါ’’တိ. လာဘာဒီနံ ပုညဖလတ္တာ တဒနုရောဓံ ဝါ သန္ဓာယ ‘‘အယံ အဿာဒေါ’’တိ ဝုတ္တံ. တဗ္ဗိပရိယာယေန အလာဘာဒီနံ အာဒီနဝတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ကာမာတိ ကိလေသကာမသဟိတာ ဝတ္ထုကာမာ. ဝိရူပရူပေနာတိ အပ္ပတိရူပါကာရေန. မထေန္တီတိ မဒ္ဒန္တိ. ပဗ္ဗဇိတောမှီတိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂတော အမှိ. အပဏ္ဏကန္တိ အဝိရဇ္ဈနကံ. သာမညန္တိ သမဏဘာဝေါ. သမိတပါပဘာဝေါယေဝ သေယျော သုန္ဒရတရော.

တတ္ထ ‘‘ကာမာ ဟိ စိတြာ မဓုရာ မနောရမာ’’တိ အယံ အဿာဒေါ၊ ‘‘ဝိရူပရူပေန မထေန္တိ စိတ္တ’’န္တိ အယံ အာဒီနဝေါ၊ ‘‘အပဏ္ဏကံ သာမည’’န္တိ ဣဒံ နိဿရဏန္တိ အာဟ ‘‘အယံ။ပေ။ နိဿရဏဉ္စာ’’တိ.

ဖလာဒီနံ ဧကကဝသေန စ တိကဝသေန စ ပါဠိယံ ဥဒါဟဋတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဒုကဝသေနပီ’’တိ.

သုခါ ပဋိပဒါ၊ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါတိ ယာ ဒွေ ပဋိပဒါ၊ တာသု ဧကေကာ ဒန္ဓခိပ္ပါဘိညတာယ ဒွေ ဒွေ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ပဋိပဒါဘိညာကတော ဝိဘာဂေါ ပဋိပဒါကတော ဟောတီ’’တိ. ကတပုဗ္ဗကိစ္စဿ ပထဝီကသိဏာဒီသု သဗ္ဗပဌမံ ‘‘ပထဝီ’’တိအာဒိနာ ပဝတ္တမနသိကာရော ပဌမသမန္နာဟာရော. ဥပစာရန္တိ ဥပစာရဇ္ဈာနံ. ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတာယ ဈာနမ္ပိ ‘‘ပဋိပဒါ’’တိ ဝုစ္စတိ. တဒညာ ဟေဋ္ဌိမပညတော အဓိကာ ပညာတိ ကတွာ ‘‘အဘိညာ’’တိ ဝုစ္စတိ.

ကိလေသေတိ နီဝရဏပ္ပကာရေ၊ တံသဟဂတကိလေသေ စ. အင်္ဂပါတုဘာဝန္တိ ဝိတက္ကာဒိဈာနင်္ဂပဋိလာဘံ.

အဘိနိဝိသန္တောတိ ပဋ္ဌပေန္တော. ရူပါရူပံ ပရိဂ္ဂဏှန္တောတိ ရူပါရူပဓမ္မေ လက္ခဏာဒီဟိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဏှန္တော. ပရိဂ္ဂဟိတရူပါရူပဿ မဂ္ဂပါတုဘာဝဒန္ဓတာ စ နာမရူပဝဝတ္ထာနာဒီနံ ကိစ္ဆသိဒ္ဓိယာ သိယာတိ န ရူပါရူပပရိဂ္ဂဟကိစ္ဆတာယ ဧဝ ဒုက္ခာပဋိပဒတာ ဝတ္တဗ္ဗာတိ စေ? န၊ နာမရူပဝဝတ္ထာပနာဒီနံ ပစ္စနီကကိလေသမန္ဒတာယ သုခသိဒ္ဓိယမ္ပိ တထာသိဒ္ဓဝိပဿနာသဟဂတာနံ ဣန္ဒြိယာနံ မန္ဒတာယ မဂ္ဂပါတုဘာဝတော. ရူပါရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတွာတိ အကိစ္ဆေနပိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ၊ ကိစ္ဆေန ပရိဂ္ဂဟိတေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ဧဝံ သေသေသုပိ. နာမရူပံ ဝဝတ္ထာပေန္တောတိ ‘‘နာမရူပမတ္တမေတံ၊ န အညော ကောစိ သတ္တာဒိကော’’တိ ဝဝတ္ထာပနံ ကရောန္တော. ကတရော ပနေတ္ထ ဝါရော ယုတ္တရူပေါတိ? ယော ကောစိ သကိံ၊ ဒွိက္ခတ္တုံ၊ အနေကသတက္ခတ္တုန္တိ ဧဝမာဒီသု ဟိ ဝိက္ခမ္ဘနဝါရေသု သကိံ၊ ဒွိက္ခတ္တုဉ္စ ဝိက္ခမ္ဘနဝါရော သုခါ ပဋိပဒါ ဧဝ၊ န တတော ဥဒ္ဓံ သုခါ ပဋိပဒါ ဟောတိ၊ တသ္မာ တိက္ခတ္တုံ ဝိက္ခမ္ဘနဝါရတော ပဋ္ဌာယ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အပိစ ကလာပသမ္မသနာဝသာနေ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာယ ဥပ္ပန္နဿ ဝိပဿနုပက္ကိလေသဿ တိက္ခတ္တုံ ဝိက္ခမ္ဘနေန ကိစ္ဆတာဝါရော ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတ္ထ ဒန္ဓတ္တာ ပဋိပဒါယ ဧတဿ အကိစ္ဆတ္တေပိ ပုရိမာနံ ကိစ္ဆတ္တေ ဒုက္ခာပဋိပဒတာ ဝုတ္တနယာဝ. ယဿ ပန သဗ္ဗတ္ထ အကိစ္ဆတာ၊ တဿ ပရမုက္ကံသဂတာ သုခါ ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ယထာ နာမရူပပရိဂ္ဂဟကိစ္ဆတာယ မဂ္ဂပါတုဘာဝဒန္ဓတာယ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ ဝုတ္တာ၊ တထာ တဗ္ဗိပရိယာယေန စတုတ္ထီ၊ တဒုဘယဝေါမိဿတာဝသေန ဒုတိယာ၊ တတိယာ စ ဉာတဗ္ဗာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဣမိနာ။ပေ။ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ. ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိယျာနဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘ဝိပဿနာပက္ခိကာ ဧဝါ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဟေတုပါယဖလေဟီတိ ဧတ္ထ တဏှာစရိတတာ၊ မန္ဒပညတာ စ ပဌမာယ ပဋိပဒါယ ဟေတု၊ တဏှာစရိတတာ၊ ဥဒတ္ထပညတာ စ ဒုတိယာယ၊ ဒိဋ္ဌိစရိတတာ၊ မန္ဒပညတာ စ တတိယာယ၊ ဒိဋ္ဌိစရိတတာ၊ ဥဒတ္ထပညတာ စ စတုတ္ထိယာ. ဥပါယော ပန ယထာက္ကမံ သတိသမာဓိဝီရိယပညိန္ဒြိယာနိ၊ သတိပဋ္ဌာနဈာနသမ္မပ္ပဓာနသစ္စာနိ စ ဥပနိဿယဘူတာနိ. ဖလံ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိယျာနံ.

သမာဓိမုခေနာတိ သမာဓိမုခေန ဘာဝနာနုယောဂေန. တေနေဝါဟ ‘‘သမထပုဗ္ဗင်္ဂမာယ ဝိပဿနာယာ’’တိ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ နေတ္တိပ္ပကရဏေ. ဝက္ခတိ ‘‘ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ သေက္ခဖလ’’န္တိ၊ ‘‘ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိကာမဓာတုသမတိက္ကမ’’န္တိ စ. သောတိ အနာဂါမီ.

တေနာတိ ပဋိပက္ခေန. တတောတိ ပဋိပက္ခတော. သမာနာဓိကရဏဝသေန စ စေတောဝိမုတ္တိသဒ္ဒါနံ သမာသံ ကတွာ ဘိန္နာဓိကရဏဝသေန ဝတ္တုံ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပုန ‘‘စေတသော ဝါ’’တိအာဒိနာ အညပဒတ္ထဝသေန စေတောဝိမုတ္တိပဒါနံ သမာသံ ဒဿေတိ. ဝိညာဏပရိယာယေန စေတော-သဒ္ဒေန ဝုတ္တယောဇနာ န သမ္ဘဝတီတိ အာဟ ‘‘ယထာသမ္ဘဝ’’န္တိ.

ဟာ-သဒ္ဒေါ ဂတိအတ္ထော၊ ဂတိ စေတ္ထ ဉာဏဂတိ အဓိပ္ပေတာတိ အာဟ ‘‘ဟာတဗ္ဗာတိ ဂမေတဗ္ဗာ’’တိ. နေတဗ္ဗာတိ ဉာပေတဗ္ဗာ.

၇. တန္တိ ပုဂ္ဂလဝိဘာဂံ. ဉာဏဝိဘာဂေနာတိ သုတမယာဒိဉာဏပ္ပဘေဒေန. နိဗ္ဗတ္တနန္တိ ဥပ္ပါဒနံ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဥဂ္ဃဋိတညုတာတိအာဒိပုဂ္ဂလဝိဘာဂဘူတေ ဒေသနာဘာဇနေ. ဒေသနာယန္တိ သုတ္တေ. တံ ဒဿေတုန္တိ တံ ပုဂ္ဂလဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ. ‘‘သွာယံ ဟာရော ကထံ သမ္ဘဝတီ’’တိ ကေစိ ပဌန္တိ.

သာတိ ဝုတ္တပ္ပကာရဓမ္မတ္ထာနံ ဝီမံသနပညာ. အဓိကာရတောတိ ‘‘သတ္ထာ ဝါ ဓမ္မံ ဒေသယတီ’’တိအာဒိအဓိကာရတော. သာမတ္ထိယတော ဥဂ္ဃဋိတညုအာဒိဝေနေယျဝိနယနသမတ္ထဘာဝတော. ပရိယတ္တိဓမ္မဿ ဥပဓာရဏန္တိ ဧတ္ထာပိ ‘‘အဓိကာရတော သာမတ္ထိယတော ဝါ’’တိ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ.

‘‘ဝီမံသာဒိပရိယာယဝတီ ပဌမဝိကပ္ပဝသေန၊ ဝီမံသာဒိဝိဘာဂဝတီ ဒုတိယဝိကပ္ပဝသေန၊ စိန္တာယ ဟေတုဘူတာယ နိဗ္ဗတ္တာ စိန္တာမယီ’’တိ ဧဝမာဒိဝုတ္တနယာနုသာရေန သက္ကာ ယောဇေတုန္တိ အာဟ ‘‘သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါ’’တိ.

သုတစိန္တာမယဉာဏေသူတိ သုတမယဉာဏေ စ စိန္တာမယဉာဏေ စ သုတစိန္တာမယဉာဏေသု စ သုတစိန္တာမယဉာဏေသူတိ ဧကဒေသသရူပေကသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော. စိန္တာမယဉာဏေယေဝ ဟိ ပတိဋ္ဌိတာ မဟာဗောဓိသတ္တာ စရိမဘဝေ ဝိပဿနံ အာရဘန္တိ၊ ဣတရေ သုတစိန္တာမယဉာဏေသူတိ. တေဟီတိ တထာ ပဌန္တေဟိ. ဝုတ္တနယေနာတိ ‘‘ဥပါဒါရူပံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ၊ အရူပံ ပရိဂ္ဂဏှာတီ’’တိအာဒိနာ ပဋိပဒါကထာယံ (နေတ္တိ. အဋ္ဌ. ၅) ဝုတ္တနယေန.

၈. ပရတော ဃောသော ပစ္စယဘူတော ဧတိဿာတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ပစ္စတ္တသမုဋ္ဌိတေန စ ယောနိသောမနသိကာရေနာ’’တိ ဣဒံ အာဝုတ္တိနယေန ဒုတိယံ အာဝဋ္ဋတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေန သာဝကာနံ ဘာဝနာမယဉာဏုပ္ပတ္တိ သင်္ဂဟိတာ ဟောတိ. သာဝကာနမေဝ ဝါ ဉာဏုပ္ပတ္တိ ဣဓာဓိပ္ပေတာ ဥဂ္ဃဋိတညုအာဒိဝိဘာဂကထနတော. ဧတသ္မိံ ပက္ခေ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဧကသေသနယောပိ ပဋိက္ခိတ္တော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘အာသယပယောဂပဗောဓဿ နိပ္ဖါဒိတတ္တာ’’တိ ဧတေန ပစ္ဆိမစက္ကဒွယပရိယာပန္နာနိ ပုဗ္ဗဟေတုသင်္ဂဟာနိ သုတစိန္တာမယဉာဏာနိ သန္ဓာယ ‘‘ဣမာ ဒွေ ပညာ အတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတိ. အတ္ထိဘာဝေါ စေတာသံ ပဋိပက္ခေန အနုပဒ္ဒုတတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အပရိက္ခတတ္တာ အနဘိသင်္ခတတ္တာ. သုတမယဉာဏဿာပိ ပုရိမသိဒ္ဓဿ.

၉. ဒေသနာပဋိပဒါဉာဏဝိဘာဂေဟီတိ နိဿရဏဒေသနာဒိဒေသနာဝိဘာဂေဟိ၊ ဒုက္ခာပဋိပဒါဒိပဋိပဒါဝိဘာဂေဟိ၊ သုတမယဉာဏာဒိဉာဏဝိဘာဂေဟိ.

အဝသိဋ္ဌပါရိသဇ္ဇေနာတိ ခတ္တိယဂဟပတိပရိသပရိယာပန္နေန. အဋ္ဌန္နန္တိ ခတ္တိယပရိသာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိသမဏစာတုမဟာရာဇိကတာဝတိံသမာရဗြဟ္မပရိသာတိ ဣမာသံ အဋ္ဌန္နံ.

သမတ္ထေတီတိ သမတ္ထံ သမ္ဗန္ဓတ္ထံ ကရောတိ.

တမေဝ ဒွါဒသပဒဘာဝံ ဒီပေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. တဒတ္ထဿာတိ ဆဆက္ကပရိယာယတ္ထဿ (မ. နိ. ၃.၄၂၀ အာဒယော). သဗ္ဗပရိယတ္တိဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္တာ ဆဆက္ကပရိယာယဿ၊ တဒတ္ထဿ စ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တေန သုတ္တေန (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁၊ မဟာဝ. ၁၃၊ ပဋိ. မ. ၂.၃၀) သင်္ဂဟိတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗဿာပိ။ပေ။ ဝိဘာဝေန္တော’’တိ. ဝိသယိဘာဝေန ဗျဉ္ဇနပဒါနံ၊ ဝိသယဘာဝေန အတ္ထပဒါနံ သမ္ဗန္ဓံ သန္ဓာယာဟ ‘‘တေသံ။ပေ။ သမ္ဗန္ဓဘာဝ’’န္တိ.

ပဒါဝယဝေါ အက္ခရာနိ. ပဒတ္ထောတိ ပဒတ္ထာဝယဝေါ. ပဒတ္ထဂ္ဂဟဏဿာတိ ပဒတ္ထာဝဗောဓဿ. ဝိသေသာဓာနံ ဝိသေသုပ္ပတ္တိ. ဝါကျဘေဒေတိ ဝါကျဝိသေသေ. စိတ္တပရိတောသနံ စိတ္တာရာဓနံ. ဗုဒ္ဓိနိသာနံ ပညာယ တေဇနံ တိက္ခဘာဝကရဏံ. နာနာဝါကျဝိသယတာပိ သိဒ္ဓါ ဟောတိ ပဒါဒီဟိပိ သင်္ကာသနဿ သိဒ္ဓတ္တာ. ဧကဝါကျဝိသယတာယ ဟိ အတ္ထပဒါနံ သင်္ကာသနာဒယော ယထာက္ကမံ အက္ခရာဒိဝိသယာ ဧဝါတိ နိယမော သိယာ. ဧတေနာတိ အတ္ထပဒါနံ နာနာဝါကျဝိသယတ္ထေန.

ဥဂ္ဃဋနာဒိအတ္ထာနီတိ ဥဂ္ဃဋနဝိပဉ္စနနယနပ္ပယောဇနာနိ.

၁၀. ဥပတိဋ္ဌတိ ဧတ္ထာတိ ဥပဋ္ဌိတန္တိ ဥပဋ္ဌိတသဒ္ဒဿ အဓိကရဏတ္ထတံ ဒဿေတုံ ‘‘ဥပတိဋ္ဌနဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ ယထာ ‘‘ပဒက္ကန္တ’’န္တိ. တေနာဟ ‘‘ဣဒံ နေသ’’န္တိအာဒိ. ပဋိပတ္တိဒေသနာဂမနေဟီတိ ပဋိပတ္တိဂမနဒေသနာဂမနေဟိ. ‘‘ကိစ္ဆံ ဝတာယံ လောကော အာပန္နော ဇာယတိ စ။ပေ။ ဇရာမရဏဿာ’’တိအာဒိနာ ဇရာမရဏတော ပဋ္ဌာယ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒမုခေန ဝိပဿနံ အဘိနိဝိသိတွာ မဟာဂဟနံ ဆိန္ဒိတုံ နိသာနသိလာယံ ဖရသုံ နိသေန္တော ဝိယ ကိလေသဂဟနံ ဆိန္ဒိတုံ လောကနာထော ဉာဏဖရသုံ တေဇေန္တော ဗုဒ္ဓဘာဝါယ ဟေတုသမ္ပတ္တိယာ ပရိပါကဂတတ္တာ သဗ္ဗညုတညာဏာဓိဂမာယ ဝိပဿနာဂဗ္ဘံ ဂဏှာပေန္တော အန္တရန္တရာ နာနာသမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇိတွာ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာဝသေန အနေကာကာရဝေါကာရသင်္ခါရေ သမ္မသန္တော ဆတ္တိံသကောဋိသတသဟဿမုခေန ယံ ဉာဏံ ပဝတ္တေသိ၊ တံ ‘‘မဟာဝဇိရဉာဏ’’န္တိ ဝဒန္တိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသမာပတ္တိသဉ္စာရိမဟာဝဇိရဉာဏ’’န္တိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၁၄၁) အာဂတံ၊ တံ ဒေဝသိကံ ဝဠဉ္ဇနကသမာပတ္တီနံ ပုရေစရာနုစရဉာဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယံ ပန ဝက္ခတိ ‘‘ဉာဏဝဇိရမောဟဇာလပဒါလန’’န္တိ၊ တံ သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂဉာဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတံ ဗြဟ္မစရိယန္တိ သာသနဗြဟ္မစရိယံ အဓိပ္ပေတန္တိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘ဗြဟ္မုနော’’တိအာဒိမာဟ.

ဒေသနာယာတိ ကရဏတ္ထေ ဣဒံ ကရဏဝစနံ. နိယုတ္တောတိ ဧတ္ထ ဟေတုအတ္ထော အန္တောနီတောတိ ဒဿေန္တော ‘‘နိဒ္ဓါရေတွာ ယောဇိတော’’တိ အာဟ.

ဒေသနာဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.