၈. ကာလိကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၈၄. ကာလိကာတိ မဇ္ဈနှိကပစ္ဆိမယာမသတ္တာဟယာဝဇီဝပ္ပဝတ္တိသင်္ခါတော ကာလော ဧတေသမတ္ထီတိ ကာလိကာ၊ သဗ္ဗေပိ ခဇ္ဇဘောဇ္ဇလေယျပေယျသင်္ခါတာ အတ္ထာ. တေ ပန ဂဏနပရိစ္ဆေဒတော စတ္တာရော ဟောန္တိ. ကိံ တေ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတာပိ သဘာဝေနေဝ ကာလိကဝေါဟာရံ လဘန္တိ၊ ဥဒါဟု အညထာပီတိ အာဟ ‘‘ပဋိဂ္ဂဟိတာ’’တိ၊ ပဋိဂ္ဂဟိတာယေဝ တေ ယာဝကာလိကာဒိ ကာလိကဝေါဟာရလာဘိနော၊ နော အညထာတိ အဓိပ္ပါယော. ဣဒါနိ တေ ဒဿေတိ ‘‘ယာဝကာလိက’’န္တိအာဒိနာ. တတ္ထ အရုဏုဂ္ဂမနတော ယာဝ ဌိတမဇ္ဈနှိကော၊ တာဝ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ ယာဝ မဇ္ဈနှိကသင်္ခါတော ကာလော အဿာတိ ယာဝကာလိကံ၊ ပိဋ္ဌခါဒနီယာဒိကံ ဝတ္ထု၊ ဌိတမဇ္ဈနှိကတော ပဋ္ဌာယ တံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န သက္ကာ၊ ကာလပရိစ္ဆေဒဇာနနတ္ထံ ကာလတ္ထမ္ဘော ဝါ ယောဇေတဗ္ဗော၊ ကာလန္တရေ ဝါ ဘတ္တကိစ္စံ ကာတဗ္ဗံ. ယာဝ ရတ္တိယာ ပစ္ဆိမသင်္ခါတော ယာမော၊ တာဝ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ယာမော ကာလော အဿာတိ ယာမကာလိကံ. ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သတ္တာဟံ နိဓေတဗ္ဗတော သတ္တာဟော ကာလော အဿာတိ သတ္တာဟကာလိကံ. ဌပေတွာ ဥဒကံ အဝသေသံ သဗ္ဗမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ယာဝဇီဝံ ပရိဟရိတွာ သတိ ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ဇီဝဿ ယတ္တကော ပရိစ္ဆေဒေါ ယာဝဇီဝံ၊ တံ အဿ အတ္ထီတိ ယာဝဇီဝိကံ.

နနု စ အညတ္ထ ဝိယ ‘‘ယာဝဇီဝိက’’န္တိ ဧတ္ထ ကာလသုတိယာ အဘာဝေ ကထံ ‘‘စတ္တာရော ကာလိကာ’’တိ ယုဇ္ဇတီတိ? ယုဇ္ဇတိ၊ သောဂတာနံ ခန္ဓဝိနိမုတ္တဿေဝ ကာလဿာဘာဝတော ဇီဝသင်္ခါတဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ခန္ဓသင်္ဂဟိတတ္တာ သောပိ ကာလောယေဝါတိ. နနု စေတ္ထ ‘‘ယာဝကာလိက’’န္တိအာဒိနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနေဝ ‘‘ကာလိကာ’’တိ ဝုတ္တာနိ၊ ‘‘ကာလိကာနီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ? နေဒမေဝံ ဝိညေယျံ၊ ‘‘ကာလိက’’န္တိအာဒီနိ ဝတ္ထုသမ္ဗန္ဓေန ဝုတ္တာနိ၊ ‘‘ကာလိကာ’’တိ ပန သာမညန္တရဝသေန အတ္ထသဒ္ဒသမ္ဗန္ဓေန ဝုတ္တန္တိ နတ္ထိ ဝိရောဓောတိ.

၈၅. ဣဒါနိ တေသု ‘‘ပိဋ္ဌ’’န္တိအာဒိနာ ယာဝကာလိကံ ဒဿေတိ. တတ္ထ ပိဋ္ဌံ မူလံ ဖလန္တိ ပိဋ္ဌခါဒနီယံ မူလခါဒနီယံ ဖလခါဒနီယဉ္စ. တတ္ထ သတ္တန္နံ တာဝ ဓညာနံ ဓညာနုလောမာနံ အပရဏ္ဏာနဉ္စ ပိဋ္ဌံ ပနသလဗုဇအမ္ဗာဋကဓောတတာလပိဋ္ဌာဒိကဉ္စေတိ တေသု တေသု ဇနပဒေသု ပကတိအာဟာရဝသေန ၀၃ မနုဿာနံ ခါဒနီယဘောဇနီယကိစ္စသာဓကံ ပိဋ္ဌံ ပိဋ္ဌခါဒနီယံ. ‘‘အဓောတံ တာလပိဋ္ဌံ ခီရဝလ္လိပိဋ္ဌ’’န္တိအာဒိနာ ဂဏိယမာနာနံ ဂဏနာယ အန္တော နတ္ထိ၊ ခါဒနီယဘောဇနီယကိစ္စသာဓကဘာဝေါယေဝ ပနေတေသံ လက္ခဏံ၊ သုဗဟုံ ဝတွာပိ ဣမသ္မိံယေဝ လက္ခဏေ ဌာတဗ္ဗန္တိ န ဝိတ္ထာရယာမ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ. တမ္ဗကတဏ္ဍုလေယျာဒိမူလံ မူလခါဒနီယံ. ပနသလဗုဇနာဠိကေရာဒိဖလံ ဖလခါဒနီယံ. ခဇ္ဇန္တိ သက္ခလိမောဒကာဒိပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏမယံ ခါဒနီယဉ္စ. ဂေါရသောတိ ခီရဒဓိတက္ကသင်္ခါတော ဂုန္နံ ရသော စ. ဓညဘောဇနန္တိ သာနုလောမာနံ ဓညာနံ ဩဒနသတ္တုကုမ္မာသသင်္ခါတဘောဇနဉ္စ. ဋီကာယံ ပန ‘‘သာနုလောမာနိ သတ္တဓညာနိ စ ပဉ္စဝိဓဘောဇနဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ န ယုတ္တံ၊ ဓညာနံ ဝိသုံ ဂဟဏေ ပယောဇနာဘာဝါ၊ ပယောဇနသမ္ဘဝေ စ ဖလဂ္ဂဟဏေနေဝ တေသံ ဂဟဏသမ္ဘဝတော.

ယာဂုသူပပ္ပဘုတယောတိ ယာဂု စ သူပဉ္စ၊ တံ ပဘုတိ ယေသံ တေတိ ဧတေ ယာဝကာလိကာ ဟောန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထ စ ပဘုတိ-သဒ္ဒေန မစ္ဆမံသသင်္ခါတံ ဓညဘောဇနတော အဝသိဋ္ဌံ ဘောဇနဉ္စ ပိဋ္ဌမူလဖလခါဒနီယတော အဝသိဋ္ဌံ ကန္ဒခါဒနီယံ၊ မုဠာလခါဒနီယာဒိဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ. တေသု ဒီဃော စ ဘိသကန္ဒာဒိ ဝဋ္ဋော စ ဥပ္ပလကဏ္ဍာဒိ ကန္ဒခါဒနီယံ၊ ပဒုမမူလာဒိ စ တံသဒိသံ ဧရကမူလာဒိ စ မုဠာလခါဒနီယံ၊ တာလာဒီနံ ကဠီရသင်္ခါတာ မတ္ထကာ မတ္ထကခါဒနီယံ၊ ဥစ္ဆုက္ခန္ဓာဒယော နီလုပ္ပလာဒီနံ ဒဏ္ဍက္ခန္ဓကာဒိ ခန္ဓခါဒနီယံ၊ တမ္ဗကတဏ္ဍုလေယျာဒီနံ ပဏ္ဏံ ပတ္တခါဒနီယံ၊ ဥစ္ဆုတစောဝ ဧကော သရသော တစခါဒနီယံ၊ တမ္ဗကသိဂ္ဂုပုပ္ဖါဒိ ပုပ္ဖခါဒနီယံ၊ လဗုဇဋ္ဌိပနသဋ္ဌိအာဒိကံ အဋ္ဌိခါဒနီယံ.

၈၆. ‘‘မဓူ’’တိအာဒိနာ ယာမကာလိကံ ဒဿေတိ. မဓု စ မုဒ္ဒိကာ စ သာလူကဉ္စ စောစဉ္စ မောစဉ္စ အမ္ဗဉ္စ ဇမ္ဗု စာတိ ဒွန္ဒော. မုဒ္ဒိကာ ဖလေပိ ဣတ္ထိယံ၊ ဖလေ သေသာ နပုံသကေ၊ ‘‘ဇမ္ဗု’’ ဣတိ ဖလဝါစီ နပုံသကသဒ္ဒန္တရံ၊ တတော ဇာတံ မဓုပါနာဒိ မဓု။ပေ။ ဇမ္ဗုဇံ၊ တဉ္စ ဖာရုသဉ္စ ပါနကန္တိ ယောဇနာ. တတ္ထ မဓုဇံ ပါနံ နာမ မုဒ္ဒိကာနံ ဇာတိရသံ ဥဒကသမ္ဘိန္နံ ကတွာ ကတပါနံ. တံ အတ္တနာ ကတံ ပုရေဘတ္တမေဝ သာမိသံ နိရာမိသမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. အနုပသမ္ပန္နေဟိ ကတံ လဘိတွာ ပန ပုရေဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ပုရေဘတ္တံ သာမိသမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ၊ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပန နိရာမိသမေဝ ဝဋ္ဋတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗပါနေသု. မုဒ္ဒိကဇံ ပါနံ နာမ မုဒ္ဒိကာနံ ဥဒကေ မဒ္ဒိတွာ ကတပါနံ. တထာ သေသပါနာနိ ယထာနုရူပံ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ၊ သာလူကံ ရတ္တုပ္ပလာဒီနံ သာလူကံ. စောစံ အဋ္ဌိကကဒလိဖလံ. မောစံ အနဋ္ဌိကံ. ဣမာနိ အဋ္ဌ ပါနာနိ သီတာနိပိ အာဒိစ္စပါကာနိပိ ဝဋ္ဋန္တိ၊ အဂ္ဂိပါကာနိ ပန န ဝဋ္ဋန္တိ. တေနာဟ ‘‘နာဂ္ဂိသန္တတ္တ’’န္တိ.

၈၇-၈. အဝသေသာနိ ပန ဝေတ္တတိန္တိဏိကမာတုလုင်္ဂကပိတ္ထကရမန္ဒာဒိခုဒ္ဒကဖလပါနာနိ အဋ္ဌပါနဂတိကာနေဝ. တေနာဟ ‘‘သာနုလောမာနိ ဓညာနိ၊ ဌပေတွာ ဖလဇော ရသော’’တိ. ဧကဿ ပန ဝက္ခမာနာနဉ္စ ‘‘ပုပ္ဖရသော’’တိအာဒီနံ ‘‘သီတောဒမဒ္ဒိတာဒိစ္စပါကော ဝါ ယာမကာလိကော’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. တာလနာဠိကေရပနသလဗုဇအလာဗုကုမ္ဘဏ္ဍပုဿဖလတိပုသဧဠာလုကဖလာနီတိ နဝ မဟာဖလာနိ၊ သဗ္ဗဉ္စ အပရဏ္ဏံ သတ္တဓညာနိ အနုလောမေန္တီတိ သဟ အနုလောမေဟီတိ သာနုလောမာနိ. သာနုလောမဓညာနံ ပန ရသော ယာဝကာလိကော. ‘‘သာနုလောမာနိ ဓညာနီ’’တိ ဖလာနိ ဝိညာယန္တိ. ဖလသုတိယာ ‘‘သေသဖလဇော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂမျမာနတ္တာ န ဝုတ္တံ. မဓုကပုပ္ဖမညတြာတိ မဓုကပုပ္ဖံ ဌပေတွာ. ပက္ကဍာကဇန္တိ ပက္ကေဟိ ယာဝကာလိကေဟိ ဍာကေဟိ ဇာတံ ရသံ. သီတမုဒကံ သီတောဒံ၊ ခီရောဒေ ဝိယ သီတောဒေ မဒ္ဒိတောတိ တပ္ပုရိသော. အာဒိစ္စ-သဒ္ဒေါ အာတပေ ဝတ္တတိ ဥပစာရတောတိ အာဒိစ္စေ ပါကော ယဿာတိ သမာသော.

၈၉. သတ္တာဟကာလိကံ ဒဿေတိ ‘‘သပ္ပီ’’တိအာဒိနာ. တတ္ထ သတ္တာဟကာလိကာတိ ယထာဝုတ္တာနိ သပ္ပိအာဒီနိ သတ္တာဟကာလိကာနိ. ဣဒါနိ သပ္ပိအာဒီနိ ဝိဘဇတိ ‘‘သပ္ပီ’’တိအာဒိနာ. တတ္ထ ယေသံ ဂေါမဟိံ သာဒီနံ မံသံ ကပ္ပတိ၊ တေသံ သပ္ပိ သပ္ပိ နာမာတိ ‘‘သပ္ပီ’’တိအာဒိနာ သပ္ပိလက္ခဏမာဟ. အကပ္ပိယမံသသပ္ပိနောပိ ကပ္ပိယသမ္ဘဝေ တတ္ထ သတ္တာဟာတိက္ကမေ ဒုက္ကဋဿ ဝက္ခမာနတ္တာ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုမေဝ စေတ္ထ ဒဿေတုံ ‘‘ယေသံ မံသမဝါရိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ခီရာဒီသု ဟိ တေသမကပ္ပိယံ နာမ နတ္ထိ. နဝနီတဿ သပ္ပိသဒိသတာယ နဝနီတလက္ခဏံ ဝိသုံ န ဝုတ္တံ. ဥပရိ သပ္ပိပိဏ္ဍံ ဌပေတွာ သီတလပါယာသံ ဒေန္တိ၊ ယံ ပါယာသေန အသံသဋ္ဌံ၊ တံ သတ္တာဟကာလိကံ၊ မိဿိတံ ပန အာဒိစ္စပါကံ ကတွာ ပရိဿာဝိတံ၊ တထာ ခီရံ ပက္ခိပိတွာ ပက္ကတေလမ္ပိ၊ တေသု နဝနီတံ နာမ နဝုဒ္ဓဋံ. တေန ကတံ ပန သပ္ပိ.

၉၀. တိလာ စ ဝသာ စ ဧရဏ္ဍာနိ စ မဓုကာနိ စ သာသပါ စာတိ ဒွန္ဒော. တေဟိ သမ္ဘဝေါ ယဿာတိ ဗာဟိရတ္ထော၊ တံ တေလံ နာမာတိ အတ္ထော. ခုဒ္ဒါ ခုဒ္ဒမဓုမက္ခိကာ စ ဘမရာ စ ခုဒ္ဒဘမရံ၊ ခုဒ္ဒဇန္တုကတ္တာ နပုံသကေကဝစနံ. မဓုံ ကရောန္တီတိ မဓုကရိယော၊ တာ ဧဝ မက္ခိကာ မဓုကရိမက္ခိကာ၊ ခုဒ္ဒဘမရမေဝ မဓုကရိမက္ခိကာတိ ကမ္မဓာရယော. တာဟိ ကတံ မဓု မဓု နာမာတိ အတ္ထော. ဋီကာယံ ပန ဝိသုံ မဓုကရီ-သဒ္ဒံ ဝိကပ္ပေတွာ ‘‘ဒဏ္ဍကေသု မဓုကရာ မဓုကရိမက္ခိကာ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. မဓုပဋလံ ဝါ မဓုသိတ္ထကံ ဝါ သစေ မဓုနာ မက္ခိတံ၊ မဓုဂတိကမေဝ. တုမ္ဗလကာနံ စီရိကာနဉ္စ နိယျာသသဒိသံ မဓု ပန ယာဝဇီဝိကံ. ရသော နိက္ကသဋော အာဒိ ယဿာ သာ ရသာဒိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဖာဏိတာဒီနံ ဂဟဏံ၊ သာ ဥစ္ဆုဝိကတိ. ပက္ကာတိ အဝတ္ထုကပက္ကာ ဝါ၊ ဖာဏိတံ ဖာဏိတံ နာမာတိ အတ္ထော. သီတူဒကေန ကတမဓုကပုပ္ဖဖာဏိတံ ပန ဖာဏိတဂတိကမေဝ. အမ္ဗဖာဏိတာဒီနိ ယာဝကာလိကာနိ. ဧတာနိ ယထာဝုတ္တာနိ သပ္ပိအာဒီနိ ပုရေဘတ္တံ သာမိသပရိဘောဂေနာပိ၊ ပစ္ဆာဘတ္တတော ပဋ္ဌာယ ပန တာနိ စ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတာနိ စ သတ္တာဟံ နိဒဟိတွာ နိရာမိသပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာနိ.

၉၁. ဣဒါနိ ဩဒိဿ အနုညာတဝသာယ ပါကတော ဝိဘာဂံ ဒဿေတွာ တတော သပ္ပိအာဒီနံ ဒဿေတုံ ‘‘သဝတ္ထူ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပုရေဘတ္တံ သာမံ ဝါ အတ္တနာ ဧဝ. ဝါ-သဒ္ဒေန ပရေဟိ ဝါ. အမာနုသာ မနုဿဝသာရဟိတာ. ဝသာ အစ္ဆာဒီနံ အကပ္ပိယာနံ၊ သူကရာဒီနံ ကပ္ပိယာနဉ္စ သတ္တာနံ ဝသာ. သဝတ္ထုပက္ကာ သတ္တာဟကာလိကာ ဟောတီတိ သေသော. သဝတ္ထုပက္ကာတိ သဝတ္ထုကံ ကတွာ ပက္ကာ. အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – သစေ ပန ဝသံ ပုရေဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပစိတွာ တေလံ ပရိဿာဝိတံ သတ္တာဟာနိ နိရာမိသပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. အထ ပရေဟိ ကတံ ပုရေဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ၊ ပုရေဘတ္တံ သာမိသမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ၊ ပစ္ဆာဘတ္တတော ပဋ္ဌာယ နိရာမိသမေဝ၊ နော စေ၊ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ. ကာရိယေ ကာရဏောပစာရေန ပနေတ္ထ ‘‘ဝသာ’’တိ တေလမေဝ ဝုတ္တံ၊ ဝသာ ပန ယာဝကာလိကာဝ.

ဋီကာယံ ပန ဝသာယ ‘‘သတ္တာဟကာလိကေ အာဂတဋ္ဌာနံ နတ္ထီတိ ဝဒန္တီ’’တိ ဝတွာ ‘‘တံ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝသာယ သတ္တာဟကာလိကတ္တမာသံကိယံ ဝုတ္တံ. ကိမေတ္ထ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ? ဘေသဇ္ဇံ အနုဇာနတာ ဘဂဝတာ ‘‘ယာနိ ခေါ ပန တာနိ ဂိလာနာနံ ဘိက္ခူနံ ပဋိသာယနီယာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ၊ သေယျထိဒံ – သပ္ပိ နဝနီတံ တေလံ မဓု ဖာဏိတံ၊ တာနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သတ္တာဟပရမံ သန္နိဓိကာရကံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာနီ’’တိ (ပါရာ. ၆၂၂) သပ္ပိအာဒီနမေဝ သတ္တာဟကာလိကတ္တံ ဝုတ္တံ. ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကေပိ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တာနိ ပဉ္စ ဘေသဇ္ဇာနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ကာလေပိ ဝိကာလေပိ ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၆၀) တာနိ ပဉ္စေဝ ‘‘ဘေသဇ္ဇာနီ’’တိ ဝတွာ တေလံ နိယမတော ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝသာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ အစ္ဆဝသံ မစ္ဆဝသံ သုသုကာဝသံ သူကရဝသံ ဂဒြဘဝသံ ကာလေ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ကာလေ နိပ္ပက္ကံ ကာလေ သံသဋ္ဌံ တေလပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၆၂) ဝုတ္တံ. ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒဋ္ဌကထာယဉ္စ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘ဌပေတွာ မနုဿဝသံ အညံ ယံ ကိဉ္စိ ဝသ’’န္တိအာဒိနာ ဝသာတေလဿ ဝိဓာနံ ဒဿေတွာ ‘‘အညေသံ ယာဝကာလိကဝတ္ထူနံ ဝတ္ထုံ ပစိတုံ န ဝဋ္ဋတိယေဝါ’’တိ ဝဒတာ အဋ္ဌကထာစရိယေန ယာဝကာလိကေသု ဝသံ ဌပေတွာ အညေသံ ယာဝကာလိကဝတ္ထူနံ ဝတ္ထုံ ပစိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော ဒီပိတောတိ ဝသာ ‘‘ယာဝကာလိကာယေဝါ’’တိ ဝိညာယတီတိ ကော ဧတ္ထ သုခုမော နယောတိ.

အညေသံ ဝသာတေလတော ပရေသံ ယာဝကာလိကဝတ္ထူနံ ယေသံ တေသံ ယာဝကာလိကဝတ္ထူနံ သပ္ပိအာဒီနံ ဝတ္ထုံ ယာဝကာလိကသင်္ခါတံ ခီရာဒိကံ န ပစေတိ သမ္ဗန္ဓော. အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ယထာ သတ္တာဟပရိဘောဂတ္ထာယ ဝသံ ကာလေ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ကာလေ ပစိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ န ဧဝံ သပ္ပိအာဒီနံ ဝတ္ထုဘူတံ ခီရာဒိယာဝကာလိကံ၊ တံ ပန သတ္တာဟပရိဘောဂတ္ထာယ ကာလေပိ န ဝဋ္ဋတိ. တာနိ ဟိ ယဒိ တံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သယံ ကတာနိ၊ ပစ္ဆာဘတ္တတော ပဋ္ဌာယ န ဝဋ္ဋန္တိ သဝတ္ထုကပ္ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ၊ သာမိသံ န ဝဋ္ဋန္တိ သာမံပက္ကတ္တာ၊ ပုရေဘတ္တမ္ပိ န ဝဋ္ဋန္တိ ယာဝကာလိကဝတ္ထုတော ဝိဝေစိတတ္တာ. ပရေဟိ ကတာနိ ပန ပုရေဘတ္တံ သာမိသမ္ပိ ဝဋ္ဋန္တိ အတ္တနာ အပက္ကတ္တာ. ယာဝဇီဝိကာနိ တု သာသပမဓုကဧရဏ္ဍအဋ္ဌီနိ တေလကရဏတ္ထံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ တဒဟေဝ ကတံ တေလံ သတ္တာဟကာလိကံ၊ ဒုတိယဒိဝသေ ကတံ ဆာဟံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဧဝံ ယာဝ သတ္တမဒိဝသေ ကတံ တဒဟေဝ ဝဋ္ဋတိ၊ ဥဂ္ဂတေ အရုဏေ နိဿဂ္ဂိယံ၊ အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ အနဇ္ဈောဟရဏီယံ၊ ဥဂ္ဂဟိတေန ယေန ကေနစိ ဝတ္ထုနာ ကတသဒိသံ ဟောတိ. တေလတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဟိတသာသပါဒီနံ သတ္တာဟာတိက္ကမေန ဒုက္ကဋံ. နိဗ္ဗတ္တိတံ သပ္ပိ ဝါ နဝနီတံ ဝါ ကာလေပိ ဝိကာလေပိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပစိတုံ ဝဋ္ဋတိ. တံ ပန တဒဟု ပုရေဘတ္တမ္ပိ သာမိသံ န ဝဋ္ဋတိ၊ သံသဂ္ဂတော ယာဝကာလိကမ္ပိ သာမံပက္ကံ သိယာတိ နိရာမိသံ ပန သတ္တာဟမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ.

၉၂. ဣဒါနိ ‘‘ဟလိဒ္ဒိ’’န္တိအာဒိနာ ယာဝဇီဝိကံ ဒဿေတိ. တတ္ထ ‘‘ဟလိဒ္ဒိ နာမ နိသာ’’တိအာဒိနာ ဝုစ္စမာနေပိ ပရိယာယဝစနေ သမ္မောဟော သိယာတိ န တံဝစနေန ဘုသံ သမ္မောဟယိဿာမ၊ တသ္မာ တာနိ ဥပဒေသတောဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တတ္ထ ‘‘ဟလိဒ္ဒိ’’န္တိ ဗိန္ဒုအာဂမေန ဝုတ္တံ. ဥပစာရေန တု မူလာဒီနိ ဟလိဒ္ဒါဒိသဒ္ဒေန ဝုတ္တာနိ. တာ ဟလိဒ္ဒါဒယော ကေစိ ဣတ္ထိလိင်္ဂါယေဝ. မူလဖလေ ဝစတ္တဉ္စ။ပေ။ ဘဒ္ဒမုတ္တဉ္စ အတိဝိသာတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ပဉ္စမူလ-သဒ္ဒေန စူဠပဉ္စမူလမဟာပဉ္စမူလာနိ ဂဟိတာနိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝဇကလိမူလေ ဇရဋ္ဌန္တိ ဧဝမာဒီနံ သင်္ဂဟော.

၉၃-၅. ဂေါဋ္ဌဖလန္တိ မဒနဖလန္တိ ဝဒန္တီတိ. တီဏိ ဖလာနိ ယဿံ သင်္ဂဟိတံ သာ တိဖလာ. ဧရဏ္ဍကာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဇာတိရုက္ခာဒီနံ ဂဟဏံ. သုလသာဒီနံ ပဏ္ဏန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အာဒိ-သဒ္ဒေန အသောကာဒီနံ ဂဟဏံ. သူပေယျပဏ္ဏန္တိ တမ္ဗကတဏ္ဍုလေယျာဒိသူပယောဂ္ဂပဏ္ဏံ. ဥစ္ဆုနိယျာသံ ဌပေတွာ သဗ္ဗော နိယျာသော စ သရသံ ဥစ္ဆုဇံ တစဉ္စ ဌပေတွာ သဗ္ဗော တစော စာတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ဟိင်္ဂုကဏိကာရနိယျာသာဒိ သဗ္ဗော နိယျာသော နာမ. နိရသဥစ္ဆုတစာဒိ သဗ္ဗော တစော နာမ. လောဏံ သာမုဒ္ဒါဒိ. လောဟံ အယတမ္ဗာဒိ. သိလာ ကာဠသိလာဒိ.

၉၆. သုဒ္ဓသိတ္ထန္တိ မဓုနာ အမက္ခိတံ. မဓုမက္ခိတံ ပန သတ္တာဟကာလိကံ. ယဉ္စ ကိဉ္စိ သုဈာပိတန္တိ ဒုဇ္ဈာပိတံ အကတွာ သုဇ္ဈာပိတံ ယံ ကိဉ္စိ စ. ဝိကဋာဒိပ္ပဘေဒန္တိ ဝိကဋံ ဂူထမတ္တိကာမုတ္တဆာရိကာသင်္ခါတံ အာဒိ ယဿ၊ သော ပဘေဒေါ ယဿာတိ ဗာဟိရတ္ထော၊ တံ. ယံ ကိဉ္စိ စာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထ ပန အာဒိ-သဒ္ဒေန ကန္ဒခါဒနီယေ ခီရကာကောလာဒယော၊ မုဠာလခါဒနီယေ ဟလိဒ္ဒိသိင်္ဂိဝေရမူလာဒယော၊ မတ္ထကခါဒနီယေ ဟလိဒ္ဒိသိင်္ဂိဝေရကဠီရာဒယော၊ ခန္ဓခါဒနီယေ ဥပ္ပလပဏ္ဏဒဏ္ဍာဒယော၊ ပုပ္ဖခါဒနီယေ စမ္ပကပုပ္ဖါဒယော၊ အဋ္ဌိခါဒနီယေ မဓုကဋ္ဌိဧရဏ္ဍသာသပါဒယော၊ ပိဋ္ဌခါဒနီယေ အဓောတတာလပိဋ္ဌာဒယော စ သင်္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

၉၇. ဣဒါနိ သဗ္ဗသော ယာဝဇီဝိကံ ဒဿေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ ဝုတ္တာနိ စ အဝုတ္တာနိ စ ဧကတော သမ္ပိဏ္ဍေတွာ တတ္ထ လက္ခဏံ ဌပေန္တော ‘‘မူလ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘သာရော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘သာရ’’န္တိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေနာဟ. ‘‘သာရော ဗလေ ထိရံသေ စာ’’တိ ဟိ နိဃဏ္ဍု. အာဟာရဋ္ဌန္တိ အာဟာရေန ဇာတော အတ္ထော ပယောဇနံ အာဟာရတ္ထော၊ သောဝ အာဟာရဋ္ဌော၊ တံ အာဟာရကိစ္စန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၉၈. ဣဒါနိ စတူသု ကပ္ပိယာကပ္ပိယာဒိဝိဘာဂံ ဒဿေတိ ‘‘သဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ. တတ္ထ သဗ္ဗေ ကာလိကာ၊ တေသံ သမ္ဘောဂေါ အနုဘဝေါတိ သမာသော. ကာလေတိ ပုဗ္ဗဏှကာလေ. သဗ္ဗဿာတိ ဂိလာနာဂိလာနဿ. သတိ ပစ္စယေတိ တီသု ယာမကာလိကံ ပိပါသာဒိကာရဏေ သတိ၊ သတ္တာဟကာလိကံ ယာဝဇီဝိကဉ္စ ဂေလညကာရဏေ သတီတိ အတ္ထော၊ ကာလတော ဝိဂတော ဝိကာလော၊ တသ္မိံ၊ ယာမကာလိကံ ဝိကာလေ အာဟာရတ္ထာယ အဇ္ဈောဟရဏေ၊ သတ္တာဟကာလိကံ ပန ယာဝဇီဝိကဉ္စ တဒတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဟဏမတ္တေပိ ဒုက္ကဋံ.

၉၉. ဥဘောတိ ယာဝကာလိကံ ယာမကာလိကဉ္စ. တတ္ထ ယာဝကာလိကံ အတ္တနော ကာလာတိက္ကန္တံ ဝိကာလဘောဇနဘိက္ခာပဒေန ပါစိတ္တိယံ ဇနယတိ၊ ယာမကာလိကံ ယာမာတိက္ကန္တံ သန္နိဓိသိက္ခာပဒေန. ဧတေ ဥဘောပိ အန္တောဝုတ္ထဉ္စ သန္နိဓိဉ္စ ဇနယန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အန္တောဝုတ္ထံ သန္နိဓိ’’န္တိ ဘာဝပ္ပဓာနောယံ နိဒ္ဒေသော၊ အန္တောဝုတ္ထတ္တံ သန္နိဓိတ္တဉ္စာတိ အတ္ထော.

၁၀၀. အတိနာမိတေတိ အတိက္ကာမိတေ. ပါစိတ္တီတိ သတ္တာဟာတိက္ကန္တံ ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒေန နိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယာပတ္တိ စ ဟောတီတိ အတ္ထော. သစေ ဒွိန္နံ သန္တကံ ဧကေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ အဝိဘတ္တံ ဟောတိ၊ သတ္တာဟာတိက္ကမေ ဒွိန္နမ္ပိ အနာပတ္တိ၊ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ပန န ဝဋ္ဋတိ. ပါဠိနာရုဠှေတိ ပါဠိယံ အနာရုဠှေ သပ္ပိအာဒိမှိ သတ္တ အဟာနိ အတိနာမိတေတိ သမ္ဗန္ဓော. သပ္ပီတိ မနုဿာဒီနံ သပ္ပိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန တေသံယေဝ နဝနီတံ၊ နာဠိကေရာဒိတေလံ၊ သီတောဒကေန ကတံ မဓုကပုပ္ဖဖာဏိတဉ္စ သင်္ဂဟိတံ.

၁၀၁. နိဿဋ္ဌလဒ္ဓန္တိ နိဿဋ္ဌံ ဝိနယကမ္မဝသေန နိဿဇ္ဇိတဉ္စ တံ လဒ္ဓဉ္စ ပုန တထေဝါတိ နိဿဋ္ဌလဒ္ဓံ. တံ ဂဟေတွာတိ သေသော. နိဿဇ္ဇနဝိဓာနံ ပန ဝက္ခမာနနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘နင်္ဂ’’န္တိအာဒိ ဥပလက္ခဏမတ္တံ. တေန မက္ခိတာနိ ကာသာဝါဒီနိ စ ပန အပရိဘောဂါနိယေဝ. အညဿ ပန ကာယိကပရိဘောဂေါ ဝဋ္ဋတိ. ဝိကပ္ပေန္တဿ သတ္တာဟေ သာမဏေရဿာတိ ဧတ္ထ ဋီကာယံ ‘‘ဣဒံ သပ္ပိံ တုယှံ ဝိကပ္ပေမီ’’တိအာဒိနာ တေသံ တေသံ နာမံ ဂဟေတွာ သမ္မုခါပရမ္မုခါဝိကပ္ပနဝသေန အတ္ထံ ဒဿေတွာ တံ သာဓယန္တေဟိ အဝိကပ္ပိတေ ဝိကပ္ပိတသညီ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ အာပတ္တိဝါရေ ပါဠိ အာဟဋာ. ‘‘သစေ ဥပသမ္ပန္နဿ ဝိကပ္ပေတိ၊ အတ္တနော ဧဝ သန္တကံ ဟောတိ၊ ပဋိဂ္ဂဟဏမ္ပိ န ဝိဇဟတီ’’တိ ဒေါသံ ဝတွာ အနုပသမ္ပန္နဿ ဝိကပ္ပနေ အတ္တသန္တကတ္တာဘာဝေါ၊ ပဋိဂ္ဂဟဏဝိဇဟနဉ္စ ပယောဇနံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဝဒါမ – အာပတ္တိဝါရေ ‘‘အဝိကပ္ပိတေ’’တိအာဒိပါဠိယေဝ နတ္ထိ၊ ‘‘အနဓိဋ္ဌိတေ အဓိဋ္ဌိတသညီ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ၊ အဝိဿဇ္ဇိတေ ဝိဿဇ္ဇိတသညီ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၆၂၄) ပါဠိယာ အာဂတတ္တာ တဒနုရူပမေဝ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘အဓိဋ္ဌေတိ၊ ဝိဿဇ္ဇေတီ’’တိအာဒိနာဝ ပါဠိ အာဂတာ. ယဒိ ဘဝေယျ၊ ဝဏ္ဏနီယဋ္ဌာနတာယ အဋ္ဌကထာယ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ န စေတ္ထ အဋ္ဌကထာယံ ဝိဇ္ဇတိ. အနုပသမ္ပန္နဿ ဝိကပ္ပနေ စ ကထံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဝိဇဟတိ သိက္ခာပစ္စက္ခာနာဒီသု ဆသု ပဋိဂ္ဂဟဏဝိဇဟနကာရဏေသု ဝိကပ္ပနဿ အနန္တောဂဓတ္တာ၊ တသ္မာ နာယမေတ္ထ အတ္ထောတိ.

မယမေတ္ထ ဧဝမတ္ထံ ဘဏာမ – ဝိကပ္ပေန္တဿာတိ ဧတ္ထ ဝိကပ္ပနံ သံဝိဒဟနံ ‘‘စိတ္တသင်္ကပ္ပေါ’’တိအာဒီသု ဝိယ၊ ဥဘယတ္ထ ပန ဥပသဂ္ဂေဟိ နာနတ္တမတ္တံ၊ တသ္မာ အန္တောသတ္တာဟေ သာမဏေရဿ ယဿ ကဿစိ ဝိကပ္ပေန္တဿ သံဝိဒဟန္တဿ ပရိစ္စာဂသညံ ပရိစ္စာဂစေတနံ ပရိစ္စာဂါဓိပ္ပါယံ ဥပ္ပါဒေန္တဿ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော. ဣဒဉ္စ မဟာသုမတ္ထေရဝါဒမောလုဗ္ဘ ဝုတ္တံ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘တေန စိတ္တေနာ’’တိအာဒီသု ပါဠိဝစနေသု အဓိပ္ပါယံ ဒဿေန္တေန၊ ‘‘ဣဒံ ကသ္မာ ဝုတ္တံ. ဧဝဉှိ အန္တောသတ္တာဟေ ဒတွာ ပစ္ဆာ ပဋိလဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိဒဿနတ္ထ’’န္တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၂၅). မဟာပဒုမတ္ထေရော ပနာဟ ‘‘သတ္တာဟာတိက္ကန္တဿ ပန ပရိဘောဂေ အနာပတ္တိဒဿနတ္ထမိဒံ ဝုတ္တ’’န္တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၂၅). အယမေဝ ဝါဒေါ တေသု သုန္ဒရတရော. သတ္တာဟေ မက္ခနာဒိံ အဓိဋ္ဌတော စ အညဿ ဒဒတောပိ စ အနာပတ္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. အာဒိ-သဒ္ဒေန အဗ္ဘဉ္ဇနာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. အယမေတ္ထာဓိပ္ပါယော – သပ္ပိအာဒိံ အဗ္ဘဉ္ဇနာဒိံ မဓုံ အရုမက္ခနံ၊ ဖာဏိတံ ဃရဓူပနံ အဓိဋ္ဌတော အနာပတ္တီတိ. အညဿာတိ ဥပသမ္ပန္နဿ ဝါ အနုပသမ္ပန္နဿ ဝါ.

၁၀၂. ယာဝကာလိကအာဒီနိ အတ္တနာ သဟ သံသဋ္ဌာနိ သဗ္ဘာဝံ ဂါဟာပယန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. သဗ္ဘာဝန္တိ သဿ အတ္တနော ဘာဝေါ ဒွိတ္တေ သဗ္ဘာဝေါ၊ တံ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဧဝံ၊ တသ္မာ. ဧဝမုဒီရိတန္တိ ဧဝံ ‘‘ဝိကပ္ပေန္တဿ သတ္တာဟေ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ. အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ယသ္မာ အတ္တနာ သံသဋ္ဌာနိ အတ္တနော ဘာဝံ ဂါဟာပယန္တိ ယာဝကာလိကာဒီနိ၊ တသ္မာ သတ္တာဟာတိက္ကာမိတာနိ သတ္တာဟကာလိကာနိ ပါစိတ္တိယဇနကာနိ သံသဋ္ဌာနိ အတ္တသံသဋ္ဌာနိပိ ပါစိတ္တိယဇနကာနိ ကရောန္တီတိ အဝိကပ္ပနာဒိမှိ သတိ ဗျတိရေကတော ပါစိတ္တိယာပတ္တိပရိဒီပကံ ‘‘ဝိကပ္ပေန္တဿာ’’တိအာဒိကံ ဝါကျတ္တယံ ဝုတ္တန္တိ. ဋီကာယံ ပန ‘‘ဣဒါနိ ဝက္ခမာနံ သန္ဓာယ ဧဝန္တိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တံ ဝက္ခမာနဿ အတီတဥဒီရိတတ္တာယောဂတော ကထံ ယုဇ္ဇတီတိ. ဧဝမုဒီရိတန္တိ ဝါ ပါဠိယံ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ဧဝမေဝ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော. ဧဝ-သဒ္ဒေါ အဝဓာရဏေ.

၁၀၃-၅. ဣဒါနိ အတ္တသံသဋ္ဌာနံ ယာဝကာလိကာဒီနံ သဗ္ဘာဝဂါဟာပနံ သရူပတော ဒဿေတုံ ‘‘ပုရေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သတ္တာဟန္တိ သတ္တ အဟာနိ ယဿ တံ သတ္တာဟံ၊ သတ္တာဟကာလိကံ. စ-သဒ္ဒေါ အဋ္ဌာနပ္ပယုတ္တော၊ သော သတ္တာဟဉ္စ ယာဝဇီဝိကဉ္စာတိ ယောဇေတဗ္ဗော. သေသကာလိကသမ္မိဿန္တိ သေသေဟိ တဒဟု ပဋိဂ္ဂဟိတေဟိ ကာလိကေဟိ ယာဝကာလိကယာမကာလိကသင်္ခါတေဟိ သမ္မိဿံ. ပါစိတ္တီတိ သန္နိဓိသိက္ခာပဒေန ပါစိတ္တိ. တဒဟု ပဋိဂ္ဂဟိတန္တိ တသ္မိံယေဝ ဒိနေ ပုရေဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ. တဒဟေဝါတိ တသ္မိံယေဝ ဒိနေ ပုရေဘတ္တမေဝ. သေသန္တိ သတ္တာဟကာလိကံ ယာဝဇီဝိကဉ္စ. ဧဝန္တိ ယာမေ ဧဝ ပရိဘုဉ္ဇယေတိ ဝိဇာနီယန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဣတရန္တိ သတ္တာဟကာလိကတော အညံ ယာဝဇီဝိကံ.

ကာလိကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.