ခုဒ္ဒသိက္ခာ-အဘိနဝဋီကာ

ဂန္ထာရမ္ဘကထာ

တိလောကတိလကံ ဝန္ဒေ၊ သဒ္ဓမ္မာမတနိမ္မိတံ၊

သံသုဋ္ဌုကတသမ္ဘတ္တိံ၊ ဇိနံ ဇနမနောရမံ.

သာရိပုတ္တံ မဟာသာမိံ၊ နေကသတ္ထဝိသာရဒံ၊

မဟာဂုဏံ မဟာပညံ၊ နမော မေ သိရသာ ဂရုံ.

ခုဒ္ဒသိက္ခာယ ဋီကာ ယာ၊ ပုရာတနာ သမီရိတာ၊

န တာယ သက္ကာ သက္ကစ္စံ၊ အတ္ထော သဗ္ဗတ္ထ ဉာတဝေ.

တတောနေကဂုဏာနံ ယော၊ မဉ္ဇူသာ ရတနာနဝ၊

သုမင်္ဂလသနာမေန၊ တေန ပညဝတာ သတာ.

အဇ္ဈေသိတော ယတိန္ဒေန၊ သဒါရညနိဝါသိနာ၊

သဝိနိစ္ဆယမေတိဿာ၊ ကရိဿာမတ္ထဝဏ္ဏနံ.

ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ

(က) ဧတ္ထာဟ – ကိမတ္ထမာဒိတောဝါယံ ဂါထာ နိက္ခိတ္တာ၊ နနု ယထာဓိပ္ပေတမေဝ ပကရဏမာရဘနီယန္တိ? ဝုစ္စတေ – သပ္ပယောဇနတ္တာ. သပ္ပယောဇနဉှိ တံဒဿနံ တာယ ရတနတ္တယပ္ပဏာမာဘိဓေယျကရဏပ္ပကာရပ္ပယောဇနာဘိဓာနသန္ဒဿနတော. တာနိ စ ပန သပ္ပယောဇနာနိ အနန္တရာယေန ဂန္ထပရိသမာပနာဒိပ္ပယောဇနာနမဘိနိပ္ဖါဒနတော. တထာ ဟိ သောတူနမတ္တနော စ ယထာဓိပ္ပေတတ္ထနိပ္ဖါဒနံ ရတနတ္တယပ္ပဏာမကရဏပ္ပယောဇနံ. ဝိဒိတာဘိဓေယျဿ ဂန္ထဿ ဝိညူနမာဒရဏီယတာ အဘိဓေယျကထနပ္ပယောဇနံ. သောတုဇနသမုဿာဟဇနနံ ကရဏပ္ပကာရပ္ပယောဇနကထနပ္ပယောဇနံ. ဝေါဟာရသုခတာ ပန အဘိဓာနကထနပ္ပယောဇနံ.

တတ္ထ ဝန္ဒိတွာ ရတနတ္တယန္တိ ဣမိနာ ရတနတ္တယပ္ပဏာမော ဒဿိတော၊ ခုဒ္ဒသိက္ခန္တိ ဣမိနာ ခုဒ္ဒဘူတာနံ သိက္ခာနံ ဣဓ ပဋိပါဒေတဗ္ဗတာဒီပနေန အဘိဓေယျံ၊ အဘိဓေယျော စ နာမေသ သမုဒိတေန သတ္ထေန ဝစနီယတ္ထောတိ. အဘိဓာနဉ္စ ပန ဣမိနာဝ ဒဿိတံ တေန အတ္ထာနုဂတသမညာပရိဒီပနတော. သမာတိကန္တိ ဣမိနာ ကရဏပ္ပကာရော၊ ခုဒ္ဒသိက္ခန္တိ ဣမိနာ စ၊ တေန ခုဒ္ဒဘူတာနံ သိက္ခာနံ ဣဓ ဒဿေတဗ္ဗဘာဝပ္ပကာသနတော. အာဒိတော ဥပသမ္ပန္န သိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ဣမိနာ ပယောဇနပယောဇနံ ပန ဣမိနာဝ သာမတ္ထိယတော ဒဿိတမေဝ၊ တာသံ သိက္ခိတဗ္ဗပ္ပကာသနေန ဟိ သိက္ခနေ သတိ တမ္မူလိကာယ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကတ္ထနိပ္ဖတ္တိယာ သံသိဇ္ဈနတော. ပကရဏပ္ပယောဇနာနံ သာဓနသာဓိယလက္ခဏော သမ္ဗန္ဓော တန္နိဿယဒဿနေနေဝ ဒဿိတောယေဝါတိ အယမေတ္ထ သမုဒါယတ္ထော.

အယံ ပနေတ္ထာဝယဝတ္ထော – ရတနတ္တယံ ဝန္ဒိတွာ ခုဒ္ဒသိက္ခံ ပဝက္ခာမီတိ သမ္ဗန္ဓော. ရတိဇနနဋ္ဌေန ရတနာနိ၊ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃာနမေတံ အဓိဝစနံ. အထ ဝါ စိတ္တီကတာဒိနာ ကာရဏေန ရတနာနိ၊ ဗုဒ္ဓါဒယောဝ ရတနာနိ. တထာ စ ဝုတ္တံ –

‘‘စိတ္တီကတံ မဟဂ္ဃဉ္စ၊ အတုလံ ဒုလ္လဘဒဿနံ၊

အနောမသတ္တပရိဘောဂံ၊ ရတနံ တေန ဝုစ္စတီ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၃၊ သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၅.၂၂၃၊ ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၃၊ သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၂၆၊ ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၄၅၊ မဟာနိ. အဋ္ဌ. ၅၀)၊

တယော အဝယဝါ အဿာတိ တယံ၊ သမုဒါယာပေက္ခံ ဧကဝစနံ၊ အဝယဝဝိနိမုတ္တဿ ပန သမုဒါယဿ အဘာဝတော တီဏိ ဧဝ ရတနာနိ ဝုစ္စန္တိ. ရတနာနံ တယံ ရတနတ္တယံ. ဝန္ဒိတွာတိ တီဟိ ဒွါရေဟိ နမဿိတွာ. ‘‘တိဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝန္ဒနာ ကာယေန ဝန္ဒတိ၊ ဝစသာ ဝန္ဒတိ၊ မနသာ ဝန္ဒတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၁၅၅) ဟိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဝိညတ္တိံ အနုပ္ပါဒေတွာ ကေဝလံ ရတနတ္တယဂုဏာနုဿရဏဝသေန မနောဒွါရေ ဗဟုလပ္ပဝတ္တာ ကုသလစေတနာ မနောဒွါရဝန္ဒနာ. တံ တံ ဝိညတ္တိံ ဥပ္ပါဒေတွာ ပန ပဝတ္တာ ကာယဝစီဒွါရဝန္ဒနာ. သိက္ခိတဗ္ဗာတိ သိက္ခာ၊ အဓိသီလအဓိစိတ္တအဓိပညာဝသေန တိဿော သိက္ခာ. သိက္ခနဉ္စေတ္ထ ယထာက္ကမံ သီလာဒိဓမ္မာနံ သံဝရဏဝသေန၊ ဧကာရမ္မဏေ စိတ္တစေတသိကာနံ သမာဓာနဝသေန၊ အာရမ္မဏဇာနနလက္ခဏပ္ပဋိဝေဓမဂ္ဂပါတုဘာဝပါပနဝသေန စ အာသေဝနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အညတ္ထ ဗဟုဝိဓာ သိက္ခာ၊ ဣဓ တု သင်္ခေပနယတ္တာ အပ္ပကာဒိအနေကတ္ထသမ္ဘဝေပိ ခုဒ္ဒ-သဒ္ဒဿ အပ္ပကတ္ထောဝေတ္ထ ယုတ္တတရောတိ ခုဒ္ဒါ အပ္ပကာ သိက္ခာတိ ခုဒ္ဒသိက္ခာ. ဣဓ ပန ခုဒ္ဒသိက္ခာပ္ပကာသကော ဂန္ထော တဗ္ဗောဟာရူပစာရတော ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန ‘‘ခုဒ္ဒသိက္ခာ’’တိ ဝုစ္စတိ ယထာ ‘‘ဝရုဏာနဂရ’’န္တိ. တံ ခုဒ္ဒသိက္ခံ. ပဝက္ခာမီတိ ကထေဿာမိ.

ကီဒိသန္တိ အာဟ ‘‘အာဒိတော ဥပသမ္ပန္နသိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ. အာဒိ-သဒ္ဒေါယမတ္ထိ အဝယဝဝစနော ယထာ ‘‘သဗ္ဗာဒီနိ သဗ္ဗနာမာနီ’’တိ. အတ္ထိ အပါဒါနဝစနော ယထာ ‘‘ပဗ္ဗတာဒီနိ ခေတ္တာနီ’’တိ. တတ္ထာဝယဝဝါစီ ကမ္မသာဓနော ‘‘အာဒိယတီတျာဒီ’’တိ. ဣတရော အပါဒါနသာဓနော ‘‘အာဒိယတိ ဧတသ္မာတျာဒီ’’တိ. တတ္ထ ယော အဝယဝဝစနော၊ တဿေဒံ ဂဟဏံ၊ တသ္မာ ဥပသမ္ပန္နက္ခဏမ္ပိ အန္တော ကတွာ အာဒိဘူတာ ဥပသမ္ပန္နက္ခဏတောယေဝ ပဋ္ဌာယာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧဝ-သဒ္ဒေါ ပနေတ္ထ သဗ္ဗဝါကျာနံ အဝဓာရဏဖလတ္တာ လဗ္ဘတိ. တော-ပစ္စယော အဝဓိမှိယေဝ၊ န အာဓာရေ. တတ္ထ ဟိ တောပစ္စယေ အာဓာရေ ဝတ္တမာနေ အာဒိမှိယေဝ မဇ္ဈအန္တာနံ အဝယဝဘူတေ ဥပသမ္ပန္နက္ခဏေယေဝါတိ အတ္ထော ဘဝေယျ၊ တထာ သတိ အဝဓာရဏနိစ္ဆယော နိယမောတိ အတ္ထန္တရတ္တာ အာဒိက္ခဏနိယမေန မဇ္ဈာဒယော နိဝတ္တိယေယျုံ. အပါဒါနဝစနဿာပိ ဂဟဏေ အဝဓိဘူတော ဥပသမ္ပန္နက္ခဏော နိဝတ္တိယေယျ ‘‘ပဗ္ဗတာဒီနိ ခေတ္တာနီ’’တိ ဧတ္ထ အာဒိဘူတပဗ္ဗတပရိစ္စာဂေန ခေတ္တဂ္ဂဟဏံ ဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဋီကာယံ ပန အာဓာရတ္ထောပိ ဝုတ္တော၊ သော ယထာဝုတ္တဒေါသံ နာတိဂစ္ဆတိ. သဗ္ဗတ္ထ ‘‘ဋီကာယ’’န္တိ စ ဝုတ္တေ ဧတ္ထေဝ ပုရာဏဋီကာယန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. အာဒိတောတိ ဣမိနာ ဣဒံ ဒီပေတိ – အတိဒုလ္လဘံ ခဏသမဝါယံ လဘိတွာ အာလသိယဒေါသေန အပ္ပဋိပဇ္ဇန္တေဟိ စ အညာဏဒေါသေန အညထာ ပဋိပဇ္ဇန္တေဟိ စ အဟုတွာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ နိရန္တရမေဝ တီသု သိက္ခာသု သမ္မာပဋိပဇ္ဇနဝသေန အာဒရော ဇနေတဗ္ဗောတိ.

ဥပသမ္ပန္နေန ဥပသမ္ပန္နာယ စ သိက္ခိတဗ္ဗံ အာသေဝိတဗ္ဗန္တိ ဥပသမ္ပန္နသိက္ခိတဗ္ဗံ၊ ဧကသေသနယေန ဥပသမ္ပန္နတာသာမညေန ဝါ ဥပသမ္ပန္နာယပိ ဧတ္ထေဝါဝိရောဓောတိ ဥပသမ္ပန္နေန သိက္ခိတဗ္ဗန္တိ သမာသော. နနု အဓိသီလာဒယောဝ သိက္ခိတဗ္ဗာ၊ ဧဝံ သတိ ကထံ ပကရဏံ သိက္ခိတဗ္ဗတ္တေန ဝုတ္တန္တိ? နာယံ ဒေါသော၊ သိက္ခာယ သိက္ခိတဗ္ဗတ္တေ သတိ တဒ္ဒီပကဂန္ထဿာပိ အာသေဝိတဗ္ဗတာ အာပဇ္ဇတီတိ. သုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဝတ္တဗ္ဗဝိနိစ္ဆယံ သကလမ္ပိ သင်္ဂဟေတွာ မာတိကာယ ဌပနတော သဟ မာတိကာယာတိ သမာတိကံ. တဂ္ဂုဏသံဝိညာဏောယံ ဗဟုဗ္ဗီဟိ တဿ ခုဒ္ဒသိက္ခာသင်္ခါတဿ အညပဒတ္ထဿ ယော ဂုဏော မာတိကာသင်္ခါတံ ဝိသေသနံ၊ တဿ ဣဓ ဝိညာယမာနတ္တာ. သုခေနေဝ ဟိ ဂဟဏံ သိယာ မာတိကာနုသာရေန တံ တံ ဝိနိစ္ဆယံ ဩလောကေန္တာနံ သံသယာပဂမတော.

မာတိကာဝဏ္ဏနာ

(ခ-ဇ) ဣဒါနိ ‘‘သမာတိက’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ မာတိကာပဒါနိ တာဝ ဥဒ္ဒိသိတုံ ‘‘ပါရာဇိကာ စ စတ္တာရော’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဧတ္ထာဟ – တီသု သိက္ခာသု အဓိသီလသိက္ခာဝ ကသ္မာ ပဌမံ ဝုတ္တာတိ? သဗ္ဗသိက္ခာနံ မူလဘူတတ္တာ. ‘‘သီလေ ပတိဋ္ဌာယ နရော သပညော၊ စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝယ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၂၃၊ ပေဋကော. ၂၂၊ မိ. ပ. ၂.၁.၉) ဟိ ဝုတ္တံ. တတြာပိ မဟာသာဝဇ္ဇတ္တာ မူလစ္ဆေဇ္ဇဝသေန ပဝတ္တနတော သဗ္ဗပဌမံ ဇာနိတဗ္ဗာတိ ပါရာဇိကာဝ ပဌမံ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မာတိကာပဒါနံ ပန အတ္ထော တဿ တဿ မာတိကာပဒဿ နိဒ္ဒေသဝသေနေဝ ဝိညာယတီတိ န ဣဓ ဝိသုံ ဒဿယိဿာမ. အဝိညာယမာနံ ပန တတ္ထ တတ္ထေဝ ပကာသယိဿာမ.

ဣဒါနိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌပဒါနုက္ကမေန နိဒ္ဒေသံ အာရဘန္တော ‘‘ပါရာဇိကာ စ စတ္တာရော’’တိ ပဌမံ မာတိကာပဒံ ဥဒ္ဓရိ. ဧဝမုပရိပိ. ဣဒါနိ ပါရာဇိကာယော ဥဒ္ဒိသိတွာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌပဒါနုက္ကမေန နိဒ္ဒေသံ အာရဘန္တော ‘‘ဂရုကာ နဝါ’’တိ ဒုတိယံ ပဒံ ဥဒ္ဓရီတိအာဒိနာ ယထာယောဂံ ဝတ္တဗ္ဗံ. တတ္ထ သိက္ခာပဒံ အတိက္ကမိတွာ အာပတ္တိံ အာပန္နာ ပုဂ္ဂလာ တာယ ပရာဇယန္တီတိ ပရာဇိယာ. တေယေဝ ပါရာဇိကာ ဥပသဂ္ဂဿ ဝုဒ္ဓိံ ကတွာ ယ-ကာရဿ က-ကာရကရဏေန. တေ ပန ဂဏနပရိစ္ဆေဒဝသေန စတ္တာရောတိ အတ္ထော.

၁. ပါရာဇိကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁-၂. ဣဒါနိ တေ ဒဿေတုံ ‘‘မဂ္ဂတ္တယေ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဧဝမုပရိပိ ယထာယောဂံ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ မဂ္ဂတ္တယေတိ ဧတ္ထ မဂ္ဂါ စ နာမ တိံသ မဂ္ဂါ. မနုဿာမနုဿတိရစ္ဆာနဂတဝသေန ဟိ တိဿော ဣတ္ထိယော. တတ္ထ တိရစ္ဆာနဂတာယ အယံ ပရိစ္ဆေဒေါ –

‘‘အပဒါနံ အဟီ မစ္ဆာ၊ ဒွိပဒါနဉ္စ ကုက္ကုဋီ၊

စတုပ္ပဒါနံ မဇ္ဇာရီ၊ ဝတ္ထု ပါရာဇိကဿိမာ’’တိ. (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၅၅)၊

တာသံ ဝစ္စပဿာဝမုခမဂ္ဂဝသေန တယော တယော ကတွာ နဝ မဂ္ဂါ၊ တထာ ဥဘတောဗျဉ္ဇနကာနံ၊ ပုရိသာနံ ပန ဝစ္စမုခမဂ္ဂဝသေန ဒွေ ဒွေ ကတွာ ဆ၊ တထာ ပဏ္ဍကာနန္တိ တိံသ. တေသံ တယေ. ကီဒိသေတိ အာဟ ‘‘သန္ထတသန္ထတေ’’တိ. သန္ထတေ အသန္ထတေတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. န သန္ထတံ အသန္ထတံ. တသ္မိံ အသန္ထတေ. န-ကာရော ဧတ္ထ ‘‘အဗြာဟ္မဏော’’တိအာဒီသု ဝိယ ပယိရုဒါသေ၊ တံ ကိရိယာယုတ္တဿ တာဒိသဿ အညဿ ဝတ္ထုနော ဝိဓာနေန သန္ထတဿ ဝတ္ထုနော ပယိရုဒါသနံ ပရိစ္စဇနံ ပယိရုဒါသောတိ. န ပသဇ္ဇပ္ပဋိသေဓေ၊ သန္ထတံ ပသဇ္ဇ ပတွာ တဿ ‘‘ဗြာဟ္မဏော န ဘဝိဿတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ န နိသေဓောတိ. ဝါ-သဒ္ဒေါ ပနေတ္ထ ဝစနယုတ္တိဗလေနေဝ လဗ္ဘတိ၊ တဿ ပလိဝေဌေတွာ၊ အန္တော ဝါ ပဝေသေတွာ ဝတ္ထာဒိနာ ကေနစိ ပဋိစ္ဆန္နေ ဝါ အပ္ပဋိစ္ဆန္နေ ဝါတိ အတ္ထော. တထာဘူတေ အလ္လောကာသေ ပကတိဝါတေန အသမ္ဖုဋ္ဌေ တိန္တပ္ပဒေသေ. နိမိတ္တန္တိ အင်္ဂဇာတံ. သန္တိအာဒိ တဗ္ဗိသေသနံ. သန္တိ အတ္တနိယံ. သံ-သဒ္ဒေါ ဟိ အတ္တနိ အတ္တနိယေ စ ဝတ္တတိ. သန္ထတံ အသန္ထတန္တိ ယထာဝုတ္တနယေန ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ အပ္ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ. ဥပါဒိဏ္ဏန္တိ အနဋ္ဌကာယပ္ပသာဒံ. ကိတ္တကန္တိ အာဟ ‘‘တိလမတ္တမ္ပီ’’တိ. တိလဿ မတ္တံ သာကလ္လံ ယဿ တံ တိလမတ္တံ. ‘‘မတ္တံ သာကလ္လံ နိစ္ဆယေ’’တိ ဟိ နိဃဏ္ဍု. ဧတ္ထာပိ အဝယဝေန ဝိဂ္ဂဟော သမုဒါယော သမာသတ္ထော၊ တိလဗီဇပ္ပမာဏမ္ပီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကိံ တံ? နိမိတ္တံ၊ ပဝေသနံ ဝါ. အပိ-သဒ္ဒေါ သမ္ဘာဝနေ၊ ‘‘တိလဗီဇမတ္တမ္ပီ’’တိ သမ္ဘာဝီယတိ၊ အဓိကေ ကာ နာမ ကထာတိ ဣဒမေတ္ထ သမ္ဘာဝနံ၊ ဧဝံဘူတံ သံ အင်္ဂဇာတံ ယထာဝုတ္တေ မဂ္ဂတ္တယေ တိလမတ္တမ္ပိ ပဝေသန္တော ဘိက္ခု စုတော ပရိဘဋ္ဌော၊ ပါရာဇိကော နာမ ဟောတိ သာသနတောတိ ဝိညာယတိ ဂမ္မမာနတ္ထဿ သဒ္ဒဿ ပယောဂံ ပတိ ကာမာစာရတ္တာ. ကီဒိသောတိ အာဟ ‘‘အနိက္ခိတ္တသိက္ခော’’တိ. နိက္ခိတ္တသိက္ခော ပန အဘိက္ခုကတ္တာ ပရိစ္စတ္တော. တတ္ထ နိက္ခိတ္တာ ဩဟိတာ ပရိစ္စတ္တာ ပစ္စက္ခာတာ သိက္ခာ ဧတေနာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ယထာလက္ခဏံ န နိက္ခိတ္တသိက္ခော အနိက္ခိတ္တသိက္ခော. တတ္ထ စိတ္တခေတ္တကာလပ္ပယောဂပုဂ္ဂလဝိဇာနနဝသေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဉတွာ တဒဘာဝေန အပစ္စက္ခာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တတ္ထ ဥပသမ္ပန္နဘာဝတော စဝိတုကာမတာစိတ္တံ စိတ္တံ နာမ. ‘‘ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိအာဒီနိ ‘‘ဂိဟီတိ မံ ဓာရေဟိ၊ ဥပါသကော၊ အာရာမိကော၊ သာမဏေရောတိ မံ ဓာရေဟီ’’တိ ‘‘အလံ မေ ဗုဒ္ဓေနာ’’တိအာဒီနိ ဆ ခေတ္တပဒါနိ ခေတ္တံ နာမ. ‘‘ပစ္စက္ခာမီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တော ဝတ္တမာနကာလောယေဝ ကာလော နာမ. ယာယ ကာယစိ ဘာသာယ ဝသေန ဝါစသိကပ္ပယောဂေါဝ ပယောဂေါ နာမ. အနုမ္မတ္တာဒိကော ပစ္စက္ခာတော စ မနုဿဇာတိကော သောဝ ပုဂ္ဂလော နာမ. ပစ္စက္ခာတကဿ ဝစနသမနန္တရမေဝ ‘‘အယံ ဥက္ကဏ္ဌိတော’’တိ ဝါ ‘‘ဂိဟိဘာဝံ ပတ္ထယတီ’’တိ ဝါ သောတုနော ဇာနနံ ဝိဇာနနံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တတ္ထ နဋ္ဌကာယပ္ပသာဒံ ပန ပိဠကံ ဝါ စမ္မခိလံ ဝါ လောမံ ဝါ ပဝေသန္တဿ ဒုက္ကဋံ. အက္ခိနာသကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒဝတ္ထိကောသေသု၊ သတ္ထကာဒီဟိ ကတဝဏေ ဝါ မေထုနရာဂေန နိမိတ္တံ ပဝေသန္တဿ ထုလ္လစ္စယံ. အဝသေသသရီရေသု ဥပကစ္ဆကာဒီသု ဒုက္ကဋံ. တိရစ္ဆာနဂတာနံ ဟတ္ထိအဿဂေါဂဒြဘဩဋ္ဌမဟိံသာဒီနံ နာသာယ ထုလ္လစ္စယံ၊ ဝတ္ထိကောသေ ထုလ္လစ္စယမေဝ. သဗ္ဗေသမ္ပိ တိရစ္ဆာနဂတာနံ အက္ခိကဏ္ဏဝဏေသု ဒုက္ကဋံ. တထာ အဝသေသသရီရေ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန၊ မေထုနရာဂေန ဝါ ဇီဝမာနကပုရိသဿ ဝတ္ထိကောသံ အပ္ပဝေသန္တော နိမိတ္တေန နိမိတ္တံ ဆုပတိ၊ ဒုက္ကဋံ. ဗဟိ နိက္ခန္တဒန္တေသု ဝါယမန္တဿ ပန ထုလ္လစ္စယန္တိ အယမေတ္ထ သဝိနိစ္ဆယော အတ္ထဝဏ္ဏနက္ကမော.

ဣဒါနိ ပဝေသနံ နာမ န ကေဝလံ အတ္တုပက္ကမေနေဝ၊ ပရူပက္ကမေနာပိ ဟောတိ၊ တတြာပိ သာဒိယန္တောဝ စုတော ဟောတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အထ ဝါတိ အယံ နိပါတော၊ နိပါတသမုဒါယော ဝါ ပက္ခန္တရာရမ္ဘေ. ပဝေသနဉ္စ ဌိတဉ္စ ဥဒ္ဓါရော စ ပဝိဋ္ဌဉ္စ ပဝေသန။ပေ။ ပဝိဋ္ဌာနိ၊ ဣတရီတရယောဂဒွန္ဒော. ဣတရီတရယောဂေါ နာမ အညမညတ္ထောပါဒါနတာတိ ပဝေသနာဒီနိ ဌိတာဒိအတ္ထာနိပိ ဟောန္တီတိ ပဝိဋ္ဌ-သဒ္ဒေါပိ ပဝေသနာဒိအတ္ထော ဟောတိ၊ တတောယေဝေတ္ထ တသ္မာ ဗဟုဝစနသမ္ဘဝေါ. အညထာ ဒွန္ဒေ အဝယဝတ္ထပဓာနတ္တာ ဧကတ္ထဝါစကာပိ ပဝိဋ္ဌ-သဒ္ဒါ ကထံ ဗဟုဝစနပ္ပသင်္ဂေါ. သမာဟာရေ ဝါ ဒွန္ဒော. ခဏောတိ ကာလဝိသေသော. သော စ ယောဂဝန္တာနံ ခဏန္တရဝိနိမုတ္တော နတ္ထီတိ ပဝေသန။ပေ။ပဝိဋ္ဌာနိယေဝ ခဏောတိ ကမ္မဓာရယော၊ အဘေဒေ ဘေဒပရိကပ္ပနာယ ဝါ ပဝေသန။ပေ။ ပဝိဋ္ဌာနံ ခဏောတိ ဆဋ္ဌီတပ္ပုရိသော. တဿ သာဒကော၊ တသ္မိံ ဝါ သာဒကော ပဝေသန။ပေ။ သာဒကော. ခဏ-သဒ္ဒေါ ပနေတ္ထ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော ဒွန္ဒသမာသတ္တာ၊ ပဝေသနကာလံ ဌိတကာလံ ဥဒ္ဓါရကာလံ ပဝိဋ္ဌကာလံ၊ တသ္မိံ ဝါ သာဒိယန္တောတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧဝံ သေဝနစိတ္တပစ္စုပဋ္ဌာနေန သာဒကော ဘိက္ခု စုတောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ယထာဝုတ္တပ္ပဒေသဿ အန္တောကရဏံ ပဝေသနံ နာမ. ယာဝ ဥဒ္ဓရဏာရမ္ဘာ နိဝတ္တံ ဌိတံ နာမ. အဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၅၈) ပန မာတုဂါမဿ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ ပတွာ သဗ္ဗထာ ဝါယမတော ဩရမိတွာ ဌိတကာလံ သန္ဓာယ ‘‘သုက္ကဝိဿဋ္ဌိသမယေ’’တိ ဝုတ္တံ. ယာဝ အဂ္ဂါ နီဟရဏံ ဥဒ္ဓါရော နာမ. ယာဝ ပဝေသနာရဟဋ္ဌာနာ အန္တောကတံ ပဝိဋ္ဌံ နာမ.

ပဌမံ.

၃-၄. ဣဒါနိ ဒုတိယံ ဒဿေတုံ ‘‘အာဒိယေယျာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဒိန္နံ ထေယျစိတ္တေန အာဒိယေယျ။ပေ။ သင်္ကေတံ ဝီတိနာမယေ၊ ပါရာဇိကော ဘဝေတိ သမ္ဗန္ဓော. အဒိန္နန္တိ မနုဿသာမိကေဟိ ကာယဝါစာဟိ န ဒိန္နံ. ထေယျစိတ္တေနာတိ ထေနောတိ စောရော၊ တဿ ဘာဝေါ ထေယျံ န-ကာရဿ ယ-ကာရံ ကတွာ ဒွိတ္တေန. ဘဝန္တိ ဧတသ္မာ အဘိဓာနဗုဒ္ဓီတိ ဘာဝေါ၊ သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တံ ဇာတိဂုဏာဒိ. ဣဓ ပန အဝဟရဏစိတ္တသင်္ခါတံ ဒဗ္ဗံ ထေယျံ. ထေယျဉ္စ တံ စိတ္တဉ္စာတိ ထေယျစိတ္တံ၊ တေန. အာဒိယေယျာတိ အာရာမာဒိံ အဘိယုဉ္ဇိတွာ ဂဏှေယျ. ဟရေယျာတိ ဟရန္တော ဂဏှေယျ. အဝဟရေယျာတိ ဥပနိက္ခိတ္တံ ဘဏ္ဍံ ‘‘ဒေဟိ မေ ဘဏ္ဍ’’န္တိ ဝုစ္စမာနော ‘‘န မယာ ဂဟိတ’’န္တိအာဒီနိ ဝဒန္တော ဂဏှေယျ. ဣရိယာပထံ ကောပေယျာတိ ဘဏ္ဍဟာရကဿ ဂမနာဒိဣရိယာပထံ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဏှေယျ. ကောပံ ကတွာ ဂဏှာတီတိ ဟိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ ‘‘ကောပီ’’တိ နာမဓာတု. ဌာနာ စာဝေယျာတိ ဌပိတဋ္ဌာနတော စာဝေယျ. သင်္ကေတံ ဝီတိနာမယေတိ ပရိကပ္ပိတဋ္ဌာနံ ဝါ သုင်္ကဃာတံ ဝါ အတိက္ကာမေယျ.

ဧတ္ထ စ အာရာမာဒိအဘိယုဉ္ဇနေ၊ သာမိကဿ ဝိမတုပ္ပါဒနဓုရနိက္ခေပေ၊ ဘဏ္ဍဟာရကဿ သီသဘာရာမသနဖန္ဒာပနခန္ဓောရောပနေ၊ ဥပနိက္ခိတ္တေ ‘‘ဒေဟိ မေ ဘဏ္ဍ’’န္တိ စောဒိယမာနဿ ‘‘နာဟံ ဂဏှာမီ’’တိ ဘဏနဝိမတုပ္ပါဒနဓုရနိက္ခေပေ၊ ထလဋ္ဌဿ ထေယျစိတ္တေနာမသနဖန္ဒာပနဌာနာစာဝနေ စာတိ စတူသု ပစ္စေကံ ယထာက္ကမံ ဒုက္ကဋထုလ္လစ္စယပါရာဇိကာယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘သဟဘဏ္ဍဟာရကံ နေဿာမီ’’တိ ပဌမဒုတိယပါဒသင်္ကာမနေ၊ ပရိကပ္ပိတသုင်္ကဃာတဋ္ဌာနတော ပဌမဒုတိယပါဒါတိက္ကာမေ စာတိ ဒွီသု ပစ္စေကံ ကမေန ထုလ္လစ္စယပါရာဇိကာယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယမေတ္ထ သဝိညာဏကာဝိညာဏကမိဿကတ္တာ နာနာဘဏ္ဍဝသေန ယောဇနာ. ဧကဘဏ္ဍဝသေန ပန သဿာမိကဿ ဒါသဿ ဝါ တိရစ္ဆာနဂတဿ ဝါ ယထာဝုတ္တေန အဘိယောဂါဒိနာ နယေန အာဒိယနဟရဏာဒိဝသေန ယောဇနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

အပိစ ဣမာနိ ဆ ပဒါနိ ဝဏ္ဏယန္တေန နာနာဘဏ္ဍဧကဘဏ္ဍသာဟတ္ထိကပုဗ္ဗပ္ပယောဂထေယျာဝဟာရသင်္ခါတေ ပဉ္စပဉ္စကေ သမောဓာနေတွာ ပဉ္စဝီသတိ အဝဟာရာ ဒဿေတဗ္ဗာ ဆပ္ပဒန္တောဂဓတ္တာ သဗ္ဗေသမ္ပိ အဝဟာရာနံ. တေ ပန အဝဟာရာ ယေန ကေနစိ အဘိယောဂါဒိအာကာရနာနတ္တမတ္တေန ဘိန္နာတိ တံဝသေန ပဉ္စပဉ္စကံ နာမ ဇာတံ. ဧဝံ သံဝဏ္ဏိတဉှိ ဣဒံ အဒိန္နာဒါနပါရာဇိကံ သုဝဏ္ဏိတံ နာမ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထ ပုရိမာနိ ဒွေ ပဉ္စကာနိ ‘‘အာဒိယေယျာ’’တိအာဒီနံ ပဉ္စန္နံ ပဒါနံ ဝသေန လဗ္ဘန္တိ. ယံ ပနေတံ ‘‘သင်္ကေတံ ဝီတိနာမယေ’’တိ ဆဋ္ဌံ ပဒံ၊ တံ တတိယပဉ္စမေသု ပဉ္စကေသု နိဿဂ္ဂိယပရိကပ္ပါဝဟာရဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ.

တတ္ထ သာဟတ္ထိက-သဒ္ဒေန ဥပစာရတော တံသဟစရိတပဉ္စကံ ဂဟေတွာ ‘‘သာဟတ္ထိကဉ္စ တံ ပဉ္စကဉ္စာ’’တိ ဝါ ‘‘သာဟတ္ထိကာဒိ ပဉ္စက’’န္တိ မဇ္ဈေပဒလောပဝသေန ဝါ သာဟတ္ထိကပဉ္စကံ. ဧဝမုပရိပိ. တံ ပန သာဟတ္ထိကော အာဏတ္တိကော နိဿဂ္ဂိယော အတ္ထသာဓကော ဓုရနိက္ခေပေါ စာတိ. တတ္ထ သကော ဟတ္ထော သဟတ္ထော၊ သဟတ္ထေန နိဗ္ဗတ္တော သာဟတ္ထိကော. ဧဝံ အာဏတ္တိကော. သုင်္ကဃာတပရိကပ္ပိတောကာသာနံ အန္တော ဌတွာ ဗဟိ နိဿဇ္ဇနံ နိဿဂ္ဂေါ၊ သော ဧဝ နိဿဂ္ဂိယော. ကာလံ အနိယမေတွာ အာဏတ္တဿ ဘဏ္ဍဂ္ဂဟဏတော စ ပရဿ တေလကုမ္ဘိယာ ပါဒဂ္ဃနကံ တေလံ အဝဿံ ပိဝနကာနံ ဥပါဟနာဒီနံ နိက္ခိတ္တာနံ တေလပါတနတော စ ပုရေတရမေဝ ပါရာဇိကသင်္ခါတံ အတ္ထံ သာဓေတီတိ အတ္ထသာဓကော. သော ပန အာဏာပနပ္ပယောဂေါ၊ ဥပါဟနာဒီနံ နိက္ခေပပ္ပယောဂေါ စ. အာရာမာဘိယောဂေ စ ဥပနိက္ခိတ္တဘဏ္ဍေ စ တာဝကာလိကဘဏ္ဍဒေယျာနမဒါနေ စ ဓုရဿ နိက္ခေပေါ ဓုရနိက္ခေပေါ.

ပုဗ္ဗပ္ပယောဂပဉ္စကံ နာမ ပုဗ္ဗပ္ပယောဂေါ သဟပ္ပယောဂေါ သံဝိဓာဝဟာရော သင်္ကေတကမ္မံ နိမိတ္တကမ္မန္တိ. တတ္ထ အာဏာပနံ ဘဏ္ဍဂ္ဂဟဏတော ပုဗ္ဗတ္တာ ပုဗ္ဗပ္ပယောဂေါ နာမ. ဌာနာစာဝနခိလသင်္ကာမနပ္ပယောဂေန သဟ ဝတ္တမာနော သဟပ္ပယောဂေါ. သံဝိဓာယ သမ္မန္တယိတွာ ဂတေသု ဧကေနာပိ ဘဏ္ဍေ ဌာနာ စာဝိတေ သဗ္ဗေသံ အဝဟာရော သံဝိဓာဝဟာရော. သင်္ကေတကမ္မန္တိ ပုဗ္ဗဏှာဒိကာလပရိစ္ဆေဒဝသေန သဉ္ဇာနနကရဏံ. နိမိတ္တကမ္မံ နာမ သညုပ္ပါဒနတ္ထံ အက္ခိနိခဏနာဒိကရဏံ.

ထေယျာဝဟာရပဉ္စကံ ပန သယမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. နနု စ ဆပ္ပဒန္တောဂဓတ္တာ ‘‘သဗ္ဗေသမ္ပိ အဝဟာရာန’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ သတိ ‘‘အထ ဝါ’’တိ ပက္ခန္တရဝသေန ဝိသုံ ဝိယ ဣဒံ ပဉ္စကံ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ? နနု အဝေါစုမှာ ‘‘ယေန ကေနစိ အဘိယောဂါဒိအာကာရနာနတ္တမတ္တေန ဘိန္နာ’’တိ၊ ဧတာဒိသဿ ဘေဒဿ သမ္ဘဝတော ပက္ခန္တရဝသေနာပိ ယုဇ္ဇတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဣမဿ ပဉ္စကဿ ဝိသုံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဝစနံ ပန ပသိဒ္ဓိဝသေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ကုသ-သဒ္ဒေန ကုသသင်္ကာမနမဓိပ္ပေတံ အဘေဒေါပစာရေန. ထေယျဉ္စ ဗလဉ္စ ကုသော စ ဆန္နဉ္စ ပရိကပ္ပေါ စ ထေယျာ။ပေ။ ပရိကပ္ပံ၊ ဒီဃော သန္ဓိဝသေန. တေန အဝဟာရကော ပါရာဇိကော ဘဝေတိ သမ္ဗန္ဓော. ယော ပန ပဋိစ္ဆန္နေန အဝဟာရကော၊ သော အတ္ထတော ပဋိစ္ဆန္နဿ အဝဟာရကော ဟောတီတိ ဒွန္ဒသမာသန္တောဂဓတ္တေပိစဿ ဝိရောဓာဘာဝေါဘာဝသာဓနော စာယံ ဆန္န-သဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တတ္ထ သန္ဓိစ္ဆေဒနာဒီနိ ကတွာ ဝါ တုလာကူဋမာနကူဋကဟာပဏကူဋာဒီဟိ ဝဉ္စေတွာ ဝါ ဂဏှန္တော ထေယျာဝဟာရကော. ဗလက္ကာရေန ပရသန္တကံ ဂဏှန္တော ဗလာဝဟာရကော. ကုသံ သင်္ကာမေတွာ ဂဏှန္တော ကုသာဝဟာရကော. တိဏပဏ္ဏာဒီဟိ ယံ ကိဉ္စိ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ပစ္ဆာ ကဿ ပဋိစ္ဆန္နဿ အဝဟာရကော ပဋိစ္ဆန္နာဝဟာရကော. သာဋကာဒိဘဏ္ဍဝသေန၊ ဂဗ္ဘဒွါရာဒိဩကာသဝသေန ဝါ ပရိကပ္ပေတွာ ဂဏှန္တော ပရိကပ္ပါဝဟာရကော. ဧတ္ထ ပန ပရိကပ္ပိတဘဏ္ဍဂ္ဂဟဏေ ပရိကပ္ပိတပရိစ္ဆေဒါတိက္ကမေ စ ပါရာဇိကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဣဒါနိ ပနေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုံ ‘‘ဘဏ္ဍကာလဂ္ဃဒေသေဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ အဒိန္နာဒါနေ ဘဏ္ဍဉ္စ ကာလော စ အဂ္ဃေါ စ ဒေသော စ တေဟိ စ ပရိဘောဂေန စ ဝိနိစ္ဆယော ကာတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. တတ္ထ အဝဟဋဘဏ္ဍဿ သဿာမိကဿာမိကဘာဝံ သဿာမိကေပိ သာမိကာနံ သာလယနိရာလယဘာဝဉ္စ ဥပပရိက္ခိတွာ သာလယကာလေ စေ အဝဟဋံ၊ ဘဏ္ဍံ အဂ္ဃါပေတွာ ကာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော ဘဏ္ဍေန ဝိနိစ္ဆယော. နိရာလယကာလေ စေ အဝဟဋံ၊ ပါရာဇိကံ နတ္ထိ၊ သာမိကေသု ပုန အာဟရာပေန္တေသု ဒါတဗ္ဗံ. တဒေဝ ဟိ ဘဏ္ဍံ ကဒါစိ မဟဂ္ဃံ၊ ကဒါစိ အပ္ပဂ္ဃံ၊ တသ္မာ ယသ္မိံ ကာလေ ဘဏ္ဍံ အဝဟဋံ၊ တသ္မိံယေဝ ကာလေ ယော တဿ အဂ္ဃေါ၊ တေန ကာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော ကာလေန ဝိနိစ္ဆယော. နဝဘဏ္ဍဿ ယော အဂ္ဃေါ၊ သော ပစ္ဆာ ပရိဟာယတိ၊ တသ္မာ သဗ္ဗဒါ ပကတိအဂ္ဃဝသေန အကတွာ ကာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော အဂ္ဃေန ဝိနိစ္ဆယော. ဘဏ္ဍုဋ္ဌာနဒေသေ ဘဏ္ဍံ အပ္ပဂ္ဃံ ဟောတိ၊ အညတ္ထ မဟဂ္ဃံ၊ တသ္မာ ယသ္မိံ ဒေသေ ဘဏ္ဍံ အဝဟဋံ၊ တသ္မိံယေဝ ဒေသေ အဂ္ဃေန ကာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော ဒေသေန ဝိနိစ္ဆယော. ပရိဘောဂေန သာဋကာဒိနော ဘဏ္ဍဿ အဂ္ဃေါ ပရိဟာယတိ၊ တသ္မာ တဿ ပရိဘောဂဝသေန ပရိဟီနာပရိဟီနဘာဝံ ဥပပရိက္ခိတွာ ကာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော ပရိဘောဂေန ဝိနိစ္ဆယော.

ဒုတိယံ.

၅-၇. ဣဒါနိ တတိယံ ဒဿေတုံ ‘‘မနုဿဝိဂ္ဂဟ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ မနုဿဝိဂ္ဂဟံ ကလလတော ပဋ္ဌာယ ဇီဝမာနကမနုဿဇာတိကာနံ သရီရံ. စိစ္စ ပါဏောတိ သညာယ သဒ္ဓိံယေဝ ‘‘ဝဓာမိ န’’န္တိ ဝဓကစေတနာယ စေတေတွာ ပကပ္ပေတွာ. ဇီဝိတာ ဝါ ဝိယောဇယေတိ ယော ဘိက္ခု ဇာတိဥဏ္ဏံသုနာ သမုဒ္ဓဋတေလဗိန္ဒုမတ္တံ ကလလရူပကာလေ တာပနာဒီဟိ ဝါ တတော ဝါ ဥဒ္ဓမပိ တဒနုရူပေန ဥပက္ကမေန ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယောပက္ကမေ သတိ တဒါယတ္တဝုတ္တိနော အရူပဇီဝိတဿာပိ ဝေါရောပနသမ္ဘဝတော ဥဘယဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ. ဝါ-သဒ္ဒေါ ဝိကပ္ပေ. မရဏစေတနောတိ မရဏေ စေတနာ ယဿ သော မရဏာဓိပ္ပါယော. သတ္ထဟာရကန္တိ ဇီဝိတံ ဟရတီတိ ဟာရကံ၊ သတ္ထဉ္စ တံ ဟာရကဉ္စာတိ သတ္ထဟာရကံ၊ တံ. အဿ မနုဿဝိဂ္ဂဟဿ. ဥပနိက္ခိပေတိ သမီပေ နိက္ခိပေယျ ဝါ. ဧတေန ထာဝရပ္ပယောဂံ ဒဿေတိ. ဂါဟေယျ မရဏူပါယန္တိ ‘‘သတ္ထံ ဝါ အာဟရ၊ ဝိသံ ဝါ ခါဒါ’’တိအာဒိနာ နယေန မရဏတ္ထာယ ဥပါယံ ဂါဟာပေယျ ဝါ. ဧတေန အာဏတ္တိပ္ပယောဂေါ ဒဿိတော. ဝဒေယျ မရဏေ ဂုဏန္တိ ကာယဝါစာဒူတလေခါဟိ ‘‘ယော ဧဝံ မရတိ၊ သော ဓနံ ဝါ လဘတီ’’တိအာဒိနာ နယေန မရဏေ ဂုဏံ ပကာသေယျ ဝါ. ဥဘယတ္ထ အဓိကာရဝသေန ဝါ-သဒ္ဒေါ အာဟရိတဗ္ဗော. သော ဘိက္ခု စုတောတိ သမ္ဗန္ဓော၊ သာသနတောတိ ဝိညာယတိ.

ဣဒါနိ ပနဿ ဆဗ္ဗိဓေ ပယောဂေဒဿေတုံ ‘‘ပယောဂါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သာဟတ္ထိ။ပေ။ ဣဒ္ဓိဝိဇ္ဇာမယာ ပယောဂါတိ ဣမေ ဆ ပယောဂါတိ သမ္ဗန္ဓော. က-ကာရလောပေန ပနေတ္ထ ‘‘သာဟတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ အနေကတ္ထေ အနေကတဒ္ဓိတသမ္ဘဝေန သဟတ္ထဿာယံ ပယောဂေါ သာဟတ္ထီတိ ပဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာဟတ္ထိ စ နိဿဂ္ဂေါ စ အာဏတ္တိ စ ထာဝရော စာတိ ဒွန္ဒော. ဣဒ္ဓိ စ ဝိဇ္ဇာ စ၊ တာသမိမေတိ ဣဒ္ဓိဝိဇ္ဇာမယာ၊ ဣဒ္ဓိမယော ဝိဇ္ဇာမယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပယောဂါတိ ဣမေ ဆပ္ပယောဂါ နာမ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. တတ္ထ သယံ မာရေန္တဿ ကာယေန ဝါ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ ပဟရဏံ သာဟတ္ထိကော ပယောဂေါ. ဒူရေ ဌိတံ မာရေတုကာမဿ ကာယာဒီဟိ ဥသုသတ္တိအာဒီနံ နိဿဇ္ဇနံ နိဿဂ္ဂေါ. ‘‘အသုကံ နာမ မာရေဟီ’’တိအာဒိနာ အာဏာပေန္တဿ အာဏာပနံ အာဏတ္တိ၊ ဩပါတခဏနံ အပဿေနသံဝိဓာနံ အသိအာဒီနံ ဥပနိက္ခိပနာဒိ ထာဝရော. မာရဏတ္ထံ ကမ္မဝိပါကဇာယ ဣဒ္ဓိယာ ပယောဇနံ ဣဒ္ဓိမယော. ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိ စ နာမေသာ ရာဇာဒီနံ ရာဇိဒ္ဓိအာဒယော. တတ္ထ ပိတုရညော သီဟဠိန္ဒဿ ဒါဌာကောဋနေန စူဠသုမနကုဋုမ္ဗိယမာရဏေ ရာဇိဒ္ဓိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ တဒတ္ထမေဝ အထဗ္ဗဏာဒိဝိဇ္ဇာယ ပရိဇပ္ပနံ ဝိဇ္ဇာမယော ပယောဂေါ.

ဧဝံ ဆပ္ပယောဂေ ဒဿေတွာ တေသု အာဏတ္တိပ္ပယောဂဿ နိယာမကေ ဒဿေတုံ ‘‘ကာလာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယထာဝုတ္တံ အာဏတ္တိံ နိယမေန္တိ သင်္ကေတဝိသင်္ကေတတာဝသေန ပရိစ္ဆိန္ဒန္တီတိ အာဏတ္တိနိယာမကာ. တေ ပန ကာလော စ ဝတ္ထု စ အာဝုဓဉ္စ ဣရိယာပထော စာတိ စတ္တာရော၊ တထာ ကိရိယာဝိသေသော ဩကာသောတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒဝသေန ဆ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. တတ္ထ ကာလော ပုဗ္ဗဏှာဒိ ယောဗ္ဗနာဒိ စ. ဝတ္ထု မာရေတဗ္ဗော သတ္တော. အာဝုဓံ အသိအာဒိ. ဣရိယာပထော မာရေတဗ္ဗဿ ဂမနာဒိ. ကိရိယာဝိသေသော ဝိဇ္ဈနာဒိ. ဩကာသော ဂါမာဒိ. ယော ဟိ ‘‘အဇ္ဇ၊ သွေ’’တိ အနိယမေတွာ ‘‘ပုဗ္ဗဏှေ မာရေဟီ’’တိ ဝုတ္တော ယဒါ ကဒါစိ ပုဗ္ဗဏှေ မာရေတိ၊ နတ္ထိ ဝိသင်္ကေတော. ယော ပန ‘‘ပုဗ္ဗဏှေ’’တိ ဝုတ္တော မဇ္ဈနှာဒီသု မာရေတိ၊ ဝိသင်္ကေတော ဟောတိ၊ အာဏာပကဿ အနာပတ္တိ. ဧဝံ ကာလဿ သင်္ကေတဝိသင်္ကေတတာဝသေန နိယာမကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣမိနာဝ နယေန ဝတ္ထုအာဒီသုပိ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

တတိယံ.

၈-၉. ဣဒါနိ စတုတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဈာနာဒိဘေဒ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အတ္တနိ နောသန္တံ အတ္တုပနာယိကဉ္စ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝဿိတဉ္စ အညာပဒေသရဟိတဉ္စ ဈာနာဒိဘေဒံ ကောဋ္ဌာသံ ကတွာ ဝါ ဧကေကံ ကတွာ ဝါ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ဝိညတ္တိပထေ ဒီပေန္တော နာဓိမာနိကော ဉာတေ စုတော ဘဝေတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ အတ္တနိ သကသန္တာနေ နောသန္တံ အနုပ္ပန္နတ္တာယေဝ အဝိဇ္ဇမာနံ၊ ဧတ္ထ နောသန္တောတိ အတ္ထေ တပ္ပုရိသော. ဈာနာဒိဘေဒန္တိ ဈာနံ အာဒိ ယဿ ‘‘ဝိမောက္ခသမာဓိ သမာပတ္တိ ဉာဏဒဿန မဂ္ဂဘာဝနာ ဖလသစ္ဆိ ကိရိယာကိလေသပ္ပဟာနဝိနီဝရဏတာစိတ္တဿ သုညာဂါရေ အဘိရတီ’’တိ (ပါရာ. ၁၉၈) ဝုတ္တဿ သော ဈာနာဒိ၊ သောဝ ဘေဒေါ ဝိသေသောတိ သမာသော. တံ ဈာနာဒိဘေဒံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ. အတ္တုပနာယိကန္တိ ‘‘အယံ မယိ အတ္ထီ’’တိ အာရောစနဝသေန အတ္တနိ ဥပနီယတိ၊ ‘‘အဟံ ဝါ ဧတ္ထ သန္ဒိဿာမီ’’တိ အတ္တာ ဥပနီယတိ ဧတ္ထ ဓမ္မေတိ ဝါ အတ္တုပနာယိကော၊ ဈာနာဒိဘေဒေါ၊ တံ. ပစ္စုပ္ပန္နဘဝဿိတန္တိ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝေါ နာမ ဣဒါနိ ဝတ္တမာနော အတ္တဘာဝေါ၊ တန္နိဿိတောတိ သမာသော၊ သော စ ဈာနာဒိဘေဒေါယေဝ၊ တံ.

အညာပဒေသရဟိတန္တိ ‘‘ယော တေ ဝိဟာရေ ဝသိ၊ သော ဘိက္ခု ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇီ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၂၂၀) နယေန အညဿ အပဒေသော၊ တေန ရဟိတော စတ္တောတိ တပ္ပုရိသသမာသော၊ သော ရဟိတော တေနာတိ ဝါ ဗဟုဗ္ဗီဟိ၊ ဈာနာဒိဘေဒေါဝ၊ တံ. ကောဋ္ဌာသံ ကတွာ ဝါတိ ‘‘ပဌမံ ဈာနံ ဒုတိယံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိံ၊ ပဌမံ ဈာနံ တတိယံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ကောဋ္ဌာသံ ကတွာ ဝါ. ဧကေကံ ကတွာ ဝါတိ ‘‘ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိံ၊ ဒုတိယံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဧကေကံ ကတွာ ဝါ. ဧတ္ထ စ ဧကန္တိ ဌိတေ ဝိစ္ဆာယံ ဒွိတ္တံ. ဧတ္ထ ပန ကတွာတိ ကရဏကိရိယာယ ဧကေကဝသေန ဘိန္နဿ ဈာနာဒိနော အတ္ထဿ သမ္ဗန္ဓနိစ္ဆာ ဝိစ္ဆာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဋီကာယံ ပန ‘‘ကောဋ္ဌာသံ ဝါတိ ဧတ္ထ ‘ဈာနလာဘီ၊ ဝိမောက္ခလာဘီ၊ သမာဓိလာဘီ၊ သမာပတ္တိလာဘီမှီ’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ကောဋ္ဌာသတော ဝါတိ အတ္ထော’’တိ စ ‘‘ဧကေကံ ဝါတိ ‘ပဌမဿ ဈာနဿ လာဘီ၊ ဒုတိယဿ ဈာနဿ လာဘီမှီ’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ဧကေကံ ဝါတိ အတ္ထော’’တိ စ ဝုတ္တံ. သော ပါဠိယံ အဋ္ဌကထာယဉ္စ အဝုတ္တက္ကမောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကာယေန ဝါတိ ဟတ္ထမုဒ္ဒါဒိဝသေန ကာယေန ဝါ. ဝါစာတိ ဧတ္ထ ယ-ကာရော လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော ‘‘အလဇ္ဇိတာ’’တိအာဒီသု ဝိယ. ဝိညတ္တိပထေတိ ကာယဝစီဝိညတ္တီနံ ဂဟဏယောဂျေ ပဒေသေ ဌတွာတိ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗံ. ဒီပေန္တောတိ ‘‘ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ကာရဏေန အယံ ဓမ္မော မယိ အတ္ထီ’’တိ ပကာသေန္တော. နာဓိမာနိကောတိ အပ္ပတ္တေ ပတ္တသညိတာသင်္ခါတော အဓိကော မာနော၊ သော နတ္ထိ ဧတဿာတိ နာဓိမာနိကော၊ ဘိက္ခု. ဉာတေတိ ဝိညုနာ မနုဿဇာတိကေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနေ ဝုတ္တနယေန ဝိညာတေ သတိ စုတော ဘဝေ သာသနတောတိ ဝိညာယတိ. အညာပဒေသေန ဒီပယတော ပန ထုလ္လစ္စယံ. ဧတ္ထ စ –

ဒုက္ကဋံ ပဌမဿေဝ၊ သာမန္တမိတိ ဝဏ္ဏိတံ၊

သေသာနံ ပန တိဏ္ဏမ္ပိ၊ ထုလ္လစ္စယမုဒီရိတန္တိ.

စတုတ္ထံ.

၁၀. ဣဒါနိ စတုန္နမ္ပိ စေတေသမသံဝါသတံ အဘဗ္ဗတဉ္စ ဒီပေတုံ ‘‘ပါရာဇိကေတေ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဧတေ စတ္တာရော ပါရာဇိကာ ပုဂ္ဂလာ ယထာ ပုရေ ပုဗ္ဗေ ဂိဟိကာလေ၊ အနုပသမ္ပန္နကာလေ စ ဝိယ အသံဝါသာတိ သမ္ဗန္ဓော. သဟ ဝသန္တိ ယသ္မာ သဗ္ဗေပိ လဇ္ဇိနော ဧတေသု ကမ္မာဒီသု န ဧကောပိ တတော ဗဟိဒ္ဓါ သန္ဒိဿတီတိ ဧကကမ္မံ ဧကုဒ္ဒေသော သမသိက္ခတာတိ ဣမေ တယော သံဝါသာ နာမ. တတ္ထ အပလောကနာဒိကံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ သံဃကမ္မံ သီမာပရိစ္ဆိန္နေဟိ ပကတတ္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဧကတော ကတ္တဗ္ဗတာ ဧကကမ္မံ နာမ. တထာ ပဉ္စဝိဓောပိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော ဧကတော ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗတ္တာ ဧကုဒ္ဒေသော နာမ. ပညတ္တံ ပန သိက္ခာပဒံ သဗ္ဗေဟိပိ လဇ္ဇီပုဂ္ဂလေဟိ သမံ သိက္ခိတဗ္ဗဘာဝတော သမသိက္ခတာ နာမ. နတ္ထိ တေ သံဝါသာ ဧတေသန္တိ အသံဝါသာ. ‘‘အဘဗ္ဗာ’’တိအာဒီသု ဘိက္ခုဘာဝါယာတိ တုမတ္ထေ သမ္ပဒါနဝစနံ၊ တသ္မာ ယထာ သီသစ္ဆိန္နော ဇီဝိတုံ အဘဗ္ဗော၊ ဧဝံ စတ္တာရောမေ ပုဂ္ဂလာ ဘိက္ခုဘာဝါယ ဘိက္ခူ ဘဝိတုံ အဘဗ္ဗာတိ အတ္ထော.

၁၁. ဣဒါနိ ပရိယာယာဏတ္တီဟိ သမ္ဘဝန္တေ ဒဿေတုံ ‘‘ပရိယာယော စာ’’တိအာဒိမာဟ. ပရိယာယော စ အာဏတ္တိ စ တတိယေ မနုဿဝိဂ္ဂဟေ လဗ္ဘတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ကာယာဒီဟိ ယထာဝုတ္တေဟိ ‘‘ယော ဧဝံ မရတိ၊ သော ဓနံ ဝါ လဘတီ’’တိ ဧဝမာဒိဝိညာပကော ဗျဉ္ဇနဘူတော ကာယဝစီပယောဂေါ ပရိယာယော. ဣမိနာ ဣဒံ ဒီပေတိ – ယထာ အဒိန္နာဒါနေ ‘‘အာဒိယေယျာ’’တိ (ပါရာ. ၉၂) ဝုတ္တတ္တာ ပါရိယာယကထာယ မုစ္စတိ၊ န ဣဓ ဧဝံ. ‘‘သံဝဏ္ဏေယျာ’’တိ (ပါရာ. ၁၇၂) ပရိယာယကယာယပိ န မုစ္စတီတိ. ‘‘ဒုတိယေ ပနာ’’တိအာဒီသု အတ္ထော ပါကဋောယေဝ. ဧဝမုပရိပိ ပါကဋမုပေက္ခိဿာမ.

၁၂. ဣဒါနိ မေထုနဓမ္မာဒီနံ အင်္ဂါနိ ဒဿေတုံ ‘‘သေဝေတူ’’တိအာဒိမာဟ. သေဝေတုကာမတာစိတ္တန္တိ မေထုနံ သေဝေတုံ ကာမေတီတိ သေဝေတုကာမော၊ တဿ ဘာဝေါ နာမ တဏှာ၊ တာယ သေဝေတုကာမတာယ သမ္ပယုတ္တံ စိတ္တန္တိ တပ္ပုရိသော. မေထုနဓမ္မဿာတိ မိထုနာနံ ဣတ္ထိပုရိသာနံ ဣဒန္တိ မေထုနံ၊ တမေဝ ဓမ္မောတိ မေထုနဓမ္မော. ဣဓ ပန ဥပစာရဝသေန ပါရာဇိကာပတ္တိ မေထုနဓမ္မော နာမ. အထ ဝါ မေထုနေန ဇာတော ဓမ္မော ပါရာဇိကာပတ္တိ မေထုနဓမ္မော၊ တဿ မေထုနဓမ္မဿ မေထုနဓမ္မပါရာဇိကာပတ္တိယာ. အင်္ဂဒွယန္တိ အင်္ဂါနံ ကာရဏာနံ ဒွယံ. ဗုဓာတိ ဝိနယဓရာ ဝိညုနော.

၁၃. မနုဿသန္တိ မနုဿာနံ သံ မနုဿသံ၊ တဒါယတ္တဝတ္ထုကာ စ. ဧတေန ပေတတိရစ္ဆာနဂတာယတ္တံ နိဝတ္တေတိ. တထာသညီတိ တထာ တာဒိသာ သညာ တထာသညာ၊ သာ အဿ အတ္ထီတိ တထာသညီ. ပရာယတ္တသညိတာ စာတိ အတ္ထော. ဘာဝပ္ပဓာနာ ဣမေ နိဒ္ဒေသာ၊ ဘာဝပစ္စယလောပေါ ဝါ ‘‘ဗုဒ္ဓေ ရတန’’န္တိအာဒီသု (ခု. ပါ. ၆.၃) ဝိယ. ဧဝမုပရိပိ ဤဒိသေသု. ထေယျစိတ္တန္တိ ထေနဘာဝသင်္ခါတံ စိတ္တဉ္စ. ဝတ္ထုနော ဂရုတာတိ ဘဏ္ဍဿ ပါဒအတိရေကပါဒါရဟဘာဝေန ဂရုတာ စ. ဦနပဉ္စမာသကေ ဝါ အတိရေကမာသကေ ဝါ ထုလ္လစ္စယံ. မာသကေ ဝါ ဦနမာသကေ ဝါ ဒုက္ကဋံ. အဝဟာရောတိ ပဉ္စဝီသတိယာ အဝဟာရာနံ အညတရေန အဝဟရဏဉ္စာတိ ဣမေ ပဉ္စ အဒိန္နာဒါနဟေတုယော အဒိန္နာဒါနပါရာဇိကာပတ္တိယာ အင်္ဂါနိ.

၁၄. ပါဏော မာနုဿကောတိ မနုဿဇာတိသမ္ဗန္ဓော ပါဏော စ၊ ပါဏောတိ ဟိ ဝေါဟာရတော သတ္တော၊ ပရမတ္ထတော ပန ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဝုစ္စတိ. ပါဏသညိတာတိ ပါဏောတိ သညိတာ စ၊ ဃာတနံ ဃာတော၊ သော ဧဝ စေတနာ ဃာတစေတနာ၊ ‘‘ဝဓာမိ န’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ သာ စ၊ တံသမုဋ္ဌိတော သာဟတ္ထိကာဒီနံ ဆန္နမညတရော ပယောဂေါ စ၊ တေန ပယောဂေန မရဏဉ္စာတိ ဧတေ ယထာဝုတ္တာ ပဉ္စ ဝဓဟေတုယော ပါဏဃာတာပဇ္ဇိတဗ္ဗအာပတ္တိယာ အင်္ဂါနီတိ အတ္ထော.

၁၅. အတ္တနိ အသန္တတာတိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ သန္တာနေ အဝိဇ္ဇမာနတာ စ. ပါပမိစ္ဆတာယာရောစနာတိ ယာ သာ ‘‘ဣဓေကစ္စော ဒုဿီလော သမာနော ‘သီလဝါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၈၅၁) နယေန ဝုတ္တာ ပါပဣစ္ဆတာယ သမန္နာဂတာ၊ တာယ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ အာရောစနာ စ. တဿာတိ ယဿ အာရောစေတိ၊ တဿ. မနုဿဇာတိတာတိ မနုဿာနံ ဇာတိ ယဿ၊ တဿ ဘာဝေါ မနုဿဇာတိတာ၊ သာ စ၊ နညာပဒေသောတိ န အညာပဒေသော အညာပဒေသာဘာဝေါ စ၊ တဒေဝ ဇာနနန္တိ တင်္ခဏံယေဝ ဝိဇာနနဉ္စာတိ ဣမာနိ ပဉ္စ ဧတ္ထ အသန္တဒီပနေ အသ္မိံ သန္တာနေ အဝိဇ္ဇမာနဥတ္တရိမနုဿဓမ္မပ္ပကာသနနိမိတ္တေ ပါရာဇိကေ အင်္ဂါနိ ဟေတုယောတိ အတ္ထော.

၁၆. ဧဝံ တေသမသံဝါသတာဘဗ္ဗတာဒီနိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ န တေ စတ္တာရောဝ၊ အထ ခေါ သန္တညေပီတိ တေ သဗ္ဗေပိ သမောဓာနေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘အသာဓာရဏာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အသာဓာရဏာတိ ပါရာဇိကာ ဓမ္မာ အဓိပ္ပေတာ. တေနေဝ စေတ္ထ ပုလ္လိင်္ဂနိဒ္ဒေသော. တသ္မာ ဘိက္ခုနီနံ ဘိက္ခူဟိ အသာဓာရဏာ ပါရာဇိကာ ဓမ္မာ စတ္တာရော စာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥပစာရဝသေန တု ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလိကာဒိကာ ပါရာဇိကာပန္နာ ပရိဂ္ဂယှန္တိ. တာသု ယာ အဝဿုတာ အဝဿုတဿ မနုဿပုရိသဿ အက္ခကာနံ အဓော ဇာဏုမဏ္ဍလာနံ ကပ္ပရာနဉ္စ ဥပရိ ကာယသံသဂ္ဂံ သာဒိယတိ၊ အယံ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလိကာ. ယာ ပန အညိဿာ ဘိက္ခုနိယာ ပါရာဇိကံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ၊ သာ ဝဇ္ဇပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ. ယာ ဥက္ခိတ္တကံ ဘိက္ခုံ တဿာ ဒိဋ္ဌိယာ ဂဟဏဝသေန အနုဝတ္တတိ၊ သာ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာ. ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန တိန္တဿ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏံ သင်္ဃာဋိကဏ္ဏဂ္ဂဟဏံ ကာယသံသဂ္ဂတ္ထာယ ပုရိသဿ ဟတ္ထပါသေ ဌာနံ ဌတွာ သလ္လပနံ သင်္ကေတဂမနံ ပုရိသဿာဂမနသာဒိယနံ ပဋိစ္ဆန္နောကာသဝဝိသနံ ဟတ္ထပါသေ ဌတွာ ကာယောပသံဟရဏန္တိ ဣမာနိ အဋ္ဌ ဝတ္ထူနိ ယဿာ အဝဿုတာယ၊ သာ အဋ္ဌဝတ္ထုကာ နာမ.

အဘဗ္ဗကာ ဧကာဒသ စာတိ ဧတ္ထ ပဏ္ဍကော ထေယျသံဝါသကော တိတ္ထိယပက္ကန္တကော တိရစ္ဆာနဂတော မာတုဃာတကော ပိတုဃာတကော အရဟန္တဃာတကော ဘိက္ခုနိဒူသကော သံဃဘေဒကော လောဟိတုပ္ပါဒကော ဥဘတောဗျဉ္ဇနကောတိ ဣမေ အဘဗ္ဗာ ဧကာဒသ စ. တေသု ပဏ္ဍကောတိ ဩပက္ကမိကနပုံသကပဏ္ဍကာ စ ပဏ္ဍကဘာဝပက္ခေ ပက္ခပဏ္ဍကော စ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ. အာသိတ္တဥသူယပဏ္ဍကာနံ ပန ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဥပသမ္ပဒါ စ န ဝါရိတာ. ထေယျသံဝါသကော ပန လိင်္ဂတ္ထေနကာဒိဝသေန တိဝိဓော. တတ္ထ သယံ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ လိင်္ဂမတ္တံ ထေနေတီတိ လိင်္ဂတ္ထေနကော. ဘိက္ခုဝဿဂဏနာဒိကံ သံဝါသံ ထေနေတီတိ သံဝါသတ္ထေနကော. သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇန္တေပိ ဧသေဝ နယော. ယထာဝုတ္တမုဘယံ ထေနေတီတိ ဥဘယတ္ထေနကော. ဌပေတွာ ပန ဣမံ တိဝိဓံ –

ရာဇဒုဗ္ဘိက္ခကန္တာရ-ရောဂဝေရိဘယေန ဝါ၊

စီဝရာဟရဏတ္ထံ ဝါ၊ လိင်္ဂံ အာဒိယတီဓ ယော.

သံဝါသံ နာဓိဝါသေတိ၊ ယာဝ သော သုဒ္ဓမာနသော၊

ထေယျသံဝါသကော နာမ၊ တာဝ ဧသ န ဝုစ္စတီတိ. (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၁၀၊ ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ)၊

တိတ္ထိယပက္ကန္တကာဒယော တု တံတံဝစနတ္ထာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. တိရစ္ဆာနဂတော ပန ဌပေတွာ မနုဿဇာတိကံ အဝသေသော သဗ္ဗော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမေ ဧကာဒသ ပုဂ္ဂလာ ဘိက္ခုဘာဝါယ အဘဗ္ဗတ္တာ ပါရာဇိကာပန္နသဒိသတာယ ‘‘ပါရာဇိကာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဝိဗ္ဘန္တာ ဘိက္ခုနီတိ ဂိဟိနိဝါသနနိဝတ္ထာ ဘိက္ခုနီ စ. သာ ဟိ ဧတ္တာဝတာ ပါရာဇိကာ. မုဒုကာ ပိဋ္ဌိ ယဿ၊ သော စ. သော ဟိ အနဘိရတိယာ ပီဠိတော ယဒါ အတ္တနော အင်္ဂဇာတံ အတ္တနော ဝစ္စမုခမဂ္ဂေသု ပဝေသေတိ၊ တဒါ ပါရာဇိကော ဟောတိ.

၁၇-၁၈. လမ္ဗမာနမင်္ဂဇာတမေတဿာတိ လမ္ဗီ. သော ယထာဝုတ္တေသု ပဝေသိတော ပါရာဇိကော. မုခေန ဂဏှန္တော အင်္ဂဇာတံ ပရဿ စာတိ ယော အနဘိရတိယာ ပီဠိတော ပရဿ သုတ္တဿ ဝါ မတဿ ဝါ အင်္ဂဇာတံ မုခေန ဂဏှာတိ၊ သော ပရဿ အင်္ဂဇာတံ မုခေန ဂဏှန္တော စ. တတ္ထေဝါဘိနိသီဒန္တောတိ ယော အနဘိရတိယာ ပီဠိတော တတ္ထေဝ ပရဿ အင်္ဂဇာတေ ဝစ္စမဂ္ဂေန အဘိနိသီဒတိ၊ သော စာတိ ဧတေ ဒွယံဒွယသမာပတ္တိယာ အဘာဝေပိ မဂ္ဂေ မဂ္ဂပ္ပဝေသနဟေတု မေထုနဿ အနုလောမိကာ စတ္တာရော စ. ဣဓာဂတာ စတ္တာရောတိ ဣဓ ခုဒ္ဒသိက္ခာယံ ယထာဝုတ္တာ မေထုနဓမ္မာ ပါရာဇိကာဒယော စတ္တာရော စာတိ သမောဓာနာ ပိဏ္ဍီကရဏဝသေန စတုဝီသတိ ပါရာဇိကာ ဘဝန္တီတိ သေသော. ဧတ္ထ စ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ရဿံ ကတွာ ‘‘ပရာဇိကာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထာဟ – မာတုဃာတကာဒယော တတိယံ ပါရာဇိကံ အာပန္နာ၊ ဘိက္ခုနိဒူသကော၊ မုဒုပိဋ္ဌိကာဒယော စတ္တာရော စ ပဌမပါရာဇိကံ အာပန္နာ ဧဝါတိ ကုတော စတုဝီသတီတိ? ဝုစ္စတေ – မာတုဃာတကာဒယော ဟိ စတ္တာရော ဣဓ အနုပသမ္ပန္နာ ဧဝ အဓိပ္ပေတာ. မုဒုပိဋ္ဌိကာဒယော စတ္တာရော ကိဉ္စာပိ ပဌမပါရာဇိကေန သင်္ဂဟိတာ၊ ယသ္မာ ပန ဧကေန ပရိယာယေန မေထုနဓမ္မံ အပ္ပဋိသေဝိနော ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ဝိသုံ ဝုတ္တာတိ.

ပါရာဇိကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. သံဃာဒိသေသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၉. ဝုဋ္ဌာနဿ ဂရုကတ္တာ ဂရုကာတိ သံဃာဒိသေသာ ဝုစ္စန္တိ. နဝါတိ တေသံ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. နနု ‘‘နဝါ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ ‘‘တေရသာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ? နာယံ ဒေါသော၊ စိရေနာပဇ္ဇိတဗ္ဗေ စတ္တာရော ယာဝတတိယကေ ဌပေတွာ ဝီတိက္ကမက္ခဏေယေဝ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာ ပဌမာပတ္တိကာ ဝုစ္စန္တီတိ. ဣဒါနိ တေ ဒဿေတုံ ‘‘မောစေတုကာမတာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ သုက္ကဿာတိ အာသယဓာတုနာနတ္တတော နီလာဒိဝသေန ဒသဝိဓေ သုက္ကေ ယဿ ကဿစိ သုက္ကဿ. မောစေတုကာမတာတိ မောစေတုကာမတာယ၊ ယ-ကာရော လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော. ဣမိနာ ပန ဝစနေန မောစနဿာဒ မုစ္စနဿာဒ မုတ္တဿာဒမေထုနဿာဒ ဖဿဿာဒ ကဏ္ဍုဝနဿာဒ ဒဿနဿာဒ နိသဇ္ဇနဿာဒ ဝါစဿာဒ ဂေဟသိတပေမ ဝနဘင်္ဂိယ သင်္ခါတေသု ဧကာဒသဿာဒေသု ဧကံယေဝ မောစနဿာဒံ ဒဿေတိ.

တတ္ထ မောစနာယ အဿာဒေါ သုခဝေဒနာ မောစနဿာဒေါ. မုစ္စနေ အတ္တနော ဓမ္မတာယ မုစ္စနေ အဿာဒေါ မုစ္စနဿာဒေါ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ သတ္တမီတပ္ပုရိသေန အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣမေဟိ ပန နဝဟိ ပဒေဟိ သမ္ပယုတ္တအဿာဒသီသေန ရာဂေါ ဝုတ္တော. ဂေဟနိဿိတေသု မာတာဒီသု ပေမံ ဂေဟေ သိတံ ပေမန္တိ ဂေဟသိတပေမံ၊ ဣမိနာ သရူပေနေဝ ရာဂေါ ဝုတ္တော. သန္ထဝကရဏတ္ထာယ ဣတ္ထိယာ ပေသိတပုပ္ဖါဒိ ဝနဘင်္ဂိယံ၊ ဣမိနာ စ ဝတ္ထုဝသေန ရာဂေါ ဝုတ္တော. မေထုနဿာဒေါပိ ဣတ္ထိယာ ဂဟဏပ္ပယောဂေန ဝေဒိတဗ္ဗော. သဗ္ဗတ္ထေဝ စ ပန စေတနာနိမိတ္တုပက္ကမမောစနေ သတိ ဝိသင်္ကေတာဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥပက္ကမ္မ ဟတ္ထာဒိနာ နိမိတ္တေ ဥပက္ကမိတွာ. အညတြ သုပိနန္တေနာတိ သုပိနောယေဝ သုပိနန္တော ‘‘ကမ္မမေဝ ကမ္မန္တော’’တိအာဒီသု ဝိယ အန္တ-သဒ္ဒဿ တဗ္ဘာဝဝုတ္တိတ္တာ. တံ သုပိနန္တံ ဝိနာ ဝိမောစယံ သုက္ကံ ဝိမောစေန္တော သမဏော ယော ကောစိ ဘိက္ခု ဂရုကံ ဂရုကာပတ္တိသင်္ခါတံ သံဃာဒိသေသံ ဖုသေ ဖုသေယျ၊ အာပဇ္ဇေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတ္ထ စ အဇ္ဈတ္တရူပဗဟိဒ္ဓါရူပဥဘယရူပအာကာသေကဋိကမ္ပနသင်္ခါတေသု စတူသု ဥပါယေသု သတိ ရာဂူပတ္ထမ္ဘာဒီသု စ ကာလေသု ယေန ကေနစိ အင်္ဂဇာတေ ကမ္မညတံ ပတ္တေ ‘‘အာရောဂျတ္ထာယာ’’တိအာဒီသု ယေန ကေနစိ အဓိပ္ပါယေန အဓိပ္ပါယဝတ္ထုဘူတံ ယံ ကိဉ္စိ သုက္ကံ မောစနဿာဒစေတနာယ ဧဝ နိမိတ္တေ ဥပက္ကမ္မ မောစေန္တော သံဃာဒိသေသံ အာပဇ္ဇတီတိ သဗ္ဗထာ အဓိပ္ပါယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ပဌမော.

၂၀. ကာယသံသဂ္ဂရာဂဝါတိ ကာယေ သံသဂ္ဂေါ၊ တသ္မိံ ရာဂေါ၊ သော အဿ အတ္ထီတိ ဝန္တု၊ ကာယသံသဂ္ဂရာဂသမင်္ဂီတိ အတ္ထော. သမဏော ဣတ္ထိသညီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဥပက္ကမ္မာတိ ကာယေန ဝါယမိတွာ. မနုဿိတ္ထိံ သမ္ဖုသန္တောတိ အန္တမသော လောမေနပိ ပရာမသန္တော ဂရုကံ ဖုသေတိ ယောဇနာ. မနုဿဘူတာ အမတာ ဣတ္ထီ မနုဿိတ္ထီ. တတ္ထ ‘‘ကာယသံသဂ္ဂရာဂဝါ’’တိ ဣမိနာ မာတုပေမာဒိံ၊ ဣတ္ထိယာ ဂဟိတမောက္ခာဓိပ္ပါယဉ္စ ပဋိက္ခိပတိ. ဣတ္ထိယာ ဝေမတိကဿ၊ ပဏ္ဍကပုရိသတိရစ္ဆာနဂတသညိဿ စ ထုလ္လစ္စယံ. ဣတ္ထိယာ ပန ကာယေန ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓါမသနေ၊ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေန ကာယာမသနေ စ ယက္ခီပေတီပဏ္ဍကာနံ ကာယေန ကာယာမသနေ စ ပုရိသတိရစ္ဆာနဂတိတ္ထီနံ ကာယေန ကာယာမသနေပိ ဒုက္ကဋံ၊ တထာယက္ခီအာဒီနံ ကာယေန ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓါဒီသု စ. မတိတ္ထိယာ ပန ထုလ္လစ္စယံ. ဣတ္ထိယာ ပန ဖုသိယမာနော သေဝနာဓိပ္ပါယောပိ သစေ ကာယေန န ဝါယမတိ၊ အနာပတ္တိ.

ဒုတိယော.

၂၁. တထာတိ ဣတ္ထိသညီ. သုဏန္တိန္တိ ဝိညတ္တိပထေ ဌတွာ အတ္တနော ဝစနံ သုဏန္တိဉ္စ. ဝိညုဉ္စာတိ ဒုဋ္ဌုလ္လာဒုဋ္ဌုလ္လသလ္လက္ခဏသမတ္ထဉ္စ မနုဿိတ္ထိံ. မဂ္ဂံ ဝါတိ ဝစ္စမဂ္ဂပဿာဝမဂ္ဂါနံ ဝသေန မဂ္ဂံ ဝါ မေထုနံ ဝါ အာရဗ္ဘာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာရာဂေနာတိ ဒုဋ္ဌာ စ သာ အသဒ္ဓမ္မပ္ပဋိသံယုတ္တတာယ ထူလာ စ လာမကဇနသာဓာရဏတာယာတိ ဒုဋ္ဌုလ္လာ. သာဝ ပုန ဝါစာ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာ. တဿံ အဿာဒသမ္ပယုတ္တော ရာဂေါတိ သမာသော၊ တေန. ဩဘာသိတွာတိ ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏယာစနာဒိဝသေန အသဒ္ဓမ္မဝစနံ ဝတွာ. အသုဏန္တိယာ ပန ဒူတေန ဝါ ပဏ္ဏေန ဝါ အာရောစိတေ အနာပတ္တိ. တတ္ထ ဒွိန္နံ မဂ္ဂါနံ ဝသေန ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏေဟိ၊ မေထုနယာစနာဒီဟိ ဝါ ‘‘သိခရဏီသိ၊ သမ္ဘိန္နာသိ၊ ဥဘတောဗျဉ္ဇနကာသီ’’တိ ဣမေသု တီသု အညတရေန အက္ကောသဝစနေန ဝါ ဩဘာသန္တဿ သံဃာဒိသေသော၊ အဓက္ခကဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလံ အာဒိဿ ဝဏ္ဏာဒိဘဏနေ ထုလ္လစ္စယံ၊ တထာ ယက္ခီပေတီပဏ္ဍကာနံ ဝစ္စမဂ္ဂပဿာဝမဂ္ဂေ အာဒိဿ ဝဏ္ဏာဒိဘဏနေ မေထုနယာစနာဒီသုပိ. တေသံ ပန အဓက္ခကာဒိကေ ဒုက္ကဋံ၊ တထာ မနုဿိတ္ထီနံ ဥဗ္ဘက္ခကေ အဓောဇာဏုမဏ္ဍလေ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေ စ.

တတိယော.

၂၂. အတ္တကာမုပဋ္ဌာနန္တိ မေထုနဓမ္မသင်္ခါတေန ကာမေန ဥပဋ္ဌာနံ ကာမုပဋ္ဌာနံ. အတ္တနော အတ္ထာယ ကာမုပဋ္ဌာနံ အတ္တကာမုပဋ္ဌာနံ. အထ ဝါ ကာမီယတီတိ ကာမံ၊ အတ္တနော ကာမံ အတ္တကာမံ၊ သယံ မေထုနရာဂဝသေန ပတ္ထိတန္တိ အတ္ထော. အတ္တကာမဉ္စ တံ ဥပဋ္ဌာနဉ္စာတိ အတ္တကာမုပဋ္ဌာနံ. တဿ ဝဏ္ဏော ဂုဏော၊ တံ. ဝတွာတိ ‘‘ယဒိဒံ ကာမုပဋ္ဌာနံ နာမ၊ ဧတဒဂ္ဂံ ဥပဋ္ဌာနာန’’န္တိ ကာမုပဋ္ဌာနေ ဝဏ္ဏံ အန္တမသော ဟတ္ထမုဒ္ဒါယပိ ဣတ္ထီတိ သညီ ပကာသေတွာတိ အတ္ထော. ဝါစာတိ ဝါစာယ ယကာရလောပဝသေန. မေထုနယုတ္တေနာတိ မေထုနယုတ္တာယ၊ လိင်္ဂဝိပလ္လာသဝသေန တာယ ‘‘အရဟသိ တွံ မယှံ မေထုနံ ဓမ္မံ ဒါတု’’န္တိအာဒိကာယ မေထုနဓမ္မပ္ပဋိသံယုတ္တာယ ဝါစာယ မေထုနယာစနေ မေထုနရာဂိနောတိ သမ္ဗန္ဓော. မေထုနေရာဂေါ၊ သော အဿ အတ္ထီတိ မေထုနရာဂီ၊ တဿ. ဂရု ဟောတီတိ ဂရုကာပတ္တိ ဟောတီတိ အတ္ထော. မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော. ဧတ္ထ ပန ပဏ္ဍကေ ပဏ္ဍကသညိနော ထုလ္လစ္စယံ၊ တသ္မိံယေဝ ဣတ္ထိသညိနော ဒုက္ကဋံ.

စတုတ္ထော.

၂၃. ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသဿ ဝါ သန္ဒေသံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣတ္ထိယာ ဝါတိ ‘‘ဒသ ဣတ္ထိယော မာတုရက္ခိတာ ပိတုရက္ခိတာ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၃၀၃) စ ‘‘ဒသ ဘရိယာယော ဓနက္ကီတာ ဆန္ဒဝါသိနီ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၃၀၃) စ ဝုတ္တာယ ဝီသတိဝိဓာယ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသဿ ဝါ တံသမ္ဗန္ဓဝသေန တေသံ မာတာဒီနံ ဝါ. သန္ဒေသန္တိ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသေန ဝါ ဥဘိန္နံ မာတာဒီဟိ ဝါ ‘‘ဧဟိ၊ ဘန္တေ၊ ဣတ္ထန္နာမံ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ ဧဝံ ဘဏာဟီ’’တိ ဝုတ္တံ ဇာယမ္ပတိဘာဝသန္နိဿိတံ သန္ဒေသဝစနံ. ပဋိဂ္ဂဟေတွာတိ ‘‘သာဓူ’’တိ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ. ဝီမံသိတွာတိ ယတ္ထ ပေသိတော၊ တေသံ အဓိပ္ပါယံ ဥပပရိက္ခိတွာ ဝါ ဥပပရိက္ခာပေတွာ ဝါ. ဟရံ ပစ္စာတိ ဣတ္ထီ ဝါ ပုရိသော ဝါ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆတု ဝါ၊ မာ ဝါ၊ ယေဟိ ပေသိတော၊ တေသံ ပစ္စာဟရန္တော ဝါ ဟရာပေန္တော ဝါ၊ ဇာယမ္ပတိဘာဝေါ ဟောတု ဝါ၊ မာ ဝါ၊ အကာရဏမေတံ. ဣမာယ တိဝင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ သံဃာဒိသေသော စ၊ ဒွီဟိ အင်္ဂေဟိ ပဏ္ဍကေ စ အင်္ဂတ္တယေနာပိ ထုလ္လစ္စယံ၊ ဧကေန ဒုက္ကဋံ. ကေစိ ပန ‘‘ဟရံ ပစ္ဆာ’’တိ ဝိပါဌံ ပရိကပ္ပေတွာ ‘‘ပစ္ဆာ ဟရ’’န္တိ ယောဇေန္တိ၊ တံ န သုန္ဒရံ ပစ္စာတိ ဥပသဂ္ဂတ္တာ. ပဒဿ ဥပရိ အတ္ထေ သဇ္ဇေန္တော ပကာသေန္တော ဂစ္ဆတီတိ ဟိ ဥပသဂ္ဂေါ နာမ၊ တသ္မာ ‘‘ပတိ အာ’’တိ ဥပသဂ္ဂါနံ ‘‘ဟရ’’န္တိမဿ ပဒဿ ဥပရိ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ.

ပဉ္စမော.

၂၄. သံယာစိတပရိက္ခာရန္တိ သံ အတ္တနာ ယာစိတော ဝါသိအာဒိကော ပရိက္ခာရော ယဿာ၊ တံ. အဒေသိတဝတ္ထုကန္တိ ဥတ္တိဒုတိယကမ္မေန အဒေသိတံ ဝတ္ထု ကုဋိကရဏပ္ပဒေသော ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော၊ တံ. ပမာဏာတိက္ကန္တန္တိ ဣဒါနိ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ တိဿော ဝိဒတ္ထိယော သုဂတဝိဒတ္ထိ နာမ၊ တာယ ‘‘ဒီဃသော ဒွါဒသ ဝိဒတ္ထိယော သုဂတဿ ဝိဒတ္ထိယာ တိရိယံ သတ္တန္တရာ’’တိ (ပါရာ. ၃၄၈) ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပမာဏံ ဧကတောဘာဂေနာပိ အတိက္ကန္တာ ပမာဏာတိက္ကန္တာတိ တံ တိရိယံ စတုဟတ္ထသင်္ခါတဟေဋ္ဌိမပ္ပမာဏေ သတိ ဒီဃတော ဝုတ္တပ္ပမာဏတော ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဝဍ္ဎေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. တတော ဦနကေ၊ ဒီဃတော စ ဝဍ္ဎိတေ အယံ ကုဋိသင်္ခံ န ဂစ္ဆတီတိ. ‘‘မယှံ ဝါသာဂါရံ ဧတ’’န္တိ ဧဝံ အတ္တာ ဥဒ္ဒေသော ဧတိဿာတိ အတ္တုဒ္ဒေသာ. ကုဋိန္တိ ဥလ္လိတ္တာဒိကံ ကုဋိံ ကတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ဥလ္လိတ္တာ နာမ အန္တော ဥဒ္ဓံမုခံ လိတ္တာ. အဝလိတ္တာ နာမ ဗဟိ အဓောမုခံ လိတ္တာ. ဥဘယထာ ဥလ္လိတ္တာဝလိတ္တာ. ကတွာတိ အန္တောဘူတကာရိတတ္ထဝသေန ကာရာပေတွာ ဝါ.

တတ္ထာယံ ဝတ္ထုဒေသနက္ကမော – တေန ကုဋိကာရကေန ဘိက္ခုနာ ကုဋိဝတ္ထုံ သောဓေတွာ သံဃံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ဝုဍ္ဎာနံ ဘိက္ခူနံ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ပဒဘာဇနေ (ပါရာ. ၃၄၉) ဝုတ္တနယေန သံဃံ တိက္ခတ္တုံ ယာစိတွာ သဗ္ဗေ ဝါ သံဃပရိယာပန္နာ၊ သံဃေန ဝါ သမ္မတာ ဒွေ တယော ဘိက္ခူ တတ္ထ နေတဗ္ဗာ. တေဟိ စ ကိပိလ္လိကာဒီဟိ သောဠသဟိ ဥပဒ္ဒဝေဟိ ဝိရဟိတတ္တာ အနာရမ္ဘံ အနုပဒ္ဒဝံ ဒွီဟိ စတူဟိ ဝါ ဗလိဗဒ္ဒေဟိ ယုတ္တေန သကဋေန ဧကစက္ကံ နိဗ္ဗောဒကပတနဋ္ဌာနေ ဧကံ ဗဟိ ကတွာ အာဝိဉ္ဆိတုံ သက္ကုဏေယျတာယ ‘‘သပရိက္ကမန’’န္တိ သလ္လက္ခေတွာ သစေပိ သံဃပ္ပဟောနကာ ဟောန္တိ၊ တတ္ထေဝ၊ နော စေ၊ သံဃမဇ္ဈံ ဂန္တွာ တေန ဘိက္ခုနာ ယာစိတေဟိ ပဒဘာဇနေ (ပါရာ. ၅၀၊ ၅၁) ဝုတ္တာယ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစာယ ဝတ္ထု ဒေသေတဗ္ဗန္တိ. အဒေသိတဝတ္ထုကံ ပမာဏာတိက္ကန္တံ ကုဋိံ ကရိဿာမီတိ သဗ္ဗပ္ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ၊ ဣဒါနိ ဒွီဟိ ပိဏ္ဍေဟိ နိဋ္ဌာနံ ဂမိဿတီတိ ပဌမပိဏ္ဍဒါနေ ထုလ္လစ္စယံ၊ ဒုတိယဒါနေန လေပေ သင်္ဃဋိတေ သစေ အဒေသိတဝတ္ထုကာ ဧဝ ဝါ ဟောတိ၊ ပမာဏာတိက္ကန္တာ ဧဝ ဝါ၊ ဧကော သံဃာဒိသေသော၊ သာရမ္ဘအပရိက္ကမနတာယ ဒွေ စ ဒုက္ကဋာနီတိ သစေ ဥဘယဝိပန္နာ၊ ဒွေ စ သံဃာဒိသေသာ ဒွေ စ ဒုက္ကဋာနီတိ သဗ္ဗံ ဉေယျံ.

ဆဋ္ဌော.

၂၅. မဟလ္လကန္တိ သဿာမိကဘာဝေန သံယာစိတကုဋိတော မဟန္တဘာဝေန၊ ဝတ္ထုံ ဒေသာပေတွာ ပမာဏာတိက္ကမေနာပိ ကာတဗ္ဗဘာဝေန စ မဟန္တတာယ မဟတ္တံ လာတိ အာဒဒါတီတိ မဟလ္လကော. မဟတ္တလက ဣတိ ဌိတေ တ္တဿ လောပေါ လဿ စ ဒွိတ္တံ၊ တံ. ဝသနံ အတ္ထော ပယောဇနံ ဝသနတ္ထော၊ တာယ. ဧတ္ထ ပန အဒေသိတဝတ္ထုဘာဝေ ဧကော သံဃာဒိသေသော. သေသံ အနန္တရသဒိသမေဝ. ဣဓ စ တတ္ထ စ လေဏဂုဟာတိဏကုဋိပဏ္ဏစ္ဆဒနဂေဟေသု အညတရံ ကာရေန္တဿ စ ကုဋိမ္ပိ အညဿ ဝါသတ္ထာယ ဝါသာဂါရံ ဝါ ဌပေတွာ ဥပေါသထာဂါရာဒီသု အညတရတ္ထာယ ကရောန္တဿ စ အနာပတ္တိ.

သတ္တမော.

၂၆. အမူလကေန အန္တိမေန ဝတ္ထုနာတိ သမ္ဗန္ဓော. အမူလကေနာတိ ဒဿနသင်္ခါတဿ၊ သဝနသင်္ခါတဿ၊ ဒိဋ္ဌသုတမုတဝသေန ပဝတ္တပရိသင်္ကာသင်္ခါတဿ စ မူလဿ အဘာဝေန နတ္ထိ မူလမေတဿာတိ အမူလကံ၊ တေန. တံ ပန သော အာပန္နော ဝါ ဟောတု၊ နော ဝါ၊ ဧတံ ဣဓ အပ္ပမာဏံ. တတ္ထ ဘိက္ခုဉ္စ မာတုဂါမဉ္စ တထာရူပေ ဌာနေ ဒိသွာ ပရိသင်္ကတိ၊ အယံ ဒိဋ္ဌပရိသင်္ကာ. အန္ဓကာရေ ဝါ ပဋိစ္ဆန္နေ ဝါ ဘိက္ခုဿ စ မာတုဂါမဿ စ ဝစနံ သုတွာ အညဿ အတ္ထိဘာဝံ အဇာနန္တော ပရိသင်္ကတိ၊ အယံ သုတပရိသင်္ကာ. ဓုတ္တာနံ ဣတ္ထီဟိ သဒ္ဓိံ ပစ္စန္တဝိဟာရေသု ပုပ္ဖဂန္ဓသုရာဒီဟိ အနုဘဝိတွာ ဂတဋ္ဌာနံ ဒိသွာ ‘‘ကေန နု ခေါ ဣဒံ ကတ’’န္တိ ဝီမံသန္တော တတ္ထ ကေနစိ ဘိက္ခုနာ ဂန္ဓာဒီဟိ ပူဇာ ကတာ ဟောတိ၊ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ အရိဋ္ဌံ ဝါ ပီတံ၊ သော တဿ ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ ‘‘အယံ သော ဘဝိဿတီ’’တိ ပရိသင်္ကတိ. အယံ မုတပရိသင်္ကာ နာမ. အန္တိမေန စာတိ တတော ပရံ ဝဇ္ဇာဘာဝေန အန္တေ ဘဝတ္တာ အန္တိမေနေဝ. ဝတ္ထုနာတိ ဘိက္ခုနော အနုရူပေသု ဧကူနဝီသတိယာ ပါရာဇိကေသု ဓမ္မေသု အညတရေန ပါရာဇိကေန ဓမ္မေန. စ-ကာရော ပနေတ္ထ အဝဓာရဏေ၊ တေန သံဃာဒိသေသာဒိံ နိဝတ္တေတိ. အထ ဝါ စ-ကာရော အဋ္ဌာနပ္ပယုတ္တော.

စောဒေန္တော ဝါ စောဒါပေန္တောဝါစာတိ ယောဇေတဗ္ဗော. စာဝေတုန္တိ ဗြဟ္မစရိယာ စာဝနတ္ထာယ. ဧတေန ဧကံ စာဝနာဓိပ္ပါယံ ဂဟေတွာ အဝသေသေ အက္ကောသာဓိပ္ပါယဝုဋ္ဌာပနာဓိပ္ပါယာဒိကေ သတ္တာဓိပ္ပါယေ ပဋိက္ခိပတိ. သုဏမာနန္တိ ဣဒံ ‘‘စောဒေန္တော’’တိအာဒီနံ ကမ္မပဒံ၊ ဣမိနာ ပရမ္မုခါ စောဒနံ ပဋိက္ခိပတိ. ပရမ္မုခါ ပန သတ္တဟိ အာပတ္တိက္ခန္ဓေဟိ ဝဒန္တဿ ဒုက္ကဋံ. စောဒေန္တောတိ ‘‘ဝတ္ထုသန္ဒဿနာ အာပတ္တိသန္ဒဿနာ သံဝါသပ္ပဋိက္ခေပေါ သာမီစိပ္ပဋိက္ခေပေါ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၃၈၅-၃၈၆) သင်္ခေပတော ဝုတ္တာနံ စတုန္နံ စောဒနာနံ ဝသေန သယံ စောဒေန္တော ဝါ. စောဒါပေန္တော ဝါတိ ပရေန ယေန ကေနစိ စောဒါပေန္တော ဝါ. တသ္မာ ယော ဘိက္ခုဿ သမီပေ ဌတွာ ‘‘တွံ မေထုနံ ဓမ္မံ သေဝိ၊ အဿမဏောသီ’’တိအာဒိနာ ဝတ္ထုသန္ဒဿနဝသေန ဝါ ‘‘တွံ မေထုနဓမ္မာပတ္တိံ အာပန္နောသီ’’တိအာဒိနာ အာပတ္တိသန္ဒဿနဝသေန ဝါ ‘‘အဿမဏောသိ၊ နတ္ထိ တယာ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထော ဝါ ပဝါရဏာ ဝါ သံဃကမ္မံ ဝါ၊ အဿမဏောသီ’’တိအာဒိနာ သံဝါသပ္ပဋိက္ခေပဝသေန ဝါ အဘိဝါဒနာဒိသံဝါသေ ပဋိက္ခိတ္တေ အဿမဏောတိ ကသ္မာတိ ပုဋ္ဌဿ ‘‘အဿမဏောသီ’’တိအာဒိဝစနေဟိ သာမီစိပ္ပဋိက္ခေပဝသေန ဝါ အန္တမသော ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ဧဝ ဝါပိ ဧတမတ္ထံ ဒီပယတော ‘‘ကရောတု မေ အာယသ္မာ ဩကာသံ၊ အဟံ တံ ဝတ္တုကာမော’’တိ ဧဝံ ဩကာသေ အကာရိတေ ဝါစာယ သံဃာဒိသေသော စေဝ ဒုက္ကဋဉ္စ၊ ဩကာသံ ကာရေတွာ စောဒေန္တဿ ပန သံဃာဒိသေသောဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

အဋ္ဌမော.

၂၇. အညဿာတိ ခတ္တိယာဒိဇာတိကဿ ပရဿ. ကိရိယန္တိ မေထုနဝီတိက္ကမသင်္ခါတံ ကိရိယံ. တေနာတိ အညဿ ဝီတိက္ကမသင်္ခါတဿ မေထုနဝီတိက္ကမသန္ဒဿနေန ကရဏဘူတေန. လေသေနာတိ ယဿ ဇာတိအာဒယော တတော အညမ္ပိ ဝတ္ထုံ လိဿတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌေ ဝိတ္ထာရံ သိလိဿတိ ဝေါဟာရမတ္တေနေဝါတိ ဇာတိအာဒယောဝ ‘‘လေသာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ၊ တေန ဇာတိလေသနာမလေသာဒိနာ လေသေန. အညန္တိ ယော ဝီတိက္ကမန္တော ဒိဋ္ဌော၊ တတော အပရမ္ပိ ဘိက္ခုံ စာဝေတုံ အန္တိမေန ဝတ္ထုနာ စောဒယန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ကထံ? ကောစိ ခတ္တိယဇာတိယော ဝီတိက္ကမန္တော ဒိဋ္ဌော၊ တတော အညံ အတ္တနော ဝေရိံ ခတ္တိယဇာတိကံ ဘိက္ခုံ ပဿိတွာ တံ ခတ္တိယံ ဇာတိလေသံ ဂဟေတွာ ‘‘ခတ္တိယော မယာ ဒိဋ္ဌော ဝီတိက္ကမန္တော၊ တွံ ခတ္တိယော ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အာပန္နောသီ’’တိ စောဒေတိ စောဒါပေတိ ဝါ. ဧဝံ နာမလေသာဒယောပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသာ ဝိနိစ္ဆယကထာ အဋ္ဌမေ ဝုတ္တသဒိသာယေဝ.

နဝမော.

၂၈. ဧတ္တာဝတာ ‘‘ဂရုကာ နဝါ’’တိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌေ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တေသု အာပန္နေသု ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘ဆာဒေတိ ဇာနမာပန္န’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု အတ္တနာ အာပန္နံ သံဃာဒိသေသာပတ္တိံ အာပတ္တိဝသေန ဝါ ဝတ္ထုဝသေန ဝါ ဇာနံ ဇာနန္တော ယာဝတာ ယတ္တကာနိ အဟာနိ ဆာဒေတိ ပဋိစ္ဆာဒေတိ၊ တာဝတာ တတ္တကာနိ အဟာနိ တဿ ပရိဝါသော ဟောတီတိ ဧဝံ ပဒသန္ဓိဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသော သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော သမောဓာနပရိဝါသောတိ တိဝိဓော ပရိဝါသော. တေသံ ပန အတိသင်္ခေပနယေန မုခမတ္တေပိ ဒဿိတေ ဝိတ္ထာရဝိနိစ္ဆယပဝေသောပါယသမ္ဘဝေါ သိယာတိ မုခမတ္တံ ဒဿယိဿာမ.

တတ္ထ ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသော နာမ ယထာပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ ဒါတဗ္ဗော၊ တသ္မာ ပဋိစ္ဆန္နဒိဝသေ စ အာပတ္တိယော စ သလ္လက္ခေတွာ သစေ ဧကာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ၊ ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ သမ္ဗဟုလာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိံ ဧကာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နာယော’’တိအာဒိနာ ခန္ဓကေ (စူဠဝ. ၉၈-၉၉) အာဂတနယေန ယာစာပေတွာ ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော၊ အယံ ဣတ္ထန္နာမော ဘိက္ခု သမ္ဗဟုလာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိ ဧကာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နာယော’’တိအာဒိနာ ခန္ဓကေ အာဂတနယေနေဝ ကမ္မဝါစံ ဝတွာ ပရိဝါသော ဒါတဗ္ဗော. ဧကံ အာပဇ္ဇိတွာ ‘‘သမ္ဗဟုလာ’’တိ ဝိနယကမ္မံ ကရောန္တဿာပိ ဝုဋ္ဌာတီတိ ‘‘သမ္ဗဟုလာ’’တိ ဝုတ္တံ. နာနာဝတ္ထုကာသုပိ ဧသေဝ နယော. အထ ဒွီဟာဒိပ္ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောန္တိ၊ ပက္ခအတိရေကပက္ခမာသအတိရေကမာသသံဝစ္ဆရအတိရေကသံဝစ္ဆရပ္ပဋိစ္ဆန္နာ ဝါ၊ ‘‘ဒွီဟပ္ပဋိစ္ဆန္နာယော ဝါ’’တိအာဒိနာ ဝတွာ ယော ယော အာပန္နော ဟောတိ၊ တဿ တဿ နာမဉ္စ ဂဟေတွာ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ စ သစေ အပ္ပဘိက္ခုကော အာဝါသော ဟောတိ၊ သက္ကာ ရတ္တိစ္ဆေဒံ အနာပဇ္ဇန္တေန ဝသိတုံ၊ တတ္ထေဝ ‘‘ပရိဝါသံ သမာဒိယာမိ၊ ဝတ္တံ သမာဒိယာမီ’တိ ဝတ္တံ သမာဒါယ တတ္ထေဝ သံဃဿ ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ သမ္ဗဟုလာ သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိံ ဧကာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နာယော’’တိအာဒိနာ အာရောစေတွာ ပုန အာဂတာဂတာနံ ဘိက္ခူနံ အာရောစေန္တေန ပကတတ္တေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဧကစ္ဆန္နေ သဟဝါသော၊ တေန စ ဝိနာဝါသော၊ အာဂန္တုကာဒီနံ ဥပစာရဂတာနံ အနာရောစနာတိ ဧတေသု ဧကေနာပိ ရတ္တိစ္ဆေဒဉ္စ ဝတ္တဘေဒဉ္စ အကတွာ ပရိဝတ္ထဗ္ဗံ.

သစေ န သက္ကာ ဟောတိ ပရိဝါသံ သောဓေတုံ၊ နိက္ခိတ္တဝတ္တေန ဝသိတုကာမော ဟောတိ၊ တတ္ထေဝ သံဃမဇ္ဈေ ဝါ ဧကဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ သန္တိကေ ‘‘ပရိဝါသံ နိက္ခိပါမိ၊ ဝတ္တံ နိက္ခိပါမီ’’တိ ပရိဝါသော နိက္ခိပိတဗ္ဗော. နိက္ခိတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ပကတတ္တဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ. အထာနေန ပစ္စူသသမယေ ဧကေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ပရိက္ခိတ္တဿ ဝိဟာရဿ ပရိက္ခေပတော၊ အပရိက္ခိတ္တဿ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနတော ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမိတွာ မဟာမဂ္ဂတော ဩက္ကမ္မ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ အန္တောအရုဏေယေဝ ဝတ္တံ သမာဒိယိတွာ အာရောစေတဗ္ဗံ. သစေ ဗဟိ ဌိတာနမ္ပိ သဒ္ဒံ သုဏာတိ၊ ပဿတိ ဝါ၊ ဒူရံ ဂန္တွာပိ အာရောစေတဗ္ဗံ၊ အနာရောစေန္တေ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စေဝ ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋဉ္စ. သစေ အဇာနန္တဿေဝ ဥပစာရသီမံ ပဝိသိတွာ ဂစ္ဆန္တိ၊ ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ ဟောတိ၊ န ဝတ္တဘေဒေါ. အရုဏေ ဥဋ္ဌိတေ တဿ သန္တိကေ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တဗ္ဗံ. ဧဝံ ယာဝ ရတ္တိယော ပူရေန္တိ၊ တာဝ ပရိဝတ္ထဗ္ဗံ. အယံ တာဝ ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသော.

သုဒ္ဓန္တော ဒုဝိဓော စူဠသုဒ္ဓန္တော မဟာသုဒ္ဓန္တောတိ. တတ္ထ ယော ‘‘ဥပသမ္ပဒတော ပဋ္ဌာယ ယတ္တကံ နာမ ကာလံ အဟံ သုဒ္ဓေါ’’တိ ဇာနာတိ၊ တတ္တကံ အပနေတွာ တတော အဝသေသေ ရတ္တိပရိစ္ဆေဒေ ဧကတော ကတွာ ဒါတဗ္ဗပရိဝါသော စူဠသုဒ္ဓန္တော. ယော ပန သဗ္ဗသော ရတ္တိပရိယန္တံ န ဇာနာတိ နဿရတိ၊ တတ္ထ စ ဝေမတိကော၊ တဿ ဒါတဗ္ဗော မဟာသုဒ္ဓန္တော. အာပတ္တိပရိယန္တံ ဇာနာတု ဝါ၊ မာ ဝါ၊ အကာရဏမေတံ.

သမောဓာနပရိဝါသော နာမ တိဝိဓော ဩဓာနသမောဓာနော အဂ္ဃသမောဓာနော မိဿကသမောဓာနောတိ. တတ္ထ ယော နိဋ္ဌိတပရိဝါသောပိ ဝါ နိဋ္ဌိတမာနတ္တောပိ ဝါ အနိက္ခိတ္တဝတ္တော အညံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ပုရိမာပတ္တိယာ သမာ ဝါ ဦနတရာ ဝါ ရတ္တိယော ပဋိစ္ဆာဒေတိ၊ တဿ မူလာယ ပဋိကဿနေန တေ ပရိဝုတ္ထဒိဝသေ စ မာနတ္တစိဏ္ဏဒိဝသေ စ ဩဓုနိတွာ မက္ခေတွာ ပုရိမာယ အာပတ္တိယာ မူလဒိဝသပရိစ္ဆေဒေ ပစ္ဆာ အာပန္နံ အာပတ္တိံ သမောဒဟိတွာ ပုန အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဒါတဗ္ဗပရိဝါသော ဩဓာနသမောဓာနော နာမ. သစေ ကဿစိ ဧကာပတ္တိ ဧကာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နာ၊ ဒွီဟပ္ပဋိစ္ဆန္နာ၊ ဧဝံ ယာဝ ဒသာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နာ၊ တာသံ အဂ္ဃေန သမောဓာယ တာသံ ဒသာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နဝသေန အဝသေသာနံ ဧကာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နာဒီနမ္ပိ ဒါတဗ္ဗပရိဝါသော အဂ္ဃသမောဓာနော နာမ. ယော ပန နာနာဝတ္ထုကာ အာပတ္တိယော ဧကတော ကတွာ ဒါတဗ္ဗပရိဝါသော မိဿကသမောဓာနော နာမ. ဒါနဝိဓိ ပန သဗ္ဗတ္ထ ခန္ဓကေ (စူဠဝ. ၁၃၄ အာဒယော) အာဂတနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧဝံ ပရိဝုတ္ထပရိဝါသော ဘိက္ခု မာနတ္တံ ဘိက္ခူနံ မာနနဘာဝံ ဆ ရတ္တိယော အခဏ္ဍံ ကတွာ စရေယျ ကရေယျ၊ သမ္ပာဒေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ သံဃေန ဂဏေန ပုဂ္ဂလေန ကတံ တေန ဘိက္ခုနာ သံဃမဇ္ဈေ ဝတ္တံ သမာဒါပေတွာ ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ သမ္ဗဟုလာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိ’’န္တိအာဒိနာ ခန္ဓကေ ဝုတ္တနယေန ယာစာပေတွာ တတ္ထေဝ ဝုတ္တနယေန မာနတ္တဒါနာဒယောပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣမိနာပိ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတုကာမေန စေ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတွာ စတူဟိ ပဉ္စဟိ သဒ္ဓိံ ပရိဝါသေ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ပဒေသံ ဂန္တွာ ပုရိမနယေနေဝ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တံ သဟဝါသာဒိံ အန္တမသော စတူဟိ ဦနတ္တာ ဦနေ ဂဏေ စရဏဒေါသဉ္စ ဝဇ္ဇေတွာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ. အပ္ပဋိစ္ဆန္နာပတ္တိကဿ ပန ပရိဝါသံ အဒတွာ မာနတ္တမေဝ ဒါတဗ္ဗံ. ဧဝံ စိဏ္ဏံ ကတံ ပရိနိဋ္ဌာပိတံ မာနတ္တံ ယေန၊ တံ ဘိက္ခုံ. ဝီသတိ သံဃော ဂဏော အဿာတိ ဝီသတီဂဏော ဒီဃံ ကတွာ၊ သော သံဃော အဗ္ဘေယျ သမ္ပဋိစ္ဆေယျ၊ အဗ္ဘာနကမ္မဝသေန ဩသာရေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ အဝှေယျာတိ ဝါ အတ္ထော. ဧတ္ထာပိ သမာဒါနအာရောစနယာစနာနိ၊ ကမ္မဝါစာ စ ခန္ဓကေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၂၉. ဧဝံ တေသု ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗာကာရံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဆာဒနဿ အင်္ဂါနိ ဒဿေတုံ ‘‘အာပတ္တီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ န ဥက္ခိတ္တော အနုက္ခိတ္တော၊ နတ္ထိ အန္တရာယော အဿာတိ အနန္တရာယော. သကတ္ထေ တ္တပစ္စယဝသေန ဝါ၊ ပဟုနော ဘာဝေါ ပဟုတ္တံ၊ တံ အဿတ္ထီတိ သဒ္ဓါဒိဝသေန ဝါ ပဟုတ္တော. အနုက္ခိတ္တော စ အနန္တရာယော စ ပဟုတ္တော စာတိ ဒွန္ဒော၊ တေသံ ဘာဝေါ အနုက္ခိတ္တာဒိဂုဏော အနုက္ခိတ္တ။ပေ။ ပဟုတ္တတာ. အာပတ္တိ စ အနုက္ခိတ္တ။ပေ။ ပဟုတ္တတာ စ အာပတ္တိ။ပေ။ ပဟုတ္တတာယော. မ-ကာရော ပဒသန္ဓိဇော. တထာ တေန ပကာရေန အာပတ္တိအာဒီသု စတူသု အာပတ္တာဒိပကာရေန သညီ တထသညီ ရဿဝသေန. တဿ ဘာဝေါ တထသညိတာ၊ ယထာဝုတ္တအာပတ္တာဒိသညိတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. စ-ကာရော ဝုတ္တသမုစ္စယတ္ထော. ကမနံ ပတ္ထနံ ကာမော၊ ဆာဒေတုံ ကာမော ဆာဒေတုကာမော. ဣတိ ယထာဝုတ္တာ နဝ၊ အထ ဆာဒနာ စာတိ ဧဝံ ဒသ စ တာနိ အင်္ဂါနိ စာတိ၊ တေဟိ. အရုဏုဂ္ဂမမှိ အရုဏသင်္ခါတဿ ပဌမဗာလသူရိယရံသိနော ဥဂ္ဂမနေ သတိ ဆန္နာ ဟောတိ၊ အာပတ္တီတိ သေသော.

တတ္ထာယမဓိပ္ပါယော – ယော ဘိက္ခု ရာဇစောရအဂ္ဂိဥဒကမနုဿအမနုဿဝါဠသရီသပဇီဝိတဗြဟ္မစရိယန္တရာယာနံ ဒသန္နမေကဿာပိ နတ္ထိတာယ အနန္တရာယိကော သမာနော အနန္တရာယိကသညီ ဟုတွာ ဘိက္ခုနော သန္တိကံ ဂန္တုဉ္စေဝ အာရောစေတုဉ္စ သက္ကုဏေယျတာယ ပဟု သမာနော ပဟုသညီ ဟုတွာ တိဝိဓဥက္ခေပနီယကမ္မာကရဏေန အနုက္ခိတ္တော သမာနော အနုက္ခိတ္တသညီ ဟုတွာ ဂရုကာပတ္တီတိ သညီ ဂရုကံယေဝ အာပတ္တိံ ဆာဒေတုကာမော ဟုတွာ ဆာဒေတိ၊ တဿာယံ အာပတ္တိ စ ဆန္နာ ဟောတီတိ. သစေ ပနေတ္ထ အနာပတ္တိသညီ ဝါ ဟောတိ အညာပတ္တိက္ခန္ဓသညီ ဝါ ဝေမတိကော ဝါ၊ အစ္ဆန္နာ ဟောန္တိ. အာရောစေန္တေန ပန ‘‘မမ ဧကာပတ္တိံ အာပန္နဘာဝံ ဇာနာဟီ’’တိအာဒိနာ နယေန အာရောစေတဗ္ဗံ. သစေ ပန ဝတ္ထုသဘာဂါပတ္တိကဿ အာရောစေတိ၊ တာဝ တပ္ပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ.

သံဃာဒိသေသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. စီဝရနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၃၀. ‘‘ခေါမဉ္စ ကောသေယျဉ္စာ’’တိအာဒိနာ နပုံသကဝိဂ္ဂဟေန ဒွန္ဒေ ကတေ ခေါမ။ပေ။ ဘင်္ဂါနိ. တတ္ထ ခေါမန္တိ ဂစ္ဆဇာတိ. ဥပစာရတော ပန ခေါမေန ခေါမသုတ္တေန ဝါယိတန္တိ တဒ္ဓိတေန ဥပစာရေန ဝါ ခေါမံ ခေါမပဋစီဝရံ၊ တထာ အဝသေသာနိ. သာဏံ သာဏဝါကသုတ္တေဟိ ဝါယိတံ စီဝရံ. ဘင်္ဂံ ခေါမသုတ္တာဒီနိ သဗ္ဗာနိ ဧကစ္စာနိ ဝါ ဝေါမိဿေတွာ ဝါယိတစီဝရံ. ဝါကမယမေဝ ဝါတိ ကေစိ. ကမ္ဗလန္တိ မနုဿလောမံ ဝါဠလောမဉ္စ ဌပေတွာ သေသလောမေဟိ ဝါယိတံ. ဧတာနီတိ ခေါမာဒီနိ ယထာဝုတ္တာနိ. သဟ အနုလောမေဟီတိ သာနုလောမာနိ. ဇာတိတော ကပ္ပိယာနိ ဆ စီဝရာနိ ဘဝန္တိ.

၃၁. ဣဒါနိ ‘‘ဒုကူလ’’န္တိအာဒိနာ တေသံ အနုလောမာနိ ဒဿေတိ. တတ္ထ ဒုကူလန္တိ ဒုကူလသင်္ခါတေန ကေနစိ ဝါကဝိသေသေန ဝါယိတံ စီဝရံ. စေဝါတိ သမုစ္စယေ၊ သော ဥပရိ အာကဍ္ဎိတဗ္ဗော. ပဋ္ဋုဏ္ဏန္တိ ပဋ္ဋုဏ္ဏေသု ဇာတံ ပဋ္ဋုဏ္ဏံ. ဒေသဝါစိနော ဗဟုဝစနန္တာတိ ဗဟုဝစနေန ဝိဂ္ဂဟော. တထာ သောမာရာ စ စီနာ စ၊ တေသု ဇာတံ သောမာရစီနဇံ. ဣမာနိ တီဏိ ပါဏကေဟိ ကတသုတ္တမယာနိ. ဧဟိဘိက္ခူနံ ပုညိဒ္ဓိယာ ဇာတံ ဣဒ္ဓိဇံ၊ တံ ပန ခေါမာဒီနံ အညတရံ. ဒေဝဒိန္နန္တိ ဒေဝေဟိ ဒိန္နံ ကပ္ပရုက္ခေ နိဗ္ဗတ္တံ စီဝရံ. တဒေတံ ဒုကူလာဒိ တဿ တဿ ယထာဝုတ္တဿ ခေါမာဒိနော အနုလောမိကံ ဟောတိ. တတ္ထ လောမာနိ အနုဂတံ အနုလောမံ၊ ယထာ သေသလောမာနိ အနုဂတံ လောမံ တဒနုကူလတ္တာ ‘‘အနုလောမ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တထာ တံဇာတိယကံ ယေသံ ကေသဉ္စိ အနုကူလံ သဗ္ဗမ္ပိ ရုဠှီဝသေန ‘‘အနုလောမ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တမေဝ အနုလောမိကံ၊ အနုကူလန္တိ အတ္ထော. ကထံ? ဒုကူလံ သာဏဿ အနုလောမံ၊ ပဋ္ဋုဏ္ဏာဒီနိ တီဏိ ကောသေယျဿ အနုလောမာနိ၊ ဣဒ္ဓိဇံ ဒေဝဒိန္နဉ္စ ခေါမာဒီနမနုလောမန္တိ.

၃၂-၃. ဧဝံ သာနုလောမာနိ စီဝရာနိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဓိဋ္ဌာနာဒိကံ ဒဿေတုံ ‘‘တိစီဝရ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဝုတ္တေပိ အဝဿံ ဝတ္တဗ္ဗတာယ သဗ္ဗတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗော၊ တိစီဝရဉ္စ။ပေ။ ကဏ္ဍုစ္ဆာဒိဉ္စ အဓိဋ္ဌေယျ န ဝိကပ္ပေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ သမာဟာရော တိစီဝရံ. ပရိက္ခာရဉ္စ တံ စောဠဉ္စာတိ ပရိက္ခာရစောဠံ. ဝဿဿ ယောဂ္ဂါ ဝဿိကာ၊ သာဝ သာဋိကာ ဝဿိကသာဋိကာ. ပုဉ္ဆတိ အနေနာတိ ပုဉ္ဆနံ၊ မုခဿ ပုဉ္ဆနံ မုခပုဉ္ဆနံ. နိသီဒန္တိ ဧတ္ထာတိ နိသီဒနံ၊ မုခပုဉ္ဆနဉ္စ နိသီဒနဉ္စ မုခပုဉ္ဆနနိသီဒနံ. သယနသုခါဒိံ ပဋိစ္စ အတ္ထရီယတီတိ ပစ္စတ္ထရဏံ၊ တဒေဝ ပစ္စတ္ထရဏကံ. ကဏ္ဍုံ ဆာဒေတီတိ ကဏ္ဍုစ္ဆာဒိ. အဓိဋ္ဌဟေတိ ‘‘ဣမံ သင်္ဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိအာဒိနာ နဝန္နံ နာမံ ဂဟေတွာ အဓိဋ္ဌေယျ. န ဝိကပ္ပေယျာတိ တဿ တဿ နာမံ ဂဟေတွာ န ဝိကပ္ပေယျ၊ တဿ တဿ ပန နာမံ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ဣမံ စီဝရံ တုယှံ ဝိကပ္ပေမီ’’တိ ဝိကပ္ပေယျာတိ အဓိပ္ပါယော. ဧတ္ထာတိ ဣမေသု နဝသု စီဝရေသု. တိစီဝရန္တိ တိစီဝရနာမေန အဓိဋ္ဌိတံ. တထာ ဟိ အဓိဋ္ဌာနတော ပုဗ္ဗေ ဝိသုံ တိစီဝရံ နာမ နတ္ထိ သင်္ဃာဋိအာဒိပ္ပဟောနကဿ ပစ္စတ္ထရဏာဒိဝသေနာပိ အဓိဋ္ဌာတုံ အနုညာတတ္တာ. တံ ဝိနာ ဧကာဟံ ဧကဒိဝသမ္ပိ. န ဝသေယျာတိ အလဒ္ဓသမ္မုတိကော ဘိက္ခု အဝိပ္ပဝါသသီမတော အညတ္ထ ဝါသံ န ကရေယျာတိ အတ္ထော. ဧဝံ သတိ တိစီဝရဉ္စ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ ပါစိတ္တိယဉ္စ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီတိ ဒီပေတိ. နိသီဒနံ ဝိနာ စာတုမာသံ န ဝသေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော. စတုန္နံ မာသာနံ သမာဟာရော စတုမာသံ၊ တမေဝ စာတုမာသံ. တံ အစ္စန္တသံယောဂဝသေန.

၃၄. ဣဒါနိ ‘‘ဣမ’’န္တိအာဒိနာ ‘‘အဓိဋ္ဌေယျာ’’တိ ဝုတ္တမဓိဋ္ဌာနံ ဒဿေတိ. သင်္ဃာဋိံ ‘‘ဣမံ သင်္ဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ အဓိဋ္ဌဟေတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ အဓိဋ္ဌဟေတိ ဟတ္ထပါသေ ဌိတံ ဧဝံ အဓိဋ္ဌေယျ. အဟတ္ထပါသန္တိ ဟတ္ထဿ ပါသော သမီပေါ ဟတ္ထပါသော၊ အဍ္ဎတေယျဟတ္ထဗ္ဘန္တရော. ဒွါဒသဟတ္ထဗ္ဘန္တရောတိပိ ဝဒန္တိ. နတ္ထိ ဟတ္ထပါသော ဧတိဿာတိ အဟတ္ထပါသာ၊ တံ ဧတန္တိ အဓိဋ္ဌဟေတိ သမ္ဗန္ဓော. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? အန္တောဂဗ္ဘေ ဝါ ဥပရိပါသာဒေ ဝါ တဒဟေဝ ဂန္တွာ နိဝတ္တနယောဂ္ဂေ ပဒေသေ ဝါ ဌိတံ စီဝရံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ဧတံ သင်္ဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ အဓိဋ္ဌေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတော ဒူရေ ဌိတမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိပိ ဝဒန္တိ. သေသေသုပီတိ ဥတ္တရာသင်္ဂါဒိကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိပရိယန္တေသုပိ အဝသေသစီဝရေသု. အယံ နယောတိ အယမေဝ နယော. ယထာ သင်္ဃာဋိယာ၊ ဧဝံ ‘‘ဣမံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တနယောဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဓိဋ္ဌဟန္တေန ပန ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ကာယဝိကာရံ ကရောန္တေန ‘‘ဣမံ သင်္ဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ စိတ္တေန အာဘောဂံ ကတွာ ကာယေန ဝါ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ၊ ဝစီဘေဒမတ္တံ ကတွာ ဝါစာယ ဝါ. ပရိက္ခာရစောဠံ နာမ ပါဋေက္ကံ နိဓာနမုခန္တိ တိစီဝရံ ပရိက္ခာရစောဠမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ.

၃၅. ဣဒါနိ ဧဝံ အဓိဋ္ဌဟတော အညံ လဒ္ဓါ အဓိဋ္ဌာတုကာမေန ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘အဓိဋ္ဌဟန္တော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သင်္ဃာဋိ ပဘုတိ အာဒိ ယဿ တံ သင်္ဃာဋိပ္ပဘုတိ. ဧတံ ‘‘အဓိဋ္ဌဟန္တော’’တိ ဧတ္ထာပိ ‘‘အဓိဋ္ဌေယျာ’’တိ ဧတ္ထာပိ ကမ္မပဒံ၊ ‘‘ပုဗ္ဗစီဝရ’’န္တိ ဧတ္ထ ပန ဝိသေသနံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ. ပစ္စုဒ္ဓရိတွာတိ ပရိစ္စဇိတွာ. ပရိက္ခာရစောဠနာမေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဌပိတဝတ္ထေဟိ သင်္ဃာဋိအာဒီနိ ကရောတိ၊ နိဋ္ဌိတေ ရဇနေ စ ကပ္ပေ စ ဣမံ ပရိက္ခာရစောဠံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာနိ. ပတ္တာဓိဋ္ဌဟနေတိ ပတ္တဿ အဓိဋ္ဌာနေ. တထာတိ စ ယထာ စီဝရေ၊ တထာ ပတ္တေပိ အဓိဋ္ဌာနာဒိကံ သဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ပန ‘‘ဣမံ ပတ္တံ၊ ဧတံ ပတ္တ’’န္တိ ဝါ ဝိသေသော.

၃၆. ဣဒါနိ ပစ္စုဒ္ဓါရဝိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဣမံ ဝ ဣတိ ဝါ-သဒ္ဒေါ ရဿံ ကတွာ နိဒ္ဒိဋ္ဌော၊ သော ဣတိ-သဒ္ဒတော ပရံ ယောဇေတဗ္ဗော၊ တသ္မာ ‘‘ဧတံ သင်္ဃာဋိံ ပစ္စုဒ္ဓရာမီ’’တိ ဝါ ‘‘ဣမံ သင်္ဃာဋိံ ပစ္စုဒ္ဓရာမီ’’တိ ဝါ သံသေတိ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. သံသေတိ ဝဒေယျ. ဧဝန္တိ ယထာ နာမေန သင်္ဃာဋိ ပစ္စုဒ္ဓရိတဗ္ဗာ၊ တထာ ဥတ္တရာသင်္ဂါဒီနီတိ အတ္ထော. ဝိဒူတိ ပစ္စုဒ္ဓရေတိမဿ ကတ္တုပဒံ၊ ပညဝါတိ အတ္ထော. သဗ္ဗတ္ထာပိ ဒူရာသန္နတာဒီ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၃၇-၈. ဣဒါနိ သင်္ဃာဋိအာဒီနံ ဆန္နံ ပမာဏပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတိ ‘‘သင်္ဃာဋီ’’တိအာဒိနာ. ပစ္ဆိမော အန္တော ပစ္ဆိမန္တော၊ တေန၊ ပစ္ဆိမကောဋိယာတိ အတ္ထော. ဒီဃသောတိ ဒီဃတော. မုဋ္ဌိယာ သဟိတံ ပဉ္စကံ ယဿာ သာ မုဋ္ဌိပဉ္စကာ၊ လိင်္ဂဝိပလ္လာသဝသေန ပန မုဋ္ဌိပဉ္စကော. မုဋ္ဌိ-သဒ္ဒေနေတ္ထ ဥပစာရဝသေန ကတမုဋ္ဌိကော ဟတ္ထောဝ ဝုတ္တော. သုဂတဿ စီဝရတော ဦနာတိ သမာသော. အပီတိ ဝုတ္တသမုစ္စယေ၊ တေန ယထာဝုတ္တပစ္ဆိမပ္ပမာဏာ စ အယဉ္စ ဥတ္တမပ္ပမာဏာတိ အတ္ထော. ‘‘ပစ္ဆိမန္တေနာ’’တိ ဣဒံ မုဋ္ဌိတ္တိကဉ္စ တိရိယန္တိ ဧတ္ထာပိ အနုဝတ္တေတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. စ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဥတ္တမန္တေန သုဂတစီဝရူနာပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣဒံ သမုစ္စိနောတိ. တတ္ထ ဣဒါနိ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ တိဿော ဝိဒတ္ထိယော ဧကာ သုဂတဝိဒတ္ထိ၊ တာယ ဝိဒတ္ထိယာ နဝ ဝိဒတ္ထိယော ဒီဃတော သုဂတစီဝရပ္ပမာဏံ၊ တိရိယံ ဆ ဝိဒတ္ထိယော၊ တံ ပန ဝဍ္ဎကိဟတ္ထေန ဒီဃတော တေရသ ဟတ္ထာ ဧကာ စ ဝိဒတ္ထိ၊ တိရိယတော နဝ ဟတ္ထာ ဟောန္တိ. တံဝသေန ဥဘယတ္ထ ဦနတာ ဝိညာတဗ္ဗာ.

ဥတ္တရာသင်္ဂေါပိ တတ္တကောဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘တထာ ဧကံသိကဿပီ’’တိ အာဟ. ဧကော အံသော ဧကံသော၊ တတ္ထ ကာတဗ္ဗန္တိ တဒ္ဓိတေ ဧကံသိကံ. ‘‘အန္တရဝါသကော’’စ္စာဒိနာ နိဝါသနံ ဒဿေတိ. တတ္ထ အန္တရံ မဇ္ဈပဒေသော၊ အန္တရေ မဇ္ဈေ ကဋိပ္ပဒေသေ ဝါသော ဝတ္ထံ အန္တရဝါသော၊ သောယေဝ အန္တရဝါသကော. စာပီတိ သမုဒါယော၊ ဧကော ဝါ သမုစ္စယော. အဍ္ဎေန တတိယော ဘာဂေါ အဍ္ဎတေယျော. ဧတ္ထ ဒွိန္နံ ဟတ္ထကောဋ္ဌာသာနံ သမ္ပုဏ္ဏာနံ တတိယကောဋ္ဌာသသံသိဇ္ဈနေ ကရဏဘူတာ အဍ္ဎ-သဒ္ဒနိဒ္ဒိဋ္ဌာ ယာ ဝိဒတ္ထိ၊ သာဝ တတိယောတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ဥပဍ္ဎဟတ္ထသင်္ခါတော တတိယော ဘာဂေါ အဍ္ဎတေယျော. သော စ နာနန္တရေန ဒွိဟတ္ထတတိယတာ လဗ္ဘတီတိ ဒွေ ဟတ္ထာ၊ ဧကာ စ ဝိဒတ္ထိ အဍ္ဎတေယျော. တံသန္နိယောဂေန ပနေတ္ထ အန္တရဝါသကောဝ အဍ္ဎတေယျောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒွေ ဟတ္ထာ ယဿာတိ ဗာဟိရတ္ထသမာသော. ပါရုပနေနာပိ သက္ကာ နာဘိံ ပဋိစ္ဆာဒေတုန္တိ ‘‘ဒွိဟတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ. ဝါ-သဒ္ဒေါ အဍ္ဎတေယျံ ဝိကပ္ပေတိ. တိရိယဿ အန္တောတိ ဆဋ္ဌီတပ္ပုရိသော၊ တိရိယမေဝ အန္တောတိ ဝါ ကမ္မဓာရယော ‘‘ဂါမန္တော’’တိအာဒီသု ဝိယ.

၃၉. ‘‘နိသီဒနဿာ’’တိအာဒိနာ နိသီဒနစီဝရံ ဒဿေတိ. ဧတ္ထ နိသီဒနံ နာမ သမေ ဘူမိဘာဂေ ဧဠကလောမာနိ ဥပရူပရိ သန္ထရိတွာ ကဉ္ဇိကာဒီဟိ သိဉ္စိတွာ ကတော ဒွီသု ဌာနေသု ဖာလိတတ္တာ တီဟိ ဒသာဟိ ယုတ္တော ပရိက္ခာရဝိသေသော. ဝိဒတ္ထီ ဒွေတိ ဒွေ ဝိဒတ္ထီ. ဝိသာလတော ပုထုလတော.

၄၀. ‘‘ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒီ’’တိအာဒိနာ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိံ ဒဿေတိ. တတ္ထ ကဏ္ဍူတိ ဟိ န အတ္ထတော နာနံ၊ တဂ္ဂဟဏေန ပနေတ္ထ ပိဠကဿာဝထုလ္လကစ္ဆာဗာဓံ ဂယှတိ. ကဏ္ဍုံ ယထာဝုတ္တံ ပိဠကာဒိံ ပဋိစ္ဆာဒေတီတိ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိ. ပဋိစ္ဆဒနံ ဝါ ပဋိစ္ဆာဒေါ၊ ယထာဝုတ္တကဏ္ဍုယာ ပဋိစ္ဆာဒေါ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒေါ၊ သော အဿ အတ္ထီတိ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒီ၊ တဿ. တိရိယန္တိ တိရိယတော.

၄၁. ‘‘ဝဿိကာ’’တိအာဒိနာ ဝဿိကသာဋိကံ ဒဿေတိ၊ တံ သုဝိညေယျံ.

၄၂. ဧဝံ ပမာဏဝန္တာနံ ပမာဏံ ဒဿေတွာ ဝုတ္တပ္ပမာဏာတိက္ကမေ ဒေါသံ၊ ကေသဉ္စိ ပမာဏာဘာဝဂဏနာဘာဝဉ္စ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧတ္ထာတိ ဝုတ္တပ္ပမာဏဝန္တေသု စီဝရေသု. တဒုတ္တရိ တတော ဝုတ္တပ္ပမာဏတော ဥတ္တရိ နိပါတေန ဥတ္တရိ-သဒ္ဒေန တပ္ပုရိသော. ကရောန္တဿ သမ္ပာဒေန္တဿ. ဆေဒနပါစိတ္တီတိ ဆေဒနေန သဟိတာ ပါစိတ္တိ၊ အတိရေကံ ဆိန္ဒိတွာ ပါစိတ္တိယံ ဒေသေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝုတ္တပ္ပမာဏတော ပန အတိရေကဉ္စ ဦနကဉ္စ ‘‘ပရိက္ခာရစောဠ’’န္တိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. ယေန မုခံ ပုဉ္ဆန္တိ၊ တံ မုခသမ္ဗန္ဓီတိ မုခဿ စောဠန္တိ သမာသေ ဒွန္ဒော. အာကင်္ခိတံ ဣစ္ဆိတံ ပမာဏန္တိ ကမ္မဓာရယော. တမေတေသမတ္ထီတိ အာကင်္ခိတပ္ပမာဏိကာ. ဧတ္ထ စ တိစီဝရာဒီသု အဝုတ္တေပိ ဂဏနဝိဘာဂေ ပစ္စတ္ထရဏမုခပုဉ္ဆနပရိက္ခာရစောဠေ ဌပေတွာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဆက္ကမေကေကမေဝ ဝဋ္ဋတိ. မုခပုဉ္ဆနစောဠာနိ ပစ္စတ္ထရဏာနိ စ ဗဟူနိပီတိ ဝိညာတဗ္ဗံ.

၄၃. ဂဏနာတိ ဧတ္ထ နပုံသကဿ ဣတ္ထိဝစနေန ယောဂါဘာဝါ ‘‘န ဒီပိတာ’’တိ လိင်္ဂံ ဝိပရိဏာမေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ၊ အဋ္ဌကထာယံ န ပကာသိတာတိ အတ္ထော. တိဏ္ဏံ ပနေတေသံ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝသေနေဝ ဝုတ္တံ၊ ဝိကပ္ပနူပဂပစ္ဆိမေန ပစ္ဆိမပ္ပမာဏံ အတ္ထိယေဝ. ဣဒါနိ ယသ္မာ တတ္ထ တံ သဗ္ဗံ န ဒီပိတံ၊ တသ္မာ ဝိကပ္ပနူပဂထဝိကာဒိ သဗ္ဗံ ဧကံ ‘‘ပရိက္ခာရစောဠ’’န္တိ၊ ဗဟူနိ ဧကတော ကတွာ ‘‘ပရိက္ခာရစောဠာနီ’’တိပိ ဝတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘တထာ’’တိအာဒိမာဟ. ဣမိနာ ပရိက္ခာရစောဠံ နာမ ပါဋေက္ကံ နိဓာနမုခန္တိ ဒဿေတိ. ထဝိကာဒိံ ထဝိကာ အာဒိ ယဿ ပရိဿာဝနာဒိနောတိ သမာသော. ဝိကပ္ပဿ ဥပဂံ ဝိကပ္ပိယံ၊ တဉ္စ ဥပရိ ဝက္ခတိ.

၄၄. ဣဒါနိ တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ ပဋိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘အဟတာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ အဟတေန နဝေန အဓောတေန ကပ္ပံ သဒိသံ အဟတကပ္ပံ၊ ဧကဝါရဓောတံ. အဟတဉ္စ အဟတကပ္ပဉ္စ အဟတာဟတကပ္ပါနိ၊ ဝတ္ထာနိ၊ တေသံ. ဒွေ ဂုဏာ ပဋလာနိ ယဿ သာတိ ဒုဂုဏာ. ‘‘ဂုဏော ပဋလရာသီသူ’’တိ ဟိ အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာ. ဒုဂုဏာ ဒုပဋ္ဋာ၊ ဥတ္တရသ္မိံ ဒေဟဘာဂေ အာသဉ္ဇီယတီတိ ဥက္ကရာသင်္ဂေါ. ဧကစ္စံ ဧကပဋ္ဋံ အဿ အတ္ထီတိ ဧကစ္စီ၊ ဧကပဋ္ဋောတိ အတ္ထော. နိပါတော ဝါ ဧကစ္စီတိ. တထာတိ သမုစ္စယေ၊ အန္တရဝါသကော စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥပမာယံ ဝါ၊ ယထာ ဥတ္တရာသင်္ဂေါ ဧကစ္စိယော၊ ဧဝံ အန္တရဝါသကောတိ အတ္ထော.

၄၅. ‘‘ဥတူ’’တိ အနေကဥတု ဂဟိတာတိ ဥတုတော ဒီဃကာလတော ဥဒ္ဓဋာ ဥတုဒ္ဓဋာ၊ တေသံ ပိလောတိကာနန္တိ အတ္ထော. သေသာတိ ဥတ္တရာသင်္ဂအန္တရဝါသကာ. ပံသု ဝိယ ကုစ္ဆိတံ ဥလတိ ပဝတ္တတီတိ ပံသုကူလံ၊ ရထိကာသုသာနသင်္ကာရကူဋာဒီနံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဌိတံ စောဠခဏ္ဍံ၊ တသ္မိံ. ယာ ယာ ရုစီတိ အဗျယီဘာဝေ ယထာရုစိ၊ ယာဝဒတ္ထံ သတပဋ္ဋမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ အဓိပ္ပါယော.

၄၆. ဣဒါနိ တီသု ဆိန္ဒိတွာ ကာတုံ အပ္ပဟောန္တေသု ကာတဗ္ဗဝိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘တီသူ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တိစီဝရသမုဒါယတော ဧကဒေသဘူတာနံ ဒွိန္နမေကဿ စ သင်္ခါဂုဏေန နိဒ္ဓါရိယမာနတ္တာ တီသူတိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ. ဧကဝစနဿ ဗဟွတ္ထေန ယောဂါဘာဝတော ဒွိစီဝရသင်္ခါတဗဟွတ္ထဝသေန ဝစနံ ဝိပရိဏာမေတွာ ယာနိ ပဟောန္တိ၊ တာနိ ဒွေ ဝါပိ ဆိန္ဒိတဗ္ဗာနိ၊ ယံ ပဟောတိ၊ တံ ဧကံ ဝါ ဆိန္ဒိတဗ္ဗန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ပဟောန္တီတိ ပစ္ဆိမစီဝရပ္ပမာဏဆိန္နကာနိ ပဟောန္တိ. အပီတိ သမ္ဘာဝနေ၊ တီသု ကာ ကထာတိ အတ္ထော. အနွာဓိန္တိ အာဂန္တုကပတ္တံ. အနု ပစ္ဆာ အာဓီယတီတိ အနွာဓိ၊ ယံ စီဝရဿောပရိ သင်္ဃာဋိအာကာရေန အာရောပေတဗ္ဗံ. အနာဒိဏ္ဏန္တိ အနာရောပိတံ အနွာဓိကံ. န ဓာရေယျာတိ ဣမိနာ ယဒိ ဓာရေယျ၊ ဒုက္ကဋန္တိ ဒီပေတိ.

၄၇-၈. ဣဒါနိ ‘‘တိစီဝရံ န ဝသေယျ ဝိနေကာဟ’’န္တိ ဝုတ္တာနံ တိဏ္ဏံ အဝိပ္ပဝါသလက္ခဏံ ဒဿေတုံ ‘‘ဂါမေ’’တိအာဒိနာ ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒေ (ပါရာ. ၄၇၁ အာဒယော) ဝုတ္တပရိဟာရမာဟ. တတ္ထ ဂါမေ ဝါ။ပေ။ ဝိဟာရေ ဝါ တိစီဝရံ နိက္ခိပိတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ‘‘ပဋော ဒဍ္ဎော’’တိအာဒီသု ဝိယ အဝယဝေပိ သမုဒါယဝေါဟာရဝသေန တီသု ဧကမ္ပိ ‘‘တိစီဝရ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဘိက္ခုသမ္မုတိယညတြာတိ သံဃေန ဂိလာနဿ ဘိက္ခုနော ဒီယမာနံ စီဝရေန ဝိပ္ပဝါသသမ္မုတိံ ဝိနာ. ဝိပ္ပဝတ္ထုန္တိ ဧကူပစာရနာနူပစာရဂါမာဒိတော ဗဟိ၊ အထ ဝါ နိဝေသနာဒီနံ၊ တတ္ထ စ ဂဗ္ဘောဝရကာနံ စီဝရဿ ဝါ ဟတ္ထပါသံ အတိက္ကမ္မ စီဝရေန ဝိပ္ပယုတ္တော ဟုတွာ ဝသိတုံ. ဧတ္ထ စ ဂါမာဒီနံ ဧကူပစာရနာနူပစာရတာ ဧကကုလနာနာကုလသန္တကဿ ဂါမာဒိနော ပရိက္ခေပဿ၊ ပရိက္ခေပေါကာသဿ စ ဝသေန သတ္ထအဗ္ဘောကာသာနံ သတ္တဗ္ဘန္တရဝသေန စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ဧကော အဗ္ဘန္တရော အဋ္ဌဝီသတိဟတ္ထော ဟောတိ. ဧတ္ထ စ နိဝေသနာဒီနိ ဂါမတော ဗဟိ သန္နိဝိဋ္ဌာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ဝိသုံ ဂါမဿ ဂဟိတတ္တာ၊ တထာ ဥဒေါသိတာဒီဟိ အညံ နိဝေသနံ.

တတ္ထ ဥဒေါသိတော နာမ ယာနာဒီနံ ဘဏ္ဍာနံ သာလာ. ပါသာဒေါ ဒီဃပါသာဒေါ. ဟမ္မိယံ မုဏ္ဍစ္ဆဒနပါသာဒေါ. နာဝါ စ အဋ္ဋော စ မာဠော စ အာရာမော စ နာဝါ။ပေ။ အာရာမံ၊ တသ္မိံ. အဋ္ဋော နာမ ပဋိရာဇာဒီနံ ပဋိဗာဟနတ္ထံ ဣဋ္ဌကာဟိ ကတော ဗဟလဘိတ္တိကော စတုပဉ္စဘူမိကော ပတိဿယဝိသေသော. မာဠော ဧကကူဋသင်္ဂဟိတော စတုရဿပါသာဒေါ. အာရာမော ပုပ္ဖါရာမော ဝါ ဖလာရာမော ဝါ. သတ္ထော စ ခေတ္တဉ္စ ခလဉ္စာတိ ဒွန္ဒော. သတ္ထော နာမ ဇင်္ဃသတ္ထော ဝါ သကဋသတ္ထော ဝါ. ခလံ ဝုစ္စတိ ဓညကရဏံ. ဒုမော နာမ ဒုမမူလံ ဆာယာယ ဖုဋ္ဌောကာသော ဥပစာရဝသေန. အဗ္ဘောကာသော ပန အဂါမကေ အရညေဝ အဓိပ္ပေတော.

၄၉. ဣဒါနိ ‘‘ဧတံ။ပေ။ သင်္ဃာဋိ’’န္တိအာဒိနာ နဝန္နမေဝ ပစ္စုဒ္ဓါရော ဝုတ္တော၊ န ပန တေသံ ကာလပရိစ္ဆေဒေါတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ရောဂါ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ဒေဝဒတ္တော ဒတ္တောတိ နာမေကဒေသေနာပိ နာမဝေါဟာရတော ဝဿိကသာဋိကာဝ ‘‘သာဋိကာ’’တိ ပကရဏဝသေန ဂမ္မမာနတ္ထတ္တာ ဝုတ္တာ. ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ စ ရောဂဝဿာနပရိယန္တာ. ရောဂါ စ ဝဿာနာ စ မာသာ ရောဂဝဿာနာ၊ တေ တဒတိက္ကမေန ပစ္စုဒ္ဓရိတဗ္ဗတာယ ပရိယန္တာ ယာသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော.

ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ဝဿိကသာဋိကာ ဝဿာနမာသာတိက္ကမေ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာယ ဧဝ ပစ္စုဒ္ဓရိတဗ္ဗာ. တထာ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ အာဗာဓေသု ဝူပသန္တေသူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ’’တိ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၉) ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ပန ကေစိ အာစရိယာ ‘‘ပစ္စုဒ္ဓရိတွာတိ ဝဿိကသာဋိကဘာဝတော အပနေတွာ’’တိ ဝဒိံသု၊ တံ န ယုဇ္ဇတိ. ပစ္စုဒ္ဓါရဝိနယကမ္မဝိသယေယေဝ ပစ္စုဒ္ဓါရ-သဒ္ဒဿ ဒိဋ္ဌတ္တာ၊ ‘‘စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတုံ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၈) ပါဠိဝစနတော စ. ‘‘စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတု’’န္တိ စ စတုန္နံ မာသာနံ အဓိဋ္ဌာနေန သဟ အစ္စန္တသံယောဂေါ ဒဿိတောတိ န တေန အဓိဋ္ဌာနဘေဒေါ ဝိညာယတိ. တေနေဝ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယမ္ပိ ‘‘ဝဿာနံ စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတုံ၊ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၈) ဝစနတော ကတ္တိကပုဏ္ဏမာယ ဧဝ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဟေမန္တေ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ‘‘ဝဿိကသာဋိကာ ဝဿာနမာသာတိက္ကမေနာပိ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိ အာဗာဓဝူပသမေနာပိ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီ’’တိ (ကင်္ကာ. အဋ္ဌ. ကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ. မာတိကာဋ္ဌကထာယမ္ပိ ပစ္စုဒ္ဓါရဝသေနာပိ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီတိ ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ဧဝဉှိ သတိ သဗ္ဗဋ္ဌကထာယော သမေန္တိ၊ ယုတ္တိ စ အဝိရုဒ္ဓါ ဟောန္တီတိ. တတော ပရန္တိ ပစ္စုဒ္ဓါရတော ဥပရိ. ဝိကပ္ပေယျာတိ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေယျ. ဝဿိကသာဋိကံ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာယံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဟေမန္တဿ ပဌမဒိဝသေ ဝိကပ္ပေယျ၊ ဧဝံ အသတိ ဒုက္ကဋန္တိ အဓိပ္ပါယော. သေသာတိ အပရေ သတ္တ စီဝရာနိ သေသာ. နတ္ထိ ပရိယန္တံ ဝုတ္တသဒိသော ကာလပရိစ္ဆေဒေါ ဧတေသန္တိ အပရိယန္တိကာ.

၅၀. ဣဒါနိ ပစ္စတ္ထရဏာဒိကံ စီဝရစတုက္ကံ သဒသာဒိကံ ဝဋ္ဋတိ၊ နာပရန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ပစ္စတ္ထရဏာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပရိက္ခာရော စ မုခပုဉ္ဆနဉ္စာတိ ဒွန္ဒော. ပရိက္ခာရမုခပုဉ္ဆနမေဝ စောဠကန္တိ ကမ္မဓာရယော. ဒွန္ဒသမာသန္တေ သုယျမာနတ္တာ ပန စောဠက-သဒ္ဒေါ ပရိက္ခာရ-သဒ္ဒတော စ ပရံ ဒဋ္ဌဗ္ဗော ‘‘ပရိက္ခာရစောဠက’’န္တိ. တံ ပန သာမညဇောတနာယ ဝိသေသေပိ အဝဋ္ဌာနတော ဌပေတွာ ပဉ္စ စီဝရာနိ ပရိက္ခာရစောဠနာမေနာဓိဋ္ဌိတာနိ အဝသေသံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပစ္စတ္ထရဏဉ္စ ပရိက္ခာရမုခပုဉ္ဆနစောဠကဉ္စ ပစ္စတ္ထရဏ။ပေ။ စောဠကဉ္စ နိသီဒနဉ္စာတိ ဧတံ စီဝရစတုက္ကံ သဒသမ္ပိ အရတ္တမ္ပိ အနာဒိဏ္ဏကပ္ပမ္ပိ လဗ္ဘန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သဒသန္တိ သဟ ယာဟိ ကာဟိစိ ဒသာဟီတိ သဒသံ. သဒသကေ လဗ္ဘမာနေ အဒသမ္ပိ လဗ္ဘတေဝါတိ သဒသမ္ပိ အဒသမ္ပိ ပုပ္ဖဒသမ္ပီတိ ဧတ္ထ အတ္ထော. ပိ-သဒ္ဒေါ ဝုတ္တာဝုတ္တသမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော. အရတ္တန္တိ နီလပီတာဒိရဇနေန အရဉ္ဇိတမ္ပိ. ပိ-သဒ္ဒေန ရဉ္ဇိတနီလပီတာဒိကမ္ပိ အနာဒိဏ္ဏကပ္ပမ္ပီတိ. အာဒိဏ္ဏော ကပ္ပေါ ယဿ နတ္ထီတိ တံ အနာဒိဏ္ဏကပ္ပမ္ပိ. ပိ-သဒ္ဒေန အာဒိဏ္ဏကပ္ပမ္ပိ.

နနု စ ‘‘န ဘိက္ခဝေ သဗ္ဗနီလကာနိ စီဝရာနိ ဓာရေတဗ္ဗာနီ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၃၇၂) သဗ္ဗနီလကသဗ္ဗပီတကသဗ္ဗလောဟိတကစီဝရာနိ သာမညေန ပဋိက္ခိတ္တာနီတိ ကထမိဒံ စီဝရစတုက္ကံ သဒသာဒိကံ ဝဋ္ဋတိ၊ ကထဉ္စ အနာဒိဏ္ဏကပ္ပမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ? ဝုစ္စတေ – ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော ဘိက္ခု ကုသစီရံ နိဝါသေတွာ’’တိအာဒိနာ ဥပ္ပန္နဝတ္ထူသု (မဟာဝ. ၃၇၁) ‘‘န ဘိက္ခဝေ ကုသစီရံ။ပေ။ တိတ္ထိယဒ္ဓဇော ဓာရေတဗ္ဗော. ယော ဓာရေယျ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၃၇၁) ဥပ္ပန္နဝတ္ထုဝသေနေဝ နိဝါသနပါရုပနသင်္ခါတဓာရဏဿ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ စ တတ္ထေဝ အဋ္ဌကထာယဉ္စ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၃၇၂) ‘‘သဗ္ဗနီလကာဒီနိ ရဇနံ ဓောဝိတွာ ပုန ရဇိတွာ ဓာရေတဗ္ဗာနိ၊ န သက္ကာ စေ ဟောန္တိ ဓောဝိတုံ၊ ပစ္စတ္ထရဏာနိ ဝါ ကာတဗ္ဗာနိ၊ ဒုပဋ္ဋစီဝရဿ ဝါ မဇ္ဈေ ဒါတဗ္ဗာနိ၊ အစ္ဆိန္နဒသဒီဃဒသာနိ ဒသာ ဆိန္ဒိတွာ ဓာရေတဗ္ဗာနိ၊ ကဉ္စုကံ လဘိတွာ ဖာလေတွာ ရဇိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဝေဌနေပိ ဧသေဝ နယော’’တိ နိဝါသနပါရုပနဝသေနေဝ ဓာရဏပရိဘောဂါနံ ဝုတ္တတ္တာ စ ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏသိက္ခာပဒေ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၃၆၈) ‘‘ယံ နိဝါသေတုံ ဝါ ပါရုပိတုံ ဝါ သက္ကာ ဟောတိ၊ တဒေဝ စီဝရန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ပဉ္စန္နံယေဝ ကပ္ပဗိန္ဒုနော အနုညာတတ္တာ စ တိစီဝရကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိဝဿိကသာဋိကသင်္ခါတာနိ ပဉ္စ စီဝရာနိ ကာယပရိဟာရိယာနေဝ အဒသာနိ အသဗ္ဗနီလကာဒီနိ ကပ္ပိယရဇနရဇိတာနိ အာဒိဏ္ဏကပ္ပါနိယေဝ ဟောန္တိ၊ န နိယမေန နိဝတ္တိတာနိ ပရာနိ စတ္တာရီတိ စီဝရစတုက္ကမေဝ သဒသာဒိကံ အနာဒိဏ္ဏကပ္ပမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ.

၅၁. သေသစီဝရပဉ္စကံ အဒသံယေဝ ရဇိတံယေဝ အာဒိဏ္ဏကပ္ပံဝ ကပ္ပတီတိ ယောဇနာ. ရဇိတန္တိ ကပ္ပိယရဇနေန ရဇိတံ. နိသီဒနဿ ယထာဝုတ္တေနတ္ထေန သဗ္ဗတ္ထ အဒသတ္ထံ နိသေဓေတုံ ‘‘သဒသံဝ နိသီဒန’’န္တိ ဝုတ္တံ. သတိ ဟိ သမ္ဘဝေ ဗျဘိစာရေ စ ဝိသေသနံ သာတ္ထကံ ဟောတိ.

၅၂. ဣဒါနိ အနဓိဋ္ဌိတေ အနိဿဋ္ဌေ စ ကာ ပဝတ္တီတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘အနဓိဋ္ဌိတ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနဓိဋ္ဌိတန္တိ တိစီဝရာဒိဝသေန အနဓိဋ္ဌိတံ. အနိဿဋ္ဌန္တိ ယဿ ကဿစိ ဒါနလက္ခဏေန အဒိန္နံ. ဝိကပ္ပေတွာ ပရိဘုဉ္ဇယေတိ ဝက္ခမာနနယေန ဧကဗဟုဘာဝံ၊ သန္နိဟိတာသန္နိဟိတဘာဝဉ္စ သလ္လက္ခေတွာ ဝိကပ္ပေတွာ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ပရိဘုဉ္ဇေယျ. ဝက္ခမာနနယေန ပန ဝိညာယတီတိ ‘‘ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ’’တိ န ဝုတ္တံ.

ဣဒါနိ ‘‘ဝိကပ္ပေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ ကီဒိသံ တံ ဟေဋ္ဌိမန္တေန ဝိကပ္ပိယန္တိ အာဟ ‘‘ဟတ္ထာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဟတ္ထော ဒီဃေန ယဿ တံ ဟတ္ထဒီဃံ. တတောတိ တသ္မာ ဟတ္ထတော. ဥပဍ္ဎော ဟတ္ထဿ ဒုတိယော ဘာဂေါ ဝိဒတ္ထိသင်္ခါတော ဝိတ္ထာရေန ယဿ တံ ဥပဍ္ဎဝိတ္ထာရံ.

၅၃. ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တဝိဓာနံ တေစီဝရိကဿေဝ ဝသေန၊ အပရော ပန အညထာ ပဋိပဇ္ဇတီတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘တိစီဝရဿာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နာမေနာဓိဋ္ဌိတာနိ တီဏိ စီဝရာနိ ဧတဿာတိ တိစီဝရော. တဿ ဝိနယတေစီဝရိကဿာတိ အတ္ထော၊ န ပရိက္ခာရစောဠနာမေန အဓိဋ္ဌိတစီဝရဿ. ဝိနယတေစီဝရိကဿ ပန ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တပရိဟာရော နတ္ထိ. ပရိက္ခာရစောဠိယောတိ ပရိက္ခာရစောဠမဿ အတ္ထီတိ ဏိကေန ယ-ကာရော. သဗ္ဗန္တိ သကလံ နဝဝိဓမ္ပိ စီဝရံ. တထာ ဝတွာတိ ဧကဗဟုဘာဝံ၊ သန္နိဟိတာသန္နိဟိတဘာဝဉ္စ ဉတွာ ‘‘ဣမံ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိအာဒိနာ ဝတွာ. အဓိဋ္ဌတီတိ အဓိဋ္ဌာတိ.

၅၄. အဓိဋ္ဌိတစီဝရံ ပန ပရိဘုဉ္ဇတော ကထံ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီတိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘အစ္ဆေဒါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အစ္ဆေဒေါ စ ဝိဿဇ္ဇနဉ္စ ဂါဟော စ ဝိဗ္ဘမော စာတိ ဒွန္ဒော. အစ္ဆေဒေါ နာမ စောရာဒီဟိ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဟဏံ. ဝိဿဇ္ဇနံ ပရေသံ ဒါနံ. ဂါဟော ဝိဿာသေန ဂဟဏံ. ဝိဗ္ဘမော သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယ ဂိဟိဘာဝူပဂမနံ. တဒါပိ တဿ အညဿ ဒါနေ ဝိယ စီဝရဿ နိရာလယဘာဝေန ပန ပရိစ္စာဂေါတိ. ဋီကာယံ ပန ဘာဒိသော ဘိက္ခုယေဝါတိ အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတီတိ အတ္ထံ ဝိကပ္ပေတွာ ဘိက္ခုနိယာ ဂိဟိဘာဝူပဂမနံ ဝုတ္တံ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ကာရဏံ ပနေတ္ထ အမှာကံ ဂရူဟိယေဝ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၄၆၉) ‘‘ဘိက္ခုနိယာ ‘ဟီနာယာဝတ္တနေနာ’တိ ဝိသေသေတွာ အဝုတ္တတ္တာ ဘိက္ခုနိယာ ဟိ ဂိဟိဘာဝူပဂမနေ အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနံ ဝိသုံ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ တဿာ ဝိဗ္ဘမနေနေဝ အဿမဏီဘာဝတော’’တိ ဝုတ္တံ. နနု စ ဘိက္ခုနော အပ္ပစ္စက္ခာတသိက္ခဿ ဂိဟိဘာဝူပဂမနေန အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနေန နိရာလယဘာဝေါ ကာရဏဘာဝေန ဝုတ္တော၊ ဧဝံ သတိ ပရိဝတ္တလိင်္ဂဿ နတ္ထိ နိရာလယဘာဝေါတိ ကထမဿ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီတိ? သစ္စမေတံ၊ တထာပိ ဗုဒ္ဓမတညူဟိ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ အဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၆၉) ‘‘ယံ ပနဿ ဘိက္ခုဘာဝေ အဓိဋ္ဌိတံ တိစီဝရဉ္စ ပတ္တော စ၊ တံ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတိ၊ ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ နတ္ထေတ္ထ ဒေါသောတိ.

မာရဏလိင်္ဂသိက္ခာတိ ဥတ္တရပဒလောပေန ဥပစာရေန ဝါ လိင်္ဂပရိဝတ္တနံ သိက္ခာပစ္စက္ခာနဉ္စ ‘‘လိင်္ဂသိက္ခာ’’တိ စ ဝုတ္တံ. ဣတိ ဧတေ အဋ္ဌ သဗ္ဗေသု နဝသု စီဝရေသု အဓိဋ္ဌာနဿ ဝိယောဂေါ ဝိပ္ပဝါသော၊ တဿ ကာရဏာ ဟောန္တီတိ ပါဌသေသော. တိစီဝရဿ ပန န ကေဝလံ ဣမေယေဝ အဋ္ဌ၊ ဝိနိဝိဒ္ဓဆိဒ္ဒဉ္စ အဓိဋ္ဌာနဝိယောဂကာရဏန္တိ လိင်္ဂဝစနဉ္စ ပရိဝတ္တေတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ အဗ္ဘန္တရေ ဧကဿပိ တန္တုနော အဘာဝေန ဝိနိဝိဒ္ဓံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဂတဆိဒ္ဒံကနိဋ္ဌင်္ဂုလိနခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏံ ဝိနိဝိဒ္ဓဆိဒ္ဒံ. တတ္ထ သင်္ဃာဋိယာ စ ဥတ္တရာသင်္ဂဿ စ ဒီဃန္တတော ဝိဒတ္ထိပ္ပမာဏဿ၊ တိရိယန္တတော အဋ္ဌင်္ဂုလပ္ပမာဏဿ၊ အန္တရဝါသကဿ ပန ဒီဃန္တတော ဝိဒတ္ထိပ္ပမာဏဿေဝ တိရိယန္တတော စတုရင်္ဂုလပ္ပမာဏဿ ပဒေသဿ ဩရတော ဆိဒ္ဒံ အဓိဋ္ဌာနံ ဘိန္ဒတိ၊ သူစိကမ္မံ ကတွာ ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. သူစိကမ္မံ ကရောန္တေန စ ဆိန္ဒိတွာ ဒုဗ္ဗလဋ္ဌာနာပနယနေန ဆိဒ္ဒံ အဒဿေတွာ ကာတဗ္ဗံ.

၅၅. ဣဒါနိ အကပ္ပိယာနိ ဒဿေတုံ ‘‘ကုသာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကုသာ စ ဝါကာ စ ဖလကာနိ စ၊ တေသံ စီရာနိ ကုသ။ပေ။ စီရာနိ. တတ္ထ ကုသေန ဂန္ထေတွာ ကတံ ကုသစီရံ. တထာ ဝါကေန ဂန္ထေတွာ ကတံ ဝါကစီရံ၊ တာပသာနံ ဝက္ကလံ. ဖလကသဏ္ဌာနာနိ ဖလကာနိ သိဗ္ဗိတွာ ကတံ ဖလကစီရံ. ကေသဝါလဇန္တိ ကေသေဟိ စ ဝါလေဟိ စ ဇာတံ ဝါယိတံ ကမ္ဗလန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဥလူကပက္ခာဇိနက္ခိပေတိ ဥလူကာနံ ကောသိယသကုဏာနံ ပက္ခံ ပက္ခေန ကတံ နိဝါသနဉ္စ အဇိနက္ခိပံ သလောမံ သခုရံ အဇိနမိဂါနံ စမ္မဉ္စ ဓာရယတော ထုလ္လစ္စယန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

၅၆. ကဒလေရကက္ကဒုဿေသူတိ ကဒလိယော စ ဧရကော စ အက္ကော စ၊ တေသံ ဒုဿာနိ ဝတ္ထာနိ၊ တေသု စေဝ မကစိဝါကေဟိ ကတေ ပေါတ္ထကေ စာပိ ဒုက္ကဋံ. နိမိတ္တတ္ထေ စေတံ ဘုမ္မံ. ကဒလိဒုဿာဒိသဒ္ဒေန တံဓာရဏမဓိပ္ပေတံ၊ တသ္မာ တံဓာရဏနိမိတ္တံ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ. ‘‘နီလကော စာ’’တိအာဒိနာ ဒွန္ဒော. သဗ္ဗာ နီလက။ပေ။ ကဏှကာတိ ကမ္မဓာရယော. နီလာဒိဝဏ္ဏယောဂေန ဝတ္ထံ နီလာဒိ. နီလကံ ဥမာပုပ္ဖဝဏ္ဏံ. မဉ္ဇေဋ္ဌံ မဉ္ဇေဋ္ဌိကဝဏ္ဏံ. ပီတံ ကဏိကာရပုပ္ဖဝဏ္ဏံ. လောဟိတံ ဇယသုမနပုပ္ဖဝဏ္ဏံ. ကဏှကံ အဒ္ဒါရိဋ္ဌကဝဏ္ဏံ. သဗ္ဗ-သဒ္ဒေါ ပနေတ္ထ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော.

၅၇. မဟာ။ပေ။ ရတ္တေတိ မဟာရင်္ဂေါ စ မဟာနာမရင်္ဂေါ စ၊ တေဟိ ရတ္တေ. ဧတ္ထာပိ ပုန သုယျမာနံ သဗ္ဗသဒ္ဒမနုဝတ္တိယံ၊ ‘‘သဗ္ဗမဟာရင်္ဂရတ္တေ’’တိအာဒိနာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမိနာ စ အသဗ္ဗနီလကာဒိ ကပ္ပိယရဇနရဇိတံ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ နတ္ထိ ဒေါသောတိ ဒီပေတိ. တတ္ထ မဟာရင်္ဂေါ သတပဒိပိဋ္ဌိဝဏ္ဏော. မဟာနာမရင်္ဂေါ သမ္ဘိန္နဝဏ္ဏော၊ သော ပန ပဏ္ဍုပလာသဝဏ္ဏော ဟောတိ၊ ပဒုမဝဏ္ဏောတိပိ ဝဒန္တိ. တိရီဋကေတိ တံ နာမက ရုက္ခတစေ. အစ္ဆိန္နဒီဃဒသကေတိ သဗ္ဗသော အစ္ဆိန္နတ္တာ အစ္ဆိန္နာ စ မဇ္ဈေ ဆိန္နတ္တာ ဒီဃာ စ သာ ဒသာ စ ဝတ္ထကောဋိ ယဿာတိ အညပဒတ္ထသမာသော. ဖလပုပ္ဖဒသေတိ အညမညံ သံသိဗ္ဗိတွာ ကတာ ဖလသဒိသာ ဒသာ ‘‘ဖလာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ၊ ကေတကာဒိ ပုပ္ဖသဒိသာနိ ‘‘ပုပ္ဖါနီ’’တိ စ၊ ဖလာ စ ပုပ္ဖါ စ ဒသာ ယဿ၊ ဖလသဒိသေ ဒသေ၊ ပုပ္ဖသဒိသေ ဒသေ စာတိ အတ္ထော. ဝေဌနေတိ သီသဝေဌနေ. တထာတိ ဣမိနာ သဗ္ဗနီလကာဒီသု ဒုက္ကဋံ အတိဒိသတိ. သဗ္ဗန္တိ ကုသစီရာဒိကံ သကလံ. အစ္ဆိန္နံ စီဝရံ ယဿ သော လဘတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

စီဝရနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ရဇနနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၅၈. မူလဉ္စ ခန္ဓော စ တစော စ ပတ္တဉ္စ ဖလဉ္စ ပုပ္ဖဉ္စ၊ တေသံ ပဘေဒေါတိ ဆဋ္ဌီတပ္ပုရိသော. အထ ဝါ ပဘေဒ-သဒ္ဒဿ ကမ္မသာဓနတ္တေ တာနိယေဝ ပဘေဒေါတိ ကမ္မဓာရယော၊ တတော. ရဇန္တိ ဧတေဟီတိ ရဇနာနိ၊ မူလာဒီနိ. ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆ ရဇနာနိ မူလရဇန’’န္တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၃၄၄) ဘဂဝတာ အနုညာတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ရဇနာ ဆပ္ပကာရာနိ၊ အနုညာတာနိ သတ္ထုနာ’’တိ.

၅၉. မူလေတိ မူလရဇနေ ဟလိဒ္ဒိံ ဝိဝဇ္ဇိယ သဗ္ဗံ လဗ္ဘန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ. မဉ္ဇေဋ္ဌိ စ တုင်္ဂဟာရကော စာတိ ဒွန္ဒော. အလ္လိ-သဒ္ဒေန နီလိ-သဒ္ဒေန စ တေသံ ဂစ္ဆဇာတီနံ ပတ္တာနိ ဂဟိတာနိ ဥပစာရေန၊ တထာ လောဒ္ဒ-သဒ္ဒေန ကဏ္ဍုလ-သဒ္ဒေန စ တစော၊ ကုသုမ္ဘ-သဒ္ဒေန ကိံ သုက-သဒ္ဒေန စ ပုပ္ဖါနိ. တေနေဝ စ တာနိ နပုံသကာနိ. တုင်္ဂဟာရကော နာမ ဧကော ကဏ္ဋကရုက္ခော၊ တဿ ဟရိတာလဝဏ္ဏံ ခန္ဓရဇနံ ဟောတိ. အလ္လိပတ္တေန ဧကဝါရံ ဂိဟိပရိဘုတ္တံ ရဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဖလရဇနေ သဗ္ဗမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ.

ရဇနနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ပတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၆၀. အယောပတ္တော နာမ အယသာ ကာဠလောဟေန နိဗ္ဗတ္တော ပတ္တော. ဇာတိယာ ဥက္ကဋ္ဌာဒီနံ သာမညဝသေန. ပမာဏတောတိ ပရိစ္ဆေဒတော. တယော ပတ္တာတိ ပါဌသေသော.

၆၁. ‘‘မဂဓေသူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ မဂဓေတိ ဝစနဝိပလ္လာသေန ဝါ ‘‘ပစ္စာသာ သတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ သု-သဒ္ဒလောပေန ဝါ ဝုတ္တံ. နာဠိဒွယတဏ္ဍုလသာဓိတန္တိ ဧတ္ထ မဂဓာပေက္ခောပိ နာဠိ-သဒ္ဒေါ ဒွယ-သဒ္ဒေန သမာသော ဟောတိ ဂမ္မကတ္တာတိ နာဠိယာ ဒွယံ နာဠိဒွယံ. တတ္ထ မဂဓနာဠိ နာမ အဍ္ဎတေရသပလာ ဟောတိ. ဧတ္ထ စ အဍ္ဎတေရသပလာနိ မာသာနန္တိ ဝဒန္တိ. နာဠိဒွယေန ပမိတာ တဏ္ဍုလာ သုကောဋ္ဋိတပရိသုဒ္ဓါ အနုပဟတပုရာဏသာလိတဏ္ဍုလာ နာဠိဒွယတဏ္ဍုလာ၊ တေဟိ သာဓိတံ ပစိတန္တိ အတ္ထော. ဩဒနန္တိ သမ္မာ သမ္ပာဒိတံ အဝဿာဝိတောဒနံ. သူပန္တိ ဩဒနဿ စတုတ္ထဘာဂပ္ပမာဏံ နာတိဃနံ နာတိတနုကံ ဟတ္ထဟာရိယံ သဗ္ဗသမ္ဘာရသင်္ခတံ မုဂ္ဂသုပံ. ဗျဉ္ဇနဉ္စ တဒူပိယန္တိ တဿ ဩဒနဿ ဥပိယံ အနုရူပံ ယာဝ စရိမာလောပပ္ပဟောနကံ မစ္ဆမံသာဒိဗျဉ္ဇနဉ္စ ဥက္ကဋ္ဌော ဂဏှာတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၆၂. တဿာတိ ယထာဝုတ္တဩဒနာဒိနော. ဥပဍ္ဎောတိ ဥပဍ္ဎံ နာဠိကောဒနာဒိ အဿ အတ္ထီတိ ဥပဍ္ဎော. ဧဝ-ကာရေန အတိရေကံ နိဝတ္တေတိ. တတောတိ ယထာဝုတ္တနာဠိကောဒနာဒိတော. ဥက္ကဋ္ဌတော ဥက္ကဋ္ဌော စ ဩမကောမကော စ အပတ္တောတိ ယောဇနာ. ဩမကတော ဩမကော ဩမကောမကော. ဣမိနာ ပုန ပတ္တဒွယဒဿနေန ပမာဏတော တယောပိ ပတ္တာ ဝိဘာဂတော နဝ ဟောန္တီတိ ဒီပေတိ. တတ္ထ ယသ္မိံ မဂဓနာဠိဒွယတဏ္ဍုလောဒနာဒိကံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝဍ္ဎနပက္ခေ ဌိတံ ပက္ခိတ္တံ သစေ ပတ္တဿ မုခဝဋ္ဋိယာ ဟေဋ္ဌိမရာဇိသမံ တိဋ္ဌတိ၊ သုတ္တေန ဝါ ဟီရေန ဝါ ဆိန္ဒန္တဿ သုတ္တဿ ဝါ ဟီရဿ ဝါ ဟေဋ္ဌိမန္တံ ဖုသတိ၊ အယံ ဥက္ကဋ္ဌော နာမ ပတ္တော. သစေ တံ ရာဇိံ အတိက္ကမ္မ ထူပီကတံ တိဋ္ဌတိ၊ အယံ ဥက္ကဋ္ဌောမကော နာမ ပတ္တော. သစေ တံ ရာဇိံ န သမ္ပာပုဏာတိ အန္တောဂတမေဝ၊ အယံ ဥက္ကဋ္ဌုက္ကဋ္ဌော နာမ ပတ္တော. ‘‘ဧကံ နာဠိကောဒနာဒိ သဗ္ဗမ္ပိ ပက္ခိတ္တံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဟေဋ္ဌိမရာဇိသမံ တိဋ္ဌတိ၊ အယံ မဇ္ဈိမော နာမ ပတ္တော’’တိအာဒိနာ မဇ္ဈိမမဇ္ဈိမောမကမဇ္ဈိမုက္ကဋ္ဌာ စ ‘‘ယတ္ထ ဥပဍ္ဎနာဠိကောဒနာဒိ သဗ္ဗမ္ပိ ပက္ခိတ္တံ ဟေဋ္ဌိမရာဇိသမံ တိဋ္ဌတိ၊ အယံ ဩမကော နာမ ပတ္တော’’တိအာဒိနာ ဩမကဩမကောမကဩမကုက္ကဋ္ဌာ စ ပတ္တာ ဥက္ကဋ္ဌေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေသု ဒွေ အပတ္တာ ဘာဇနပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာ၊ နာဓိဋ္ဌာနူပဂါ၊ န ဝိကပ္ပနူပဂါ.

၆၃. ကပ္ပေါ သကော အတိရေကပတ္တော ဒသာဟပရမံ ဓာရေယျာတိ ယောဇနာ. တတ္ထ ကပ္ပေါတိ ကပ္ပိယော. သကောတိ အတ္တနော သန္တကော. ကပ္ပိယတ္တာ ပန အတ္တသန္တကတ္တာ စ သတ္တန္နမ္ပိ အဓိဋ္ဌာနဝိကပ္ပနူပဂတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ အယောပတ္တော ပဉ္စဟိ ပါကေဟိ၊ မတ္တိကာပတ္တော ဒွီဟိ ပါကေဟိ ပက္ကော အဓိဋ္ဌာနူပဂေါ စ ဝိကပ္ပနူပဂေါ စ၊ တထာ ဥဘောပိ ကာကဏိကမတ္တဿာပိ မူလဿ အနဝသေသေတွာ ဒိန္နေ၊ သဗ္ဗသော အတ္တသန္တကတ္တေ ဝိညာတေ စ အဓိဋ္ဌာနဝိကပ္ပနူပဂါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အတိရေကပတ္တောတိ အနဓိဋ္ဌိတာဝိကပ္ပိတတာယ အတိရေကပတ္တော. အဓိဋ္ဌာနပစ္စုဒ္ဓါရာ ပနေတ္ထ စီဝရေ ဝုတ္တာဝ. ဝိကပ္ပေန္တေန ပန ပတ္တာနံ ဧကဗဟုဘာဝံ၊ သန္နိဟိတာသန္နိဟိတဘာဝဉ္စ ဉတွာ ‘‘ဣမံ ပတ္တ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဣမေ ပတ္တေ’’တိ ဝါ ‘‘ဧတံ ပတ္တ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဧတေ ပတ္တေ’’တိ ဝါ ဝတွာ ‘‘တုယှံ ဝိကပ္ပေမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သမ္မုခါဒိဘေဒေါ ပနေတ္ထ စီဝရေ ဝက္ခမာနနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒသာဟပရမန္တိ ဒသ အဟာနိ ပရမော ပရိစ္ဆေဒေါ အဿာတိ ဒဟာဟပရမော၊ ကာလော၊ တံ. အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ. ဓာရေယျောတိ ပရိဘောဂဝသေန ဓာရေတဗ္ဗော. တသ္မိံကာလေ အတိနာမိတေ ပတ္တော နိဿဂ္ဂိယော ဟောတီတိ ယောဇနာ. အတိနာမိတေတိ အတိက္ကာမိတေ နိဿဂ္ဂိယော ဟောတိ၊ ဧကာဒသေ အရုဏုဂ္ဂမနေ သံဃဿ ဝါ ဂဏဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ ပဒဘာဇနီယေ (ပါရာ. ၆၀၂) ဝုတ္တနယေန ပတ္တော နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗော ဟောတိ၊ တထာ သတိ ပါစိတ္တိယာပတ္တိ စဿ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော.

၆၄. ‘‘အစ္ဆေဒါ’’တိအာဒိ စီဝရေ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝ. အယံ ပန ဝိသေသော – မရဏုဒ္ဓဋာတိ ဥဒ္ဓရဏံ ဥဒ္ဓဠံ၊ ပစ္စုဒ္ဓါရော. မရဏဉ္စ ဥဒ္ဓဋဉ္စ မရဏုဒ္ဓဋာ၊ တသ္မာ. ဆိဒ္ဒေနာတိ ယေန ကင်္ဂုသိတ္ထံ နိက္ခမတိ စေဝ ပဝိသတိ စ၊ တေန မုခဝဋ္ဋိတော ဟေဋ္ဌာ ဒွင်္ဂုလဆိဒ္ဒေန. ပတ္တာဓိဋ္ဌာနမုဇ္ဈတီတိ ပတ္တော အဓိဋ္ဌာနံ ဥဇ္ဈတိ ဝိဿဇ္ဇတိ.

၆၅. ဣဒါနိ ‘‘ပတ္တ’’န္တိအာဒိနာ အညထာ ပရိဟရဏေ ဒုက္ကဋံ ဒဿေတိ. တတ္ထ သောဒကံ ပတ္တံ န ပဋိသာမေယျာတိ ယောဇနာ. န ပဋိသာမေယျာတိ ဂုတ္တဋ္ဌာနေ န နိက္ခိပေယျ၊ ‘‘သောဒကံ ပတ္တံ ဥဏှေ န စ ဩတပေ’’တိအာဒိနာ စ ယောဇနီယံ. န စ ဩတပေတိ နေဝ ဤသကံ တာပေယျ. န နိဒဟေတိ နိရုဒကံ ကတွာပိ ဘုသံ န နိဒဟေယျ၊ ဝေါဒကံ ကတွာ ဤသကံ တာပေယျာတိပိ ဗျတိရေကတ္ထော. ဘူမျာ န ဌပေတိ ခရာယ ဘူမိယာ န ဌပေယျ. ယတ္ထ ပန ဝဏ္ဏော န ဒုဿတိ၊ ဧဝရူပါယ မတ္တိကာယ ပရိဘဏ္ဍကတာယ ဘူမိယာ ဝါ တထာရူပါယ ဧဝ ဝါလိကာယ ဝါ နိက္ကုဇ္ဇိတွာ ဥက္ကုဇ္ဇိတွာ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. နော စ လဂ္ဂယေတိ ဘိတ္တိခိလာဒီသု န ဩလမ္ဗေယျ.

၆၆. ‘‘မိဍ္ဎန္တေ ဝါ’’တိအာဒိနာ ဝတွာ ပတ္တံ ဌပေတုံ န စ ကပ္ပတီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. မိဍ္ဎန္တေတိ အာဠိန္ဒကမိဍ္ဎိကာဒီနံ မိဍ္ဎီနံ အန္တေ. သစေ ပန ပရိဝတ္တေတွာ တတ္ထေဝ ပတိဋ္ဌာတိ၊ ဧဝရူပါယ ဝိတ္ထိဏ္ဏာယ မိဍ္ဎိယာ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပရိဘဏ္ဍန္တေ ဝါတိ ဗာဟိရပဿေ ကတာယ တနုကာယ မိဍ္ဎိကာယ အန္တေ ဝါ. ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယေ၊ သော စ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော. အင်္ကေ ပန အံသဗဒ္ဓကေန အံသကူဋေ လဂ္ဂေတွာ ဌပေတုဉ္စ ဝဋ္ဋတိ. ဆတ္တေပိ ဘဏ္ဍကေန သဒ္ဓိံ ဗန္ဓိတွာ ဝါ အဋ္ဋံ ကတွာ ဝါ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. မဉ္စေပိ အညေန သဒ္ဓိံ ဗန္ဓိတွာ ဌပေတုံ၊ အဋနိယံ ဗန္ဓိတွာ ဩလမ္ဗေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

၆၇. ပတ္တေန ဥစ္ဆိဋ္ဌောဒကဉ္စ စလကဋ္ဌိကဉ္စ န နီဟရေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဥစ္ဆိဋ္ဌောဒကန္တိ မုခဝိက္ခာလနောဒကံ. စလကာနိ စ စဗ္ဗေတွာ အပဝိဒ္ဓါမိသာနိ အဋ္ဌိကာနိ မစ္ဆမံသအဋ္ဌိကာနိ စ စလကဋ္ဌိကံ. ပတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟံ ကတွာ ဟတ္ထံ ဓောဝိတုမ္ပိ ဟတ္ထဓောတာဒိ ဥဒကမ္ပိ ပတ္တေ အာကိရိတွာ နီဟရိတုမ္ပိ အနုစ္ဆိဋ္ဌံ သုဒ္ဓပတ္တံ ဥစ္ဆိဋ္ဌဟတ္ထေန ဂဏှိတုမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ. မစ္ဆမံသဖလာဖလာဒီနိ ခါဒန္တော ယံ တတ္ထ အဋ္ဌိံ ဝါ စလကံ ဝါ ဆဍ္ဍေတုကာမော ဟောတိ၊ တံ ပတ္တေ ဌပေတုံ န လဘတိ. မုခတော နီဟဋံ ပန ယံ ကိဉ္စိ ပုန အခါဒိတုကာမော ပတ္တေ ဌပေတုံ န လဘတိ. သိင်္ဂိဝေရာဒီနိ ဍံသိတွာ ပုန ဌပေတုံ လဘတိ. ပတ္တဟတ္ထောတိ ပတ္တော ဟတ္ထေ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ပတ္တဟတ္ထော၊ ကဝါဋ’’န္တိ စ ဥပလက္ခဏမေတံ. ယတ္ထ ကတ္ထစိ သရီရာဝယဝေ ပန ပတ္တသ္မိံ သတိ ယေန ကေနစိ သရီရာဝယဝေန ကဝါဋံ ပဏာမေတုံ၊ ဃဋိကံ ဝါ ဥက္ခိပိတုံ၊ သူစိံ ဝါ ကုဉ္စိကာယ အဝါပုရိတုံ န လဘတိ. အံသကူဋေ ပန ပတ္တံ လဂ္ဂေတွာ ယထာသုခံ အဝါပုရိတုံ လဘတိ.

၆၈. ဘူမိယာ ဘူမိသမ္ဗန္ဓီ အာဓာရကော၊ တသ္မိံ ဒန္တဝလ္လိဝေတ္တာဒီဟိ ကတေ ဝလယာဓာရကေ စ ဧကဒါရုနာ ကတေ ဒါရုအာဓာရကေ စ ဗဟူဟိ ဒဏ္ဍေဟိ ကတေ ဒဏ္ဍာဓာရကေ စ ယတ္ထ ဌပိတော ပတ္တော ယထာ ပရိဝတ္တိတွာ န ပရိပတတိ၊ တထာ သုဋ္ဌု သဇ္ဇိတေ တသ္မိံ ပတ္တဿုပရိ ပတ္တောတိ ဧဝရူပေ ဒုဝေ ပတ္တေ ဌပေယျာတိ ပဒတ္ထယောဇနာ. ဘမကောဋိသဒိသော ပန ဒါရုအာဓာရကော တီဟိ ဒဏ္ဍကေဟိ ဗဒ္ဓေါ ဒဏ္ဍာဓာရကော စ ဧကဿပိ ပတ္တဿ အနောကာသော၊ တတ္ထ ဌပေတွာပိ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ. ဘူမိယန္တိ ကဋသာရကာဒိနာ အတ္ထတာယ ဘူမိယာ ပန နိက္ကုဇ္ဇိတွာ ဝါ ပဋိကုဇ္ဇိတွာ ဝါ ဧကံ ပတ္တံ ဌပေယျာတိ ယောဇနာ.

၆၉. ဣဒါနိ အကပ္ပိယပတ္တေ ဒဿေတိ ‘‘ဒါရူ’’တိအာဒိနာ. တတ္ထ သုဝဏ္ဏမေဝ သောဝဏ္ဏံ. ဒါရု စ ရူပိယဉ္စ သောဝဏ္ဏဉ္စ မဏိ စ ဝေဠုရိယဉ္စ ဒါရု။ပေ။ ဝေဠုရိယာနိ၊ တေဟိ နိဗ္ဗတ္တာ ဒါရု။ပေ။ မယာ. ဒီဃော ပန ‘‘ဝေဠုရိယာမယာ’’တိ ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ ကတော. ဧဝမုပရိပိ တာဒိသံ ဝိညေယျံ. တတ္ထ ဣန္ဒနီလာဒိ မဏိ နာမ. ကံသော စ ကာစော စ တိပု စ သီသဉ္စ ဖလိကာ စ တမ္ဗလောဟော စာတိ ဒွန္ဒော၊ တေဟိ ဇာတာ ကံသ။ပေ။ ဇာ. တတ္ထ ကံသ-သဒ္ဒေန ဝဋ္ဋလောဟောပိ သင်္ဂဟိတော. သေတံ တိပု၊ ကဏှံ သီသံ.

၇၀. ဆဝသီသမယောတိ ဆဝဿ မတမနုဿဿ သီသံ သီသကပါလံ၊ တေန နိဗ္ဗတ္တော ဆဝသီသမယော. ဃဋိ စ တုမ္ဗဉ္စ၊ တေသံ ကဋာဟော၊ တေဟိ ဇာတာတိ ဃဋိတုမ္ဗကဋာဟဇာ. တတ္ထ ဃဋီတိ ဃဋောယေဝ. တုမ္ဗံ အလာဗု. ဣတိ ဣမေ သဗ္ဗေ ပတ္တာ အကပ္ပိယာ ဝုတ္တာ၊ ဒုက္ကဋဝတ္ထုကာ စ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ. တတ္ထ ရူပိယာဒီသု စတူသု သစေ ဂိဟီ ဘတ္တဂ္ဂေသု သုဝဏ္ဏတဋ္ဋကာဒီသု ဗျဉ္ဇနံ ကတွာ ဥပနာမေန္တိ၊ အာမသိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ကံသကာစဖလိကဇာနိ ပန တဋ္ဋကာဒီနိ ဘာဇနာနိ ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေနေဝ န ဝဋ္ဋန္တိ၊ သံဃိကပရိဘောဂေန ဝါ ဂိဟိဝိကဋာနိ ဝါ ဝဋ္ဋန္တိ. ဃဋိတုမ္ဗကဋာဟဇာ ပန လဘိတွာ ပရိဟရိတုံ န ဝဋ္ဋန္တိ၊ တာဝကာလိကံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋန္တိ.

ပတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ထာလကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၇၁-၂. ဒါရု ။ပေ။ ဝေဠုရိယာမယာ အကပ္ပိယာ၊ ဖလိကာကာစကံသဇာ ထာလကာ ဂိဟိသန္တကာ သံဃိကာ စ ကပ္ပိယာ၊ တုမ္ဗဃဋိဇာ တာဝကာလိကာ ကပ္ပိယာတိ သမ္ဗန္ဓော. ကပ္ပန္တိ ပရိကပ္ပန္တိ အဝိရောဓိဘာဝေနေဝါတိ ကပ္ပါ၊ တထာ ကပ္ပိယာ. န ကပ္ပါ အကပ္ပါ. သံဃဿ ဣမေ သံဃိကာ. တာဝ-သဒ္ဒေါ အဝဓိမှိ. တာဝ ဘောဇနာဝဓိဘူတော ကာလော ဧတာသန္တိ တာဝကာလိကာ၊ ဘုဉ္ဇိတွာ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗာ၊ န ပရိဟရိတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပါယော.

ထာလကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.